Patrologiae cursus completus sive biblioteca universalis, integra, uniformis, commoda, oeconomica, omnium SS. Patrum, doctorum scriptorumque eccelesiasticorum qui ab aevo apostolico ad usque Innocentii III tempora floruerunt ..

This is a digital copy of a book that was preserved for generations on library shelves before it was carefully scanned by Google as part of a project
to make the world's books discoverable online.

It has survived long enough for the copyright to expire and the book to enter the public domain. A public domain book is one that was never subject
to copyright or whose legal copyright term has expired. Whether a book is in the public domain may vary country to country. Public domain books
are our gateways to the past, representing a wealth of history, culture and knowledge that's often difficult to discover.

Marks, notations and other marginalia present in the original volume will appear in this file - a reminder of this book's long journey from the
publisher to a library and finally to you.

Usage guidelines

Google is proud to partner with libraries to digitize public domain materials and make them widely accessible. Public domain books belong to the
public and we are merely their custodians. Nevertheless, this work is expensive, so in order to keep providing this resource, we have taken steps to
prevent abuse by commercial parties, including placing technical restrictions on automated querying.

We also ask that you:

+ Make non-commercial use ofthefiles We designed Google Book Search for use by individuals, and we request that you use these files for
personal, non-commercial purposes.

+ Refrainfrom automated querying Do not send automated queries of any sort to Google's system: If you are conducting research on machine
translation, optical character recognition or other areas where access to a large amount of text is helpful, please contact us. We encourage the
use of public domain materials for these purposes and may be able to help.

+ Maintain attribution The Google "watermark" you see on each file is essential for informing people about this project and helping them find
additional materials through Google Book Search. Please do not remove it.

+ Keep it legal Whatever your use, remember that you are responsible for ensuring that what you are doing is legal. Do not assume that just
because we believe a book is in the public domain for users in the United States, that the work is also in the public domain for users in other
countries. Whether a book is still in copyright varies from country to country, and we can't offer guidance on whether any specific use of
any specific book is allowed. Please do not assume that a book's appearance in Google Book Search means it can be used in any manner
anywhere in the world. Copyright infringement liability can be quite severe.

About Google Book Search

Google's mission is to organize the world's information and to make it universally accessible and useful. Google Book Search helps readers
discover the world's books while helping authors and publishers reach new audiences. You can search through the full text of this book on the web

at|http : //books . qooqle . com/

PATROLOGLE

CDRSUS COMPLETUS

SEU BIBLIOTHECA UMIVERSALIS, INTEGRA, UNIFORMIS, GOVMODA, OECONOMICA,

HOnil S8. PATRDH. DOCTORUM SCRimDMOOE ECCLESM^IGORDH.

SIYB LJLTINORUMi 8ITB ORJICORUM,

QVI AB jBVO APOSTOLICO AD jETATEM INNOCENTII III (ANNO 12i6) PHO LATINIS
BTAD CONCILII FLORENTINI TEMPORA (ANNOiASd) PRO GRjECIS FLORUERUNT :

RECUSIO CHRONOLOGICA

OlllilUM QUiE BXSTITERB MONUMENTORUM CATHOUCiS TRADITIONIS PBR QUINDBGIM PRIORA

BCCLESL£ SiSCULA ET AMPLIUS,

«OXTA ■BmONBB JLGCURATISSllfAS, XNTER 8B CUMQUB N0NNULLI8 C0DICIBU8 MANU8CRIPTI8 C0LLATA8, PBaQUAII

DILXGBNTBR CASTXOATA; D188BRTATI0NIBU8, C0MMBNTARII8, VARIISQUB LBCTI0NIBU8 CONTINBNTBR ILLU8TRATA ;

OMNiaUB 0PBRIBU8 P08T AMPU88IMA8 B0ITI0NB8 QVM TRIBU8 N0VI88IMIP 8iBCUU8 DBBBNTUR AB80LUTA8

DBTBGTIS AUCTA; INDICIBU8 PART1GULARIBU8 ANALTTICI8, 8IN0UL08 8IVB T0M08 8IVB AUGT0RB8 ALICUJUS

MOMBNTI 8UB8BQUBNTIBU8, DONATA; CAPITULI8 INTRA IP8UM TBZTUM RITB DI8P08ITI8, NBGNON BT

I TITULIB 8INOULARUM PAOINARUM MARGINBM 8UPBRI0RBM DI8TIN0UENTIBU8 8UBJBGTAMQUB MATB-

I RIAM 8I0NIPIGANTIBU8, ADORNATA; OPBRIBUS GUM DUBII8, TUM APOCRTPHIS, AUQUA VBRO

AUCTORITATB IN ORDINB AD TRADITIONBM BCGLB8IA8TIGAM POLLBNTIBU8, AMPLIPIGATA;
! BVCBnTtS BT AMPLIU8 LOGUPLBTATA INDICIBUB*, AUGTORUM BICUT BT OPBRUM, ALPIXABETIGI8, GHRONOLOOIQU«

I BTATI8TICI8, 8TNTHBTIGI8, ANALTTIGI8, ANAL0GIGI8, IN QUODQUB RBLIOI0NI8 PUNCTUM, DOOMATIGUM, MORALB,

LrnntoicuM, canonicum, disgiplinarb, hibtoricum, bt gungta alia binb ulla bzgbptionb ; bbd prjb-

8BBTIM DU0BU8 INDICIBU8 IMMBN8I8 BT GBNBRALIBU8, ALTBRO 8GILIGBT RERUM, QUO G0N8ULT0,

QUIDQUID NON 80LUM TALI8 TALI8VB PATBR, VBRUM BTIAM UNU8QUISQUB PATRUM, NB UNO QUIDBM

OMISBO, IN QUODLXBBT THBMA SCRIPSBRIT, UNO INTUITU CONSPIGIATUR; ALTBRO SCRIPTURiE

SACR^, BZ QUO LBGTORI GOMPBRIRB 8IT OBVIUM QUINAM PATRB8 BT IN QUIBU8 OPBRUM

BUORUM LOblB 8IN0UL08 8IN0UL0RUM LIBRORUM 8. SCRIPTURJB VBR8U8, A PRIMO

OBNB8B08 U8QUB AD NOVISSIMUM AP0GALTP8I8, GOMMBNTATI 8INT.

WftlO AGGURATXB8IMA, CATBIU8QUB OMNIBUS PACILB ANTBPONBNDA, 81 PBRPBNDANTUR CHARACTBRUM NITlDfTAB

CMAar^ QUALITAS, 1NTBGIUTA8 TBZTUS, PBRPBGTIO CORRBGTIONIS, OPBRUM RBGU80RUM TUM VARIBTA8, TUM

NUMBRU8, PORMA VOLUMINUM PBRQUAM COMMODA 8IBIQUE IN TOTO PATROLOOIJB DECURSU GON8TANTBR

SIMXU8, PRBTII BZIOUITAS, PRJBSERTIMQUB ISTA GOLLBGTIO, UNA, MBTHODICA BT CHRONOLOOIGA

SBZCBNTORUM PRAOMBNTORUM OPUSGULORUMQUB HAGTBNUS HIC ILLIG SPAR80RUM, PRIMUM AUTBM

IN NOBTRA BIBLIOTHBGA, BZ OPBRIBUS BT MSS. AD OMNB« JBTATBS, L0C08, LIN0UA8 P0RMA8QUB

PBRTINBNTIBUS GOADUNAIORUM.

SERIES LATINA

IN QUA PRODBUMT PATRBS, DOGTORBS SGRIPTORBSQUB BGGLBSIifi LATIN/t;
A TBRTULLIANO AD INNOGENTIUM IIL

AGGURANTE J.-P. MIGNE,

BiUtolliM» Cterl «BlvenaB,

SITB CURSUUM GOMPLBTORUll Ilf SINGULOS SClBNTIiB BCCLBSIASTIGiB RAM08 BDITOIUS

PATROLOGIjE LATIN^ TOMUS CLXXIL

HOMORIUS AUGUSTODUNENSIS. RAINALDUS RBM., ADALBBRTUS MOGUNT., OLDBGARIUS
TARRAC, ARCHIBPISCOPI. GERARDUS ENGOLISM., STEPH. DE BALGUCO AUGUSTODUN.,
BPISCOPI. ODO ABBAS S. REJIIGJI GATTFRJDU5 GROSSUS MON. TIRON.

■*»<^>

PARfSIiS '

APUD GARNIER FRATRES, EDITORES ET J.-P. MIGNE SUGGESSORES,
m YIA DIOTA: AYEKUB DV UAINK, M8.

1805

aithj. - E> lypi. PAUl DUPWIT, ta. Ttt did* BM^AuUrM. «U.IS.M.

S/ECULUH XU

mmm augustodiiimsis

OPERA OMMIJl

BX CODICIBUS MSS. ET EDITIS NUNC PRIHUH IN UNUM COLLECTA

AOCBDUNT

RAII14LIM REMENSIS, ADALBERTI M06UNTINI, OLOEGARIl TARRAGONENSIS

ARGHIBPISGOPORUM, GERARDI ENGOLISMENSIS, STBPHANI DE BALGIAGO

AUGUSTODUNENSIS. EPISGOPORUM; ODONLS ABBATIS SANGTI

REMIGII, GAUFRIDI GROSSI, MONAGHl TIRONIENSIS

OPUSCULA. EPISTOLiE. DIPLOMATA

AGGURANTE J.-P. MIGNB
HbUetheeae CSeri ■MlvevM

■n OnUinW CeHPtBTORUII W SIIIGDLOS SCIBNTLB SCCLBSUSTlCiK HANOS

TOMUS UNICUS

;- :. .;: :: iP.ARlSMS . ', .

APUD GARNIER FKATRES, EDITORES ET J.-'p. MIGNE SUGCESSORES
IN TIA DICTA : AYENVE DU MAm, t08

1898

ELENCHUS

AUCTORUM ET OPERUM QUI IN HOC TOMO CLXXII CONTINENTUR

HONORIUS AUGUSTODUNENSIS.

OpBHUM PARS PHIMA. ~ DlDASGALlGA BT HISTORICA.

De philosophia mundi. Col. 41

De ^olis affectibus. 102

De imagine mundi. 119

Summa totius de omnimoda historia. 187

De scriptoribus ecclQsiasticis. 197

OpBRVM PARS SBCUNDA. — EXBGBTICA.

Hezaemeroo. t53

De decem plagis iEgypti spiritualiter. S65

Expositio psalmorum selectorum. 269

(Honorii Expositionii in PsaUerium inediim Excerpta saii$ ampla evutgatfU D. Bemardms
Pezius Anecdot. tom, F. quibus Gerhoki Commentariorum defectus supplevU. Vide Patro-
logioe tom. GXCIU.)

Quffistiones et responsiones in Proyerbia et Bcclesiasten. 311

Expositio in Gantica canticorom. 341

Sigillum B. Mari». 495

OpBRVM PARS TBRTIA. — LlTURGICA.

Gemma animse. 541

Sacramentarium. 737

Speculum Ecclesi». 807

OpBRUM PARS QUARTA. — DOGMATIGA BT ASGBTIGA.

Elucidarium. 1109

Liber duodecim quiestionum. 1177

Libelius octuo qusstionum. 1185

Inevitabile sive Dialogus de libero arbitrio. 119t

Scala coeli major. 1929

Scala coeli minor. 1239

De anime exsilio et patria. 1S49

De vita claustrali. 1S4T

Bucharistion. 1249

Summa gloria de Apostolico et Augusto. 1857

STEPHANUS DE BALGUGO AUaUSTODUNENSIS BPISG0P9S.

De sacramento aUaris. 1971

Gkart». 1307

GBRARDUS ENGOLISHENSIS BPISGOPUS.

Episiol» et diplomata. 1319

ODO ABBAS S. RBMIGII REMENSIS.

Epistolie. 1331

ADALBBRTUS MOGUNTINUS ARGHIEPISGOPUS.

Epistole. . 1337

RAINALDl^c M| EeMENSIs{^Gi^K^^

EpistoIflS et diplomata. ^ 1341

OLDBGAHigS. tAB^^QljENI^S :EK9S3:|)f^^^^ :

Bpistolie^ 1359

GAUFRIDUS GROSSUS MONAGHUS TIRONIBNSIS.

Tita S. Bomardi de Tironio. 1361

ANNO DOMINI MCXXXVI

HIIMIORICS imHlSTODMEmSlS

PROLEGOMENA

DE VITA ET SCRIPTIS HONORII

NOTITIiE HISTORICO-LITTERARIifi

I

(D. Rogerus Wiuians, Prooem. ad Honorii Summce toHus el Imaginis mundi fragmenta tomo X Scriptorum

Germanice clarissimi Pertzii edita).

Singularis sane Honorio Augustodunensi presbytero evenit sors, quippe cui multorum liborum auctori
inter eruditos sui ceoi scnptores insignem locum obtinehti (1), recention tempore et nomen etpatriam
adimere conatisint viri docti. Et nomen quidem immeriio ademerunL Nam quoe V, cL F. Car, Lebretin
Annaliims nostris (2) hac de re disseruitf verum nostri scriptoris nomen esse Luitoldi omnino starenon
possunt. Ifispecto enim loeo Hbri Mantissa Cbronici Lunselacensis (3), quo hasc Lebretii conjectura innititur,
facHeitenlligimus,Luitoldi nomennonauctoris,sed codicis Luncelacensis deseriotoris fuisse{i),—Multo
vero majoris momenti sunt quce Lobeuf{^) de Honorii patria disputavit, Ex indole enim libri tertii operis
De imagine mundi, ex quo nos etiam pauca ad res Germanicas spectantia dabimus^ elicere vult, scrip'
iorem natione Germanum fuisse, minime vero ex Burgundias oppido Augustoduno oriundum esse po

tuisse (6).i4/ hoc unum opinioni viii docii atque de medii asvi antiquitatibus optime meriti obstare videiur,
in fine libri tupradicti De luminaribus Ecclesise Augustodunensem se appellat (7).

quod Honorius in ,

De Honorii vita nihil certi (8), de astate paucaconstant, Ipsum sub initium saculi xii floruiste^ ex
ejusdem operibus conjicere licet. Secundo enim libro De Imagine mundi, de raiione inveniendi anni
Domini disserens, aperte innuit se post annum iii^ etantea, l\'il scripsisse (9). Quocum loco n confers
finem libri De lumioBnbmEcelesiassupradatum^ubi profitetur se ipsum imperante HeinfieoV floruhse,
non dubitabis quin ea opera quce hic ipse recenset et inier hcec etiam Summam et librum De iroagine
mundi jam inter annos 1122 et id25 absolveritj sed postea continuationibus auctum utrumque librum
scepius ediderit,

Libri vero De imagine mundi primaediliOy quas desinit dedmo octavo anno Heinrici V,i, e. anno 1123,
usdue ad hunc diem nemini nota^ a Pertxio reperta et in usus nostros conversa est, Exstat in codica
Cotton. bibl,, Cleopatra B, IV, memb. scec. xii.

(i) Catalogum librorum, quorum argumenta ple- nielacensis manuscriptos libros post abolitura mo«

rumque ad rem nostram nihil faciunt,exhibet Hono- nasterium Vindobonam allatos faisse.

rias ipse in fine operis Bui De luminaribus Ecclesias (5) Recueil de divers icriis, Paris 1838. I 254.

sive descriptoribusecclesiasticis{Bib,MBx\mfi?^ir. (6) Nam nullorum nisi Germanise regum atque

Ludg., XA,p. 1038). Omnes pene librorum inscri- urbium apad Honorium occurrit mentio^ Quse de

ptiones,auctoris nomine omisso, occurrunt in catalogo pallio Augustodunensis episcopi afferl Lebeof p. 266,

librorum quos fr, Heinricus huic (Gotwicensi]) eccle- num recte se babeant, yideant alii.

sias contulit, quem saec, xii, exaralum juris fecit (7) Bibl. Max. Pat. Lugd. XX, p. 1038hocmodo

publici Pez {Nov. Thes, An, II, p. viii). Cf. prsterea de se ipso loquitur : Honorius Augustodunensis Ec-

Trithemium (ed. Fabr., p. 90) et Magn. Bibi. Patr. ciesioepresbyter et scholasticus non spemendaopu-

Par. (a. 1654) IX, 1135. scula edidit, etc. , etc. Hunc libellum de luminarihus

(2) Archiv V, 628. EcclesicB post Hieronymum et Gennadium, Sub

(3) Mooaci 1749, A\ quinto Henrico floruit. Quis post hune scripturus

(4) L. c, p. 392 inter libros monasterii Lunaela- sit, posteritas videbit.

censis recensetar : Honorius Christianus ad solita- (8) Commentarios in Cantica abbciti Simoni, in

rium de imagine mundi. Cujus liber primus globum librum David ejusdem antecessori Cononi dedicavit

totiusmundi,secundus de mundi temporibus,tertius Honorius ; cf. Archio. X, 613. De his autem abbati-

de regnis mundi ab Adam usque ad regem Romano- bus hucusque nihil amplius constituere licait.

rumPhilippumFnderici fratrem {iilium) describit, (9) H, c. 93 (B M. P. L.. t. XX). Hunc locum ex

per manus Luitoldi prof. Monsceensis.Membr,, 4«, Wallenbachii conjectura ila emendatum damns : Ad

sasc. XII. Haec aperte produnt eumdem esse atque inveniendum annum Domini, etc. (Vide Imaginis

Viadobonensem, quem Pertz inspexit {Arch, H 537 ; mundi lib. iii, cap. 93.)
X, 497). Conslat prsterea, omnes bibliothecffi Lu-

Patrol. CLXXII. 1

iJ^

ii HONOWDS AUGUSTODUNENSIS 12

Alierum vero Bonorii oputhUtoricum,quodSammtLm lotms de omnimoda historiain eatalogo Hbrorum
a se editorum ipse vocat (10), innotuerat jam pridem Arnoldo Wion {W), sed usque ad hunc diem lucem
nondum vidit. itat ut Pexius ipse (i%) an adhuc reperiri posset, dubitaret. Exstal in duobus codicibus
YindobonentibuSf quorum.

i) prior.BibL Cass, 382, Hist. prof. 81, oiim 48, memhr,^ fol. scripttis, Arnoldo Wion teste, ex Lazis
libris in bibliothecam Ccesaream trannity nunc mancuSf quippe cui ultimus quaternio desit,in quo his-
toria rerum inde a Constantio IV gestarum continebatur,

2) alter vero, 3415, H. pr. 461, char.^ /., scec xv, a. i540 ab episcopo Joanne Faber collegio ad sanctum
Nicolaum legatus, optimas notasy a Wattenbachio nostro inde ab anno 7SI6 transcriptus editioni nostras
fundamentum prasbuit. Qui cum anno duodecimo Lotharii imperatoins (1135-1136) aesinatf apertum est
hunc nobis secundx aut tertioe ediiionis textum exhibere (13).

Quo consilio ductus sit uthoc coinpendium conscribat,ipse tnpr<tfatume i$idicatHonorius: SaotDamque
inquit, plurimi qui velut justse suae ignorantiae causas obtendunt, aum sibi congeriem librorum abesse
ostendunt. His pie consulens de tota scriptura hoc coHegi eompendium, in quo ad patriam vita properan-
tibus, sufficiensjudicavi stipendium. Sed si in fontes inquiris, quibusin opere concinnando usus sit, rrs eo
perduci non potest, ut nuilum relinquatur dubium. Nam revera Einhardi Annules Fuldenses (i4) et
Sigebertum (IB) non uno loco in partes vocavit ; prasterea Honorius etiam Chronieon Wirxibugense (SS.
F/, 17, 32) in usus suos convertisse fidem faciunt multa ejusdem Chronici loca{\^) ad verbum et iunc a
nostro mutuata, auando chronographus Wirziburgensis ex suo aliquid addit (1 7) aut suo Marte proce-
dit (18). Similis interceiit fatio inter Honorium et Annalistam IVirziburgensen (SS. //, 328 sq.) ; huic
aperte annos (1067-1087) debet. — His autem exceptis nonnulla restant quorum originem aut onknino
non licuit detegere aut tantum suspicari fas erat. Hujusmodi sunt aum Honorius de constructis urbibus
Brema, Babenberc, Spira, et de conversis populis ethnicis narrat, et quas Usdem fere verbis in Chronico
SalisburgensHSS.IX) inveniuntur. Qua: cum in hoe Chronico certis ascripta sint annis,nemo non videt^
ea ex Honorio fluere non potuisse. Statuamus ergot oportet utrumque et Honorium et chronographum,
Salisburgensem ex fonte nunc abscondito hausisse. Et hunc fontem librum esse illum ex Hermanno
Augiensi decerftum aique notitiis quibusdam aliunde de^umptis a quodnm Sangallensi monacho auctum
tum vero Gotuici transcriptum (19), nonnnlla sunt quas probare videntur. Pertzius enim, qui codicem^
hunc inspexitf auctor est eumdem quoque a Salisburgensi monacho in usus suos conversum esse. Huc
accedit alterum non minoris vis argumentum. Nam Pertzio itidem teste (iO), libro illi Gotwieensi
notitia inest a. 774 de Campidona. Haec autem tam in Chronico Saiisburffensi quam in Chronieo Wirzi-
burgensi et in Herm&nno ipso desideratur, at in nostro reperitur.

Hanc Summam denuo in epitomen redegit Honorius cum in libro tertio Imaginis mundi de dispositioae
orbis adumbratam historiam rerum ab Adam ad sua usqus iempora gestarum dare tibi pro posuitsei .
Hujus libri quinque saltem editiones ab Honorio ipso in lucem emissas exsUtiste demonstrant codices
manuscripti Monacenses, quos V. el. Foringer, regias bibliothecas Monacencis, custos, dHigentissime con-
tulity et quorum varias lectianes nobiscum benevole communicavit. Inter quas editiones.

Prima editio anni i\%Sf ab Honorio ipso laudata, exstat in uno eodice Londinensi {vide supra) ; kunc
iignavimus 1 A«

Secunda anno 1132 sive 1133 conscripta exstat in cod. Kai9ersheimensi{Bibl.Monac. 74) quinostras
editionis fundamentum est, Alderbacenti {ib. 81), saicxn exaratis, et Londinensi {Arundel. n. Si70) (21),
et Fuldensi sascuii xii exeuntis (22), desinunt in octavo Lotharii anno. Horum ambos priores omnino
inter se convenientes signavimus i , Londinensem i B ; Fuldensem denique i G .

Tertia anni 1139, seeundo Conradi III anno, indicOone ii exarata, reperitur in codicibus,

lalin. Monac. 536, sasc. xii {tign. 2),

Emmeram DLXXIII, sasc, xiii (sign. 3.),

Schefelariensi post Otlonis Frising. Chronicon, membr. cod. Monac. 1003. sasc. J.n {sign. 4.)^

Emmeran. FLXXVII, chart., sasc. wsian. i\),

Quarta pott annum Md9 et ante a. 1152 conscripta, exttat in codd.

Tegernteenti 368, cltart.. tasc.TiVf {sign. 5.),

Emmerma. CLII, chart., tasc. xv (sign. 6.),

Colmariensi, membr., 8^o , tasc. xiii quem Pertziut contulit {tign. 6».),

Mellicensi D.13, fol., membr., sasc, xii, a Pertzio collato {siqn. 6>>.),
. Zwetlensi 172, a Wattenbachio descripto, membr.^ stec. xii sign. 6<^.), et in editione Basileenti Meroldia
im{tign.\i.).

Quinta^ quaspott annum 1152 in lucem prodiit^ exttat in codidbut.

tmmeram. G. CXY^ sasc. Tin{sign. 7.),

Jnderstorf. 393, sa^e^ linvel xni {sign: 8),

(10) In catalogo librorum Gotwicensiain sopra (1S) L. c, p. 31, inde a lifi. 25.
laudato idem iiber occurrit hoc titulo : Summa to- (19) Cf. Pertz SS. Y. 73.

tius in quo Chronica ab initio mundi usque ad (20) L. c, p. 74.

nostra tempora. Bumdem Trithemitis (ed. Fabr.p. (21) cf. SS. VII, A. 2.

90). Summam hittoriam nominat. (22) Olim Weinjj^arfensi sig. G. li,Eadem ma-

(11) Conferalur ejusdem Lignum Vitas^ II, c 69 nus quse omfria hujns prasstantissimi codicis opera
(vol. I, p. 426) : Summam historiarmfsive chroni- ("Chronogitiphum Weingartensem, Honorium Aagu-
corumf magntsm ojms ; erat olim apud Lazium, stodunensem atque Pulgentii fabulasj conscripsit,
ted nunc est in bibliotheca imperatoris Viennas mt. brevissimam adjecit continuationem «d mortem

(12) N. Th.,U, p. VI. Heinrici VI usqoe prolatam, quam infra dabimus.

(13) Res tamen gestas ad annum 1133 tantum Huic vero manos fere seoualis, atramentopallidiori
perdacit. nsa, subjunxit alteram expiicitiorem continuationem,

(14) a. 807, 822, 824, 82tt. qne res gestas inde a morte Heinrici VI nsque ad
'15) A. 825, 874, 877. annum 1208 ampleciitur. Hane Gerardus Hess ex

(16) Ann. 726-800, 824, 841, 877, 888*1067. hoc ipso nostro codioe juria fecit publici. Mon

(17) Exempli gratia SS. VI, p. 26, lin. 44, 45, Guelf., p. 71. Quo c '
63 ; p. 28, iin. 47 ; p. 81, 59. 76 regno potitut ett.

^

i3 PdOLEGOMBNA. . 14

Polling. 86. smc xii ve. xiii (sign. 9),

OberaUac, 211, s(bc. xv {sign, 9*.)»
denique in editionibus principe {sign. 40} (23) atque Spirensi anni 4583 (it^«. 42).

Bonorius haud diu post annum 4452 obiisse videtur, quod facile conjicias de scriptore, auijam inter
annos \\%i et iHo se floruisse et tnajorem partem librorum suorum edidisse disertis verois affirmat.

Laudatur Honorius ab uuo guod sciam meUii cevi scriptore^ Engelhusio (24), qui ejusdem iRiagine mundi
eonlinuatione aucta usus esse videtur, Summa vero sa^pius exscribitur a monachis Admuntensibus sa^e,
xiii et XV, gui ex hoc libro notulas nonnullas Chronico Ottonis Frisingensis in margine additas hause^
runt {ih),

Summam inde aba. 726 integram, ex Imagine muadi partem aliquam primi libri ad Germaniam
spectantem et finem tertii Hbri dabimus ; his vero subjungemus Imaginis mundi continuationes, quas
ubri manuscripU Ehnacenses exhibent, additis iis quas Pertzius ex codice 1 B. et Wattenbackius ex
codicibus 6% Vindobonensi et Admuntensi descripsit. ROGfiRUS Wilman.

n

(Histoire littiraire de la France par des religieux bSnidictins, lom. XII, pag. 165.)
§ I. — Bistoire de la vie d*Honor6.

Le titre de cet article (26) ^nonce presque tout ce que nous savons de certain sur la personne d*Honor^.
Si Ton en croit Arnoul Wion (27), la ddnomination de Solitaire qu'il porle doil s'expliquer par celle de
Moine, d'oik cet ^crivain conclut qu'il ^tait b6n6dictia. Cest uae conjecture que rieo n^obiige d'admettre ni
de rejeler. II n'en esl pas de m^me des r^cils (l'autres historiens modernes (28), doni les uns placent Ho- ,
nori sur la cbaire ^piscopale d'Autun, les autres raconteat que, cette chaire lui ayaat 6t6 oflFerte, il la re-
fasa pour suivre le roi Louis le Jeune i la croisade. Ces anecdotes, visiblement enfantees par rimagina-
tion, ne ro^ritcot pas que la critique se mette en frais pour les r^futer. L^opinion singuli^re de M . le Beuf
sur la patrie d*Honor6, sans 6tre plus vraie, demaade un peu de consioi^ration. Ge savant, dans une
de ses dissertations (29), entreprend d^enlever cet ccrivain non-seulement 6 TEglise d*Autun, mais i la
France, pour faire honneur de sa naissaace d rAIIemagne. Yoici les raisons dont il ^taye ce paradoxe
historique. D*abord il soutient que le surnom d'Augustodinensis, par lequel on distingue celui qui nous
occupe, des autres de m^me nom, a fait illusion en deux mani^res : 1<* dit-il, personne avant Tritn^me na
Ta qnalifie de la sorte. Cependaot il convient que cette d^nomination se trouve & la fin d*un ouvrage
d*Honor6 m^me. Cest son Irail^ Des auteurs eccUsiastiques^ dont le demier article porte : Honorius Au-
gustodunensis EcclesuB vresbyter non spernenda opuscula edidit, Mais cet endroit n'embarrasse point le
dissertateur, parce qu*il le regarde comme une addition faite par une main ^trang^re. La preuve de celte
assertion, qu il se contente de mellre en avant, n*aurait pas et^ de trop. Supposons ndanmoins Taddition
reelle : du moins faut-il convenir qu*elle prdc^de de beaucoup l*&ge de Trith^me, puisque tous lesmanus-
crits sur lesquels ont et^ faites les dijf<6rentes ^dilioas de ce trait^, la renfermaient. II y a dIus : Honor^
porte ce mdme surnom dans plusieurs manuscrits & la t^te des productions de sa plume. ISous indique*
rons spdcialement celui de la biblioth^que du Roi, cot^ n*' 999, dont Tecriture appartient au xiii® si^cle.
On y trouve son trait^ De la perle de VAme avec ce titre qui est du m^me temps : Honorii Augustodunensis
Gemma animce ; ^** M . le Beuf pr^tend qu'en admetlant la d^nomination contest^e, elle ne doit point s*en-
tendre de la ville d'Autun, mais ou d*Augt pr^s de B41e, ou d*Ausbourg, capitale de la Souabe. U n*a
point, A la v6rit6, rencontr^ de monumeat ou le terme Augustodunensis {dt employ^ pour d^signer un ci-
toyen de cette derni^re ville ; mais il a trouv^ qa au viii^ si^cle un ev^que d'Augt s'^tait dit : Episcopus
Ecclesiof Augustodunensis ; d^couverte q^ui le faitpencher i placer Honor^ dans cette ville prefdrablement
aux dfcox autres. Malheureusement il y a ici un petit inconv^nient que ce critique n*a point apercu : c*e$t
que longtemps avant le \n* si^cle la ville d*Augt ^tait detruite, et son ev6ch6 r^uni k ceiui de B4Ie ; sur
quoi nous renvoyons k YAlsatia illustrata du savant Scho^phlin (30).

M. le Beuf accumule ensuite des textes d*Honor^, par lesquels celui-ci annooce, suivant ce critique, son
origine allemande. Nous r^pondrons que cela ne prouve autre chose, sinon que les livres d'oi^ ces textes sont
extraiis furent compos^s en Allema|rae. fiffeclivement, r»trcctatioa avec laquelle Honor^ parle des parti-

xemples de transmigrations
s^es par un semblable motif sont trop communs. Que si Ton nous demande en quel temps arriva ce chan-
gement de patrie, nous croyons devoir le roeltre seus Tempire de Henri V, environ Tan 4420. A T^gard du
lieu qa*Honor^ cboisit pour son domicile en Allemagne, on ne peut autrement le d^terminer au en disant
d*apr^s lui-meme, qu*il 6tait situ6 dans les terres du duc d*Autriche. Nous n*avons pas plus de lumi^re,
sar la date de sa mort. II vivait encore sous le pontificat d*Ianocent II. Cest tout ce qu*il nous est permis
d*asarer.

S n. — Ses ouvrages imprimds.

Honore d*Autan a ^t^ roa des plus f§cond3 ecrivains de son siicle: QucMqae le d^nombrement qn*on

Toit de ses ^crits k la fin de son trait^ Des auteurs ecclisiastiques soit consid^rabie, il n*e8t cependant rien

moins que complet. On en a decouvert beaucoup d*autres posterieurs en date k celui-ci, dont une partie

est entre les mains du public, Tautre a ^t^ ddtaiil^ par D. Bernard Pez avec i*exaetitade connue de ce

(23) Simili exemplari usus est monachus Hamer- tun^ ensuitc solitaire.
slebensia cajus excerpta (Goelferb. August. 76, 30, (27) Lignum vitce, I. it, p. 69.

chart. saeo, XVI) Waitzius inspexit. (28) Vigner, hibl. hist., ad an. 4120; Btunier,

(24) Apnd Leibn. SS. R. Brunsv, 11, 4440. Rech. sur Autun, p. 44 ; Saulnier» Autun chritient

(25) Cod. Admuntensis 464, fol., membr., saec. p 96.

xu ex. Notuhe hae reperiuntur ad calcem V, 34, 33; (29) Dissert., t. I, p. 254 et seq,
Tl, «7 ; VII, 15. (30) Pag. 677.

(26) Honoripritre et scolastigue de Viglise d*Au-

15 HONORIDS AUGUSTODUNENSIS. 16

eritique (30. Obliges de rendre corapte de loute celle lilt^rature, nous commencerons ptr les produclions
qu'Honor6 lui-ni6me s*attribue ; bien enlendu n^anmoins qu*il ne sera fait menlion ici que de celles qui
ont vu le jour ; le surplus r^erv^ pour le paragraphe suivant.

4* Un trait^ qui a pour titre Elucidarium, (32). Les critiques ont 6t6 longtemps divises touchant son
v^ritable auteur. Fond^ sur Tautorit^ de quelques manuscnts, les uns Tont donn^ k saint Anselme, sous
le nom duquel il fut imprim^ Tan 1560, k Psris, chez Morelet, en nn volume in-8<», par les soias de Claude
d^Espense^ r^imprim^ a Li^ge dans le m^me format en 1586, et ensuite ins^re dans toutes les editions da
saint docteur, parmi ses ouvrages sinc^res, k Texception de la derni^re, ou il se trouve relcgu^ dans TAp-
pendice. Les autres, par une conjecture beaucoup moins vraisemblable, Tont mis sur le compte de saint
Augustin. Plusieurs en ont fait honneur k Abailard, quelques-uns A Guibert de No^ent; et il 8*en etstenfm
trouv^ gui Tont donne k Goillaume de Coventry, carme du xiv« si^cle. D. Rivet (33) sur saint Anselme
a fort bien ddmontr^ la fausset^ de toutes ces attributions . Sfais le doute qu*il ^16ve touchant ridentile de
Vklucidarium que nous avons, et de celui d'Honore, disparatt en consuKant la notice que notre auteur
donne du sien dans la liste cit^e de ses ecrits. Car il dit Tavoir partag^ en trois livres, dont le premier
conceme Jesus-Christ. le second, TEglise, le troisi6nie, la vie fulure. Or telle est pr^cis^ment la division
de celui qui est entre les mains du public. II est vrai qu*on aper^oit quelques leg^re difference de principes
entre cet ecrit et les autres qui sont sortis de la plume d^Honor^. Mais on doit observer quc c*est ici le
coup d*essai d*un ^colier, lequel presse par ses condisciples admirateurs de ses progr^s, .se hasarda de
mettre par ^crit le r^sultat de ce qu*il avait appris. Saspe rogato a condiscipulis, est-ildit dans a pr6face,
quasdam qucMUunculas enodare^ importunitati illorum non fuit facuUas negando o6(/zar^.L*ouvrajre effec-
tivement annonce une main novice, mais capable de bien ex^cuter dans la suite. Toule la th^ologie y est
trail^e succinctement par demandes et par r^ponses. II y a des erreurs, mais non pas autant que lui en
compte Nicolas Aimeric, dominicain du xiv* si^cle, dans T^crit qu*il lui opposa sous le titre d*Elucidarium
ElucidariL Malgre ces taches on a fait un grand accueil durant plusieurs si^cles k ces pr^mices du travail
d^Honor^. Ij* Elucldarium a eie traduit deux fois en frangais, et une fois en allemand. Aucune de ces tra-
ductions n*a encore 6te livr6e k rimprcssion. Des deux fran^aises, Tune en prose, oeuvre de Geofroi de
Waterford, dominicain hibernois du xiii* si^cle, fait partie des manuscrils de M. Baluze transf^r^s i la
biblioth^que du Roi ; Tautre en vers se trouve parmi les manuscrils du roi d'AngIeterre (34). Nous ne pou-
vons marquer TAge de celle-ci ni son auteur, parce que le catalogue qui nous la fait connaltre n*en dit
rien. A T^gard de la traduction alleraande, D. Pcz assure qu'elle porte la date de Tan 1314.

2* L4cnt intituU Sigillum MaricB, qu'il faut joindre i une Explication du Canlique des cantiques, dont
11 est comme la suite. Lautcur applique dans le prcmier a J^sus-Christ et k la samte Vierge ce que le
texte sacr^, qu*il commente dans rautre, dit de I amour de TEpoux et de TEponse. Le cas singuiier que
Martin Delrio, j^suite, faisait de ces deux opuscules, Ta porl^ d ins^rer une grande partie du second et
quelque chose du premier dans son Commentaire sur le m^me livre, imprime i Paris Tan 1604. Dans Ta-
vertissement il dit qu*Honor6 d*Autun a d^voile d*une mani^re courle, savanle, ing^nieuse, les quatre sens
du Cantique des cantiques ; que son ouvrage trds-peu lu m^rite n^anmoins de Tetre beaucoup ; et qu*en
ayant trouv^ deux exemplaires manuscrits, il en a tir^ tout ce qui lui a paru de plus remarouable pour
r^dification du public. II donne ensuite le pr6cis de cette production qu*on peut v<iriner sur r^dition qui
en a ^t^ faite in-8<* a Cologne, Tan 1540, et sur celles qui se rencontrent dans les grandes Biblioth^ques
des P6res.

3<* Uu Dialogue entre le maltre et le disciple, intituI6 VlnSvitable (35). L*objet qu*Honor6 s*y propose est
d*expliquer le myst^re de la p^^^destination, et de le concilier avec le libre arbitre. Cet ouvrage serait ex-
cellent sans deux ou trois endroits qui exhalent une odeur de semip^lagianisme. On a voulu neanmoins
accuser notre auteur d*avoir donn^ aans Texc^s opposd. II est vrai que Touvrage presente des contraridt^s
grossi^res dans Tedition doon^e par George Cassander i Bale en 1528, et r^p^t^e i Cologne chez Sylvius
en 1552 ; ce qui fait dire au P^re Duchesne, J^suite^ que tous les lextes ne partent pas de la mdme plume, ou
aue rauteur n'avait pas le sens commun (36). L'alternative est certaine ; mais il faut avoner que Jean
Gonen, pr^montr^ de Ton^res, plus fidele, plus sense que Cassander, et guid^ par de meilleurs manuscrits,
fit disparaltre ces contrariet^s aans une nouvelle ^dition qu'il donna de ilnMtable k Anvers, en 1620 et
1624, ^dition qui depuis a pass6 dans les trois grandes Biblioth^ques des P^res.

4*^ Le Miroir de VEglise, qui est un recueil de sermons sur divers sujets. Jean Dietemberg le rendit public
i Cologne en un volume in-8<^, Tan 1531, avec les sermons de saint Cesaire d*ArIes, au*iT nommepar m^-
prise FHidaire. Ol^arius (37), qui ne connaissait point celte ^dition, annonce comme lapremi^re et Tuni-
que celle qui fut faite en 154i & B&Ie.

5« La Perle de 1'dme, Gemma animas, Cest une somme liturgique divisee en quatre livres. Le premier
traite de la messe, de ses cer^monies et de ses pri^res ; de r^fflise, de ses parties et de ses orncments ; des
ministres de rautel et de leurs habits. Le second a pour objet les heures canoniales du jour et de la nuit.
Le troisiime roule sur les principales f^tes de Tann^e. Le quatri^me explique la mani^re d*accorder rofiice
divin de toute rann^e avec les jours et les temps divers dans lesauels on le c^I^bre. M. Dupin (38) porte
un jugement tr^s-sain de cette prodaction, en disant qu*elle est pleine de raisons et d'explications mysti-
ques qui n*ont d*autre fondement que rimagination de Tauteur. Cependant qn y remarque, dans ce qu'elle
a de lilt^ral, des vestiges precieux de la liturgie et des autres usages ecclesiastiques du xii* si^cle. On y
voil, par exemple, que, lorsque rev^oue marchait i Tautcl, il elait accompagn^ de deux pr^tres, et

{)rec^d^ de sept diacres, de sept sous-aiacres, et d*un pareil nombre d*acolythes portant chacun un chande-
ier (1. I. c. 4) ; qu*apr^s avoir fait sa confession il donnait le batser aux deux pr^tres (c. 7); que le premier
diacre ct le premier sous-diacre baisaient i'autei avec lui iorsqu*il y ^tait mont^ (c. 3) ; que les hosties

(31) Ane€d,y t. 11 ; Dissert. isag., p. y-vii.— Dis- k la suite de quelques opuscules de saint Prosper et

sertationem Pezii habes infra. d'HiIaire, disciple de saint Augustin ; Pune et rautre

'32) Ansel. op. nov. ed., p. 447-5S8. ^dition in-8^ ainsi que celle de Conen. On trouve

33) Hist. lit. t. IX, p. 443. cncore cet ouvrage r^imprim^ dans le recueil des

l

'34) Bibl. Reg. Angl, p. 292, n^" 11. GBuvres de Cassandre, p. 623-639.

""^ ' (37) Script., t. 1, lil. H.

(38) xii« $i(!cle, p. 518,

35) Hist. du prSdest. (37) Script., t. 1, lit

(36) Kn 1 ii8 VlnMtable fut publie k la suite du " "

trailo Du Ubre arhltr^ de Fausle dfi Riez, et cn 1552

17 PR0LE60MENA. 18

^Uient faitea en forme d^un denter, un modum denarii (39), el n*en exc^daient pas la grandeur (c. 35^ ;
que rimage du Sauveur y ^iait empreinte avec les lettres de son nom, de m6me que Timage et le nom au
prince sur la monnaie ; que les chantres avaient des bonnets sur la t6le et des b&tons i la main (e. 2S8> ;
ane deux d*en(re eux pr^sentaient i rautei ]'un le pain sur un Hnge, et Faulre le vin ; que la fonction de
1 archidiacre ^lait de verser le vin dans le calice (c. 38); aue )e b&ton ^piscopal eiait de bois et iacourbure
d*i voire avec uoe pomroe dor^e ou de crislal qui joignait le deux parties ensemble (c. %\ 9; ; que la crosse
des abbes dififerait de celle des ^v^ques par la partie recourh^e qui ^iait noire (c. 238) ; que les pr6tres,
apr^s avoir oint d*bni!e la tdfe du baptisi^, la couvraient d*une mttre qu'ii gardait fauit jours (1. ui, c. 111 , 113).
Parlant des c^rcmonies de Pdques, Honor^ dit qu*i Rome ce jour-I^, quand le pa^e entre k iVglise, on
dlluDie au-dessus de sa t^te des ^loupes dont les elincclles sont re^ues par les ministres, ou tombent k
len-e : c^r^monie, ajoute-t-il, institu^e pour Tavertir que tout se ri^duit en cendres, et que iui-mdme doit
v retourner. Son exactilude, en padant de reuckaristie, lui merite un rang distinffu^ parmi les t^moins de
la tradition sur le dogme de la pr^sence r^lle. A roccasion de ce myst^re il dit (l- ti c. 105) que « comme
le monde a ^t^ fait de rien par la parole de Dieu, de m6me que par la parole de J^sus-Christ son Fils, la^
nature de ces choses (le pam et le vin offerts dans le sacrilice) est verilablement change au corps et au
sang de Notre-Seigneur. » Et plus bas (c. 106) : « On use du nora de myst^re, dit-il, quand on voit une
chose et qu*on en entend une autre : ainsi Ton voit les esp^ces du pain et du vin, mais on croit que c*est
le corps et le sang de J6<us-Gbrist. « Si Thomas Valdensis etlit fait attention k ces paroles, il edt ^t^ plus
equitaole envers notre auteur ; et loin de ie mettre, comme il a fait (40), au nomore des sectateurs de
Brrenger, il Tedt compt^ parmi ses adversaires les plus d^clares. Cet ouvrage est une des productions de
notre auteur dont on a le plus multipli^ les editions. La premidre parut i Leipsig in-4*, Van 1514. La
seconde, donnce a Cologne en 1549, fait partie d'un volume in-iolio dans lequel sont compris les trait^s
d^Aroalaire et de Walafrid Strabon Sur les rites eccUsiasliaueSt avec la Liturgie de saint Basile et la Vie
de saiot Booiface, archevftque de Mayence : le tout recueilli par ies soins de Jean Coclee. La troisi^me,
faite €n 1568, dans la m^me ville, contient en un volume in-folio plusieurs autres traites de divers auteurs
sur le m^me sujet. La quatri^me est sortie des presses de Yenise en 1572, avec quelques autres ^crits
aoalogues, rassembl^s aans un volume in-S^ sousle titre commun de Miroir de lEglise, La cinqui^me,
faite i Rome en 1590, et la sixi^me i Paris en 1610, ne sont que des r^p^titions de la troisi^me. Enfin
1'onvrage a ^t^ r^imprim^ dans les trois grandes Biblioth^ques des P^res.

6* Le Sacramenlaire, ou traite des causes et de la signification mystique des rites. 11 n'y a de cet ouvrage
qu*une seule ^dition, dont le public est redevable aux soios de D. Bernard Pez. Le sujet est le mtoie quQ
celui des quatre livres pr^c^dents, trait^ dans le m^me gotit, mais d'une mani^re plus abregee, et avec un
peu plas d*ordre et de m^thode.

7<* VHexameron^ ou trait^ de rouvrage de six jours. Honor^ Tadresse k ses ecoliers, pour rusage et k la
demande desqnels il dit Tavoir compose. II consetlle i ceux qui en seront satisfails de le mettre a la t^te
de son Elucidarium. On n*en voit pas trop la raison . Cet ecrit n*est qu*une explication mystique et tr^s
alambiqn^e du premier chapitre dela Gen^se. L*auteur compte 4184 ans depuis la crtotion du monde
jusqu'& riocamation. II ne donne que H aos k la sainte Vierge lorsqu*eIIe enfanta le Sauveur, qu'il pr^tend
avoir souffert a J*Age de 3i ans. Ce sont les seuls traits remarquables de ce commentaire que D. Pez a
pareillcment tir^ de robsciirit6. Cet dditeur pr^tend que la preface et le demier chapitre ne sont pas d*Ho-
nore. La preuve qu*il en donne est que Tun et Tautre morceau manquent dans rexemplaire de Molk qui
date de 500 ans.

8<> VEucharistion, c*est ainsi qu*il faut lire d'apr6s tous les manuscrits, et non pss Eucharisticon, com-
me il est annonc^ dans toutes les ^diiions du trait^ d*Honor6 des icrivains ecelisiastiques, L*ouvrage, par-
tag^ en 12 chapitres, renferme une exposilion tr^s-fid^e de la croyance de i*Eglise sur le sacrement de
reucharistie. Cependant, au rapport de D. Pez, une main de xv« si^cle avait mis en marge du manuscritde
Molk, d*oii il Ta tire, la note suivante : « 11 paratt qu*on ne doit pas lire ce livre en pubfic, k cause de cer-
uins points dans lesquels il semble aue Tauteur s'est ou mepris, ou du moins expliqu^ de mani^re & ne
pouvoir ^tre eatendu sans une grande application. > Mais le savant ^dileur reman]ue fort bien que celte
note est d'un scolastique ignorant qui voulait juger des locutions des anciens d'apr^ les petites queations
qui s*agiiaient de son temps. li prouve ensuite qu*Honor6 s'e8t toonc^ tr^fes correctement sur le dogme de
la pr^sence rdelle et de la transsubstantiation.

9^ La Connaissance de la vie, ou Traiti de Dieu et de la vie iternelle. Ce livre, auquel Tauteur a donn^
la forme d'entretien d'un mattre avec ses disciples, ou suivant le manuscrit de Molk, du solitaire avec
ses auditeurs, porte le nom de saint Augustin dans un manuscrit de la biblioth^que du roi (41). Cest
sur un exempiaire semblable que les Grecs, ayant connu cet ouvrage, en traduisirent un fragment eonsi-
derable en leur langue avec ce titre que nous rendons en frangais : Senivments de saint Augustin sur la
Trinitij tiris de son livre de la Connaissance de la vraievie.dans lequel, sous laforme d^un dialogue, les
frires interrogent et le maitre ripond. Ce Iragment, qui comprend le chapitre 11* et les suivants jusqu*au
18*", k la r^serve du 15' qu*on a supprim^, se trouve dans un recueil des P^res Latins traduits en grec, im-

Erins^ k B4le Fan I:i78 par les soios de Leunclavius. Mais les derniers editeurs de saint Auffustin ont tr^s-
ien pronv^ qu*on ne peut meconnattre Honore dans ce trait^ qu*ils ont insdr^ tout au long parmi les
oeuvres sopposdes du saint docteur. Dans la pr^face, notre auteur fait entendre qu'il 6tait en butteaux traits
de Tenvie, et qu*il ne les recevait pas avec indifi^rence. U exborte ses adversaires k d^poser le venin qui
les eonsume, a prendre des sentiments charitables, et k le suivre paciQquement dans la vaste for^t des
Ecritures oii il estpr^t k entrer, non pour y porter de nouvelles mati^res, comme ils ren accusent, mais

Eour y cueillir le fruit de vie. Ensuite il expose son dessein qui est de traiter des principales v^rit^ de
I pbiiosophie chr^tienne.

(39) Cet usage de faire les pains k consacrer mince, qu*il n*avait presque plus Tapparence de
d*une telle petitesse s*6tait introduit d^s le si^cle pain. II appelait ces offrandes par d^rision minuiias

pr^elent ; et Bertinolde, pr^tre de Constance, qui nummulariarum oblatarum (a).

^crivait en ce temps-M, se plaignait, dans son Ex- (40) Tom. II, c. 90.

pmtion de 1'Ordre Bomain, de ce qu*on avait r^duit (41) S. August. op. t. YI, apprend. p. 169-183.

le pain que Tonoffrait k une forme si i '

^crivait en ce temps-M, se plaignait, dans son Ex- (40) Tom. II, c. 90.

^ ' ^ (41) S. •

! pain que Ton offrait k une forme si petite et si

(«) Geor, Cassund., Liturg., ed. Colon., c. 21, p. 66-77.

19 HONORIUS AUGUSTODUNENSIS. 20

Entrant en mati^re il proave que notre iDtelHgence ^ossi^re et accoiitum^e k juger de lout par les
aens ne peut, sans le seeours de la foi, connaltre ce qui concerne Dieu et les esprits cre^s. 11 part^^e
ceux-ci en deux esp^ces, I'ange et Vkme humaine. II niontre ce qu'ils ont de commun et ce qui les difi6-
rencie. Quant & TBtre souverain, dil-il, 6tant incompr^hensible de sa nature, nous ne pouvons d^terminer
pr^cisdment ce qu'ii est. Essayons n^anmoins, ajoutc-t-il, puisque la substance intellectuelle veut en
quelque facon que ce soit le connaltre, de le definir au moins imparfaitement et d*une mani^re enigma-
tique. Apr^s en avoir donn^ la d^finition usitee dans ies ecoles, il s^applique h prouver qu*il existe. De \k il
passe aux moyens par lesquels on peut parvenir h le voir et d le contempler dans sa gloire. Ses disciples,
satisfaits de ce qu'il leur a dit l&-dessus, lui deraandent qu*apr^s leur avoir d^montr^ runite de ressence
divine, il leur apprenne comment il y a dans cette m^me essence trinit^ de personnes. C*est la mati^re de
leur entretien depuis le dixi^me chapitre jusqu au dix-nenvi^me. Honor^ r^pond k toutes leurs questions
suivant les principes de saint Augustin et de saint Ansehne, donl il emploie sou vent les paroles sans les nommer.
Les chapitres suivants, au nomore de vingt-huit, roulent sur la mis^ricorde de Dieu, sa justice, sa sagesse,
son rmmensit^, son immutabilit^, la profondeur de ses jugements dans la distiibution inegale de ses dons,
sur rorigine du mal, sur la mis^re de rhomme, la cause de cette mis^re et les moyens de \b r^parer, sur la
neeessit6 et les caract6res de la foi, sur T^tat des ^mes dt^gag^es des corps, sur la mani^re dont les saints
entendent nos pri^res, sur la resurrection des morts, sur le bonheur de la vie ^ternelle. Tel est le sommaire
de ce traite 6h Fon remarque nne saine et lumineuse m6taphysique puis^e dans rEcriture et dans la tra-
dition. G*est de tous les ouvrages d*Honor6 celui qui nous paralt le plus chdti6, tant pour le choix et la
justesse des pens^es que pour ia m^thode et rdocution.

iO^ Vlmage du monde en trois livres. Cette production est pr^ced^e de deux lettres, Tune d'unnoinm6
Chr^tien, qni ({ualifie rauteur homme dou6 des sept dons du Saint-Esprit ; Tautre d*Honore en r^ponse &
celle de Chr^tien. La derni^re phrase de celie-ci, commen^ant par ces mots : ad instructionem, se trouve
empioyee dans quelqnes manuscrits pour le commencement du premier livre, au lieu que dans tous les im-

neuses, ^happent k Vespni le pius attentif. Nous allons rendre un compte tr^s-succinct de ces trois livres.
Le premier est un abr^ge de cosmographie tel qu*on pouvait le donner dans un si^cle oii la g^ographie et
rastronomie dtaieht encore au berceau. L*anteur compare le monde d un ceuf, et ne reconnatt que trois

garties de ia terre qui soient habitables. Le second traite du temps et de ses divisions , c*est-d.-dire des
enres, des joors, des mois, des ann^es, des olympiades, des diff^rents cycles, des r^uliers, des concurrents,
des ^pactes, du terme pascal, des f^tes mobiles, de rembolisme ou Intercalation. Le troisi^me est une
petite chronologie universelle qui finit dans les premi^res ^ditions 6 Tempereur Lothaire H, et dans les
suivantes A Fr4d6ric Barberousse. Peut-fttre dans Tautographe finissail-elle i reropereur Henri V ; ce qui
est d*autant plus vraisemblabie, que cet ouvrage est anteneur h celui Des 6crivain$ eccldiiastiques^ dans
\toae\ Honor^, parlant de lui-m^me, dit qu*il florissait sous Tempire de ce prince.

On compte ju8qu'& sept editions de Vlmagedumonde (4H). La premi^re, sans marque de lieu ni d'ann^e,
conoourt avec les commencements de rimprimerie. La seconJe fut donnde A Nuremberg, Tan 1491, par
Gaspar Hocfeder. Illyricus procura la troisi^me & BAle, en 1497, in-4«, avec altribulion de Touvrage & saint
Anselme. La auatrieme, oh le nom d*Honor^ se rencontre pour la premi^re fois (44), fut encore donnde a
B&le, Tan 1544, avec celle de six autres ^crits du mdme auteur, par les soins de Jean Herold, chez les he-
ritiers de Cratander, en un volume in-8^. La cinqui^me, du m^me format, date de Spire, Tan 1583, chez
Bemard Albin. La sixi^me fait partie du XII* tome de la biblioth^que des P^res, impnm^e & Cologne. On
voit la septi^me dans le XX* volume du mtoe Recueil publi^ a Lyon.

On a fait aussi rhonneur i ce livre de le traduire en ilalien sous ce titre : // libro de Imagine mundi
componto da Honorio filosofo solitario, i>er loquale se potra intendere molte gentilissime e digne cose.
Cette traduction existe manuscrite & la Biblioth^que du Roi (45).

11<* Le trait6 du pape et de Vem^ereur^ intilul^ Summa de Apostolico et Augusto, Le dessein de rauteur
e6td*^tablir deux choseS) la pr^^minence du sacerdoce sur Tempire, et rincapacite des princes s^culiers
pour conferer les di^it^s eccl^siastiques. Sur le premier chef, D. Pez, Mteur de ce livre, remarque fort
judicieusement que si Honor^ s*etait renfermd dansde jusles bornes, en se contentant de pr^f^rer un genre
h un autre, 11 aurait, de son temps comme du n6tre, rencontre peu de contradicteurs. Car le point essen-
tiel de la dispute ne consistait pas & savoir leqnel des deux genres devait remporter sur rantro, mais k
d^terminer les cons^queoces qui r^sultaient de la pre^minence accord^e assez universellement au premier.
C*est sur ces cons^quences que i*on disputait, les uns les exag^rant sans mesure, les autres les resserrant
avec la m6me indiKcr^tion. Honor^, d^cide pour ceux-Id, va jusqu*i soutenir que cestau pape i elire i*em-
pereur avec ie consentemenl des princes, de m^me qu*& le sacrer et i le couronner. Sur le second chef, il
lait ce raisonnement, qui n*esl pas le pire de son livre : Je demande si les dignit^s eccI6siastiqnes sortt spi-
rituelles ou s^culi^res. Tout homme sense me repondra sans doute qu'elles sont de la seconde esp6ce. Je
demande encore de quelle nature est la puissance royale. On ne manquera pas de me dire qu*elle est s^-
culi^re. Donc, r6pliquerai-je, il n*appartient pas k cette puissance de conf^rer une dignii^ spiriluelle. II
recherche ensuite rorigine de Tusage contraire, et croit la trouver dans un pr^tendu privilege accorde par
le pape L4on IH k rempereur Charlemagne pour inslituer en son nom, et comme son vicaire, des ^v^ch^s
dans les Gaules et en Allemagne. Mais d^s que rE^Iise a vu, dit-il, que des hommes sans moeurs et sans
respect pour elle s*ing6raient, apr^s avoir envahi 1 empire sans le consentement du pape, de vendre k prix
d*argent les ^v^chds et les autres dignites eccl^siastiques ; alors frapp^e de I'abus el de la profanation qu*ils
faisaient des choses sacr^es, elle a sagement retir^ ses droits des mains des (^lrangers, pour les dispenser
elle-mdme suivant les lois de la convenance et de T^quit^.

12« VEchelle du ciely ouvrage mysiique divis6 en deux parties cjui n*ont pas grand rapport, savoir : 1a
grande et la petite echelle. Avant D". Pez, qui en a procurc redilion, il passait pour conslant, sur la foi
d*Ant. Hierat, que VEchelle du ciel 6tait la m6me chose que le traite Des affections iu soleil, dont nous
parlerons plus nas. Mais airjourd*hm qu*on a ces deux dcrits, on voit qu*ils diff^rent cntre eux autant que la
morale, objet du premier, diffdre de la physique sur quoi roule le second.

(42) Hist, lit. t. IX, p. 451. (44) Bibl. S. IUidii Clarom.

(43) Fabric. 1. viii, p. 818. (45) Bibl. ms. Reg. n. 7239.

21 PaOLEGOMENA. n

13« UExplieation du Pmutier. Ce commentaire, ainsi que celai du Caoti^e des cantiques, et le traitd
de Vlmage du monde, esl dedi^ k Vabb6 Conon, le m^me vraisemblablement qui passa ae Tabbaye de Si*
bourg k rarchevdch^ de Ratisbonne, en lli6. Dans ia prdface. Uonor^ dit qu'il a pris paur texte le Psautier
gallican el non le romain, parce que le premier est en usage dans les Eglises du pays o^ il se t rouve^ Or,

Psautier,
. , [*auteur du

Fsautier. Cette pr6face, oii il y a quelques bonnes choses parmi bien des inutilites et des fausset^s, a ^X6
mise au jour par D. Pez avec un petit nombre des psaumes commenles par Honor6, savoir : les psaumes
I, V, L, Lj, c, a etCL. L*6diteur avertit qu'il y a des exemplaires complets de cet ouvrage, non-seulement
parmi les manuscrits de rabbave de Bfolk, mais encore d*autres biblioth^ques d'AIlemagne, qu*il indique.
II ajoute qu'on trouve i la fin ae ces manuscrits un commentaire du mtoe auteur sur les cantiques qui se
ebantent a Laudes et k Ydpres, et sur le Symbole des ap6tres.

14* Le catalogue ou trait6 des Ecrivains eccUsiastiques, intitul^ De luminaribus EcclesioB. Des quatre
livres dont il est compos^, le premier est tir^ de saint Jdrdme, le second de Gennade, dont Tauteur adopte
le jagement sur Cassien et saint Prosper, en donnant gain de cause au premier dans les disputes qu iU
eurent sur la gr&ce. Le troisi^me n*est qu*un abr^g^ de saint Isidore. Le quatri^me, emprunt^ pour laplus
grande partie de B^de et d^autr^s bibliographes, ne contient que dix-sept auteurs , dont Rupert e^t le
p^nulti^me, .et Honor^ lui-m^me le dernier. II y est dit de Tun et de Tautre qu*ils fleurissaient sous le
r^gne de Tempeieur Henri Y ; ce qui montre que cet ouvrage fut compos^ du vivant de Rupert, mort sous
Lothaire II. On a deja remarqu^ qne M. le Beuf rcgarde rarticle d*Honor^ comme une addition faite par
cne ma.in ^trang^re. Avant lui Fabricius avait eu la m^me idee, sur ce qu*on y fait cet ^loge de notre
aotcur ifiL Toccasion de son Commentaire du Cantique des cantiques : Miro modo Cantiea canticorum ex^O'
suit, ita ut piius exposita non videantur. Hais ne pourrait-oo pas repondre ({u^Honor^, faisant la fonction
d*historien, parlait de son ouvrage comme ie public en parlait alors? Ce qui est certain, c*est que cet
articlese rencontre dans toutes les 6ditions, dans tous les manuscrits qul existent, et qu*on le voyait dans
un des plus anciens sur lequel a ^t^ copi^ celui de Molk, qui est du xv« si^cle.

Outre les trois grandes Bibliolh^ques des P^res ot ce Catalogue a trouv^ place^ nous cn avons quatre
aotrcs ^ditions, donl la premi^re fait partie des sept ^crits de notre auteur, impnm^s^ comme on Ta dit, 4
B&Ie en 1544. La secondc parut^ Cologne in-S*^, Tan 1580, rhez Materne, parmi les ouvrages analogues
de saint Jer6me, de Gennade, de saint Isidore, de Sigebert et de Henri de Gand, par lessoins deSufifredus
Petri. La troisi^me a et^ donn6e par Aubcrt le Mire dans son Recueil des m^mes bibliographeS; pubH^
Tan 1639 & Anvers en un volume in-folio ; edition renouvel^e par M. FabriciuSy Tan 1718, i Hambourg, avec
des notes qui jettent une grande lumi^re sur le texte.

Tels sont les ouvrages imprim6s de notre autear ^nonc^s dans le Catalogue on Traite dont nous venona
de rendre compte.

Parmi eeux qui n'y sont poiptuomm^s, et dont le public est en possession, le plos consid^rable eot le
traii^ De la philosophie du monde, parlagc en quatre livres. On le voit a la t^te des sept ecrits d*Honpr6

Siiblie & B4Itt en 1644. II a pass6 depuis dans les grandes Biblioth^qnes des P^res de Cologne et de Lyon.
lotre auteur parle dans le m^eroier livre de Dieu, de r&me du monde, des anges et de T^me humaine. Apr^s
avoir prouve Vexistence de Dieu par la necessit^ d*admettre une Providence, il recherche la raison ponrquoi
le P§re est appel^ la puissance, le Fils la sagesse, et le S^int-Esprit la volonte ; pourquoi la cr^ation est
attribu^e au Pdre, rincamation au Fils, at la remission des p^ches au Saint-Esprlt. Sur Virae du monde il
propose divers scntiments, et renvoie, pour connaltre le sien, k ses gloses sur Platon, que nous n*avons
plus (46). II distingue deux sortes d*anges, les bons et les mauvais. II fait trois classes de ceux-U, dont la pre-
miere habite selon lui le firmament pour regler le cours des ^toiles ; la seconde r6side dans le ciel des
plan^tes ; la troisi^me est r^paodue sur la lerrepour preodre soin des hommes. II ne dit presque rien de Vkm^
bomaiue, parce qu*il doit en trailer h fond, dit-il, dans le dernier livre. De \i il passe aux principes de la
pbysique, et fioit par des raisonnements sur la mani^re dont s*est ex^cut6e la crdation.

L*0Diet du second livre est la disposition du ciel.

Le troisi^me conceme Teau, Tair, le feu, les cinq zones, les pluies et les autres m^t^ores.

Dans le qurri^me il s*agit de la terre et de ses habitants. Mais ce qui occupe principalement Hooor^,
c*est rhomme, dont il donne unc description anatomique assez ample, et n^anmoins fort superficielle. Ce
qu*il dit snr Tdme ne r^pond pas d ce qu'il avait promis.

Dans les prefaces qui soot en t^te de chacun de ces livres, il iovective avec chaleur contre ses envieux^
qu*il se flatte de confondre par ^es succ^. Cet ouvrage n'6tait gu6re propre k leur fermer la bouche.

Le second ^crit est un abr^g6 d*astronomie usuelle, intilule : De solis afTectibus. l\ estle quatri6me des sept
livres de T^dition de fi&Ie dont on a d^j4 parl^. Le manuscrit sur lequel il a ^t^ publi^ dans ce recueil,
ainsi quedans les grandes Biblioth6ques des P^res, etait fort d^fectueux) ou, ceux qui Tont fait imprimer,
de mauvais lecteurs : car on y trouve des fautes grossi^res de calcul, et d*autres qui formeot des contre-sens.

Le troisi^me est le livre Des hMsies, dans lequel Honore parcourt sommairement les anciennes h^r^sies
ou sectes^ tant des juifs, que des palens et das chr^tiens. II en compte huit parmi lesjuifs, neuf parmiles
paieos et soixante-sept parmi les chr^tiens jusqu*aux agno^tes, ou il finit. det opuscule, insdr^ dans les
grandes Biblioth^ques des P6res, fut imprim^ pour la premi^re fois k Helmstat, lan 1612, av^c le Cata-
logue des her^tiques de Constantin Hermenopute, en un volume in-4®.

Le quatri^me, imprim^ pareillemcnt dans la grande Biblioth^que des P6res de Lyon, est une liste chro-
no!ogique des papes, qui se termine 4 Innocent II. Elle est suivie, dans un manuscrit de la biblioth^que du
Roi, d*une pareille liste des empereurs d*Occident ; et Tune et lautre ne sont qu*une suite du quatri^me
Hvre De la philosophie du monde, qui les prec^de imm^diatement dans le m^me manuscrit. Lesderni^res
paroles de ce livre le prouvent manifestement : Non arbitror infructuosum, portent-elles seriem temporum
huic oyeri inserere, guo lector cuncta tramacti mundi tempora queat vno intuitu agnoscere.

Le cinqui^me contient des questions et des r^ponses sur Ics Proverbes et rEccIesiaste. Nous remarque-
roDs, d*apr^s Comelius a Lapidc (47), que ces deux esp^ces de commentaires sont tir^s mot i mot de ceux

(46) Honorii fragmenta in Platonem edidit nuper non. Edit.
D. Cousin in appendice ad Abailardi librum Sic et (47) Comment. in Ecclesiasten., p. 6.

83 HONORroS AUGOSTODUNESIS. 24

de Salonius, dcrivain du v* si^cle ; & cette difiT^rence pr^s que notre auteur a transpose un endroit de cet
interprfete, et en a relranch6 ou changd un autre en parlie. Car ce que dil Salonius des Irois noms de
Salomon 4 la t6te de I*Ecclesiaste, Honor<J l'empIoie pour la pr^face de ges explications des Proverbes, et a
la fin de ces mdmes explicatious il abr^ge ou supprime ce que Tautre avait mis dans les siennes. Ce plagiat
n*est point honorable d la m^moire de notre auteur, supposc qu*il ait voulu faire passer le travail dc Salo-
nius pour le sien. Quoi qu'il en soit, ces questwm et riponscsy aprSs avoir 6te publi^es Tan 1554 k Cologne
sous le nora d'Honor6 d^Autun avec d'autres ^crits dans un volume in-8*, ont 6t6 ins6rees depuis dans les
Biblioth^ques des P^res de Cologne et de Lyon.

Les ouvrages suivants ont ^t^ tir^s de robscurite par D. Pez.

l^Un livre intitul6 : Summa duodecim auasstionum. Voici quelle en ful Toccasion. Deux hommes, dit
Honore, Tun chanoine et Fautre moine, s'etant rencontr^s en voyage, se demand6rent r^ciproquement ce
qu*ils 6taient et d*ou ils venaient. J'appartiens k saint Pierre, dit le chanoine; et moi, dit le mome, i sainl
Michel. Le premier soutient que son patron est le plus digne, comme prince de TEs^lise et portier du ciel.
Lautre pr^tend au contraire que c'est le sien, etant non-seulement ange, mais pr^v6t de la cour celeste. La
dispute s*6tant beaucoup 6chauS6e sans qii'il y eut rien de conclu, quelques personnes, dit notre auteur,
m'ont demand6 sur cela mon sentiment. j ai a'abord r^pondu de vive voix ; mais ensuite, A leur pri6re, j'ai
mis ma r^ponse par 6crit. Honor6, pour rdsoudre une question aussi fulile, entreprend d'^tablir douze
points m^laphysiques, 4 la fin desquels, on est i peu pr^s aussi avance qu* auparavant . Cet ouvrage est
d6die i un nomm6 Thomas, tout rayonnant de 1'dclat de la sagesse, suivant Texpression de Tauteur.

2^ Un Dialogue entre le maUre et le disciple sur huit questions ih^olcgiques, que celui-ci propose et
que Tautre resout ; lesdeux plus importantes sont : i« J6sus-Christ se serait-il incarne si Thomme n'eut
pas pech6? Le maitre repond affirmativement, sur ce que le principal motif de rincarnation n*a pas 6t6,
selon lui, la reparalion du p6ch6, mais la d^ificalion de la nature bumaine ; 2"* quelle est la deslin^e des
enfants raorts sans baptfime? La r^probation ct le feu elcrnel, r^pond le maltre;

3« Un traite De l'exil et de la patrle de rdme. Ce Thomas, & qui ranteur avait dddi6 sa Somme des douze
questlons, estencore le Mec6ne quUl c6I6bre k la t6te de co livre. Mais il avail cru en dignil6 dans rinter-
valle de ces deuz ecrits, puisqu*Honor6, dans celui-ci, lui fait honneur non-seulcment de tous les dons de
la sagesse, mais aussi de la grdce aposlolique; ce aui semble dire qu*il avait 6t6 promu k T^piscopat. La
mati^re dont notre auteur Tentretient ici, concerne los sciences humaines et divines. II dit que not>*e exil
consiste dans rignorance, et notre patrie dans la possession de la vraie sagesse qu*il entreprend de d6ve-
lopper. II n'y a rien 1& qui merite d'6tre remaraud;

i» Un trait6 Du libre arbitre^ adresse d un aobe nomm6 Gothescalc. Le dessein est le m6me que celui
de YlnSvitable^ mais ex6cut6 avec plus de bri6yet6. II n*y a que six chapilres d'Honor6; le reste consiste en
passaffes de plusiears P6res ;

4« Un petit discours Sur la vie du cloitrey qui contient une mysticit6 peu assorlie i la port6e du commun
des lecteurs.

S IIL — Ses dcriis non imprimSs ou perdus.

Ce sera D. Bernard Pez, comme nous en avons averti ci-devant, qui nous servira de guide dans le d6-
hombrement des 6crits non imprim6s ou perdus de notre auteur.

1« Un iraite De Vincontinence des prHres. II 6tait compris dans la liste des livres dont un moine, nomm6
Henri, avait fait present i rabbaye de Gotvvic, au xii" si6cle. Mais il ne se rencontre plus aujourd'hui parmi
les manuscrits de cette maison, et on ne peut dire ou il existe ;

2^ Un grand ouvrage intitul6 : Summa totius de omnimoda historia. II est compris dans la donation da
moine Henri, et annonc6 sous le nom d*Hoaor6. D. Pez dit avoir vu et parcouru, dans la Bibliotb6que de
GotwiCf une chronique anonyme qui porte ce titre, et dans laquelle on rencontre des ctioses imponantes
pour rhistoire d'Allema|jne. Mais ce qui lui fait douter quo ce soit la mtirae que celle d'Honor6, c*esl
qu'elle ne va ^ue jusquen i058, et que Tauteur y nomme Adalbert, marquis d'Autriche, son seigneur. 11
semble ais6 neanmoins de r6pondre i ce doute. D*abord, le manuscrit 6tant du xii* si6cle, comme D. Pez
en convient, n*est-il pas naturel de le confondre avec celui qui venait du moine Henri? Qu^ cette chroni-
que finisse au milieu du xi« si6cle, cela ne prouve absolument rieu contre Honore, puisqu'on peut dire ou
que le manuscrit est mutilc, ou que Tauteur n*a pas eu le loisir de conduire son travail plus loin. A 1*6-
gard de ce que celui-ci t6raoigne, qu'il vivail sous la domination du marquis d'Autriche, nous avons re-
connu ci-devant qu'Honor6, voulant se livrer d la relraite, avait transport6 son domicile de France en Al-
lemagne. Nous pourrions ajouter auelque chose de plus positif, si nous avions vu rexemplaire de la Chro-
nique d'Honore, qui, au rapport d Arnoul Wion, avait passe des mains de Lazius dans la biblioth6que de
Tempereur au xvi* si6cle. Quoi auMl en soit, Bellarmin s*est mepris en nommant une 6ditlon de cette
chronique faite i B4Ie en i544. Louvrage est encore dans les ten6bres (48);

3° Des extraits de saint Augustin, sur la nature et les pr)pri6t6s de T&me, dispoe6 en forme de dialo-
gue. D. Pez ne les a d6couverts, dans Tabba^^e de Molk, qu*apr6s avoir publi6 son second tome d'Anecdotes
oHl il a renferm6 les ouvrages d'Honore. II temoigne son regret de cette omission, et promctde la r6parer
par la suite ; mais il n'a pas tenu parole ;

4<>Un livre de Questions thMogiaueSt oh il est traile des limbes, de renfer. du ciel, etc, tir6 pareille-
ment de saint Angustin et d*autres P6res. D. Pez avait aussi desscin de le mellre au jour, et en est de-
meur6 lA;

b^ La Clef de physique^ Clavis physicas. «< II y en a, dit nolre guide, qui prennent cet ouvrage d*Honor6
pour ses livres De la philosophie du monde. Mais, ajoule-t-il, le manuscrit dii monast6re de Zucllen nous
apprend le contraire. Car il y est diserteraent 6nonc6 que la Clef de la physique etait un abr6ge des cinq
livres d'un certain Chrysostomius. Cet ouvrage n*a donc point encore paru; mais nous esp6rous le don-
ner un jour au public. » C*est encore une promesse qui n*a point eu d*execution ;

6« Un recueil inlitul6 Pabulum vitas. 11 est 6nonce dans la donalion de Henri; mais rexemplaire de
Gotwic est perdu, et Ton n*en connalt point d*aulre;

7« Un autre recu<^il de sermons nui a pour litre : Refectio mentium de feslis Domini et sanciorum. II
faisait 6galement partie des livrcs de Honri, et existiit encore du lemps de Trilh6me; mais on ne sait au-
jourd*hui ce qu*il est devenu.

(48) Prodiit puper Summa totius, sed non inte- Vide infra. Edit.

gta, in Monumentis Germanice clarissimi Perlzii.

25 PROLOGOMENA 26

^•^Hiitoria solemnis. Thierri d^Bngelhasen nomme cetouvrage dans la liste des aateurs dontil dits^^tre
servi pourla composition de sa Chronique des chroniques, Mais est-il dift'6rent ou non du Summa totius
dont on a parl^ ci-devant ? Cest ce que nous ne pouvons d^cider.

9' Des Homilies sur les Evangiles que saint GrSgoire na point expliquSs, C*est encore un ouvrage dont
on ne peut garantir Texistence.

iO* Un opuscule tr^s court sur les dix plaies de TEgypte. On en conserve un exemplaire, ^cril au
XIV* si^cle^ dans la Charlreuse de Gemnic, en AUemagne.

!!• Notre auteur avait fait, comme nous Favons dej4 reraarqu6 d*apr6s lui, des gloses sur Flaton, ou-
Trag^e perdu ou profondement enseveli (49).

l^» Un volume de Lettres qui n'e3t connu que sur le t^moignage de Trilh^rae.

i3* Un ecrit intitule : Suum quid de tnrtitubus et vitiis. D. Pez, parlant de cette production, dit : Hoe
auid monstri sit, nondum assecuti sumus. Quidqnid id demum operis fuerity certe interHonorii opuscula
in donatione Henrici monachi hoc modo exprimitur.

ii^Doublet (hO) atlribue encore i notre auteur un coramentaire sur la HUrarchie de saint Denis VArio-
pagiie ; mais 1 on ne sait oii cet historien a pu\s6 celtc anecdote, et Ton ne connalt ni bibliographe qui lui
donne un pareil ouvrage, ni biblioth^que oOi il se trouve.

II esl inulile de refuter Terreur ou est tomb6 Poiycarpe Leyser (51), en mettant sur le compte de notre
autear certains vers ^l^giaques rapport^s par D. Mabillon dans le premier tome de ses Analectes, sous le
nom d*Honore Schoiasiique. La note de T^diteur, qui met au vi' si^cle la mort de Jourdain, ^v^que de
Ravenne, k qui ces vers sont adresses, suffit pour montrer que Leyser a confondu deux ^crivains de mdma
nom.

§ IV. — Son ginie^ son iruditionf sa doctriney sa manUre d^icrire.

Quoique la posterit^ n*ait pas tir^ de grands secouis des ^crils d*Honor6, ce serait n^anmoinsuno injas-
tice de dire qu'ils ont ^t^ inuliles k son si^cle. On n'y voit, a la v^rit^, comrae dans ccux de pre^que tous
ses conteinporains, aucune nouvelle decouverte, nulle trace de ce g6nie inventif qui sait perrtctionner et
agrandir les connaissances qu*il a re<^ues; mais ils peuvent dlre regard^s corame un d^p6t de la tradition
sur plusieurs genres de savoir. Nolre nuteur, en effet, possedait et a transmis presque tout ce qu'on savait
alors de mathcraatiques, de cosmographie, de geora^trie et de ra^taphysirjue. II se distinguait m^me dans
celte demi^re partie, corarae le fail voir son trait6 De la connaitsance de Dxeu et de la vie iternelle ; ouvrage
r^hllement di^ne des deux grands noms qu'il porte dans quelques manuscrits. Sans^treunth^ologienpro-
fondy il n*6tait rien moins c[ue novice en th(^oIogie, mulgr^ ccrtaines errcurs ou meprises que Tonaperooit
dana qaelques-uns de ses ecrils . Son Elucidaij^e, qui a donn^ le plus de prise i la censure aurait trouv^
gr4ce aupr^s des critiques, s*ils eussent fait attention que c*^tait le fruit de ses premi6res etudes th^olo-
gigues. Sontraitd de Vlnivitable marque plus de maturit^. C*est dommage, coraraeon Tadit, c[u'onyaper-
coive deux ou trois tacl es qui ie d^parent et remp^chent d*aller de pair avec les raeilleurs ^crits du temps
sur le m^me sujet. Le don que notre auteur avait re^u pour rinterpr^lation des iivres saints se manifeste
dans son Commentaire du Cantique des cantiques. S*il n^a pas ^t^ aussi heureux sur les Psaumes, peu d*in-
terpr^tes d'alorsy ont mieux r^nssi. Les id^es raystagogiqnes, qui avaient pr^valu dans le tii° si^cle, ne
permettaient gu^re de saisir le v^riiable esprit d*un texte aout la leltre sert de base d tous les autres sens.
Ces mSmes ioees Tont jel^ dans rillusion et lui ont fait avancer beaucpiip d'absurdit^s sur les rites eccle-
siastiques. Ccst ainsl que les bons esprils se g&tent en se laissant entralner par les pr^jug^s et le mauvais
goftt qae les esprits faux ont ^tablis.

A l*6gard de sa mani^re d*6crire, elle nous paratt defectueuse par plus d*un endroit. Dans presque tous
ses 6cnts, les diverses pi6ces qui les composent ne sont ni distribu6es avec raethode, ni rapprochees avec
intelligence. Cest un auteur qui enfanle pour rordinaire, a raesure qu*il conQoit, sans trop se soucier de
ce qui prte^de et de ce qui doit suivre. De Id vient cette n^gligence qu*on remarque aussidans son style.
11 eftt pu se corriger de ses defauts, s'il eiit travailld ses ^crits avec plus de loisir et de r^flexion, comme
r^eliement il s*en est garanti dans quelques-uns.

III.

(D. Bemardus Pez, Thesaurus Anecdot. noviss,y Dissertatio isagogica in tom. 11, pag. iv.)

Honorius, Augustodunensis Ecclesiae in Burgundia presbyter et scholrtsticns ab anno circiter 1090, .
asque ad annum 1120, non modica scribendi laude floruit. Eum ante vitse fmem monachum induisse
vero simillimum reddunt plurimi, iique Honorii temporibus proximi, manu exarati codices, qui no-
men Soliiarii disertissirae praeferunt. Idem aulem esse nomen Folitarii et monachi constat ex Grim-
laici presbyteri Regula solitariorum, cujus caput primum his verbis incipit : Primum igitur inda-
gare oportet cur monnchus vel cur soliiarius vocatur, et sic demum auxiliante divina clemeniia, ad cm-
tera exponenda rite transeamus. Monnchus enim Grceca etymologia vocatur, eo auod sit singularis. Mo-
nas enim Grasce, Latine tingularitas dicitur, Ergo solitarius interpretaturvocabulummonachi.ldcirco
enim sive dicatur monachus sive solitarius, unum atque idem est, etc. ; quae eo fioe prolixius ex-
cerpsimus, ut palam omnibus esset ratio propter quam Honorius monachis Benedictinis accensendus
uobis visus fuerit. Arnoldus Wion in Ligno vitmy lib. ii. cap. 69, ex Nicolao Aurifico et Melchiore
Hiltorpio Honorium non solum monachum sed etiam abhatem vocat , addil tamen ab iis haud expli-
cari quo in loco eo munere Honorius functus fuerit. Ast nobis eum monachum dixisse satis fuerit,
cum abbatialis nominis nollura in tot veteribus, quos inspexiraus, codicibas vestigium, aut vetemm
ea de re testimoniura ullibi exstet. Catalogum Operum ab Honorio editorum passim apud eos repe-
rire est qui de scriptoribus ecclesiasticis traclarunt. lis porro omnibus ipse Honorius praeivit, qui
accurata suorum opusculorum recensione librum quartum De lumi^iaribus seu Scriptoribus Ecclesias
conclusit. Caeterum Honorium alia plura post mox laudatos libros De luminaribus Ecclesiae scripsisse,

(49> ¥ide notam 46. (51) Hisi. poit. medii oeviy verbo Honoriui.

(50) Hist. de Vahb. df Saint-Denys, p. 128.

W HONORIUS ADGUSTODUNENSIS. ^ «8

dubitare noa sinimt eodices Gemnicenses, ex quibus non pauca haclenus inedit^ et Honorii no-
mine insignita nunc primum in lucern proferiraus , benevolenlia ven. PP. Leopoldi Wydemanni et
Sebastiani Tregeri, chartusianorum GemDic.cnsium , quos alibi commendavimus. Quia vero in biblio-
theearum perlustralione qusE^dam non speranda nobis occurerunt, equibus etiam cditi Honorii libri
lumen accipiant, ejus opuscula non tanlum hic a nobis evulgata, sed etiam typis alias jam excusa,
ordine ab ipso Honorio servato» paulo accuraiius juvat recensere, prsetermissis tamen iis quae vulgo
nota jam suat. Itaque-scripsit :

i. Elucidarium in tribus libellis : primum de Christo, secundum de Ecclesia, tertium de [utura vita
distinxit. Exslat ms. in bibliolheca Clanslroneoburgensi in membraneo codice in fol saeculi xii, ubi
incipit Elucidariumf ut dicitur, Anshelmi. M, Scepius rogatus etc, ut in edilis. In codice membraneo
Gemnicensi annorum quadringenlorum 'haec praemitunlur : Gregorius : Superfluum est quxrere de aw-
ctore, cumSfjiritus sanctus credatur, Ejusdem operis translatio Germanica habelur in duobus codici-
bus mss. bibliothecae Meilic. quorum prior sseculi xv est alter anno 1414 explicit ^ nec versionis
dialectus antiquior est.

2. Libellum de Sancta Mariaj qui Srgillum sanctcB Mariae intitulatur, Exstat passira in . Bibliothe-
cis Patrum editus.

3. Unum de libero arbitriOt qui Inevitabie dicitur, In codice MelHcensi membraneo, fol., sigaato
lit. bf num. 64, exstant excerpta libelli, qui vocatur Inevitabile, editi a Solitario^ genere et nomine
incognito, Godex is quingentorum annorum est.

4. Unum libellum Sermonum, qui Speculum Ecclesioe nuncavaiur, IIoc Ecclesim Speculum Basileae
an. 1544 typis excusum esse ex Daumio monet Olearius in Biblioth. Scrip. Eccl., lom. 1, litt. H,
Sed et Dos tam in bibliolfaeca Gotlwicensi quam in B. Marias V. Scotensi hujus Speculi excusum ex-
emplum in 8. Colonix, in asdibus Quentelianis anno 1531, atque adeo tredccim annis editione Basi-
leensi antiqiiius vidimus. In coloniensi hac edilione Speculo Honorii adjungnnlur etiam Admonitio et
sermones teliciarii eviscopi Arelatensis ; tamen nomine in Catalogo archiepiscoporum Arelaten-
sium apud Dionysium San-Marlhanum in Gallise Christ, tom. 1 nullus legitur.

5. De incontinentia sacerdotum, aui Offendicutum appellatur, Hunc librum nullibi haclenus reperi-
mus. Goiwici habetur codex membr., lu folio, sexcentorum annorum in qno exstat recensio libro-
rum, quos frater Heinricus huie contulit Ecclesice, Hic Don pabca Honorii opuscula recensentur, inter
quae etiam sunt Etuddanum bene correcium et Offendiculum de incontineniia sacerdotum. Sed ho-
die hi codices Gotwici desiderantur, uti et plerique omnes hbri ea Heinrici donalione comprehensi.

6. Summam totius de omnimoda tListoria. Hoc opus in mox laudata Hdnrici donatione ita recense-
tur : Sacramentarium de mysteriis : Summa totius, in quo Cronica ab initio mundi mque ad nostra
tempora. Evolvimus quidem in bibliolheca Gottwicensi ejusmodi chronicon ab orbe condito in codice
membraneo, fol., manu saeculi circiter duodecimi exarato, in quo multa praeclara ad res Germani-
cas pertiuentia insunt. Verum quia id opus non nisi usque ad annum i058 pertiogil, et auctor Ad-
albertum Austriae marchionem suum vocat, a Summa totius Honorii diversum esse credimus. Arnol-
dus Wion lib. ii Ligni Yitae, cap. 69, auctor est, hoc magnum opus olim apud Lazium fuisse, sed
nunc (circa annnum 1595) esse in bibliotheca imperatoris Viennce, Qnod si vcrum, est fallit' Got.
Oiearius, qui loc. cit. opus Honorii De omnimoda historia cum pluribus aliis dubio procul interiisse
scribit. Imo Possevinus in Appar., pag. 767, id. Basileae 1544 editum fuisse aflirmat. Sed hic auctor
in Honorio tot errores commiltit, ut nutlam fidem merealur.

7. Gemmam animce de divinis officiis. Opus saepius sub prelum missum fuit. Joannes Mabillo-
nius in Itinere Italico, num. 27, leve quidem esse, sed tamen haud retxcendum sibi existimavit, quod /t-
ber de retibus ecclesiasticis, qui Gemma animae inscribitur, auctore, Honorio Augustodunensi, nomen
Honorii Solitarii praferat in Ambrosiano codice annorum quingentorum.

8. Sacramentarium de sacramentis, Quem libellum, ut ipse Honorius in Prologo scribit, collegit ex
sanctorum scrivtis, ut,quibus deest librorum copia,per hoe compendium illorum subleveiur inopia^Vnli
autem ibidem Honorius , ut hujus operis nomen Sacramentarium scribatur, eo quod per illum omne sa-
cramentum divini officii ignaris aperiatur, Prodit id nunc primum ex codice Gemnicensi saeculi xiv,
opera et studio eruditi P. Leopoldi Wydemanni.. Aliud ejusdera operis exemplum ms. olim etiam
Gottwici exstitise probat donacio Heinrici, in qua Honorii Gemma animce de divinis sacramentis, Sa-
cramentarium de Mysteriis, etc., memorantur, Sed is codexpenit,

9. Neocosmum de primis sex diebus. Hoc opus in mox memorata Heinrici donatione praeter alia
Honorii opuscula recenselur, cum codex nune Gutlwici inter deperdita numeretur. In monasterio
Bencdictoburano duo adbuc manu exarata exempla exstant : unum in cod. membr., 4^, annorum
quingentorum, ubi Honorii Augustodunensis Ilexameron inscribitur : alterum in cod. membr., fol.|
annorum sexcentorum, in quo Neocosmi titulum pnpferl. Habelur etin codice memb. in folio B. 64,
bibliothecse Mellicensis, hoc Titulo : Opusculum cusjusdam solitarii de operibus quce fecit Deus in primis
sex diebus : qui codex Mellicensis quingenlorum annorum cst. Nos id ex codice Gemnicensis Car-
thusias annorum quadringentorum damus, adjuti a saepius laudato et laudaodo P. Lcopoldo Wyde-
manno. Cselerum prdelatii.ocula iila, quae in nostra edilione capili 1 praefixa est, cum a codd. Bene-
dictoburanis et Mellicensi absit, non videlur genuina nec ab ipso Honoiio profecta. Eam tamen a di-
cto loco abesse noluimus, propterea quod codex Gemnicensis eamdem haberet. Idem Judicium nos-
trum est de capite hujus opusculi uhimo, quod pariter in codice Mellicensi desideratur, Igiturgenui-
num ejus inilium censemus esse caput 1 : QiiisL mulii multa deprimissex diebus, elc. fmem autem
in capite 5 his verbis comprehendi : per quem adhuc omnis corporea creaiura in meliorem statum
transformatur, tametsi in codice Melhcensi tinis opusculo paulo ante ita imponatur : inistisautem
temporalibus omnia temporalia et corporalia realiter per species et fdrmas fecit . Postremo mirari lu-
bet cur Honorius in Calalogo suarum lucubralionum hoc opusculum Neocosmum de primis sex die-
bus inscribat, cum capite i, quo genuinam Honorii prafaaionem cootineri monuimus, ipse optare vi-
deatur ut elueidario huic suo in capite prcefigatur Bexameron. Sed de inscriptione libn, auctori
arbitraria, non admodum quaerendum est, dum de re ac opere modo constet.

10. Eucharistion de corpore Domini. Editiones libromm Honorii De luminanbus Eeclesia^ male Eu-
charisticon habent. Eucharistion enim non Euchansticon legendum esse docent omnes, quos vidimus,
codices, in quibus exstat hic liber De corpore Domini, nQminatiro Sanct Grucenais in 4* membr., quin-

29 PKOLEGOMONA. 30

gentoram annorum ; Donaiio Heinrici monachi Gottwicensis> ssepius jam citata ; Dorotneanus, signa-
tus nura. 64. quadribgentorum annorum et denique Mellicensis, ex quo librum primi publicamus, in
foK, charl., L. 5^, quem Woifgangus de Emerslorff ad fidem vetustorum exemplarium exarayit, ut
ipse in fine bis verhis nolavit : volumen istud conscripsit frater Wolfgangus Frichman de Emerstorff
ccenobita monasterii Mellicensis, apicibus auidem timpliciintSy nec bene compiiSj de exemplaribus tamen
vetustis. Cujus pro Dei amore meminisse aigneris ojptime lector, quiquis ex eo profeceris. Opus quo^
que ipsum fine suscepit in crastino MargarethcB virginis, anno Domini millesimo quadringentesimo quin-
huagesimo primo, Porro in hoc codice incivit EucharisHon^ quod interpretaiur hona gratia. Denique
iucharistion, non Eucharisticon diserle haoet opus Honorii de Luminaribus Ecclesim^ in eodem Wol-
fgangi manu exarato volumine. Qusedam sa^culi xv manus in laudato Mellicensi codice ad librum Ho-
norii De corpore domini adnotavit, hunc tractaium in publico non videri legendum propter quasdam
puncta in eo contenta, in quibus auctor videtur errare, vel saltem magna indigere discretionis consi-
deratione, qum sinc dubio hominis scholastici, el veterum dicta ad subtiles temporis sui quaestiun-
culas exigentis animadversio est. Nihil enim exstat apud Honorium quod a vul^ari veterum doctorum
doctrina aut oratione dissideat. Yei solum caput 6 demonstrabit quam Catholice de sacramento eu-
charistise, quod iranssubstantiatione fit, senserit. Christus, inquit, Verhum Patri exstitit, per quod
omnia eondidit, Idem Verbum naturam panis etvini in subsiantiam suce carnis et sanguiniSy sicut
aquam in vinum, convertit, ei non aliud quam suum substantivum de Virgine geniium corpus suis eden-
dum tribuit, et idem in crastino pro vita mundi in ara crucis Deo Patris obtulit, Idem etiam et non
aliud Ecclesia hodie per manus sacerdotum conficit, quod Maria genuit, Idem nihilominus et non aliud^
quamvis ex alio pane confecium, povulus fidelium hodie accipitj iptod et Christus manibus suis tradidit,
Et licet singuli sacerdotes singvlas hostias offeranty non tamen stngularia corpora^ sed omnes unum,
quamvis diverso tempore conficiunt. Et licet oblatas in plwima frusta dividant, non tamen partes, sed
singuli totum accipiunt. Alioquin si Chrisius semel divisus a populo comederetury non esset qnod denuo
esurienti daretur, aut tot essent Christi corpora, quot saceraoium sacrificia. Nunc autem unum Christi
corpus ab omni populo et ab unoquoque totum comeditur : et tamcn totum iniearnm in dextera Patris
permanere verissime creditur.Quodque humana raiio non votest probare, cathotica, fidisneminem sinit
dubitare. Qui autem^ non crcdit, hujus corporis non particeps erit, quia deteriorinfideli exstitit. Etca-
pile 8, ubi quaerit cur eucharistia sacramenlum dicaiur, vel utrum ventas an figura credatur -sic
planissimc respondet : /n Christo duoe. substantice prasdicantur, visibilis humanitas et invisibilis divi-
nitas. Sic in hoc sacramento duo consideraniur . Et ujuia^ species et gustus panis et vini cemitur, foris^
intut autem corous et sanguis Christiintelligitu},^^3ys^cra,^iteniui/h diciivT^ Omne sacramentum aliud
foris ostendit, aliud intus intelligendum innuit*: sicut hMtcfk^^i^ qjiib\iif\.g]il*ci^\xterius et characte-
res videntur, sed potestas et significaiiones interius intelliguntur. V^dlf ticet firf r>eritate caro et sanguis
Christi credatur^ tamen non incongrue sacrh'iTtenfur,i vel figura nominatur, etc., quibus nihil magis
catholice scribi poluit. . ,• - v ^ , ,. « , • • « .

H . Cognitionem vita: de Deo et oeterna vita. Hab^tnr^iH cbdice Meltvcqnsi; ^ p. ^tCT, ftianu sfleculi xii, sub
nomine beati Augustini, quod tamen ipsum recentiori manu depictumestrNcflal Vero*3),i^em alia saecull
XV manus, Videri esse Honorii ex stylo et ex suo in De luminaribus EccUsice. In aliocodice Mellic, membr.
fol.,B. 64 quin^enlorum annorum, hoc opusculum ita inscribitur : Cognitio vitas asotitario quodam diaio-
gice edita, ubi iterum ali», sed saeculo xiv vix recentior manus in marg^ine advertit, hoc opus Honorio
ascribi. Nec id in posteriore islhoc codice obscrvatione indignum, quod m dialogo non nta^^^^r (/isctpu/t*
aut fratribus, sed solitarius auditoribu^ loqualur, quod noslrorum Benedictinorum Patrum, qui hoc opu-
sculura, S. Augustino alic^uandiu suppositum, in recenti hujus editione tomo VI, primi Honorio Augustodu-
oensi vindicarunt, sententiam egregie confirmat.

12. Imaginem mundi de dispositione orbis. Hujus operis tres antiquas editiones vidimus : prima esl
Norimbergensis in fol. per Casparum Hochfeder anno 4491 adornata, in qua auctor Honorius inclususvo-
catur : altera est Basileensis in 4^ anno 1497 per Mag. Joannem Amerbach emissa, in qua non Honorio,
sed sancto Anselmo id tribuilur, cujus opuscula utraque editio praecipuespectatetexhibet. Tertiademum
editio est in folio minori, in mia nec locus nec tempus, quo aut ubi procurata sit, additur. Ejus exem-
phim possidet bibliotheca Mellicensis in codice parlim ms., partim typis commisso, signatolit. E, num. 55'.
Etsi autem haec editio per uuam rudibus typis curata sit, ea tamen longe sincerior et emendatiorestquam
illa quam post Andream Scnoltum S. I. et Antonium Hieratum, theologi Colonienses suse Palrum Biblio-
thecae inseruerunt : ut adeo facile crediderimus, hanc ex veteribus a nobis memoratis editionibus esse an-
tiquissimam. Inscriptio trium librorum Honorii in hac editione sic habet : Christianus ad Solitarium quem^
dam de imagne mundi, Honorio : Septiformi Spiritu, etc. Tum sequitur Prologus de imagine mundi.
llonorius : Sapientios alumno etc. Opus hoc in pluribus Austriae bibliothecis ms., servatur.

13. Summam gloriam de Apostolico et Augusto. Inhoc libro agit Honorius de praecellentia sacerdotii prae
reffoo, qua de re magnum saeculo undecimo et duodecimo certamen exstitit, aliis contendcntibus regnum
nulla ratione sacerdotio subjacere, aliis contrariam sententiam magnis clamoribus tuentibus. In illos non
uno loco acerbius invehitur Hoiiorius, utpote aquibus sacerdotio regnum exaequari non posse affirmet, nisi
aut adulatores principum, aut ignari rerum, aut denique stupidihomines audire velint. Jam illos.inquit^
c^p. S, familiariter qiuKrdmus,quorumcausahanc lucubratiunculamsusceperamuSj quiobpecunioiamorem^
ob lauais favorem, etpro adipiscend/e ab ipsis principibus dignitatis alicujus honore prcedicant indoctis ipsi
maxime indocti,ubique in ma7iu regum omnes dignitates pendere. Hiqui hoec dicunt, autlaici, autmonachi
autclericisunt fSilaicisunif tuncutinsipientessuntirridendiy velpQtiusuiignariasapientibus corrigendi
Siautem monachisunt,tunc desipiunt que aut veritaiem ignorantes errant aut scienter errorem obavaritiam
sapientes, verum se scire dissimulant . Siautemclerici sunt, vesanicapitis sunt,qui ecclesiastico ordnijus
ab ipso Dominocollatum adimunif illudque laicali potestati conferunt, imo seipsos propria Hbertate spo-
lianty acservili laicorum dispositionicam Cainsubju^ant. Igiiurhorumomniumstoliaceasseriionesasensa-
tis sunt confutandoe,imoab omnibusratione uteniibus reprobandce, cum regnum sacerdotio, populus clero
jure subjaceatf etsicut sol luna^,spiritusanim(B contemplativa vita activeetSic sacerdotiumregnoprasemineat
Haec Honorius, qui si intra justos comparationis limites se continuisset, contcntusque fuisset genus generi
praetulisse, nec suis nec nostris temporibus, qui ab eo vehementer dissentiret, reperisset. Nempe non tam
de praecellentia horum duorum generum, sed de necessariis consecutionibus, quae ex alterius praecellentia
efHuebant, disputatio et controversia fervebat. Itaque dum illas alii coarctarent, ampliarent alii, Honorius
noster cam posterioriboa faciens eo cap. i, progressus est, ut existimaret, imperatorem Romanum debere

31 HONORIUS AUGUSTODUNENSIS. 32

ab apostolico eligi consensu princlpum, etacclamationepiebisincaputpopuliconstiluit apapaconsecrariet
cormari, Sedhic fortCy scribitHonorius, contensiosisermoneetscientiaimperiiierumpent^ et imperatorem
non ab Apostolico, sed a vrincipibus eligendum afjirmabunt. Quos ego inierrogo, utrum rex a subdiHs, an
prcelatis sit constituenaus ? A praslatis, inquiunt, A quibus^ A ducibus et comitibus. Sedducesei comites
episcopis^ ut puta dominis suis subdiii sunt, quia ab eis bene/icia ei Ecclesiarum prcedia habent : ergo rex a
Chrisii sacerdotibus^ qui vcri Ecclesiasprincipes sun t^ est constituendus : consensus tamen laicorum requiren"
du^. Igitur quia sacerdotiumiure regnumconsiiiuetjureregnumsacerdoiiosubjacebit. Quae ratiuoculs et
consecutiones, qnatenus ad electioncm imperatorum el regum pertinent, quantum inler se cohaereant, ab
aliis doctissimis viris jum dudum dcmonslratum est. Caeterum hunc Honorii tibrum, qucm Antonius Hierat,
in Bibliotheca Patrum Coliniensi cum ejusdem Honorii serie R&manorum pontificum perperam confundit
e ms. codice Gemnicensi trecentorum annorum cxtulit P. Leopoldus Wyaemannus, cui et sequens Hono-
rii opusculum debemus. Summa Gloria exstat et in bibliotheca canonite Tirnsteinensis in codice chart. 4
raanu sseculi xv^ et in codicibus Mellicensibus membraneis E. 85, et L. 24, quorum ille quadringentorum,
hic trecentorum annorum est.

14. Scalam cceli de gradibus visionum, Etiam hunc Ubellum ^cumdem esse atque Honorii opus De solis
affectionibuSf male opinatus est Antonius Hierat seu Andreas Schottus, quorum edilionemadoptai*untcura-
tores Bibliothecse Patrum Coloniensis, qua utimur. Neque enim 5ca/a C(s/t ar^umenti philosophici, ut /i^ra
desolis affectionibus fbediheologuse\i9i&ci\lciesUquavn honorius eoium gratiia struxit, qui ad spiritualia,
utipse in prologo ait, scandere niiuniur sed ordi^iem araduumignoranies^ per abrupta se prcecipitant^ et
dum non gradatim scandendo, sed perprceceps inconsulteruendo,nechuju$necillius reiinaculumreciiiudi'
nis, auo gressum firmeni inveniunt jfondere penduli, visu pressi cassum iter linquunt, aique in profundae
fabulas opiniones et tenebras ignorantim errabundi resiliunt. Quorumanimi inopia pie permotus^ navem eis de
exsilioadpairiamopimisopibusinstruxietsealamcongruis gradibus ordinabiliter disparatam de caano ad
caslum erexi. Quamsi ritescanderecontendunt, regcm gloriasin decore suovidebunt. Undesividetur, libeHus
Scala caeli vocetur, Porro istud opusculum ven. Leopoldo, qui ex mox citato suae Carihusiae codice. lectu
sane quam difficili eruit. acceplum refcrendum essc, lectorcra jara monuimus. Idera in donatioue Hein-
rici monachi Gotlvvicensis his verhis recenselur : Neocosmus de sexprimis diebus. Scala cceli de tribus
ccelis. Gemma anima?, etc Sed horura nihil amphus in bihliotheca Goltwicensi rcstat.

i5. De anima ei de Deo qua^dam ex S' Augusiino excerpia, et sub dialogo exarata, HicDialogus in codice
Mellicensi membraneo, lit. P. 40 signato, et circa duojlecimum saeculum collecto superest, id quod nosnon
nisipo>«t cxcusum secundura toniuEadegrQbendXsc^jieriO doleraus. Ast ilii suus locus in sequrntibus volu-
rainibus erit,in quilius^tiMt)"6/^rtaife^/]|£.t/L?o/6^CaturA Qucestionum de limbo Patrum, inferno, ccelc, etc,
indidera depromptfi^ 6qfTtpateb»lr*quem* tum^ob similitudinem slyli, tum ob opinionum consensionem
ejusdera Honorii e§se"non dubitaraus . Inlerim ordjaen^etipitium Dialogi de anima et de Deo cape. Priroo
plusculse veterura sententia^de^natura aYii/nse pom^iAur.-ex^C^&ssiodoro, ut scriba in margine notat, aliisque
decerptffi. IncipiC pHpP :»Anima%9minis^rop}'i^dXcit\tr, hon eiiam pecudum, quiaillorumvita in sanguine
noscitur constiiiUfi,jit6k.tiJ^m ^fdqiliiiir Honorii pvseiQiicunula : Quce dc opere oeati Augusiini decerpsi^ stu-
diosls quibus librldesuntf stylo traderecuravi, Demum dialogum orditur D. in hunc modum iScepiusmihi
de anima cogitanti, et unde vel quid vel qualiSy vel quanta sit, penitus ignoranii, rogo, ut, quas Deo inspi-
rante de hissentis, pandas sciscitanti. Respondet M. Ad hoc negoiium non eroimparatus, quiafrequentime'
ditationeinhoc sumoccupatus, eic. Quae omnia lectori perspecliora in ipsa editione reddentur.

16. Expositionem totius Psalieni cum canticb miro modo. Ita enim hunc locum interpungcndum esse do-
cetms. cod. &lellic. L. 52, non : Exposiiionem totius Psalieriicumcanticis. MiromodoCaniicacanticorum
exposuity etc, ut habet novissima editio Fabriciana. Exslat hasc amplissima Honorii Expositio in duobns
Moseensis seu Lunaelacensis bibliothecae voluminibus rhartaceis in fol., in quibus opus Honorii solitani,
viri religiosi explicit anno 1438, et in codice membraueo Clauslroneoburgensi, raanu saeculi decimi terti
conscripto, in quo lucipit prologus Honorii solitarii virircligiosL Christiano Patri, etc. Et in tribus raem-
braneis volurainibus in fol. eadem aclate perscriptis, bibliothecae Mellicensis, cjuorum primum lit. h. 54,
alterum J. 45, ultiraura J. 14, signatum est. Specimen quoddam hujus Honoriani Commentarii ex codice
Gemnicensi quadringentorum annorum habes id est : Praefationera, Exposilionera psalmi i, l, li, c, ci,
et gl; qa?e si viris doctis non displicuerint, fortassis non deerit qui ad integri operis editionera se accin-
gat. Cffitera quae in Mellicencibus codicibus bbservalu digna sunt, adnotantur ibidera.

17. Canticacanticorum, itaut proeexposita {^^) non videantur. E>posilio Cantici canticorura dudura
typis exscripta est, sed sine prologo, quera tandem ex codice Signiacensi cl. P. Edmundus Martene in
Tbesauri novi Anecdotorum tomo I, col. 363 publicavit. Porro ex co fides codicum Mellicensiura, in
quibus Honorius Expositionem Psalmorum Chunoni abbati dicat et ioscribit, comprobatur, mutuoque ab,
bis quem illud C. in prologo Cantici canticorum notct,innuitur. Ast cnjusmonasteriiabbasille Chunofuerit
adhuc incognitura raanet. Prologus in Canticaa Marleneo editus eliam exstat in codice ms. canoniae Do-
rotheanae, chartaceo, in fol., trecenlorum annorum. Zwetlensi, et Axpacensi.

18. EvengeliaqtueB. Gregorius non exposuii, Hoc opus in nulla hactenus bibliotheca vidimus.

19. Clavetn physicce dennturisrerum. Sunt qui putenl hoc Honorii opus idem omnino esse ac ejusdcm
editos libros iv de mundi philosophia, Sedcodcx monaNterii Zwetlensis alius nos docet, in quoisthae no-
tantur : Iste liber dicitur excerpius ab Honorio soliiario de quiiique libris cujusdam Chrisotomii. Tum :
Incipit prologus in Clavem physicas. Cum multos7nenie i7ituear, elc. Codex est quingenlorum annorum,
signatus num. 261. Itaque Clavis physicce Honorii alhuc i^odita est, scd nobis tandcm in sequentibns
tomis in lucem viiidicanda (53). Quod jara fa< tura esset, nisi eriditorum virorum opinatio nobis impedi-
raenlo fuisset. Vide Bibliolhecae SS. PP. Coloniensis lom. XII, parl. i, pcg. 929.

20. RefectionemmeniiumdefesiisDominieisanctorum.L^ieiBdhuc opus. Exslitit olim in monasterio
Gottwicensi, ut constat ex donatione Heinrici monachi, ubi inter alia Honorii opuscula Refectio mentium
in quo sermones ad fratres in capitulo, coWocaiuT. Trithemius Dc scripl, eccles., c 3^7, raale hoc opuscu-
lum vocat Refectionem mensium, nisi forte is merus error typographicus sit, quem tamen reccntiores edi-
tiones retinuerunt.

%\,Pabulum vitxdeprcedpuisfesiis. Id nuIIibiadhucnobi?occurrit. IndonationeHeinrici unacumaliis

(52^ Edit,, itaut prius expos,
(53) Promissis non stetit.

33 ^ROLEGOMENA . 34

HoDorii libris xnonasterio Gotlwicensi conferlur Pabulum vitag, in quo sermones in festU diebus- Sed
Gottwicense exemplum deperiil.

&, Libellum de luminaribus Ecclesi(B. Is simplici plus vice typis excusus est, tametsi correctior et
castigatior editio ab omnlbus merito flagitetur. Egregius estcodex MellicensisL. 52, in folio, aWolfgango
de Emerstorf de veteri exemplari, ut ait, descriptus. Alius ejusdem Mellicensis monasterii codex est in 4,
II. 24, eJQsdem setaiis, puta saeculi decimi quinti.

Atque hsec sint ad catalogum operum quem ipse Honorius concinnavit, animadversa. Quia vero, ut supra
scripsimus, post opus De luminaribus Ecclesice is alia plura opuscula in lucem edidit, eorum etiam elen-
chum, quatenus quidem licet, attexemos.

23. De X plagis jEgyptispiritualiter. Opusculum hoc perbreve subHonorii nomine habetur in membra-
neo codice Gemnicensi, quem saeculo decimo quarto pereleganter exaratum csse V. P. Leopoldus
testatur.

24. Scala cceli minor, Desideratur nomen Honorii in codice chartaceo Gemnicensi in folio annorum tre-
centorum. Nec opusculum Honorio tribuit P. Leopoldus nisi conjectando. Nobis id nihil aliud quam sermo
quidam vditur.

25. Liber duodecim qwBstionum , Pra?cipua harum ({ua>slionum esl : Num sanctus archangclus Michael
beaio Petro apostolo, an Petrus Michaeli prcecedat f Honorius primas defert beato Petro c. 6, ubi haec ejus
verha legas : Igitur quaritum ordo seraphin pr(PceUit dignitate ordinem archangelorum, tantum prxcellit
Peirus princeps apostolorum Michaelem unum de ordine archangelorum. Hinc est guoi Roma caput
mundi Peiro aposiolOf non Micliaeii archangelo primatum regiminis obtulit , et universa Ecclesia per
orhem non solum in privatis lociSf sed etiam in prcecipuis urbibus episcovalem sedem Petro contulit.
Ita Honorius. Opusculum in publicum emergit ex ms. cod. Gemnicensi quaaringentorum annorum.

26. Qmestiones VUI de angelo ei de homine. firulae sunt ex laudato ejusdem Cai thusiae ms. codice.
.Porro h« qusestiones non sunt de nihilo, sed earum quaedam res apud gravissimos auctores hodieque
controversas attingunt, cujusmodi illa est : Cur Deus quosdam imiocenies, videlicet infanies. quos unda
bapiismaiis mh regeneravit, in miseria relinquat f Quod Honorius ait non plus a nobis posse investigan,
quam illud possit indagari: cur angelos non fecerit archangelos.velillos nonfecerit thronos, velfeminas
non fecerit viros^ vel besttas non fecerit aves, vel cur pavoni iantum decorcm pennarum prce casieris
avibus dederii, et multa his simiha. Omnia enim, qucecunque voluit, fecit ei facit. Haec Honorius pru-
deoter sane ac sobrie.

27 De aninuB exsilio et patria, alias De artibus. Libellum hunc idem nobis codex Gemnicensis biblio-
thecae suggessit, curante P. Leopoldo, cujus benevolentia et studio etiam sequentia omnia consecuti sumus.
Eum Honorius cuidam r/i£>tn(r dicavit, cui librum c[uoque XII Qucesiionum, numero 25 relatum, inscripsit.
Argumentum totum asceticum est^ quod vel solis mspectis capitum, in quse id divisimus, summariis com-
plecteris.

28. De libero arbitrio. Libellus hic ab altero Honorii opusculo De libero arbitrio, quod inevitabile dicitur,
penitus divei^sus est, tametsi doctrina utrisque coDlenla fere eadem sit. Eum Honorius nuncupat Godsehalco
coidam, fide et opere sudanti in sancio proposito, verbo ei exemplo gregi Christi prceposito^ que innuere
videntur, Godscbalcum abbatis munere alicubi functum fuisse. Opusculum io codice Gemnicensi quadria-
ceotorum annorum auctoritates Patrum Ambrosii, Augustini, Ful^entii, etc, excipiunt, ex quibus, ni fal-
umur, manifestum est Honorium in doctrina de libero arbitrio nihil aliud sentire aut tradere voluisse, nisi
quod a majoribus traditum accepisset.

29. De viia clausirali. Opusculum sub Honorii nomine una cum aliis certissimusejusdem lucubrationibus
comparet tn codice Gemnicensi, in 8^, quem ven. Bertholomaeis, Garthusianus Gemnicensis, et anno 1459
prior Carthnsise Eysbacensis, exaravit.

30. De philosophia mundi lib. IV Exslant in Blbliolhecis Patrum.

31. De solis a/feciibus seu affeciionibus lib. I. Hunc male confundi cnm Scala casli de gradibus visionum^
ex iis constat quae ad numerum seu potius opusculum 14 adnolavimus.

32. Series Romanorum poniificum. Exstat in Patrum Bibliothecis.

33. De hceresibus lib. I. Ibidem habetur. Manuscriptus miiltoque emendatior exstat in codice Mellle.
Wolfgangi de Emerstorf, notalo Ht. L. 52, ex voteribus exemplaribus exscripto.

34. QtuBsiiones ei ad easdem responsiones in duos Salomonis libros, Proverbia et Ecclesiasien. Yide in
Bibliothccis Patrum.

35. De Anima lib.I. Ila Trilhemius De script. eccles., cap. 357. Sed vitioso codice deceptum virum
magnum fuisse, non dubitemus. Est itaque Honorii liber de anima nullo modo dislinclus ab ejusdem
libeilo de anima et de Deo ex S. Augustino, quem more dialogi ezaratum in bibliotheca Mellicensi asservari
super num. 15 diximus.

36. Dialogus ex opusculis Augusiini lib. /. Ila iterum Trithemius, auem falsum esse paulo ante dicta
demonstrant. Nempe ex uno eodemque Honorii opere tria jprocudit Trilhemius.

37. Epistolarum ad diversos lib. I, secundum eumdem Trithemium. Al de iis nos adhuc nihil videmus.

38. S^um guid viriuiis de virtutibus ei vitiis. Roc quid monstri sit, nondum assecuti sumus. Quidquid
id tamen operis fuerit, csrte inter Honorii, ni fallimur, opuscula in donatione Heinrici monachi hoc modo
exprimilur. Quse donatio quoniam in illustralione Honorii lucubrationum insigni nobis usui fuit, aiiaque
conlinet quae veterum opusculis lucem afTerrc possunt, eam inlegram hoc loco exhibere non gravabimur.

Isii suni libri quos Frater Heinricus huic {Gottivicensi) coniuiit Ecciesio'.
Psalierium insigniter exjposiium, Cantica caniicorum mirabiliter exposita. Matthasus glosatus.
Apocalypsis exposita. liem Caniica canticorum cum glosis. Clavis physicce, scilicet liber de Perifision
excerpius. Speculum Ecclesias, in quo sermones dulcissimi cul populum. Refectio mentium (54), in quo
sermones ad fratres in capitulo. Pabulum viias, in quo sermones in fcstis diebus. Elucidarium bens
correctum. Offendiculum de inconiinentia sacerdotum. Eucharistion de corpore Domini. Neocosmus de
sex primii diebus. Scala casli de iribus ccelis. Gemma animx de divinis sacramentis. Sacramentarium
de mysteriis. Summa iotius, in quo chronica ab initio mundi usque ad nostra tempora. Imaao mundi in
quo iotus mundus describitur. Snmma gloria de Apostolico et Augusto. Suum quict virtuiis de virtutibus
ei mtiis. Sigilium sanctas Maria:, in quo Cantica ad personam sanctce Marice exponuntur. Cognitio viice,

(oi) Videtur cod. habere moerentium.

35 HONORIUS AUGUSTODUNENSIS. 36

InevUahile, in guo de libero arbitno et proedestinatione et Gratia Dei disputatur, Anshelmus D6 libero
arbitjio. Eucherius De [lebraicis nominibus, Isidorus breviter super totam DibUothecam. Item sententice
Isidori de utroque Testamento. Thimeus Platonis. Bucolica Virailii. Theodolus, Musica Odonis. Serentu
De medicina artCy in quo excerpta Bedeede Gallieno et Ipocrate. Abacus Gerlandi. Priscianus abhreviatus.
Abho De regulis, Focas De urte grammatica. Item libetlus De penultimis, Libellus versuum, Rhetorica
Alerani, Excerpia de Martiano, Priscianus constructionum, in quo et exemplar metrorum, Liber ora-
tionumj Liber De luminaribus Ecclesim, id est de scriptoribus ecclesiasticis. Liher, in quo sanctas canti^
lenas. Excerpta de libris S, Augustini de Deo et anima, Quwstiones diversce, Glosas diversoe. Compuius
Dionysii Grcpce, in quo abacus et mappa mundi, Marttfrologium, in quo diversce paginas computi. Rodale,
in quo septem Uberales artes depictae, Item rodale, m quo Trojanum bellum depictum. Ifem Bodale,
in quo varia pictura, Item Quaternio devtctus, Hucusque Donatio Ileinrici in membrano codice Goltwi-
censi in folio, manu saeculi duodecimi.

IV

FabriciuS; Biblioth. med. et inf, lat., t. III, p. 277.

Honorius, Gallus, Augustodunensis, in Burgundia presbyter ct scholaslicus, circa annumllSO, Solitarii
etiam nomi;ie venit in veleri codice Gemmce aninuB Ambrosiano, quem inspexit Mabillonius, pag. 44 Iti-
neris Ilalici, et in Gothano commentariorum in Cantica, de quo D. Salomon Ernestus Cyprianus in CaU-
logo mss. Gothanorura, pag. 101, ncc non, teste Bernbardo Pezio, in codice Zveliensi Clavis Physicm
de naturis rerum, et alio Mellicensi utroqne 500 annorum iibro, cui titulum Inevitabile Honorius imfK>-
suit. Quid quod inclusi venit nomine in editione Norimbergensi Imaginis mundi an U91? Effigies eju»
vftteri codice librorum IV Dtf philosophia mundi, praemissa Diario Iheologico GeTmsLnico Unschuldige
NachrichtenvonAlten und Neven Theologischen Sachen, Binili^, Catalogum scriptorum suorum sive
ipse texuil, sive, quod magis credo, amicus ejus subjecit libro quarto De luminaribus Ecclesi/e, capite ul-
timo, quem cum observalionibus meis subjiciam, collatis etiam iis quse laudalus Pezius in dissertatione isa-
gogica ad tomum secundum Anecdotorum erndite observavit.

1. Elucidarium in tribus libellis, primam de Christo^ secundum de Ecclesia, tertium de futura yita
distinxit. Prodiit Promtuarium hoc sive Elucidarium sub Anselmi nomine Parisiis 1560, 8®, atque inter
Anselmi Cantuariensis Opcra. Alii Guiherium (55) Novigentinum , alii Guilelmum Coventriensem Carme-
litam, alii Auguslinum ipsum voluere auctorem. Huic Elucidario an. 4393 Elucidanum E/ud(/ant op{)Osuit
Nicolaus Eymericus. Vide Jacobum Queiif tomo I, pag. 741 seq. Versionem Germanicam Elucidarii
an 1414 scriptam vidit Pezius in bibiiolheca Mellicensi.

2. Libellus De sancia Maria , qui Sigillum S, Marias intitulatur, expositio allegorica in Cantica
canticorum , in Bibliothecis Patrum Colon. tom. XII, el Lugd. tom. XX; pag. 1217, ex editione Colon.
4540, 8°.

De prcedestinatione et libero arbitrio, qui Inevitabile dicitur. Dialogum hunc edidit Georgius Cas-
sander, Colon. 1552, 8^ unde recusus in Cassandri operibus pag. 62S-639. atque inde ex Joannis
Conen, in Cassandri manes injurii editione Aotwerp, 1620-1624, 8». in Bibliothecis Patrum, Paris,
tomo IX, Coloniensi tomo XH, et in supplemento an. 1622, et Lugdunensi tomo XX, pag. 1128.

4. Libellus Sermonum^ ^ui Speculum Ecclesice nuncupatur. Prodiil edente Joanne Dictenbergio Coloniae
4531, 8*, cum Felieiarii (ita vitiose expressum pro Ca^sarii) sermonibus.

5. De ineontinentia sacerdotum, qui Offendtculum appellatur. Non exstat.

6. Summa totius^ de omnimoda histoi^ia, Videri possit diversum ab hoc esse, pro eodem habitura a Pos-
sevino breve De astatibus mundi Chronicon^ ab orbc condito ad auctoris tempora, quod iibri quinti locum
occupat inter septem Honorii libros, edilos Basileae 1544, 8» et cum libro De temporibus (infra num. XII)
tertius liber est in /fna^m^ tnundt , edita Spirse 1583, 8*. lidcm videntur quos in bibliotheca Cesarea
«xstare testatur Lambecius, U, pag. 3 et 70. Honorii De mundo et temporum et rerum ad Conradum ///,
sive annum Cbristi 1137, successione libri III, Certe nondum hactenus m lucem prolaia est , (juae ab
Amoldo Wion tomo I Ligni Vitae, pag. 426, inter Honorii scripta memoratur Summa Bistonarum^
sive Chronicorumy magnum opus ; erat olim apud Lazium, sed nunc est in bibliotheca imperatoris^
VienncB mss. Haec est Ghronica solemnis laudala Theodorico Engelhusio , desinens in Lucio tll sive in
anno 1181.

7. Gemma animaSy de divinis officiis^ de officio Missae; de ministris Ecclesiae, de horis canonicis et to-
tius anni solemnitatibus et cerimoniis. Lips. 1514, 4% recusum in Speculo antiquae devotionis, Colon.
1549, fol., vulgato per Joannem Cochleum cum Amalario, Walafrido Strabone, Litur^ia Basilii ex veteri
versione, Expositione Missae, et scripiore Vitae S. Bonifacii martyris et catalogo episcoporum atque ar-
chiepiscoporum s^edis Moguntinae. Deinde inter ejusdem argumenti scriptores Colon. 1668, Rom. 1590,
Paris, 1610, lol., et in Speculo missce Venet. atque in bibliothecis Patrum Colon. tom. XII, Lugd, tom. XX;
Citatur a Theodorico Engelbusio.

8. Sacramentarium, de sacramentis, sive de causis et significatu mystico riluum divini in Ecclesia
officii, quod Honorius profitetur se collegisse ex sanctorum scriptis, ut quibus deest librorum copia, per
hoc compendium illorum sublevetur inopia. Primus edidit vir celeber. Bernardus Pez tom. II. Anecdot.,
p. 249-545.

9. Neoccsmus de primis sez diehus, Hoc est Hexameron quod ab eodem Pezio vulgatum habemus tom. II
Anecdotorum, pag. 71-88.

10. Euchaiisticon de corpore et sanguine Dominit sive Euchaiistionf quod interpretatur bona gratia :
idem laudatus Pezius edidit tom. II Anecdot., pag. 349-362.

11. Cognitio vitoe de Deo et ceterna vita. Exslat in appendice Operum S. Augustini, edit. Benedictin.,
tom. VI, edit. Amst., p. 649. Sub Augustini nomine de S. Trinitate ex libro IleplTTic ffiaatxa^ ihfioZ^ ^'jj^^
occurrit ex hoc libro fra^mentum Graece cum Latina versione editum Basil. 1678, 8°, a Joanne Leunclavio
post Legationem Manuelis Comneni ad Armenios, p. 584-599.

12. Imago mundi de dispositione orhis. Prodiit m duos divisa libros (1 de globo totius mundi, ct % de

35 Diarium eruditorum Italiee tom. XX, p. 39.

'61 PROLEGOMENA. 38

temporibas, mathesis sive inslitutio). Primus inter libros septem Basil. 1544, 8», sed jam ante cum libro
secundo de temporum differentia el tertio de rerum successione usque ad annum Christi 1137 prodiit sub
nasceotis typographiae initia sine loco et anno (56) in fol. et Norimb 1491, fol. Basil. 1497, 4°, et Spirse
1583, 8«, et sub Anselmi nomine Basil. 1497, 4°, et in Bibliothecis Patrum Colon. tom. XII, el Lugd.
tom. XX, pag. 964.

13. Summa gloriaet Apostoliroet Augusto, sive de praecellentia ^acerdotii prae regno, inBernardi Pezii
tora. H Anecdol., p. 1"9-198.

44 Scala cceli de gradibus visionum. Scalamajor, Dialogus de online cognoscendi Deum in creaturis
per gradum triplicem, corporalem, spiritualem et inleilectuaiem. In Bernh. Fezii Anecdolis, t. II, p. 157-
470; et Sealft minor de gradibus sive virtutibus cbaritalis, id pag. 173*176.

if^, De anima et de Deo qucedam de Auqustino excevfta^ subaialogo exaraia, Hocin codice Mellicensi
serins repertum, deinoeps publicaturum se laudatus Pezms recepit, qui notat ex uno hocce scripto duo fe-
cisse Trithemium cap. 357, uniun de anima, et alterum, dialogum ex opusculis Augusiini,

16. ExposiUo totius Psalterii cum CanticiSy miro modo (57), ad Cunonem abbatem. Ex hac prsefationem
cam expositione psalmi x, u, li, g, g, gl, edidit Pezius tom. II Anecdot., p. 97-154, ubi notat Honorium
finito Psalterio exposuisse etiam Gantica quse in laudibus auolidie dicuntur, uti et Cantica : Benedictus,
Magnificat. Nunc dimittis, Orationem Dominicam etSymboium apostolorum, In praefatiooe Honorius ait
PsaUenum se Gallicum^ non Homanum explanaturum : quia in nostris Ecclesiis psallimus. Est antem
Gallicam Psalterivm, quoda LX\ Inierpretibus (58) est translatum : Romanum autem quod a Symmacho
vel nescio a quo alio est interpretatum.

17. Cantiea canticorum exposuit ita ut prius exposita non videantur. Commentarium huncprimus edi-
dit Andreas Schottus in Bibliotheca Patrum, Colon. 1618, recusum in allis editionibus, ut Lugd. tom. XX,
p. 1153-1217. Prologus brevis vulgatus ab Bdmundo Martene tom. I Anedotorum, p. 363 seq.

18. Eoangelia juas B. Gregoriusnon exposuit. Nusc^uam cxstat.

19. Clavis phustcof de naturis rerum^ excerptus de qumque libris cujusdam Chrysostomii. Incipit : Cum
multos mente tntuear. Opus hoc diversum a quatuor WhnsDe mundiphilosophia^ editurum se pollicilus
est clarissimus Pezius.

20. Aefectio mentium (59) de festis Domini et sanctorum. Non exstat.
2K Pahulum Vtto!, de prxcipuis festis, Non exstat.

22. lAber de luminaribus Ecclesiagf in quatuor libellos distributus, quorum primum ex Hieronymo, ex
Gennadio secnndam, tertium ex Isidoro contraxit Honorius, quartum vel ipse addidit, vel ex Beda allisque
coUegit. Hie sextus est inter libros septem, editos Basii 1544, 8*. Deinde cum Hieronymo, Gennadio, Isi-
doro, Slgeberto et Henrico Gandavensi, curante Suffrido Petri Col. 1580, 8«, ct in Auberti MirsBi Bibliotheca
Ecclesiastica, Anlw. 1639, quam cum auclario recadendam dedi Hamb. 1718, fol. Denique in Bibiiothecis
Patrum.

Prster hsec Honorio ipsi, vel eJus amico memorata, referre deiDceps juvat et haec edita quidem :

De philosophia fnun(/t libros IV,qui locum tertii occupant in septem libris Honorii editis Basil. 1544, 8%
reeosi etiam m Bibliothecis Patrum.

De solis affectibuSt intcr eosdem septem liber quartus pag. 277, Basil. 1544, ^^*. in Patrum Bibliothecis.

De hasresibus librum in eadem Basileensi sylloge septimum , et in Bibliothecis Patrum; et Helmstadii
1611, 4% cum Harmenopuli, Grdeci scriptoris Catalogo tiaeresium et Fidei professione, Laline.

De decem plagis yEgypti, spiritualiter. Edidit Bernardus Pez tom. II Anecdotorum, pag. 91-94.

Utrum Xtl Quoistionum adThomam. Ibid., p. 201-212, ubi inter alia capite 6, pag. 208, legas hsec
verba. Quanium ordo seraphim proecellit dianitate ordinem archangelorum , tantum prascellit Petrus,
princeps apostolorumf unum de ordine arcjtangelorum.

Ubmm Vlll Quoistionum de angelo et hcmtne. Ibtd., pag. 215-224.

Libellum de animas exilio et patiin, alio titulo De artibus, quas sub decem civitatem describit imagine,
grammatica, rhetorica, dialectica, arithmeUca, musica, geometria, astronomia, physica, mechanica, oeco-
nomica. Ibid., pag. 227-234.

Libeltum de libero arbitriOf ad Gotscbalcum (longe diversum ab altero ejusdem argumenti de quo su-

£ra num. 3). Ibid., p. 237-246. Afferuntur loca ex Ambrosio, Anselmo, Augustino, ^lgentio, Gregorio
ragno, Joanne Chrysostomo, Isidoro et Petro (Damiani).

Qumstioneset ad easdem Responsionesin duosSalomonis libros, Proverbia etEcclesiasten. Colon. 1540, S^,
atque in Patrum Bibliothecis.

Seriem Romanorumpontificum, qnorum amplius ux martyrio sunt coronati. Occurrit in iisdem Biblio-
theeis Patrum, ut t. XX Lugd^, pag. 1026*1027.

Nusqaam exstant liber epistolarum ad diversos, cujus meminit Trithemius ; neqne Suum quid virtutis,
de virtutibus et vitiis^ quod apud Pezium nominatur inter libros Honorii quos frater Henricus olim Gotwi-
censi contulit Ecclesiue, sed temporum injurisc abstulerunt.

Videtur nescio-quod opus quoddam suum notare Honorius antejprologum in Gemmam animas ita scri-
bens (tom. XX Bibliothecae Patrum Lugd., pag. 1046) : Postquam Christo favente, pelagus Scripturas pros-
pero cursu in summa totius transcurri^ atque nau/ragosam cymbam per syrtes et piratas multo sudore
evectam vix ad optaium litlus appuli, rursus habitatores Sion me in fluctus cogitationum intruditis, etc.

Ad Glossulas saas super Platonem remittit lectorem lib. i De philosophia mundi, cap. 15. Id. p. 999.

Honorius Augustodwnensis, Libellus De gemma animias inscriptus exstat apud me in ms. codiee veteri
membranaceo, mnltisque variantibus lectionibus ab editis discrepat, quare non inanem operam daturum
credo illum, qui ad veteres mss. codices recensitum opusculum istud recuderet. Atque in primis animad-
Tertisse juvat in codice illo ms. inscribi opusculum iliud non quidem nt in editis Gemma animai. sed Gem-
ma Ecclesioe, Tum in ipso priori operis capite additaraenta quiedam occurrunt non spemenda ; etenim
post illud verbum prod^sse, additur in nostro : quatenus memoriam tui omnium orationibus jugiter liceat
interesse, etc. Mansi.

(56) Yide indicem libronim s^ulo xv impresso^ (58) A LXX Interpretibus intellige ae si esset ex
rum gooa po3sidei V. C. Christianas uottlieb LXX Interpretibus. Sic mox a Symmaeko, pro ex
Scbwtrtzias Norimb. 1727, 8®, p. 68 seq. Symmacho versum Latine.

(57) Hffic non videtur ipse de se Honoriusi sed (59) TitioBe mensium excusum apud Trilhemiam
alios qoidam scripsisse ex ejus amicis* cap. 357.

39 HONORII AGDSTODUN. OPP. PARS I. - DIDASC. ET HISTOR. 40

V.

(Bibliotheca Veterum Patrum ^ ed. Lugdun., t. XXI, p. 963.)
Antonius Hibrat pio lecton salutem.

Damus en, Lector, uno fasce publici boni gralia colligata Honorii Augustodnnensis, gu» quidem ad nos
exstant, Oaonia, recensita nunc demum a P. Schotto Soc. Jesu, amico nostro sin^ulari, etsi membranis
antiquis calamo exaratis hic destilueretur. Scd quid Basileae primum typis Gratandri ex parte ea in lucem
protulit, is quatuor se nactum codices perantiquos Imaginis mundi, eosque invicem commisisse profitetur.
Altera vero editia, quadragesimo post anno secuta , ejus saeculi anno octogesimo quarto post millesimum
quingentesimum, Spirae Nemetum Bernadi Albini typis, ea longe et emendatior fuit et locupletior uno libro.
Hoc opus video etiam a Joan. Trilhemio abbate Spanheimensi Hugoni Victorino atlribui ; non nemo Anselmo
Canluariensi ascribit : forte quod eadeni traclanles litulum suie Cosmograpbife tribuerint eumdera. Adhsc
Inclusif alii Solitarii dant co noraentum ; plerique presbyteri^ ut eumdem esse equiJem opiner. Tertio deni-
que pedatu accessit nostrae edilioni ejusdem Honorii Gemma animas, scu De divinis officiis, rituque sacrifi-
cii missaelibri quatuor, in quibus et de horis a|;itur canonicis : quos iibros auclor Honorius libro Delumi-
naribu^ Ecclesio!, seu ecclesiasticorum Scnptorum exiremo suas enumerans vi^ilias, pro suis agnoscit;
et principium deinore Trithemius, ut legitimum, commemorat. Exiit hoc opus Lipsiae quondam anno ejus
saeculi quarto decimo post millesimum quingentesimum ; et nuper Lutetiae vulgatum in Lilurgicis nihilo
emendatius, cum tertia Veterum Patrum Bibliothecae editione. Nos universa 97copd$v)v ediia conjunximua, et
vides, et paulo quam antea meliora fecimus imo et locupleloria. Accessere etenim in Proverbia et Eccle-
siasten Comment, et in Cantica canticorum.

HONORII AUGUSTODUNENSIS

OPERUM PARS PRIMA
DIDASGALIGA ET HISTORIGA.

DE PHILOSOPHIA MUNDI

LIBRI QUATUOR.

(Bibliotheca vet. Patrum, Lugdun. edit., tom. XXI, page 995.)

INGIPIUNT GAPITULA.

LIBER PRIMDS. ACap. XVII. Quid aereum.

CAf.l. QuidritphUotophia. Cap. XymQuidhumectum.

Ciu.. IC, III. Quwsunt etnon videntur, et qwevi- ^f- X«- ^'™»' «"T'''' ""^ "'' *'""'"' ""^*'''

dentur aasmontous,

Cap. IV. Quid sit perfecte aliquid cognoscere. ^^^- J^/: ^^ elementis multa.

Cap. V. Quibus rationibus probeiur Deum esse. ^ap. XXII De creatione puctum et amum

Cap. VI. Vll. Quare Pater^dicatur potentia, Filius Ca*». XXni. Decreatwne ca^ierorum ammahum et

Sapientia, homtnis^ et quo tempore facta mundt cveatto stt.

Cap. VIII. De genitura Filii.

Cap. IX. Quare SpirittLS sanctus voluntas dicatur, LIBER SECUNDUS.

Cap. X . Cur a Patre et Filio procedat*

Cap. XI. De cocetemitate ipsorum. Cap. I. Quid sit ather, et ornatus illius.

Cap XII. Quare uni ptrsonm quasdam attribuantur, Cap. II. Quod aqua: congelatoesuperasthera non sintff

cum sine alia nihil operetur. Cap. IIL Quid illud : Divis\t ^quas quas sub firma''

Cap. XIIL Cur Filio incamatio attribuaturf mento sunt. ./i^^v,

Cap. XIV. CurSpiritui sancto peccatorum remissio ? Cap. IV. Quod super asthera »ihH videatur»

Cap. XV. De anima mundi, quas ? Cap. V. Quol moais auctoriiqiii loquatur de superUh

Cap. XVI. Quid sit casleste animat et cethereum^ ribus. ^ ,.

V

41

DE PHILOSOPHIA MUNDI LIBRl QUATUOR. -* LIB. L

42

Cap. VL De firmamenio et stellis.

Cap. YII. Deinfixii stelliSy utrum moveaniur.

Cap. VI II. Quot circuli dicantur esse in firmamento.

Cap. IX. Qui sint visihiles.

Cap. X. Vbi incipiat Galaxias.

Cap. XI. De zodiaco, et unde dicaiur.

Cap. XII. De dispoHtione signoi^um,

Cap. XUI. De invieibHibus circulis.

Cap. XIV. De duobuscoluris.

Cap. XV. De horizonte et meridionali eirculo.

Cap. XVI. De motu firmamenti et de polie.

Cap. XSIL De Saiumo, et ouare aliqua stelia diea-

iur frigida , et auot modis nomina qualitaium

rebus attribuanlur.
Cap. XVIII. De Jove.
Cap. XIX. De Marie.
Cap. XX. De Venere.
Cap. XXI. Eadem stella Lucifer et Besperus quo--

modo eadem.
Cap. XXII. Dc Mercurio.
Cap. XXIII. De siatu et retrogradatione prcBdicia--

rum stellarum , et solem esse sub Mercurio ei

Yenere, et de circulis ipsorum.
Cap. XXIV. Quando circula Veneris et Mcrcurii

liberius appareant.
Cap. XXV. Utrum planeice moveaniurcum firma-

menio vel contra.
Cap. XX VI. Quare sol oblique moveatur, et de hieme

ei vere.
Cap. XXVII. Unde altiu* moveniur infirmi in vere

eiauiumno, et de quaiuoranni temporibus.
Cap. XXVIII. Quid sit naiuralis ei usualis dies.
Cap. XXIX. (Mde ina^qualitaies eicequalitaies die^

rum.
Cap. XXX. Unde eclipsis sit, et quod singulis men-

A Cap. XVI. Unde quasdam aqua dulcis , quasdam

salsa.
Cap. XVH. Quod aqiM celata et attenuata fonies

dulces aignat.
Cap. XVIIL Unde putei habeant humores.
Cap. XIX. Unde aqua putei ei fontis in assiate sit

frigida, in hieme calida.
Cap. XX. Unde exustio, vel diluvium.
Cap. XXl. Unde sii quod in lunaiione modo crescunt

humores, modo dicrescunt.

LIBER QUARTUS.

Cap. I. De terra et mundo.

Cap. II. De divei*sis qualitatibus.

Cap. III. De habitatoribus ejus.

Cap. IV. De terminis Asicey Africas et Europas.

Cap. V. Unde in quxbusdam montibus perpeluce sint

nives.
Cap. VI. Quas qualitates contrahat terra ex diversis
B veniis.

Cap. VII. De insertis arboribus. ^

Cap. VIII. Quid sit sperma. ^

Cap. IX. Quare in pueriiia coitus non coniingat.

Cap. X. De matnce.

Cap. XI. Quas sit causa sterilitatis.

Cap. XIL Si aiiqua mdens possit condpere.

Cap. XIII. De superfluitatibus.

Cap. XIV. Quare homo cum naius est non gradiiur.

Cap. XV. De formatione hominis in utero.

Cap. XVI. Unde puer pascatur in utero.

Cap. XVII. De nativitate et quare naii in septimo

mense vivant.
Cap. XVIII. De infantia et sensu.
Cap. XIX. De digestionibus et lapide urinas.
Cap. XX. Quod homo naturaliier sit caiidus et

humidus, et unde longus et parvus, graciiis et

grossus.
Cap. XXI. De somno.

sibus non contingat.
Cap. XXXI. Quare luna non habeat splendorem et

calorem, et denovilunio et plenilunio. __ wif tr j * j • i. * i -a ,-

Cap. XXXn. De eclipsi lufJl et quare singulis C ^^^,JJJ*- ^""^ '^''^' ^' ^* animaliet spiniaii

Cap. Xxill. Decapiie.
Cap. XXIV. De cerebro.

mensibusnon conUngatf et defiguris umbrarum.

LIBER TERTIUS.

DB MBTBOROLOOIGIS.

Cap. I. De aere.

Cap. II. Quaiiter quinque zonas sint in aere.

Cap. III. Quas diversitatei ex aere in terra sint.

Cap. IV. Unde sint pluvias.

Cap. V. Quare solis radii et calor ad terram iendant.

Cap. VI. Quare sol calefadi terram^ et non ignis

superior.
Cap. VU. Quod ante finem mundi guttas sanguinis

cadent, vei quare dicatur sanguinem piuere.
Cap. VIII. Unde grando et nix.
Cap. IX. Quare nives nunquam coniingant cestate^

eum m ea contingat grando.
Cap. X. De tonitruis et fulminibus.
Cap. XI. Quare in sola asstaie contingant fulmina.
Cap. XII. De eo quod siellas videniur aliquando

cadere.
Cap. XIII. Quod eometa non sit stella.
Cap. XIV. De reftuxUmibus Oceani.
Cap. XV. De ortu ventorum.

Cap. XXV. De oculis.

Cap. XX VL Quaiiier visus fiat.

Cap. XXVIL De contuiiione, et intuitione.

Cap. XXVIU. De auditu.

Cap. XXIX. Quid sit anima.

Cap. XXX. Quas aciiones sint animoe et corporis.

Cap. XXXI. Quomodo moius corporis coniingant.

Cap. XXXIL Qualiter anima sit inhomine.

Cap. XXXIII. De tempore conjunciionis iliius cum

corpore.
Cap. XXXIV. De viriutibuSf seu noieniits animof .
Cap. XXXV. Quare non discernat et intelligat in--

fans,
Cap. XXXVI. De juveniute et senectute.
Cap. XXXVII. Qualiier poiissimum magister stt
D quasrendus. .... , ^

Cap. XXXVUI. Qualem esse discxnulum oporieat,
Cap. XXXIX. Qualis complexio doctrince sit con-^

veniens.
Cap. XL. Quas (stas, et quis dicendi teimtnus : quu

et vitas.
Cap. XLL Quis sit ordo in discendo adhibendus.

LIBER PRIMUS.

PB^-Fi^TIO.
Qaoniam, nt ait TqUi*i9 in prologo Rhetoricoram,
■ eloqaentia Bine sapi^nlia nocet; sapientia vero
sine eloquentia, ctsi pai .j, tamen aliquid cum elo-
(60) Apud MarciaDum Capellam.
Patrol. CLXXU.

quentia aulem maxime prodesl, » errant qui, posi-
posita proficiente et non nocenli , adbanrent nocenti
et non proficienli. Id namque agere est Mercurii et
Philologiaf coniugium (60), tanta cura virtulis et

43 HONOmi ADGUSTODUM. OPP. PARS I. — DIDASC. ET HISTOR. 44

Apollinis quaesitum , omnlum convenlu deorum ap- A prehendimus ; actioni))us ejus enarrandis infinitae

probatum, solv^re. Id etiam est gladium semper

acuere, sed nunquam in praelio percutere. Multos

tamen nomen magistri sibi usurpantes , non solum

hoc agere» sed etiam aliis sic esse agendum jurantes

cognoscimus; nihil quippe de philosophia scientes,

aliquid se nescire confiteri erubescentes, suae impe-

rifise solatium quserentes, ea quae nesciunt, nullius

utilitatis minus cautis praedicant. Sed, quia, ut ait

Terentius : Nonest mirum simeretrix impudenter

agit{^i)^ impudentia illorum postposila, de philoso-

phia aliquid dicere proposuimus, ut diligentibus

ipsam pro posse nostro proficiamus ; non diligentes

vero ad diligentiam excitemus. Incipientes igitur a

c prima causa rerum Deo, » usque ad hominem con-

tinuabimus tractatum, de ipso horaine mulla dicen- B

tes, illud autem principium dictionis ponentes,ut si

aliquid in hoc opere imperfectum videalur, humanae

imperfectioni deputetur; nec ideo, quod in co utile

erit, viluperctur. Neque enim propter unum male

dictum, bona vituperanda, sicut nec propter bene

dictum, mala laudanda. Quandoque enim vigilat

Thersites et dormit Ulysses.

Atque operi longc fas est obrepere iomnum (62).

De philosophia igitur tractare incipientes quid sit

philosophia dicamus.

Cap. I. — Quid sii philosophia.
Philosophia est eorum quae sunt et non videntur
et eorum quae sunt et videntur vera comprehensio.
Cap. II. — Quo! sunt et non videntur.
Snnt et non videntur incorporalia : Sensns enim G
extra subjectam materiam nihil potest.

Cap. III. — Quoi sunt et esse videntur.
Sunt, et esse videntur corporalia , seu divinum,
seu caducum habeant corpus. Corpora namque sub-
jacent spirilui. Cum igitur in cognitione utroram*
que sit philosophia, de utrisque disseramus, in-
choanles ab eis quae sunt , et non videntur. Sunt
autem haec : Crealor anima mundi daemones, animae
homini.m.

Cap. IV. — Quid sii perfecte aliquid cognoscere.
Scd quoniam Creator omntbus prior est, omnia
enim ab ipso habent existere, et ipse a nullo ; ab
ipso incipiamus Sed quia dicunt sancti in hac vita
non posse Deum perfecte cognoscere, quid sit per-
fecte aliquid cognoscere, ostendamus, ut cognosca- ^
tur quia Creator in hac vita perfecte cognosci non
possit. Undecim sunt quoe inquiruntur circa nnam-
quamque rem ; An sit, quid stf, quantum sit, ad
quid sitf quale sit^ quid agat, quid in ipsum agatur,
ubi sit, qualiter in locum situm sit, quando sit, quid
habeat. Pertecte ergo aliquid cognoscere, esl ista
undecim de illo scire. Sed, quamvis sciamus Deum
csse, quid sit perfecte non comprehendimus. Quan-
titas vero ejusdem, qui omnia implet , angustias
nostri pectoris excedit. Relationi illius explicandae,
humana sapientia deficit. Qualitates illius non com-
(61) Mlrum vero impudenter mulier si fadt l
(Terent. And, IV, iv, 16.)

linguse non sufficiunt. Quid in ipsum agatur, non
potentia agentis, sed permissio est volentis. Ubi sit,
supra omnia, infra omnia to us et integer? Qualiter
in loco sit, qui localis non est. De tempore vero
illius, qui ante omne tempus est. Quid habet, qui
omnia palmo continet, nullus perfecte explicare
potest. Nec ergo illum omnino ignoramus, quem
esse scimus : nec perfecte cognoscimus, de quo
pnedicta ignoramus.

Cap. V. — Quibus rationibus probeiur quod Deus sit .

Et quoniam dixirous in hac vita sciri Deum esse ;
rationes quibus etiam incredulis hoc possit probari,
aperiamus : scilicet per mundi creationem, et quoti-
dianam dispositionem. Cum enim mundus ex con-
trariis sit elementis calidis et frigidis , humidis el
siccis ; vel nalura operante, vel casu, vel aliquo ar-
tifice, in compositione mundi iila conjuncta sunt,
sed proprium est naturae semper contrarium fugere,
et simile appetere : non ergo natura contraria ele-
menta conjunxit. Casu vero conjuncta non sunt : si
enim casus mundum operatus esset, quare domum
vel aliquid tale, quod ievius est nonfaceret?Iterum
si casus mundum operatus fuisset, aliquae causae
praecessissent mundum, quarum concursus opera-
retur illum. Est enim casus, inopinatus rei eventus,
ex causis conflaentibus. Cum ergo nihil praecess t
munduro praeter Creatorem, casu non est factus
mundus, igitur aliquo artifice. Artifex vero ille
homo non fuit. Ante enim mundus est factus quam
homo ; nec angelus quidem, cum angeli cum mundo
creati sint. Deus igitur est qui mundum fecit.

Per quotidianam vero dispositionem , idem sic
probatur. Ea quae disponuntur, sapienter disponun-
tur. Ergo aliqua sapientia : nihil enim sine sapien-
tia, sapienter disponitur. Sapientia autem illa , \ei
divina, vel angelica, vel humanae. Humana vero non
est, quae res facit vivere et loqui. Nam, si humana
sapientia formam hominis, vel alterius animalis
operatur, motum illi et vitam conferre non potest.
Angelica ve o sapientia , quomodo angelos ipsos
disponeret? D vina igitur sapientia est , quae hoc
fecit. Sed omnis sapientia alicujns sapientia est ?
Est ergo, cujus est illa sapientia, nec idem est an-
gelus nec homo : Deus ergo. Sic per quotidianam
disputationem pervenitur ad divinam sapientiam,
per sapientiam ad divinam substantiam. Unde di-
vina sapientia dicitur signaculum , et imago Divini-
tatis. In hoeo Divinitate omnium conditrice, et omnia
gubernante, dixerunt philosophi inesse potentiam
operandi, sapientiam , voluntatem . Si enim potuit
et nescivit , quomodo tam pulchra fecit T Si iterum
fecit et noluit, vel ignorans , vel coaclus fecit. Sed
quid ignoraret, qui etiam novit cogitationes homi-
num? quis cogeret illum qui omniapotest? Est ergo
in Divinitate, potentia^ sapientia, voluntas : quas
sancti tres personas vocant, vocabulaiilis a vulgari,

(62) Verum opere in longofas est obrepere iomnum.
(Horat. De arte poetica, vers. 361.)

45

DE PHILOSOPHIA MDNDI LIBRI QUATUOR. — LIB. I.

46

propter affinitatem qQamdam transferentes, voeantes A dam opera referantur potentise, et sic Patri ; quie
potentiam divinam Patrem, sapientiam Filium, vo-
luntatero Spiritum satictum.

Cap. VI. — Quare potentia dicatur Pater.

Poteatia dicitur Pater, quia omnia creat, et pa*
lemo affectu disponit.

Cap. Vn. — Quare sapientia Filius.

Sapientla vero dicitur Filius a Patre ante ssecula
genitas, et tamen illi coaetemus : quia ut filium tem-
poraliter est a patre, ita sapientia setemaliter et
sabstaniialiter est i potentia.

Cap. Vin. —De genitura Filii.

Et quoniam diximus Filium genitum a Patre, et
tamcn iUi coaeteraum esse, de illa genitura aliquid
dicamus : illud ante orantes, ne si inveniatur illud :
Generationem ejus quis enarrabit ? [Isa uii, 8) pute-
tur Bobis officere. lUud enim dictum est, non quia
impossibile est, sed quia difficileest. Paterergoge-
nuit Filium, id est, divina potentia genuit sapicn-
liam, quando providit qualiler crearet res> et crea-
tas disponeret, et quia ante ssecula hic providil, ante
s£cula sapientiam, id est, Filiam genuit : et hic ex
se, non ex alio, quia neque alicajus doctrina, neque
asus experientia, sed propria natura hoc scire ha-
buit, ex quo ante ftfit, si fas est dicere, de aeterno,
u quo hoc scivit, non fuit quin ista sciret. Sic ergo
steraus est, quia sapientia aeterna est. Sic igitur
Pater genuit FUium coaeteraum, sibi consubstan-
tialem.

Cap. IX. -^ Quare voluntas Spiritus sanctus.

dam sapientiae, et inde Filio ; quaedam voluntati, et
ideo Spiritui sancto. AUribuitur poteutiae, id est
Patri Filii missio ; quam tanlen operata est sapien-
tia ct voluntas,

Cap, XIII. — Quare Filio attribuiiur incamatio.
Attribnitur sapientiae, id est FUio incamatio;
quam tamen operata est potentia et voluntas, et mc-
rito sapientiae ascribitur. Cum enim tam potens es-
aet, quod de potestate diaboli humanum genus sola
voluntate cripere pos&et, maluit tamen divinitatem
Gonjungere humanitati, ut qui Deum et hominen
reconcUiaret, in se, quod hominis est et Dei habe-
ret. Si enim Deus tantum esset^ nunquam diabolus
in eum manus injiceret. Quippe quomodo servus in
B Filium potentis Domini cognitum , manum injice-
ret ? Unde scriptum est : Si cojnovissenty nunqiuim
Filium Dei crucifixissent (/ Cor. ii, 8). Si iteram
tamen homo esset, quomodo captivus homo capti-
vum Uberaret ? Omnes enim peccaverunt^ et egent
gratia Dei (Rom, iii, 23). Redemptor igitur noster
Deus fuit et homo, et adhuc est, ut ex divinitate
salvare posset; et ex humanitate diabolum lateret,
ut cum praeter jus et fas diabolus innocentem inva-
deret, potestatem sibi commissam juste amitteret.

Cap. XIV. — Quare Spiritui sancto peceatorum re*

missio tributa.

Voluntati vero et bonitati divinae remissio pecca*

torum attribuitur, quia ex voluntate et bonitate con-

donat, quod ex potentia et sapientia quam cito

Voluntaa vero divina dicitur Spiritus sanctus. Est ^ factum est, punire posset. Sed, quia dum ioquimur

aatem proprie spiritus haiitus. Sed quia in spiritu
et anheUtu, saepe vduntas hominis perpenditur,
ahter enim spirat laetus, aliter iratus, divinitatem
trenslative vocaverant spiritum, sed itVTovofiaarcxw^
sanctum.

Cap. X. — Quare a Patre et Filio procedat.

Spiritus iste a Patre et FUio procedit, quia volun-
tasdivina et bonitas inde, quod ita potens, et sa-
piens Deus effectu oslenditur : nihit enim est Spiri-
tum sanctum a Patre et Filio procedere, aliud; quam
dirinam voiuntatem ex potentia et sapientia usque
ad creationem et gubernationem rerum extendere.
Cap. XI. — De coastemitate ipsorum.

Haec bonitas et voluntas, Patri coaeterna est et

de Divinitate, angustias nostrae scientiae trangressi
sumns, tacentes interim de ea, ad reliqua transea-
mus, illud orantes ; ne si aliquid; quod scriptum non
sit alibi, hic inveniatur, haeresis judicetur : non
enim quia scriptum non est, heresis est, sed si con-
tra fidem est. In particuia superiori, de his quas
sunt et non videntur primum posuimus Creatorem
Deum, animam mundi. Finito igitur tractatu de
Creatore, de anima mundi aUquid dicamus.
Cap. XV. — D^ anima mundi.
Anima mundit secundum quosdam Spiritus san«
clus est : divina enim bonitate et voluntate quae
Spiritus sanctus est, ut prsediximus, omnia vivunt
quae in mundo vivunt. Alii dicunt Animam mundi

Filo. Non enim fuit potens et sapiens, ita quod non ^ ^sse naturalem vigorem, rebus a Deo insitum, quo

esset bonus et creare volens : quia idem est Deo et
esse, et bonum esse^ et ante tempora voluit, quod
fecit. NuUa enim est in eo mutabUitas, caeteraa est
ergo paedictis voluntaa divina et bonitas. Sed haec
personarum Trinitas , est essentiae unitas. Una
eoim est substantia, potentia divina, et sapientia^ et
honitas.

Cap. XU. — Quare quasdam uni de personis attri-
budntur, cum sine alia nihil aperetur.
Quae quamvis in omnibus cooperetur, nunquam
enim divina potentia aliquid agit sine sapientia et
Tolontate, nec sapientia aine potentiaet voluntate,
Bec volontas aine potentia et sapiestia. tamen quae-

iam vivunt tantum, quaedam vivunt et sontiunt,
et discernunt. Non estaliqoid quod vivat et sentiat
et discernat, in quo ille naturalis vigor non sit.
Tertii dicunt, Animam mundi esse quamdam incor-
poream substantiam, quae tota est in singulis cor-
poribus quamvis propier quoramdam tarditatem
corporum, non idem in omnibus exercet vel opera-
tur : quod volens significare Virgil. ait :
Seminibus quantum non noxia corpora tardant,

{jEn. l. VI, v. 731).
In homine ergo est illa propria anima. Si aliquis
concludat : Ergo in homine sunt duae animae : dici-
musy non; quianon dicimus animam mundt esse

41

HONORII AUGUSTODUN. OPP. PARS I. — DIDASC. ET HISTOR.

48

animam, sicut non dicimus caput mundi esse caput. ^
Hanc dicit Plato ex dividua et individua sbstantis
esse excogitatam , et ex eadem natura et diversa.
Cujus expositionem si quis quasrat, fn GlossulU
nostris super Platonem inveniet.

Tertium genus de eis quae sunt et non videntur,
diximus daemones esse : de quibus tractare inci-
pientes, dicamus quot illorum sunt ordines^ et quare
vocati sunt dsemones.
Cap. XVI. — Quid sH cmlesie animal etofthereum.

Tres igitur dsBmonum ordines voluit Flato esse, a
superiori usque ad imum, nihil sine rationali crea-
tura esse affirmans. Dicit enim in firmamento esse
quoddam rationale animal, quod ita definitse : Animai
rationale, immortale, coel&ste, impatibile ; stellas vi-
delicet in firmamento, de quibus in suo loco dice- ^
mus : sunt enim de eis quae sunt et videntur . Dein-
de dixit in aethere esse quoddam genus invisibilis
animalis, id est a firmamento usque ad lunam, pri-
mum in ordine daemonum, quod ita definitur : Ani-
mal rationale^ immortale^ impatiHley cethereum,
Cujus est ofiicium soli divinae contemplationi vacare,
et de ejus contemplalione vivere.

Cap. XVII. — Quid aerium.

In inferiori vero loco, scilicet circa superiorem
partem aeris, vel vicinae lunae, dicit aliud esse ge-
nus, cujus haec est defmitio ; Animal aerium, ratio-
nale, immurtale, patibile, diligentiam hominibus
impertiens, Cujus est secundum idem ofiicium deferre
preces hominum Deo, et volunlatem Dei hominibus,
vel per somnia, vel signa, vel intimam aspirationem G
vel vocalem admonitionem dicitur patibile ; quia,
cum diligat bonos coogendet iilorum prospcritati,
compatitur adversitati.

Cap. XVni. — Quld humectum.

Tertius ordo est, in hac humecta parte aeri«,
quod ita definitur : Animal humectum, rationale,
immortaley patibile. Cujus cst officium humanitati
invidere, ex invidia insidiari : quia unde descendit
pcr superbiam, homo per humilitatem ascendit, et
est ita luxuriosum, quod alioquin commiscet se mu-
lieribus, et aliquando generat. Unde incubi dicuntur
daemones, qui sic concumbunt. Qui difi^erunt ab aliis
dsemonibus, in hoc quod duo primr ordines dicun-
lur xoXooaijjiove?, id esl bonum sclentes : xaX(5« enimi
est bonum, 8ai{Ab)v sciens, Isti vero dicuntur xaxo- D
8ai[xov£< id est malum scientes, xaxo« enim malum
est. Ne abhorreas nominis communitatem, quod illi
et isli dicuntur daemones, quasi scientes : cum illi
et isli angcli dicaotur, unde malus angeius et bonus.
Inferiorcm partem mundi, idcstterram habitat ani'
mal rationale, mortale, id est bomo, de quo in suo
loco dicemus (lib. iv).

Cap. XIX. — Utrum corpora sint vel spiritus.

Dc psRdictis daemonibus queeritur utrum corpora
habeant, cum animalia sint, et omne animal dicatur
ccrpus, an sint spiritus, ut ai propheta : Qui facit
angelos suos spiritus (Psal. ciii, 4). Inde dicunt qui-
dain qaod corpora sint, scd ila sublilia quod sensu

percipi non possint. Unde respectu nostrorum, quae
spissa sunt et grossa, dicuntur spiritus : quemadmo-
dum aer quamvis corpus sit, propter subtilitatem
vocatur spiritus : et hic affirmante auctoritate beati
Gregorii qui in Moralibus loquens de angelis ait :
Comparatione quidem nostrorum corporum angeli
dicuntur spiritus^ sed comparatione iltius summi et
incircumscripti spiritus, corpora sunt dicenda. Hoc
iterum probat aucloritas beati Auguslini, qui in Enchi-
ridio quodam tale ponit capitulum : Qualia corpora
angeli habeant. {Epist. 115, a^ Nebridium). Aiii di-
cunt ilios non esse corpora sed spiritus, sed quia
ubique non sunt, et de loco ad locum moventur
comparatione summi Spiritus, qui ubiqne totus et
integer est, a beatu Gregorio corpora dicli sunt ; nec
inde sequitur quod sint corpora ; sicut est iilud : Sa-
pientia hujus mundi^ stultitia est apud Deum (/ Cor.
I, 20) : non quia Deus sapientiam hujus mundi
stultitiam reputet, sed quia ad comparationem Dei
sapientiae, stuititia est : nec inde ideo sequitur quod
sit stultitia. De illo capitulo beati Augustini gualia
corpora habeant angoli (In Enchiridio) dicunt bea-
tum Augustinum ibi loqui de corporibus quae assu-
munt ,. quando hominibus apparent , utrum vera
sint corpora an non : nec tamem dicit ea esse cor-
pora. Nos vero plus illorum senteutiae accedimus,
qui dicunt esse spiritus.

Cap. XX. — De dasmonibus.

Nec videatur esse alicui inconveniens, quod Plato
dicit duo esse genera calodaemonum, cum etiam
Scriptura dicat novem esse ordines angelonim.
Piato enim divisit ea secundum loca ; sed divina
pagina secundum officia. In duobus ergo illis gene-
ribus continentur novem ordines angelorum et e
converso. Post tractatum De Creatoreetanimamundi
et de da^monibus^ restat tractarede ilnima/iomtnu.
Sed quia de homine locuturi sumus, usque ad iUum
locum de ejus anima loqui difieramus, ut sit unus
et continuus tractatus De homine et ejus anima.

Hactenus de illis quae sunt, et non videntur no-
stra disseruit oralio, nunc ad ea quse sunt et viden*
tur, stylus convertatur ; sed antequam initium di-
cendi faciamus, petimus ut si loquentes de visibili-
bus, probabile et non necessarium dicamus, vel ne-
cessarium et non probabile, non inde vituperemur :
ut philosophi enim, necessarium, etsi non proba-
bile, ponimus : ut physici, vero probabile, etsi non
necessarium, adjungimus. Sed iUud videatur, si ali-
qui inter modernos probabilius inde tractaverunt»
Tractaturi igitur de his quae sunt et videntur; quia
corpora sunt, et omnia corpora ex elementis con-
stant, ab elementis sumatur exordium, et ostenda*
mus quid sit elemeutum, et cur quatuor sint ele-
menta, nec panciora, quod fuit cbaos elemenloruni,
et qualiter solutum.

Cap. XXI. — - De elementis.

Elementura ergo, ul ait Constantinus in IIavT£/^v>5,
est simpla et minima pars alicujus corporis : simpla
ad qualitatem^ minima ad q^aniitatem : cujus ex-

w

DE PHILOSOPHrA MUNDI

positio talis est : Elementum est pars simpla, cujus
DOD sunt coatrariae qualitates. Sed quia bic totum
videntur habere ossa, et similia, ut rerooveat illa,
addit minima, id est quae ita est pars alicujus, qnod
nihili est pars illarum ejusdem. Unde litterse per si-
mile dicnntur elementa, quia ita sunt partes sylla-
bae, quod nihil pars illarum est. Voluit autem iste
Constantinus ex eiementis quatuor constarc humo-
res, ex numoribus spissatis partes tam bfiioiofxcpri,
id est coDsimiles, ut est caro et ossa, quam organi-
cas, id est ofBciales, ut roanus, pedes et similia. Ex
utrisque vero partibus, humanum corpus constare.
Ergo secnndum eum, nullum ex his quatuor quse
ridentnr, et a quibusdam elementa reputata sunt
elementum est, neque terra, nec aqua, nec aer, nec
ignis; nullum quippe eorum est simplum qualitate,
minimum quantitate. Etenim in terra aliquidest ca-
lidi, aliquid frigidi, aliquid sicci, aluiquid humidi ;
qufvd quia patens est lippis et tonsoribus probatio-
nem illius praetermittamus : neque enim aperte ve-
ra, neque aperte falsa, probanda sunt, sed de qui-
bus aliqua dubitatio est. Non est terra simpla qua-
litate, minima quantitate: nec ergo elementum. Si*
militer de aqua, et igne et aere potest probari. Ele-
mentnm ergo est rimplae et minimae particulae, qui-
bas hic quatuor constant quoe videmus, quae ele-
menta, non quod videntur, sed ratione divisionis in-
telliguntur. Dividitur enim, ut Bguraliter dicatur,
humanmn corpus in organica, scillicet in manus, et
c«tera. Organica, vero in ifxiofxepECa?, id est consimi-
tia videlicet in particulas carnis et ossis, et coete-
ra, buco{Aepe(a» aulem in humores melancholiae, et hu-
mores in elementa, id est simplas et minimas parti-
culas. Cujus diclionis pars actu sola ralione et con-
diiione fieripotest. Corpusenimhuraanum, in mem-
bra, in omiomeira, aclus dividere polest : sed omio-
meira in humores, humores in elemenla, solus in-
lellectus dividit. Quia, ut ait Boetius in commenta-
rio super Porphyrium : Vis est iniellectus animi,
eonjuncta disjungere, et dixjuncta conjungere, Sed
qusret aliquis ubi sunt elementa? nos vero dicimusy
in compositione humani corporis et aliorum : sicut
litiera est in compositione syllabae, etsi non per se.
Sed sunt quidam, qui ut rustici, nesciunt aliquid
esse nisi sensu possint illud comprehendere : Quia
animalis hamo nonptrcipit guasspiritus sunt{ICor.
n, i) : cam sapienti plus sint inquirenda insen-
sibilia, quam sensibilia. Cum ergo illae simplsc
et minimae particulae elementa sint, qua> est fri-
gida et sicca, terra est : quae frigida et humida,
apa est : qoae calida et humida, aer : quae cali-
da et sicca, ignis. Cum igitur haec quatuor quae
videotur, ex illis composita sint, in quo parti-
culae frigidae et siccae dominantur, illius elementi
dicitur terra, in quo frigidc et humidae aqua, in
qno calidae et hnmidae aer, in quo calidie et sicca;
ignis. Si ergo illis velimus imponcre digna no-
mina, particulas praedictas dicamus elementa, ista
quatuor quae videntar elementata. Sunt quidam qui

LIBRI QUATUOR. ^ LIB.I. 60

A neque Constantini scripla , neque alterius physici
unquam legerunt, ex superbia ab aliquo discerc in«
dignantes, et ex arrogantia quae nesciunt confingen-
tes, ne nihil dicere videantur, dicunt elementa esse
proprietates vel qualitates istorum quae videntur,
scilicet siccitatem, fridigitatem, humorem, calorem,
Clamaut eadem ore Platonis (in Timwo) vocantis
elementa materias, cum nullae qualitates matcria
alicujus esse possint : Est etenim Materia, quOd ac-
cepta forma transit in aliud. Reclamant iterum ore
Joannicii, qui in, 'Et sagogis suis ait : Alivd esse ele-
menta, aliud coministiones eorumy guo sunt calidas
et siccast et sic de aHis» Iterum reclamant ore Macro-
bii qui dicit (lib. i Somnii 5cip., c. 6) : Cum in singu-
lis elementis ensent dieersai gualites, talem dedii

B unicuigue^ ut in eo cui inharent et cognatum et simi'
lem reperirety ut agua cum terra frigiditatem^ aer
cum agua humiditaiem,ignis cum aere calorem.Vnde
et elementa dixit non esse qualitates, sed qualitates
esse in elementis. Si ergo quod alicui inest, diver-
sum est ab eo cui inest, non sunt qualitates elemen-
ta. Sunt alii qui dicunt quae videntar esse elementa,
comprabantes hoc auctoritate Juvenalis, qui de gulo*
sis loquens ait :
Interea gustus elementa per mniag uoerunt.
{Sat. XI, V. 14.)

scilicet in terra venationes, in aqua pisces, in aere
aves, et quia ista sententia vera est, nec auctoritati
Constantini contraria, qualiter cum ista stare non
possit, exponamus. Constantinus ergo ut physicus

^ de naturis corporum tractans, simplices illorum et
minimas particulas, elementa, quasi prima prlncipia
vocavit. Philosophi vero de creatione mundi agen-
tes, non de naturis singulorum corporum, ista qua-
tuor quae videntur, elementa mundi dixerunt : quia
ex istis coustat, et ista primo creata sunt, vel crean-
tur, ut in sequentibus ostenditur. NuIIa ergo inter
hos contrarietas. Sed dicit contra : NuIIum istorum
elementum est, quia nullum horum esl, quod ox
quatuor islis elemenlis factum non sit, quod pro-
bant sic : In terra aliquid de aqua est, quia humidi-
talis aliquid videmus cxire. In eadem est aliquid
aeris, quod pi obat fumus indc evaporans, et aliquid
caloris, quod tactu percipimus. Similitcr de aliis
probatur : hoc idem probant auctorilato Platonis

D (in Timaso) qui ait : Cum hic transeat in aguam^ et
agua in terramy quare magis dicatur terra guam
agua t (In Timceo.) Nos dioimus contra, in unoquo-
que illorumi aliquid de aliis esse, nec tamen in ea
esse facta, quia non subtantialiter, sed accidentali-
ter inest. Cum ergo terra porosa sit, et aquis cir-
cumdata sit, aliquid humoris subintrat eam, et ali-
quid aeris. Cum vero in medio niundi sit, et ignis
ab ea aequaliter ex omni parte distet, quid mirum si
aliquid inde caloris recipiat? Sed, quia brevitatem
in hoc operc sectamur, quid in aliis et aliis sit, el
qualiter accidat eis, ingeniis aliorum inquirere di-
mittamus : etenim priucipium a magistro, sed
perfectio debet esse ab iogenio : quod iterum dicunt

51

HONORB AUGUSTODUN. OPP, PARS I. — DIDASC. ET HISTOR.

54

Platonem qucsisse, cur magis dicatur terra quam A tanium, sed duo, scilicet aquam et aerem. Si enim

aqua cum sic dissolvatur ? sic intelligimus iilum non
loqui de elemenlo ibi, sed de parte elemenli, quae
sic dissolvitur ; nunquam enim tolum elementum
dissolvitur. Dicit ergo, quod solvitur, uon terram sed
terreum, id est partem terrae, sed quod remanet re-
tinens proprietatem terraB, dicunt terram et elemen-
tum : sed de hoc, Deo annuente, satis dicemus. Sunt
ergo elemenla corporum praedicta} particulae, ut ait
Gonstantinus. Sed elementa mundi quas videlur :
de quibus hujusmodi tractatus habendus videtur,
quare unumquodque factum sit, quare quatuor, nec
pauciora. Sed quia infirmior est illorum sententia
quae auctoritate sapientis innititur, quid inde Plato
senseril ostendamus: Dieini, inquit, generis vel

solam aquam inter ea possuisset, cum plus ad ter-
ram quam ad ignem se habeat (habet enim cum
terra conjunctionem, secundum corpulentiam et ob-
tusitatem : cum igne mobilitatem), conjunctio ilia
non duraret. Similiter si solum aera, habet enim
commune cum igne subtilitatem et mobilitatem,
cum terra obtusitatem. Sed, dicet aliqnis, et si unuai
istorum non sufficeret, potuit Deus facere qaod
sufficerent ; sed dicimus nos non ponere terminum
in divina potentia, sed dicimus de his quae sunt,
nuilum posse sufiicere, nec juxta naturam rerum
posse aliquid esse, quod sufficeret. Sed, quia jam
ostendimus quare unum ex istis non sufficeret,
quare aliquid esse non posset, aperimus. Gum igitur

decoris est ratio, ut talem mundum creare dispone- b inter aliqua duo, sunt duae contrariae qualitates,

ret, quippCf qui visum pateretur et tactum : ac si di-
ceret : Gum Deus sola bonitate, nocindigentia, mun*
dum creare disponeret, quippe qui perfecte bonus est,
talem voluit illum fieri, qui et videretur et tangeretur :
ufhomoetiam oculis rerum creationem, et guber-
natione divinam potentiam et sapientiam et bonita-
tem percipiens, et potentiam timeret, el sapientiam
veneraretur : bonitalem imitaretur. Deinde subjungit:
Consiabatautumnihilposseviderisine ignis henefi'
cio, neque tangi sine solido, neque solidum esse sine
terraf quomodo visMS sine igne esse non possit^ nec
tangibile sine terra, loquentes de sensibus corporis,
ostendemus, Postea addit : Idcirco jecit Deus quasi
fundamentum ignem et terram, sed, quoniam in eis

quia binarius in duo aequa potest dividi, potest esse
aliquid, quod proprietatem uniuscujusque retinens,
in medio sufficiat , ubi, cum terra et aer duas con-
trarias habeant qualitates (est etenim terra frigida
et sicca ; aer calidus et humidus) aqua hibens om-
nemcum terra frigiditatem, cum aere humiditatem,
inter illa sola aqua frigida et humida sufficit. Sin
autem aliquorum contrarietas in tribus sit qualita-
tibus, sicut nec temarius in duo a&qua dividi potest,
nullum medium, quod ad ea se aequaliter habeat po-
test inveniri ; oportet enim, quod de uno unam acci-
piat, de alio duas ; sic enim, nec aliter integre potest
dividi ternarius. Qualitas vero per medium non
dividitur, non potest ergo esse medium, nisi par-

contrarietates,quippeterraestcorpulenta,obtusay q ticipans una et duabus. Iierum dicet : etsi secun-

immobilis : ignis subtiliSt mobilisy acutus Yidit Deus
sine medio ea non posse conjungi, et ideo inter ea
medium creavit. Et quoniam de conjunctione illo-
rum fecimus mentionem, dicamas quid sil commi-
stio, quid conjunctio contrariorum. Commistio ergo
contrariorum est quando ex duobus ita fit unum,
quod neutrum remanet, id quod ante fuerat : ut si
caiidissimum frigidissimo misceatur, fit tepidum,
neque calidissimo, neque frigidissimo remanente.
Conjunctio ergo conlrariorum est, quando ex duobus
ita fit unuum, quod utrumque remanet, id quod an-
tea fuerat, quod in contrariis habentibus agentes
quaiitates, sine medio esse non possunt. Sunt au-
tem agentes qualitates, calor, frigiditas, de qua re

dum hanc ouCuyIocv qualitatum unum medium esse
potest, scilicet illam quae fit duabus qualitatibus, il-
lud habere potuerunt. Si enim inter ignem et aquam,
quae contrarias habent qualitates est aer, qui parti-
cipat : una unius : alia allerius, quare inter ignem
et terram^ quse in suzugia duarum qualitatum, non
habent omnino eas contrarias, unum medium, nisi
utriusque unum acciperet, esse non potuif^ Est el-
enim ignis calidus, terra frigida et sicca. Nos vero
dicimus. Nec secimdum hanc medium fuisse neces-
sarium, cun in aliquo conveniant, scilicet in sicci-
tate nec esse potuit. Si neque aliquid tale medium
esset, quod ab utroque aliqnid acciperet, vel ab igne
acciperet calorem, a terra siccitatem, et sic idem

ioquentes de homine dicemus (Lib, iv). Si enim unus jv esset quod terra : vel ab igne calorem, a terra frigi<

alteri opponatur repugnant, dissolvit unum aliud : "*' "^ * '"^" ' - n •

oportet ergo ut subsistant, medium esse : quod sitale
fuerit quod plus habeat sc ad unum quam ad aliud,
paulatim transit in aliud ad quod plus se habet,
et fit illa conjunctio, ut si inter calidissimum et fri-
gidissimum aliquid ponatur, plus habens se ad cali-
dumi peribit frigidum, et dissolvetur illa conjunclio.
Sed, si tale fuerit medium, quod aequaliter habeat se
ad duo extrema, non plus transiens in materiam
unius quam alterius, conjunctionem illius observa-
bit. Yolens ergo praedicta duo elementa non com-
misceri, sed jungere, ut utrumque, id quod est, re-
maneret, medium inter illa duo creavit, non unum

ditatem, praeter hoc ut opinor, nihil potest confingi ;
sed impossibile est aliquid esse calidum et frigidum.
Guir enim sint elcmenta quatuor, et quatuor illorum
qualitates, inde fiunt sex complexiones^ quarum
quatuor sunt possibiles, duae impossibiies. Sunt au-
tem quatuor possibiles, calidum et siccum^ calidum
et humidumf frigidum et humidum, frigidum et
siccum. Duae vero impossibiles sunt, calidum et fn-
gidumf humidumetsiccum. Duo ergo elementa Grea-
lor in medio posuit, quia unum praedictis rationibus
in medio sufficere non potuit. Elementorum talis est
dispositio, quod inferiorem locum obtinel terra,
deinde aquay postea aer, superior est ignis. Si enim

DE PHILOSOPHIA MUNDl LIBRI QUATUOR. — LIB. I.

53

aliquid interias esset, quia naiura gravis ad illud
tenderet : gravia enim naturaliter tendunt deorsum.
Si vero aliquid supra ignem esset, ex levilate ad il-
lut tenderet, et dissolvi ab aliis qu»reret, Juxta
terram posita est aqua, quia, cum naturaiiler gravis
sit aqua, etsi non quantum terra, secundum locum
obtinere debuit. Deinde aer qui gravior est igne, et
levior est aqua, merito inter ntrumque ponitar.

Et quoniam quid sit elementum docuimus, et
qnot sint, et quare plura non sint, et causam ordi-
nalionis significavimus, de chao, id esl elementorum
confusione, quae fuit in pnncipio dicamus, commu-
nem senteniiam proponentes, deinde probantes, ad
uUimum probationem nostram confirmantes.

Dicunt omnes fere elementa in prima creatione
cerla ioca non obtinuisse, sed in unam massam
mista fuisse, et ob hoc modo simul ascendere,
modo simul descendere (Ovid., 1. 1 Metam,, et He-
siod.) ; subjungunt et raiionem quare, ut Creator,
videlicet ostenderet : nisi sua potenlia et sapientia
et bonilate res ordinaret, quanta rerum confusio fo-
ret. Deinde auctoritate Platouis hic probant, qui in
Timxo ait : Deum ex imrdinaiajactatione, elementa
redegisse in ordinem, Nos vero dicimus falsam esse
senteotiam quam ponunt, probantes non convenien-
lem rationem quam inducunt, nec bene esse intel-
lectam auctoritatem quam praetendunt. Prius ergo
probemus sententiam esse falsam, postea rationem
inconvenientem, deinde auctoritatem non bene in-
tellectam. Dic ergo quisquis affirmas, elementa tunc
erant corpora, an non? si corpora non erant, erant
spiritus, vel proprietates spiritus aut corporis erant ;
si neque 8pirilu& neque proprielas aliqua spiritus,
materia esse potest : nec igitur elementa. Gorpora
igitur et loca obtincant : omne enim corpus in ali-
quo loco est; si in loco erant, vel ibi sunt, vel alibi, sed
extra elementa nullus locus est. Erant ergo elementa
ubi nucc sunt, etiam si essent sic disposita ut nunc
sunt, in his quatuor locis erant : aliquando ergo ele-
menta obtinebant inferiorem locum, aliquando su-
periorem locum, duo media loca. Si ergo ut affir-
mas, similiter descendant inferius cum aliqui de-
scendaat, sed non est locus quo descendant : simili-
ter si ascenderent superius, cum aliquis ascende-
ret, sed non est locus quo ascenderel ; nec ergo si-
mol ascendebant, nec simul descendebant : falsa
ergo est illorum sententia. Inconvenicns est ratio,
quam inducunl, scilicet Dcum ad hoc fecisse, ut
ostenderel quanta rerum confusio foret, nisi bonitas
ejas ordinaret. Cui ostenderet ? angelo : sed angelus
ex nalura et gratia divinam voluntatem ionotescit
faomini; sed nondum erat homo, uthomini ostende-
ret facta eorum ; nisi asque ad hominem servaren-
tur : sed ante hominis creationem ordinata sunt. In-
conveniens hsc esset ratio, auctoritas vero Platonis
non bene iniellecla est ab eis : cum enim dicit Plato :
Deutn inordinata jactatione elementa reduxisee
in ordinem: non ideo dicit, quod unquam inordinate
jactareiitnr. Quis enim locos esset inordinationi,

54

A Deo cuncta disponente? sed, si qua essent, nisi sic
ut non sint, ordinata a Deo essent. Cum enim terrae
naturse naturale sit deorsum tendere, ignisque sur-
sum, nisi inferiorem locum terra obtineret, et ignis
superiorem, hae qusereret semper inferiorem, hic
superiorem : et sic esset inordinata jactatio. Hanc
rcdcgit Creator in ordinem, conferendo terrae locum
inferiorem, igni superiorem, ut hic non habeat quo
descendat, nec haec quo ascendat. Ex inordinata
igitur jactatione, quse non fuit, sed esse potuit, Deus
elementa redegit in ordinem : veluti si monitu ali-
cujus amici nostri, aliquid quod contingeret, nisi
ipse esset, efliugiamus : dicimus, iste liberavit nos
ab hoc malo, non quia hoc melum primum fuisset,
et postea nos inde liberasset, sed quia iste nobis

5 nisi esset, accideret. Fuerunt in prima ci^eatione ubi
nunc sunt : et enim terra cooperta erat aquis, aqua
vero spissior, aer item spissior et obscurior quam
modo sit ; quippe, cum neque sol, neque luna, neque
aliae stellae essent quibus illuminarentur. Ignis spis-
sior quam modo sit, id vero quod terra aquis coc-
perla, nec aliquo luminc illustrata, nec sedifidis di-
stincta, nec suis animalibus repleta: ucc aliquo gra-
mine ornata : quod aqua et aer, et spissi, et obscuri
erant : quod in superioribus stellae non apparebant,
vocaverunt /ao?. id est confusionem eiementorum.
Unde Moyses : Terra, inquit, inanis et vacua, et
terra erat super faciem abyssi {Gen. i, ii), hsecdis-
Folvit. Cum aqua usque ad maximam partem aeris
elevata est, aer vero spissus, et ignis similiter in ea

p spissitudine aliquid terrae et aquae sub se inerat, quae
ex calore ignis similiter et siccitate coagulata, et
durata, corpora stellarum visibilia et lucida creavit.
Quod vero in compositione stellarum, de inferiori-
bus et superioribus elementis aliquid sit, ratione
tali potest probari ; quod visibilia sint, et splendida
et mobilia : quod enim visibilia suut ex visibili
sunt, ex visibili et invisibili habent, sed ab invisibili
nihil potest esse visibile, ut Lucretius dicit (Lib. ir,
De rer, nat,).

Ex insensibilibus me credas sensile gigni.

Macrobius : omnis qualitas geminata cresdt, nun^
guam eontrarium operatur, Beatus Paulus ad He-
braaos : Fide intelligimus aptata esse scecula verbo
Dei, ut ex invisibilibus visibilia fierent {Hebr. ii, iii).
D Non ergo ex igne et aere habent quod visibilia sunt ;
quod autem visibilia sunt, ex visibili, id est a terra,
et aqua simul : Quod splendida sunt et mobilia, ex
obscuro ct immobili : non habent ergo ex splendido
et mobili, scilicet, ex aere et igne. Facta sunt igi-
tur ex quatuor elementis, sed de inferioribus domi-
natur in eis aqua : de superioribus ignis : ex hoc
affectu potest probari, quod calorem terris confe-
runt, ad nutrimentum sui, humorem attrabunt : si-
miiia namque similibus congaudent. Hic su|)jiciet
aliquis : Cum in aere sit humor superior quam esset
in igne, ct calor, etsi non tantus, quare , in aere
corpora btellarum facta non sunt? Nos vero dici-
mus : Quod quamvis aer sit calidus, est tamen et hu-

55

HONORU AUGUSTODDN. OPP. PARS I. DIDASC. ET HISTOR.

56

midas ; non potuit ergo non desiccando spissare, et A Boetius in Aritbmetica : OmnU (Bqualitas pauca est

sic lucidum et visibiie creare ; veluti si aqua spissa
supponatur igni, spissatur sspe et vertitur in lapi-
deam substantiam : si autem suppenatur alicui ca-
lido et humido, sicut aquae bullienti, ita quod ab
illo solo recipiat calorem, non spissatur. Yel secun-
dum Gonstantinum : cum sint ista quatuor, et in
unoquoque duse qualitates, unam habent singularem
ex se, aliam ex alio. Ignis ex se calidus est, siccus
ex terra ; aer humidus ex se, calidus ex igne ; aqua
humida ex aere, sed frigida ex se ; terra vero est
sicca, sed ex aqua est frigida. Quod vero in unoquo-
que est, ex se, plus in eo praevalet, quam quod ex
aUo est. Gum vero in aere humiditas sit ex se, calor
ex alio qi^m ex igne : ergo prsevaluit in eo humidi-

et finitaf in£equalita$ numerosa et multiplex. Sed
quemadmodum quod est primum aequalitati, etsi
minus, tamen aliquantum temperatum, et ex vicino
limo, corpus muiieris esse creatum verisimile est,
et ideo nec penitus inde quod homo est, nec penitus
diversa ab homine,nec ita temperatauthomo, quia
calidissima frigidior est frigidissimo viro : et hoc
est, quod divina pagina dicit : Deum fecisse muHe'-
rem ex latere Adce (Gen. ii, xxi). Non enim ad litte-
ram credendus est, constasse primum hominem.
Sed dicet aliquis : eadem ratione plures homines
et feminas esse creatos, et adhuc posse? Nos dici-
mus, verum esse, si divina voluntas esset, quia ut
aliquid sit natura operante, necesse est divinam

taS) nec poterat deaiccando corpora stellarum crea- b praecedere voluntatem. Item dicet hoc es5e divinae

re. Iterum quod majus est, fuit voluntas Creatoris,
stellas in aere esse : cum enim vicinus sit terrsEr, si
in eo stellae essent, ex vicinitate terram incenderent,
nec aliquid in ea vivere posset.

Cap. XXII. •— De creatione piseium et avium.

Corporibus stellarum creatis, quia igneae sunt na -
turae, coeperunt movere se, et ex motu aeris subdi-
tum calefacere : sed mediante aere aqua calefacta
est. Ex aqua calefacta, diversa genera animalium
creata sunt : quorum quae plus habuerunt superio-
rum elemenlorum, aves sunt. Unde aves modo sunt
in aere, ex levitate superiorum : modo descendunt
in terram, ex gravitate inferiorum. Aliae vero quae
pius aquae habuerunt, pisces sunt. In hoc solo ele

potestati derogare, sic esse hominem factum dicere ;
quibus respondemus e contrario, id ci conferre,
quia ei attribuimus, et talem rebus naturam dedisse,
et sic per naturam operantem, corpus humanum
creasse. Nam in quo divinte Scripturae contrarii su-
mus, si quod in illa dictum est esse factum, qualiter
factum sit explicemus? Si enim Julius sapiens mihl
dicat, aliquid factum esse, et non expUcet qualiter,
et alter dicat hoc idem et exponat, qualis in hoc
conlrarictas ? Sed quoniam ipsi nesciunt vires na-
turae, ut ignorantiae suae omnes socios habeant, no-
lunt eos aliquid inquirere, sed ut rusticos nos cre-
dere, nec ratiunem quaerere, ut jam impleatur pro-
pheticum : Erit sacerdos sicut populus (Isa. xxiv,

mento, nec in alio vivere possunt. Sic ergo pisces C 2;, Osee iv, 9). Nos autem dicimus, in omnibus ra

et aves facti sunt. Unde scriptum est (In hymn.
Ambros. Fer. v, ad Vesp.) :

Magnx Deus potentiae,

Qui ex aquis ortum genus,

Partim remittis gurgitif

Partim levas in aeras.

Cap. XXIII. — De creatione coeterorum animalium
et hominis^ et quo tempore mundi creatio faeta sit.
Islis sic creatis ex eflPectu superiorum, ubi tenuior
fuit equa, ex calore et creatione praedictorum de-
siccata tantum, et apparuerunt in ea quasi quaedam
maculae, in quibus habitant homines, et alia anima-
lia. Sed cum terra ex superposita aqua esset lutosa.

tionem esse quaercndam , si autem alicui deficiat,
quod divina pagina affirmat, sancto Spiritui et 6dei
est mandandum. Unde ait Moyses : Siagnus non po-
test comedif non statim igne comburatur, sed prius
convocet vicinum qui conjunctus est domui su(b, et
si nec ita su/ficiant ad esum agni, tune demum igni
comburatur {Exod. xii, 4) : quia cum dfe divinitate
aliquid quaerimus, si ad illud comprehendendum
non sufficimus, vicinum domui nostrae convocemus,
id est manentem in eadem fide catholica inquira-
mus. Si autem neque nos, neque ille ad idcompre-
hendendum sufficiamus, tunc igne fidei combura-
mus. Sed isti vicinos multos habentes domui suae
conjunctos, ex superbia nolunt aliquem convocare

ex calore bulliens, creavit ex se diversa genera ani- nialuntque nescire, quam ab alio quaerere : et si in-

•mm1!..m« . a4 a\ i«t nlt/vi«ik v\iiia fkKiin «1atrAi.il irrnia ; m. .t* — .!^_.a 211..__ ^._^ 1ik_>aBM«!<k«. m^

malium : et si in aiiqua plus abundaverit ignis,
cholerica nata sunt animalia ut leo ; si terra, melan-
oholica^ ^t bos et asinus; si vero aqua, phlegmatici,
ut porci. Ex quadam parte vero, aequa elementa
oequaliter conveniunt, humanum corpus factum est.
Et hoc est, quod divina pagina dicit : Deum fecisse
hominem de limo terras (Gen. ii, vii). Non enimcre-
diendum est, animam quasi spiritus, et levis, et
munda, ex luto factam esse : sed a Deo homini col-
latam. Unde ait Scriptura, Formavit Deus hominem
ex limo terras, et inspiravit in faciem ejus spiracu-
lum vita:(Gen. ii, vii). Unde, cum diversa animalia
melancholica creata sunt, et infinita phlegmatica et
choiericd, unus solus homo creatus «st, quia ut ait

quirentem aliquem sciant, illum e>se hsBreticum
clamant, plus de suo caputio praesumentes, quam
sapientiae suae confidentes. Sed quaeso, ne habitui
credas, jam enim impletum est quod ait satyricus :

Fronti nulla /ides. Quis enim non vicus abundat,

Tristibus obscofnii f

(Juv., sat. II, V. 8.)
Et iterum ;

Rarus semo illis, et magna libido tacendi.

[Ibid., V. 44.)

Et quoniam de prima creatione fecimusmentionem,
quam diversis rationibus dicuntcsse factam, docea-
mus : qui in quo tempore, et quibus rationibus hoc

57 . DE PHILOSOPHIA MUNDI

dicanL Hebrsei igitur et Latini dicunt i:i vere princi-
piam mundi fuisse. Unde Virgilius loquens de die-
bus veris ait :

Non alios prima crescentU origine mundi
Illuxisse dies, aiiumoe habuisse tenorem
Crediderim.

(ViHG., II, Georg., v. 338.)
Deinde subjungit :

^ Ver illud erat, ver magnus agebat

Horum ratto talis est : Quidquid oritur proportio-
num ex qualitale creari : sed nullum tempus praeter

LIBRI QUATUOR. - LIB. 11. 68

A hoc temperatum est. In vere ergo, non in alio tera-
pore anni, creatio rerum facla est. iEgyplii vero
dicunt, in Julio factam esse creationem *: quos secu-
tus Macrobius dicit in natali die mundi, Cancrum
gestasse lunam ; Leonem solem {Macrob,^ lib. i, in
Somnium Scip., 21). Quorum haec est ratio : in
prima creatione tantum fuisse humorem, quod terra
erat cooperta aquis, tantusque humor sine maximo
calore non potuit temperari. Ergo in tempore anni,
in quo est maximus calor, id est in «state , facta
mundi crealio est.

PRiEFATIO.

In superiori particula de eis qum sunt ei non vi-
dentur, et de elementis quas quidam visibilia docu-
eruntf pro parvilate nostri ingenii summatim pers-
trinximus; nunc vero de unoquoqueet omatu ejus-
dem diccre satagamus, Sed, quamvis muitos oma-
tum verborum qucerere, paucos veritatem scire co-
gnoseamuSj nihil de multitudinej sed de paucorum
probitate gloriantes, soli veritati insudabimus :
maluimus enim promittere nudam veritatem, quam
palliatam falsitatem, Si quis tamen est cui ariditas
nostri sermonis displiceat, si nostri animi occupa"
tiones cognoverit, nan tantum omatum sermonis
non qucesieritf sed de illo quod agimus stupebit,
Quis enim ullus reliquus locus potest esse omatui
cum oporteat quid et qualiter legamus excogitarcy
demum legendo exponere^ indisputationibuscontra ^

LIBER SEGUNDUS.

B est, terra. Si iterum ibi sunt aquae congelatae, vei

gni conjunctae, vel non? si igni conjunctae sunt,
cum ignis calidus et siccus sit , aqua congelata et
frigida, et bumida, contrarium sine medio suo con-
trario conjunctum est : nunquam ergo ibi concordia,
sed contrariorum repusrnantia? Amplius : Si aqua
congeiata conjuncta est igni vel dissolvetur ab igne^
vel exstinguit ignem : cum ergo ignis et firmamen-
tum remanent, ubi sunt aquae congelatae, conjunctae
igni, si conjunclae non sunt, aliquid inter eas et ignem
est? Sed quid? elementi^m, sed nullum superius
igne factum est ex elemenlis, visibile ergo. Unde
igitur non videtur. Restat ibi non esse aquas
congelatas.

Gap. III. ^ Quomodo intelligendum sit, c Divisit
aquas quce sunt sub firmamento. •
Sed scio quid dicent : Nos nescimus qualiter hoc

falsa declamaref de aliorum inventis judicare, con-
tra invidorum detractiones linguam acuere, ut
jam in nobis impleium sit illud de filiis Israel,
qui reasdificantes templum, in unamanu gladium^
in alia lapidem habebant {II Esdr. iv, 17). Sed
hmc hactemus. Nunc de singulis elementorum et
omatu uniuscujusque dicere incipiamus , a supe-
riori, id est ab igne^ incipiendo.

Cap. I. — Quid sit cether et omaius illius.

Ignis igitur est spatium a luna sursum, quod idem

aether dicitur. Ortus vero illius est, quidquid super

lunam videtur, Fcilicet , stellae tam infixae , quam

erraticae.

Gap. n. — Quod aqum congelaim super oethera

non sint.
Sed forte quaeret aliquis utrum aquae congelatae
sinl ibi » super quas sunt aliae aquae. Dicunt enim
quidam aaper aethera esae aquas congelatas, quae in
modum pellis extensae, occurrunt oculis nostris,
saper quas aquae sunt confirmatae , faac autoritate
diYioae paginae» quae ait : Posuit firmamentum in
medio aquarum et iterura : Divisit aquas, quce sunt
subfirmamento, abhisquoe sunt super firmamentum
{Gen. i). Sed, quoniam iatud contra rationem est,
quare stc eaae non possit ostendamus , et qualitcr
diWna Scriplura in aupradictis intelligenda sit. Si
ibi sant aquae congelatae , ergo aiiquid ponderosum
et graye?86d primns loeas ponderoaoram et gravium

sit, scimus Deum posse facere. Miseri ! Quid mise-
rius quam dicere istud, est? quia Deus illud facere
potest, nec videre sic esse , nec rationem habere
quare sic sit, nec ulilitatem ostendere ad quam hoc
sit. Nom enim quidquid potest Deus facere, hoc
facit. Ut autem verbis rustici utar, potest Deus fa-
cere de trunco vitulum : fecitne unquam ? Vel igitur
ostendant ralionem, vel ulilitatem ad quam hoc sit,
vel sic esse indicare desinant. Si ergo aquse ibi con-
gelatae non sunt, nec super eas aliae. Gum autem
divina pagina dicat ; Divisit aquas , quas sunt sub
fimamento, ab his quce sunt supra firmamentum
{Gen. 1, 7), aera firmamenlum vocavit, quia firmat
D ct temperat terrena. Super hanc aquam sunt, vapo-
raliter in nubibus suspensae, ut iu sequentibus osten-
detur, quae divisae sunt ab bis quae sunt sub aere.
Similiter exponalur : Posuit firmamentum in medio
aquarum, quamvis hoc plus allegorice, quam ad
litteram dictum credimus.
Gap. IV. — Quod super a^thera nihil videatur.
Iterum dicent : Quid est ergo quid ibi videmus
spissum et aquei coloris : ignis non cst. Si enim aer
ex nimia sua subtilitate non potestvideri, multo minus
ignis qui sublilior est. Deinde talis, igneus colornon
est ? Ad quod dicimus : Nihil ibi videri, sed visum ibi
defieere, et ex defectu visus quoddam spissum ibi
confingere. Gum enim radius ille inlerior qui operatur
visum ad superiora dirigatar, nec est ibi obstaculum

_ I

59

HONORn AUGUSTODUN. OPP. PARS I. -^DIDASC. BT HISTOR.

60

quo reperculiatur ; deficit, et deficiendo spissatur.
Sed quia transit per oculum in quo est aqueus hu-
mor, et crystalleidos, ut de compositione oculi lo^
quentes ostendemuSi cuin deficit, nec aliu^ color ibi
occurrit, talem, id est aqueum sibi confmgit. Hic sub-
jicient : Si nibil ibi videtur, quomodo dictum est :
Ccelufn tegit omnia ? Stellas esse in firmamento, in
eodem esse duodecim circulos, in uno, quorum
sunt duodecim signa {Infra^ c. 5 et 6), dicimusne
defectum esse nustri visus ? Huic ergo, quia aucto-
ritas videtur, ex parte illius ista respondeamus.

Cap. V. — Quot modis auctoHtM loquatur de
superioribus,

Tribus igitur modis auctoritas loquitur de supe-
rioribus : fabulose^ astrologice, astronomice. Fabu-
lose loquitur Nemrod, Hyginus, Aratus, taurum il-
lum esse translatum et in signum mulatum dicen-
tes, et sic de aliis. Quod genus tractandi , maxime
est necessarium. Eo enim scimus de unoquoque
signo, in qua parte cceli sit situm. Astrologice vero
tractare, est dicere ea quaa videntur in superioribus,
sive ita sint vel non. Multa ibi nempe videntur esse,
quse non sunt ibi quia fallitur visus, ut tractat Mar-
cianus Hyspaicus [fort. Hispanus, an Capella?]
Astronomice vero tractare, est ea quse sunt de illis
dicere, sive ita videatur, vel non : qualiter inde
tractant JuUus Firmicas , Ptolomfleus. Cum ergo
dictum est, caslum tegil omnia : astrologicum est,
quia sic videtur, vcl aether dicitur caslum^ quia
diversis stellis ccBlatum est.

Cap. VI. — De /irmamento et stellis,

Dicitur firmamentum , quia suo calore et effectu
stellarum firmat et temperat subdita. Coslum igitur
tegit omnia , quia sub aethere vel in aethere omnia
continentur. In aethere dicuntur stellae infixae ut
gemma in auro, sed quia in eodem existentes, sem-
per in eadem parte ejusdem videntur. Aliae dicun-
tur erraticofj quia modo in hac , modo in illa parte
coeli videntur. Et quoniam de infixis fecimus men-
tionem, quseramus utrum moveaotur, vel omnino
careant motu, et si moventur, qualiter moveantur.
Cap. VII. — De in/ixis stellis, utrum moveantur.

Sunt qui eas non moveri asserunt, sed a firma-
mento, ut in eo infixas, ad ortum et occasum referri.
Alii dicunt eas etiam proprio molu moveri, quia
igneae sunt naturae, nec aliquid in aethere vel in aere
sine motu possit sustineri , sed semper in eodem
loco et circum se moveri . Terlii dicunt, easdem de
loco ad locum moveri, nullum tamen eorum mo-
tuum ab oculis nostris sentiri : quia tanlum spatii
in peragratione suorum clrculorum consumunt, quod
vita humana, quae brevis est, et ad breve punc-
tum tam tardae accessionis comprehendendum non
sufficit. Quamvis huic sententiae , quod de loco ad
Ibcum moveantur, consentimus : aliani tamen ra-
tionem praetendimus, quare motus earum non sen-
tiatur^ quae talis est : Omnis motus discernitur, vd
per immobile, vel minus mobile. Cum enim aliquid
movetnr, si aliquid mobile, vel minus mobile vide-

A mus, cum illud praet^riri vel appropinquari videmus,
motum seatimus. Si autem aliquid moveatur extra
ipsum, neque aliquid vei immobile, vel minus mo-
bile videamus : motus non sentitur, quod potest
probari per navim in mari currentem. Motus ergo
stellarum, vel per immobile, vel minus mobile su-
perpositum sentitur, nunquam vero per suppositum,
ut per signa motum planetarum discernimus , quia
modo sub hoc signo, modo sub alio videntur. Supra
diclas vero stellas nihil est visibile, nec est ideo
quod motu illarum discriminari possit. Moventur
ergo, sed infixae dicuntur, quia motus earum prae-
dicta ratione non sentitur.

Cap. VIII. — Quot circuli dicantur esse in firma'
• mento.
B In eodem firmamento philosophi dixerunt duode-
cim esse circulos, quorum duo sunt visibiles^ alii
invisibiles. De visibilibus disseremus.

Cap. IX. — Qui sint visibiles.

Duo igitur sunt visibiles, y<x^i<xc, id est, lacteus
circulus, Y«^«5 enim est lac, iyo;, circulus, et zo-
diacus circulus.

Cap. X. — Ubi incipiat galaxias.

Incipit galaxias juxta septentrionem , ex parte
Orientis, et aliquando per cancrum et capricornum,
reverlitur ad principium. Dicitur autem sic prcpter
notabilem sm claritatem. Si quis vero, unde in illa
sit parte ille notabilis splendor, sclre desiderat,
Macrobium legat (Lib. i, in Somnium).
^ Cap. XI. — De zodiaco et unde dicatur.

Zodiacus vero a capricorno per arietem ad caa-
crum ascendit, de cancro vero per libram ad capri-
cornum descendit. Descendere vero et ascendere,
juxta situm nostrum intcllige. Hic in duodecim
aequales partes , per fluxum aquae, ut refert Macro-
bius, divisus est , quarum unaquaeque dicitur sig-
num, quia eis signamus , in qua parte cosli sol sit
et alii planetae, et qua exierint, et ad quam debeant
perlransire. Sed, quoniam illa nominibus anima-
lium titulata sunt, uiatieSy taurus, et caetera, circu-
lus, quem continent, zodiacus dicitur; Ca)ov enim
est animal. Si quis autem causas nominum quaerat,
Helpericum legat.

Cap. XII. — De dispositione signorum.

Signorum vero talis est dispositio : quod propin-
quus nobis est cancer, scilicet in confinio nostrae
zonae habitabilis et torridae : deinde leo obliquando
descendit, post virgo, deinde libra existens in medio
torridae zonae, ultra quamest scorpio; deinde sagit-
tarius, po.«tea esicapricornus a nobis remotissimus.
Deinde oblique ascendendo est aquariuSf post
pisces, deinde aries, in medio torridie zonoe librai,
oppositus supra est tauras, gemini postea, deinde
cancer. Quod signum cujus mensis sit, et quarei
loquendo de sole docebimus.

Cap. XIII. — De invisibilibus drculis.

Novem alii circuli invisibiles sunt , quorum snnt
quinque paralleli, unus quonim aequinoctialis dici-
tur, hic est, qui per medium torrid» zon» vadena,

61

DB PHILOSOPHIik MUNDI LIBRI QUATUOR. — LIB. IL

62

per arietem et libram dividit coelum in dao hemi- ^
ftpheria. Qui ideo dicitur cequinoctialis, quia quando
sol ad ipsum pervenit, squat dies noctibus ; de quo
in sequentibus dicemus. Alter de parallelis dicitur,
conjunctio nostrae habitabilis et torrida;. Tertius
eonjunctio ejusdem et frigids. Quartus ex altera parte
conjunctio torridse et alterius habitabilis. Quintus
ejusdem conjunctio et alterius frigidae, ut in poste-
riori apparet figura. Sed, quia auctoritas clamat in
coelo esse zonas, utrum in sethere vel in aere sint,
tractantes de aere dicemus. Illi quinque circuli di-
cuntur parallelif id est seque distantes, quia a me-
dio, id est aequinoctiali aequaliter distant. Tantum
enim distat haec conjunctio nostrae habitabilis et tor-
ridae qnantum et alterius. Similiter et conjunctio
nostrae habitabilis et frigidae et alterius. ^

CiiP. XIV. — De duobui coluris.
Post hos sunt duo coluri , quorum principinm in
medio septentrionis est, sed allerum descendit per
cancnim et ascendit per capricornum, rediens ad
idem principium. Alter vadit per orieriiem et arie-
tem, revertitur per occidentemad suum principium,
et ita in summo septentrionis se intersecant, et cae-
ium in quatuor quadrantes dividunt. Dicuntur au-
tem coluri quasi colon uri, id est membrum bovis
sylvestris, dicti sic propter imperfectionem , non
quia imperfecti sint, sed quia pars illa alterius poli
quam intersecant, nunquam videtur.

Cap. XV. — De horizonte et meridionali circulo.
Dno qui ad praedictum numerum supersunt , me-
ridianus et horizon. Meridianus dicitur linea desi* ^
gnans iliam partem coeli, in qua sol existens, aequa-
liter distat ab ortu et occasu, Horizon vero in quo
videtur coelum cum terra jungi, dictus horizon
qnasi terminans. Isti duo uUiroum scribuntur in
spbaera, qoia pro diversitate circumspicientinm vel
habitantium variantur.

Gap. XVI. '- De motu firmamentl et de polis.

Motus vero aetheris, vel ignis, qui praedictis ra-
tionibos ccelum et firmamentum dicitur, talis est :
cum ignis naturatiter semper sit iu motu , nec su-
pra ipsnm sit quo ascendat ubi ostendimus, nec
deseendere potuit, quia hoc contra naturam ejus
est, et omnia inferiora loca ab inferioribus elementis
occupata erant. Item inutile fuit illum descendere,
descendendo terram nempe incenderet, nec in ea
aliqoid vivere posset ; ergo in quo possit ct habet
rootum, et movetur in circuitU; et est in circuitu,
non oecapando diversa loca, se movere, sed partes
aliter atque aliter sitas in eodem loco habere : sic
vero in circuitu se vertendo ab ortu per occasum,
refert secum stellas, tam erraticas quam infixas.
Quamvis tamen circa terram volvaiur non recto
modo, sed obllqae circa nostram habitabilem vol-
vitnr, quod per solos polos videri potest. Est autem
polas stelia iromobilis , una in hoc capite , alia in
alio. Axis vero est linea intelligibilis de polo ad po-
lom, per mediom terrae directa, circa quam volvi-
tar firmamentoffi. Si ergo reeto modo volveretur

firmamentum, unus de polis recto modo esset super
terram, et alter sub lerra , vel in lateribus terrae.
Gum vero unus sil inter medium coeli elatus ex
nostra parte, similiter alter ex alia. Linea quae di-
citur axiSf obliqua est, et circa ipsam oblique vol-
vilur firmamentum. Et quoniam falsam sententiam
quorumdam de firmamento satis improbavimus,
nostram vero ponentes probavimus, et de stellis
infixis in eo, et de circulis, et mortu ejusdem non
tacuimus. De planetis dicere incipiamus ; ergo a
summo planetarum sumamus exordium.

Gap. XVII. — DeSatumo, et quare aliqua stella
dicatur fripida, et quot modis nomina qualitatum
rebus attnbuantur.

Summus itaque planetarum Satumus dicitur, in
peragratione zodiaci, triginta annos consumens.
Unde in fabulis senex dicitur. Haec stella frigida et
nociva dicitur esse. De frigiditate ergo primum,
deinde de nocivitate disseramus. Stellam istam esse
frigidam et siccam, antiqui astrologi probaverunt
cum scirent solem existentem in cancro, terras adu-
rere videbant in aliquo anno minus solito. Scientes
autem ex natura solis hoc non contingere, quaesie-
runt quis planeta in ecKlem signo esset cum sole re-
perientesque Saturnum dixerunt ex eo causam fri-
giditatis esse. Sed dicet aliquis : Gum omne corpus
stellarum igneae sit naturae quod probat motus et
splendor, unde una stella dicitur frigida, alia calida ;
neque enim probamus ex ratione illa quia dicunt
quidam ex vicinitate aquarum congelatarum Satur-
num esse frigidum , sicut et luna est ex vicinitate
terrae et aquae. Probavimus enim aquas congelatas,
in superioribus esse non posse (Supr. lib. xi, cap. 2).
Sunt qui inde dicunt plures esse qualitates ignis,
quae in quibusdam corporibus sunt conjunctae , in
quibusdamdivisae. Quemadmodum ergo est quoddam
igneam et calidum, et non splendidum, ita est quod-
dam splendidum , nec calidum. Dicunt enim quod
ignea non sint calida , nisi quae conjuncta sint alicui
spissae et humidae naturae, quam in sui substantiam
commutent. Unde, si alicui igneo desit vicinitas
spissi humoris, deficit in eo calor. Hoc autem
probant per solem , quia in convalhbus montium,
ubi est aer spissior magnum exercet calorem, in su-
perioribus propter aeris subtilitatem non exercet.
Hujus rei sunt indicium perpetuae nives existentes.
Sed de hoc loquentes de situ terrae salis dicemus .
Volunt etiam isti super lunam nullum esse sensum
caloris, prae nimia aetheris subtilitate. Non vero di-
cimus nomina qualitatum tribus modis rebus attri-
bui : vel propter efiectum, unde vinum dicitur cali-
dum, quia efficit calorem , etsi frigidum sentiatur :
vel propter sensum , ut cum aquam bullientem di-
cimus calidam, etsi naturaliter sit frigida; vel pro-
pter signum, ut cum dicimus sanum bene dormire,
sine diflicultate spirare. Gum enim aliqua stella di-
citur frigida, efiectui depuUtur. Quamvis ergo in
se sit calida, si efficiat frigus dicitur frigida. Inde,
qnia Satumaa janctus soli minuit calorem, propter

63

HONORH AUGUSTODDN. OPP PARS I. - DIDASC. ET HISTOR.

64

eflfeclum dicitur frigidus, eis\ in se fit calidus.^ Sed
quaeret forsan aliquis : Si corpora steTIanim ignea
sunt , unde contingit quod quaedam efficiunt frigus ?
Omnes enim in omnibus possc inveniri rationem,
sed in qaibusdam recurrendum ad creationero :
quamvis possumus hano ralionem inde redderei
quod diversa ignea, ex propinquitate et remotione,
magis et roinus calefaciunt. Unde Saturnus quia
remotior a nobis est, non calefacit terram ; sol vero
quia propinquius terrse est , magts incendit eam ;
vcl dicamus quod quamvis aliqua stella calida sit,
sunt in ea aliae qualilates nobis ignotse , a quibus
calor non potest descendere. Sed quia in medio
proposuimus qua^stionem : Non omnia possnmus
omnes, sit ingenii cujusque inqnirere, quid pro sol-
venda hac quaestione possit invenire. H»c eadem
stella ex frigiditatedicitur nociva, et maxime quando
est rptrograda : unde in fabulis dicitur falcem de-
ferre. Deferens enim falcem plus nocet recedendo,
quam acceiendo.

Cap. XVfll. — De Jove.
Post Saturnum est Jupiter, in peragrationc zo-
diaci duodecim annos consumens. HaBc slella bene-
vola est, quippe ita temperata in suis qualitatibus,
quod per conjunctionem ejus cum sole probatum
est. Sed quando media esl inter Salurnum tt Mar-
tem, si exislat in superiore ahside sui circuli, vel in
inferiori, lemperatur eorura nocivitas ejus benevo-
lentia. Inde est quod in fabulis dicitur : Jupiler pa-
trem Saturnum a regno expulisse, quia Saturno vi-
cinior factus, naluralem nocivitatem ei aufert. Di-
citur etiam adullerando diversos genuisse , quia
conjuogendo se praedictis, in terrenis diversa efficit.

Cap. XIX. — De Marte.
Terlius cst Xars slella, scilicet calida et sicca, et
inde nociva, in biennio pcragrans zodiacum ; sedpo-
Bitus interJovemet Venerem, quac sunt stellae bene-
volae, vicinilale minuit suam nocivilatem, et illorum
benevolentiam. In praelis dicitur dominari, quia ca-
lorem confert et siccilalem, ex quibus est auimosi-
tas. Calidi enim et sicci animosi sunt.

Cap. XX. — De Venere.
Quartus scilicet platonicos [secundum platonicos]
Venus calida et bumida stella, unde est benivola, in
anno fere zodiacum circuiens. Dicitur adulterata cum
Marte, quia existens in superiori circuli sui abside,
facta viidna Marti est minus benivola. Dea luxuriae
dicitur esse, quia conferl calorem et huiiorem, et in
calidiselhumidisviget luxuria. Ut enim propter Vene-
rem brevius dicamus, quod prolixius loquentcs de
homine exponemus : calidi et sicci multum appetunt
ex calore luxuriam, sed ex siccitate non suslinent
effectum. et si faciunt maximc eis nocet. Frigidi et
humidi e conlrario male appctunt , sed sustinent :
sed frigidi etsicci nccappctunt, ncchabenle|fectum,
raaxime corpori eorum prodesl cffeclus eorum.

Cap. XXI.— Quomodo eademstella dicatur Lucifer
et Hesperus.

Lucifer quando ante solem videtur, Hesperua

A quando post eum in vespere videtur. Unde est quae-
slio : An in eodem tempore anni possit esse Lucifer
et Hesporus? Dicunt quidam hoc esse non posse.
Cum enim sit paris velocitatis cum sole, et fere in
eodem spatio cursum suum perficiens, quomodo
in una el eadem nocte, in vespere sequeretur solera
et in mane praecederet. In uno ergo anni tempore
praecedit solem, et tunc est Lucifer : in alio subse-
quitur, et tunc esl Hesperus. Alii dicunt in uno eo-
demque tempote anni, illam ante ortum solisvideri,
et post occasum ejusdcm non tamen praecedere et
subsequi, hoc namque impossibile est. Dicunt enim
stellam illam altiorem esse sole, unde diulius vide-
tur in vespere, eliamsi non subsequatur solem, ci-
tius in mane etiamsi illum non antecedat. Dicitur

3 Lucifer et Hesperus, in eodem tempore anni, non
quia praecedat et subsequalur, sed quia anle et post
ex sui altitudine videlur. Tertii dicunt Venerem et
Mercurium esse fere ejusdem coloris el quantitatis,
semperque solem comitari; cum ergo sic comitan-
tur illum , quod una praeccdit , alla subsequitur :
prsDcedens in vespere, propter splendorem solis non
videtur, sed subscquens post occasum ejus apparet.
Conlra aulem cst in mane, praecedens nempe vide-
tur, scquens vero splendore dici occultatur. Sed,
quia unius sunt coloris, et quantitatis, una et eadera
slella reputatae sunt.

Cap. XXII. — De Mercurio.
Quintus est Mercurius, fere in anno curfum
suura similiter peragens , cum quo Venus legitur

C adullerata esse : quia quando est in inferiore abside
sui circuli qualitatibus illius se miscet.

Cap. XXIII.— Z)e statu et retrogradatitme vrasdic-
tarum stellarum , et quod verum sit sofem esse
sub Mercurio et Venere^ et de circulis ipsorum.

Sextus est sol. Sed ante de statu et retrograda-
tione stellarum pra^dictarum doceamus, deinde cur
Chaldaei, et eorum sequaces dixerint, solem esse ia
medio planetarum , super Vcnerem et Mercurium.
i^gyplii quos secutus est PlatOi eumdem Sextum
dixerunt , et superposilum Mercurio et Veneri. Di-
cunt quidam , quod est quaedam pars in circulo
uniuscujusque, ad quam unaquaeque pervenerit. Sol
facit eam stare vel retro ire, sed non dicunt quare.
Nos dicimus eas nunquam videri stare , quia, cum
^ sint igneae naturae, est quod semper sint in motu,
videntur tamen aliquando stare, ex ^pflrii et Olffei, id
est elevatione et depressione. Constat enim inter
omnes astrologos unumquemque de Planetis ali-
quando plus solito removeri a terra, et tunc eleva-
tur, aliquando plus deseendere versus terras, quod
deprimi dicimus. Cum ergo elevantur vel deprimun-
tur, si recto modo hoc iit, sub eadem parte signi
videntur, et stare creduntur. Sin autem relro obli-
quent , ire retro videntur. H^jus ergo elevationis
vel depr. ssionis causa est sol. Cum enim sit fons
totius caloris, aliquando plus desiccai superiora et
inferiora. Unde desiccata corpora stellarum plus so-
lito levia aaceadunt. Si item ad.nutrimeiitum sui

65 DE PHILOSOPHIA MDNDI LIBRl QUATOR.

plus solito humorcs attrabat, gravia descenduat. A
Quod ergo dicuotur stare^ astrologum est, quia sic
Tidetur. Deiade dicendum est , cur Chaldsei dicaat
solem esse quartum, iEgyptii ct Plato sextum. Ve-
ram est solem esse sub Mercurio et Venere, juxta
lanam. Cum enim luna frigida et humida sit , ne-
cesse fuit ut ei sol. qui est calidus et siccus, vicinus
esset, quatenus ex calore solis, irigiditas luns, et
ex siccitate bumiditas temperaretur, ne cum vicina
esset terrse, eam distemperatam redJeret. Item, cum
luna proprio lumine careat, ut ostendimus, et a
sole accipiat, ratio est ut fonti sui luminis sit sup-
posita, sine medio. Scd quamvis hoc ita esse verum
sit, Gbaldsis tamen aliter visum est, ex hoc quod
dicemus; sol et Hercurius et Venus, ita conjuncli
sunt, quod fere in eodem spatio temporis , scilicet B
in anno, plus minusve, cursus suos perficianl. Fere
ergo sunt sequales eorum circuli, scd juxla quanti-
tatem circulorum planetae brevius vel prolixius tem-
pus in peragratione zodiaci consumunt. Cum ergo
fere sequales sint, unus ab alio totus non potest con-
lineri. Inlersecant ergo sese , ila quod circulus Ve -
neris, iuferiori parte sui circuli intersecat, superio-
res partes circulorum Mercurii et solis plus com-
prehendit de Mercuriali , quam de solari. Circulus
vero Mercurii superiori parle sui intersecal Vene-
riam, scilicet inferiori solarem. Circulus vero solaris
superiori sui parte intersecal Mercurialem et Vene-

rium, plus Mercurialem , rai-

nus Venerium, Sed, quia face-

lius illabilur animo

LIB. 11.

Meridies»

66

subjecta descriptio interseca-
tionem illam ostendamus.

Septenlrio.

Cum enim aries sic sit positus, quod quando in roe-
dio coeli, inter iilum et orientem, taurus est ; deinde
geraini, posl cancer ; inter eumdcm et occidentem
sunt pisce.s, post aquarius, deinde capricornus, ut
in hac figura apparet. Si ergo sol versus occidentem
tenderet; de ariete in signum versus occidentem po-
situra transiret, scilicet in pisces, deinde in caiteros.
Cum ergo signa versus orientem posila, de ariete
transeant, scilicet in iaurum, deinde in caetera sine
dubietate contra firmamentum moverentur. Subne-
ctunt etiam ralionem, quare neccsse fuit sic esse.
Cum firmaraentum ab ortu in occasum volvatur, si
planelae simililer raoverentur, esset tanlus irapctus,
quod in terra nihil stare vel vivere posset. Ut ergo
oculis Q radii motuiobviarent, et impetum illius teraperar«nt.

Cap. XXIV. — Quando circuli Veneris et Mercurii
liberius appareant.

Cum circulas solis, ab inferioribus partibus am-
biatur, juste ioferior illis dicitur. Solem tantum non .
obscural subjecta , quantum supposita. Reputatus ^
est ergo sol illis superior, sed jam tractatum ad so-
lem, et ad alios planetas transferamus. Sed quoniam
csteri planela, qnemadraodum et sol moventur,
de mota solis loquamur, ut similia de aliis intelli-
gantur.

Cap. XXV. — Utrum planetm moveantur cum
firmamento vel contra.

Generalis ergo sententia omnium philosophorum
est, firmamentum ab ortu ad occasum volvi , solem
vero et alios planetas contrario molu ; ab occasu ad
orlum moveri, quod ostenditur oculis per signorum
dispositionem.

m conlrarietatem motus illius retorta sunt. Sed,
quamvis contra firmamentum deferantur, firraamen-
tum tamen defert eas secum ad occasum et inde ad
ortum. Ut si aliquis existens in navi, contra quem
currat navis, se moveat, lamen navis quocunque va-
dit secum defert, non ideo a contrario raotu quies-
centem. Ergo quod paulatin vaduat ad orientem,
naturalis cursus est, quod ad occasum et ortum, ex
alterius impetu. Tlelpericus dicit hoc esse non posse :
cum enim sol non sit de stellis infixis in firmamen-
to, qualiter ab ipso refertur. Si enim aliquis extra
navim est, quoraodo ab ipsa defertur? De eo vero,
quod sol vadit ad signa versus orientem posita, di-
cit sic videri, non vero sic esse. Cum enim, ait, fir-
mamentum et sol, natursli motu ab ortu ad occasum
tendant, ita quod est sub prima parte Arietis, quia
firmamentum aliquando velocius sole transit, cum in
vicesima parte unius signi est : ergo vere sol venit
ad ortum, non illa pars signi quse ante videbatur,
supra solem videtur, sed posterior; et ita per sin-
gulos dies transeundo, videtur quod ad signa poste-
riora, cum tamen non vadat , quod potest quilibet
probare per lunam. Cum enim certum sit lunam ad
septentrionera, non currcre, si nubes ipsam prKcur-
rant, quando Iranseunt lunam, videturque quod ad
posteriora currat. Sed, cum priori sentenli» doctis-
simus omnium philosophorum consentil, et verum
est, illi concordamus. Contraque hoc, ille dixit, so-
lein a tirmamento non posse referri cum in eo non

61

HONORII AUGUStODUN. OPP. PARS I. - DIDASC. ET fflSTOR.

sit, etsi possuat dicere, quod est infirmum secundum
nostram sententiam quam dicimus firmum \fo7'te^
firmamenluiB] , vocari setbera, tamen dicimus , et si
non sit in firmamento , tamen posse referri ab eo.
Ut enim in eodem exemplo de navi persistamus,
8i aliquid leve juxta navim sit impetu illius refer-
tur, ut si in ea non sit. Ergo cum sol levis et igne»
sit natursBf a firmamento , etsi iu eo non sit, potest,
referri.

Gap. XXYI. — Quare sol oblique moveatur, et de
hieme et vere,

Movetur ergo sol et alii planetae ab occidente in
orientem, non recto modo, sed obliquo modo, sci-
iicet, descendendo , ascendendo ad orientalia se-
cundum prsedictam signorum dispositionem. Sed,
dicet aliquis : Quhb necessitas fuit, quod sol obli-
quo, non recto modo movetur T Respondetur : Magna
quomodo ostendemus. Sed prsedoceamus, quas di-
versitates oblique meando operetur, a remotiori,
id est a capricomo incipientes. Gum ergo sol intrat
capricornum, quod contingit in medio Decembris,
unius mensis intrat signum , et in medio Januarii
exit. eique attribuitur in quo illud intrat, quia tunc
remotissimus a nostra habitabili , illa frigore con-
stringitur. Terra enim et aqua naturaliter frigidse
Bunt, nisi a sole calefiant. Item , cum non sit quo
arescat, aer spissatur in nubes, quae dissolvuntur
in pluvias. Inde fit quaedam varietas anni, quae vo-
C8tur hiems. Est enim hiems humida et frigida,
extenditurque donec sol transeat aquarium et pisces,
quorum primum intrat in medio Januarii , et se-
cundos in medio Fabruarii. Gonstat ergo hiems tri-
bu8 mensibus, et hoc est unum de quatuor anni
temporibus. c In hoc ex frigore constringuntur pori
superficiei terrs , nec potest calor evaporare , qui
remanens intus, nutrit radices herbarum et arbo-
rum, vicemque matris praegnantis oblinet. » Incre-
mentum auteih non confert : quia nec calor, nec
humor, ex quibus omne incrementum est, potest
ascendere, propter constrictionis frigus. Sed unde
gelu, unde nives, nnde grandines, unde pluvise, unde
tonitrua , unde fulmina contingant , in tractatu de
aere dicemus. Huic tempori consimilia sunt, aqua,
phlegma, setas decrepita : hsec etenim frigida et
humida sunt. In eodem se melius habent choierici,
pejus phlegmatici, melius juvenes, pejus decrepiti.
Pessima est infirmitas quae ex phlegmate, quoti-
diana febris ; minus mala quae ex cholera ut ter-
tiana ; ulile est in eodem augmentare cibum. Pori
enim humani corporis , ex frigiditate constringun-
tur, unde calor intus permanens , plus consumit.
Gontra igitur interiorem defectionem , opportunum
est infundere exteriorem refectionem. Inde quod
apud antiquos Deus hiemis , pinguis venter pin-
gebatur, et ab immunditia paludis Spurius voca-
batur. In eodem bonum est uti calidis et siccis.
Gum vero sol ascendendo usque ad arietem per-
venit, quem in medio Marlii intrat , nec minus re-
motuS| nec minus propinquus est| utpote in medio

68

A torridae zonae positus. Unde aer nostrae habitabilis
nec minus calidas, nec minus frigidus, nec minus
siccus, nec minus humidus, sed inter quatuor qua-
litates temperatus. Ex hac temperie pori terrse ape-
riuntur, evaporatque fumus hnmidus , qui per ra-
dices arborum et herbarum scandens, confert eis
augmentum, et vcgetationem (Macrob.). Unde qui-
dam mensis hujus temporis dicitur Aprilis, quia
tuiic terra aperitur in ftores. Estque hujus temporis
proprium inconstans esse, scilicet modo pluviosum
ex vicinitate hiemis, modo siccum ex vicinitate se-
statis, modo eadem ratione calidum, modo frigidam.
Inde est quod in Martio s»pe infirmantur homines,
quia corporahumanaapertasuntex calore, etstatim
corrumpuntur ex subito frigore. Sed, si aliquis se

B Ehoc tempore conservet, tardius in eo, quam in
i iictempore infirmitatem incurret.

Cap. XXVII. — Unde altius moventur infirmi
invere^ et in autumno ; et de quatuor anni
temporibus.

Hic subjicit aliquis : Unde ergo est , quod sl
aliquis intret aliquam infirmitatem , non tam saepe
moritur in hieme quam in vere. Cum infirmitates
oriantur ex malo humore permembrase diffundente,
ex frigiditate hiemis constringuntur humores, nec
possunt defluere.

Ex calore autem veris, itidem dissolvunfur, qui-
bus decurrentibus per membra, succumbit homo et
moritur. Hsec temperies ab ariete incipiens exten-
ditur, dum sol est in tauro et geminis. Primum
C medio Aprilis, secundum medio Maii intrat. Huic
tempori consimiles sunt aer, sanguis, pueritia quia
calidi et humidi sunt. In eo se melius habent
melancholici, pejus sanguinei, melius senes, pejus
pueri. Pessima infirmitas est quae venit ex sanguine,
minus mala quae ex melancholia , ut quartana. In
eodem est conveniens, uti frigidis et siccis.

Gum autem usque ad cancrum ascendit, ex pro-
pinquitate sua terram incendit et desiccat. Unde est
sslas calida et sicca, quae incipiens medio Junio,
quando sol intrat cancrum , extenditur donec in
leone quem intrat medio Julio, et donec est in vir-
gine quam intrat medio Augusto, hujus temporis est
et herbarum et arborum radices exsiccare. Gonsi-
mile est igni, cholerae, et juventuti ; haec enim ca-
D lida et sicca sunt, in eo se melins habent phlegma-
tici, pejus cholerici, melius decrepiti, pejus juvenes.
Pesaima est infirmitas quae venit ex cholera, minus
mala quae ex phlegmate est. In eodem est utile uti
frigidis et humidis. Augmentandus est polus, et mi-
nuendus est cibus. Cum enim ex calore aperti sunt
pori corporis, evaporat calor naturalis, ex quo non
ita bene digeritur cibus, sed quia potus cito transit
in sanguinem, augmentandus est. Hic oritur quae-
stio. Cum istse diversitates in praedictis temporibus
ex propinquitate et remoiione solis habeant con-
tingere, sol vero existens in leone, tantum distat a
nostra habitabili, quantum existens in geminis, in
virgine quantum in tauro, in libra quantum in ariete

DE PHILOSOPHU MUNDl UBRI QUATUOR. - LIB. H.

69

quare in illis tribus operetur calorem et humorera,
in his duobus calorem et siccitatera ? Cui respon-
dera lum est : Quod existons in tribus vernalibus,
ex hoc quod propinquus est operatur calorem, ex
vicinitate hiemis prsecedentis operalur humorem.
Cura vero sol esl in leone, et virgine ex propinqui-
tat^ operatur calorera. Sed, quoniara ex calore veris
et sstatis, jum humor desiccatus est, non est quo
temperetur calor, nec unde sit humiditas. Inde est
autem tempus calidum.

Cum vero esi in libra, quia jara oranino desic-
catus est huraor et exstinctus est calor, oritur au-
tumnus, frigidus et siccus, in quo fructus habentos
intus humores, ut racerai et cffltera collijuutur ex
gemina siccitate aestalis, et auturani raaturi. Incipit

70

Frigiga Zona.

ridies.

A Me-

Teni'

Ori'

Tor-

ens.

Tem-

Septen- Frigida Zona. trio,
humida et sicca. Ideo prudenti physico semper provi-
dendum est, quae signa sol obtineat, et quis planeta

„ , . cura eo sit in eodem signo, ut scias qualis futura sil

autum autumnus iu medio Septembris, sole inlrante ^ sestas, et alia tempora, ut contra futuram qualitatem

librara, durans dum sol est in Scorpione et Sagil-
lario, quorum primum intrat medio Octobii, se-
cundo medio Novembri. Assirailatur huic tempori
terra, melancholia, senectus, quia frigidae et siccse
sunt. In eo melius se habent sanguinei, pejus me-
lancholici, melius pueri, pejus senes. Pessima est
infirmitas quae nascitur ex melancholia, minus mala
quae ex sanguine. Ut enim generaliter dicamus in-
omni tempore aaui, pessima est infirmitas, qua} fit
ex humore simill temperati : qualitatibus enim tem-
poris augmentatur materia morbi, minus mala quse
fit exhumore tempori contrario. Minuitur namque
qnaliiate temporis materia morbi. In eodem utile est
uti calidis et humidis. Inaequale est hoc tempus, ex
vicinitate pnecedentis aestatis, et subsequentis hie-
mis, ex quo succis fructuura habentiura, indiscre-'
tim homines periclitantur. Hic orilur quaestio si-
milis praecedenti. Cum sol existens in scorpione,
tantum distet a nobis, quantum in piscibus, in sa-
gittario, quantum inaquario, quare alias operetur
in ilUs qualitates, alias in istis? Hujus solutio facilis
est : in praecedendibus nempe, id est in scorpione
et sagitlario, quia aestate desiccatus est humor,
jamque sol medium torrldse zonae transivit, est fri-
gus et siccitas. In istis aliis, quia similiter est sol
remotos, est frigiditas : sed quia jandudum defecit
calor, qui aera desiccat : paulisper spissatur aer in
nubes, et fit tempus humidum. Quamvis, ut pras-
diximus, hiems sit frigida et huniida, in principio

praeslo sit medicamen.

Cum igitur sol has diversitates operetur, oblique
ascendendo et descendendo, videamus quid raali se-
queretur, si semper recto modo volveretur : et de
hoc nullus dubitat, quod sisemper ita propinquus
nobis moveretur, ut in aestate, seraper aestum ha-
beremus.

Nec aliquid crescere posset. Similiter, si semper
remotus esset, ut in hierae, semper rigor frigoris
esset, nec extra fructus et herbae nascerentur. Sed
dicet aliquis : Si ita se mo^eret, ver esset in ariete,
quod aequaliter distaret, quod aequaliter nobis sem-
per temperiem faceret veris, nec aliquid mali inde
proveniret. Nos dicimus conlra, pessimum inde
provenire raalura. Nunquara enim terra intus con-
ciperet, quod agit in hieme, neque fructus si aliqui
nascerentus, ad maturitatem tenderent, sine quibus
numerus animantium vivere non posset, Et quoniam
de naturali motu solis dixiraus, de his quae agit re«

tamen magis est frigida, minus humida, in fine D latus a firmaraento dicaraus. Cum igttur sol na

magis humida, minus frigida, in medio aequaliter.
Ver autem principio magis humidum, minus ca-
lidum, in fine magis calidum, minus humidum, in
medio aequaliter. iEstas vero in principio magis
calida, roinus sicca, in fine magis sicca, minus
calida, in medio aequaliter. Autumnus in principio
magis siccus, minus frigidus, in fine magis frigidus,
minus siccus, in raedio aequaliter. Notandum vero
est quamvis istae sint quatuor temporura proprie-
tates, ex accidente tamen variantur, ut si cum hie-
roalibus signis sit aliquis calidus planeta, ut Mars
est, propter naturara calida et cicca Sirailiter, si in
aestate sit aliquis frigidus et humidus, plus solito est

turali raotu, ab occident^in orientem, contra firma-
mentum nitatur, quotidie a firmamentO; dum refertur
ad occasum, existensque super terram agit splendo-
rera, qui dies dicitur. Sub terra vero eodera existen*
te, in superiori parte est obscuritas, qua^ nox vo-
catur. Attendenduraque est, quod dies alius natu-
ralis, alius usualis sit. De naturali ergo prius, deinde
de usuali disseramus.

Cap. XXYIII. — Quid tit naturalis et uewilis dies^

et de division^us eorum,

Naturalis vero dies, viginti quatuor horanmi spa-

tium continet, sciiicet, usualem diem et noctem.

Unde dicimus triginta dies esse in mense, cum in

71

HONORII AUGUSTODDN. OPP. PARS I. DIDASC. ET HISTOR.

n

eo sint dies et noctes. Hunc in quatuor physici di- A in medio zodiaci, qui locus eclipticus dicitur. Luna

viserunt, a non aparte noctis, usque ad tertiam diei
usualis, calidum et humidum esse dicentes, a tertia
diei usualis usque nonam calidum et siccum, a nona
ejusdem usque ad lertiam noctis, frigidum et humi-
dum. Inde contiDgit, quod quaedam infirmitates in
diversis partibus ejusdem, pejus et meiius secundam
praedictam ralionem de temporibus habeant. Usualis
vero dies est spatium, quo sol ab ortu ad occasum
refertur. Hunc ut naturalem, quatuor modis divise-
runt. Prima enim parte illius, sol rubet, deinde
spiendet, postea calet, ad ultimum desceudit et
tepet. Inde est quod in fabulis quatuor equi Phoebo
attribuuntur , nomina praedictis rationibus conve-
nientia obtinentes. Primus nempe dicitur exactus,
id est, rubeus, secundus lacteuS; id est, splcndens,
tertius lampas, id est, ardens, quartus Phiiogeus,
id est, amans terram. In istis usualibus tertio in
anno contingunt diversitates , aliquando namque
sunt aequales noctibus, aliquando prolixiores, ali-
quando breviores.

Cap. XXIX. — Unde cequalitates et incequalitates
dierum,

Harum diversitatum haec causa est. Cum sol in
hiemalibus signis est, tumor tern»;, qui est in me-
dio torridae zonse, inter nos et iilum positus, aufert
nobis, ne illum cito videamus et causa est, quare
ab oculis noslris auferatur, inde brevius est splen-
dor ejus apud nos super terram : et sic dies umbra
orolixa, et ideo nox. Sed quando est in cancro, ct
in aliis aestivalibus signis, quia citra tumorem terrae
nascitur, cita in mane videtur, et tarde ab oculis au-
fertur, inde proHxius est splendor super terram, et
brevius umbra. Eodem vero in ariete vel in libra exi-
stente, quia aequaliter distat a nobis, aequaliter super
terram, etsub terra est, inde est aequalis splendor,
et aequalis obscuritas.

Cap. XXX. — Unde eclipsis solis sit, quod singulis
mensibus non contingat.

Enumeratis afifectibus solis, tam ex naturali,
quam ex accidentali motu, de eclipsi ejus di-
camus, unde, et quo tempore conlingat solem esse

Eclipsis Solis.

vero sub eodem sic posita est, quod, si linea diri-
geretur, iret per medi'im soiaris et lunae et terreni
corporis sic. Tunc luna facit radis suos elidi,
nec ad teiTam obtectu lunaris corporis possit de-
scendere. Inde est quod numquam nisi in triginta
luna contingat, quia alio die, non ebt recto modo
supposita soli. Non tamen omni tricesima lana hoc
contingit. Sed quotiescunque contingit, in ea con-
tingit. Si enim in tricesima din luna, ita opposita
soli, quod sit aliquantum versus cancrum, alterum
versus capricornum, non polest luaa Solis visum
et descensum radiorum nobis auferre. Sed, quia de
sole pro posse nostro disseruimus, deinde de luna
disseramus.

Cap. XXXI. — Quare luna non habeat splendorem
et calorem : et de novilunio el plunilunio.

B

Luna igitur ex propinquitate aquae et terrae spis-
sius habet corpus, quam caeteras stellae, unde noa
habet propriam splendorem et calorem, sed a sole
accenditur. Si enim proprium haberet calorem, cum
vicina sit terrae, per singulos menses, aestum caloris,
frigus hiemis in terram ageret, tanquam continuis
indequalitatibus , nihil vivere posset. Caruit ergo
spleudore et calore, a sole tamen superposito illu-
stralur, non tamen semper aequaliter, sed modo post
novissimum, modo plemiuniom, modo interlunium
hoc ita fieri. Dicunt quidam, quod non est suppo-
, sita soli, in eodem signo, prae nimio spiendore eam
' obscurari, nec posse apparere. Sed quando elonga-
tur k Sole in parte incipit splendor apparere. Unde
cura plus removetur a sole, major in ea splendor
apparet. Cum enim primum appareat ex parte so-
lis, falsa videtur eorum sententia. Nobis videtur
quod omne luminosum supposito aliquo obscuro, ia
opposila sui parte facit umbram, in parte sui splen-
dorem, eum igitur luna qnae, ut praediximus, natu-
raliter est obscura, soli supposita in parle sui, id
est; supra solem ponit splendorem, in opposita par-
te, id est versus lerram facit umbrm unde a nobis
luna non videtur. Sed, quando elongatur a sole, in-
cipit splendoradmodum gracilis cornu apparere, di-
citurque [xovosiS^^. Quantoque plus elongatur plus
splendens descendit, ita quod in septimo die dicho^
tomos dicitur, id est Hvisa per medium. Et est no-
tandum quod quando splendor descendit umbra
ascendit, et e converso : post septimum vero diem
usque ad decimum tertium est ifJL^txupTOc, id est
minus plena, et major dimidia, decima quarta
vero pie quia per diametrum remota est a sole.
Quod potest probari ex hoc quod sole occidente
ipsa oritur, jam tota umbra ascendit, et descendit
totus splendor, estque icavff^(XTOC, id est ple-
nilunium. Postea vero incipit appropinquare soli,
et umbra descendere, splendorque ascendere.
Unde deficit exnostra parte splendor el fit primum

73

D£ PHILOSOPHU MUNDI LIBRI QUATUOR. - LIB. 11, 14

A Gttm ergo corpus solis et teme aequalia non sint,
quippe cum sit sol octies migor quam terra, um-
bram terr» xoMvS^ esse non potest. Calathus
vero est figura ab acuto in altum rediens. Unde et
xaXaOoc(dy)c didfur hiyus figurs umbra, hoc fit,
quando luminosum eorpus minus est obscuro, ad
buoc modum. Sed figura umbne terrae calathoides
esse non potest, quia sol, ut probat Macrobius, ma-
jor est terra. Gonoides vero umbra dicitur, quia
ex lato in acumen tendit, ques fit si luminoaum cor-
pus majus sit obscuro ; ut roonstratur in subjecta
descriplione.

B

descendendo i|<^(xu^oc, deinde Scx^o|iiO(, post ea
piovoci^c. Hm omnia erunt apertiora ante oculos
precedente fignra posita.

Cap. XXXn. — De eeHpH lunm et quare iin^mUt
mentihui nan eantingat^ et de fifuris umbrarum,
Eelipsis ^ero hmss esl ratio» sole et luna in pne-
dicta ediptiea linea sie dispositis, quod sol est in
inferiori hemispherio, luna in superiori, terra vero
in medio : sic qnod si linea descenderet a medio
lunaris corporis, transiret per medium terreni et
solaris. Tonc tumor terrae altius interpositus, dirigit
umbram, scilicet, usque ad ipsam lineam, unde et
radii solis, non possunt eam accendere : patiturque
eelipsim, donec movemdose, tumorem transierit, et
splendor in ea apparere incipiat. Inde est quod q
Dunquam deficil nisi in quinta decima luna, quia
tanc est soli oppositaf non tamen in omni quinta
decima lona hoe conlingit. Sed quotiescunque hoo
contingit ex figura ambrfls terr». De figuris umbra-
nun quaa ex aliquo rotando corpore opposito splen-
dori ejusdem finnl prsedoceamus. Omnis talis cor-
poris umbra vel est eylindroides, vel conoides. Sed
eylindros esl figura longa el rolunda, segualiter
erescens, neqne lineas in summum attiagens. Inde
dieitur eylindixndee umbra que talis figure est. Qu»
fit qnoliea luminosom eorpos et obeourum ejusdem
quantitalis, ad hnne esl modum.

Sol.

Ergo quia sokire corpus majus est terra, um-
bra illius conoides esl : cum Sol el luna , ul
pnediximus, conus umbr» lerr» redo modo ad
lunam tendit eamque inficit, neo radios a sole ac-
cipit donec conum umbr» transierit. I^ anlem
in qninta decima luna non sit aic disposita, sed
alterum sit aliquantulum versns septentrionem, al-
terum versus austrum, conus umbne non recto
modo ad lunam dirigitur, nec eam inficil, sed juzla
iilam, ad hunc moduro.

Cala-

thus.

Terra»

EelipHs lunof.

PATioi. CLXXIL

75

HONORII AUGUSTODDN. OPP. PARS I. — DIDASC. ET HISTOR.

76

Viso ande eclipsis luna Gontingati et quare non in A Cnm luna frigida el humida sit, quamyis a sole iilu-
singulis mensibus, de umbra quse semper ia medio minetur, aliqua parte sui retinet, qua aliquid ob-
ejus videtur, quid nobis inde videatnr, dieamus. scuritatis naturaliter iaibi seraper af>paret«

LIBER TERTIUS.

PR^FATIO.
Etsi Btudiifl docendi occupati, panim spatii ad
scribendufli habearaas, qaoniam inde multos vestes
philosophi® abscindentes, et cum panniculis arre-
ptis totam sibi eam cessisse credentes, abisse digno-
scimus, voce ipsius clamantis excitali, ne nuda re-

aliquid non potest, doneo bamido se misceat, et
spisso. Isbe esedem diversitates ex aere soperposito
in terra sunt. Qualitas quippe aeris^ terraiB subje-
ctam ioficit. Sunt igitur quinque zon» in aere,
quinque in terra . De aere ergo superposito nostrae
habitabiliy disseramus, ostendentes quid in eo et

maneat, particulas abscissas stylo nostrae parvitatis ^ unde sit, et a diversitate pluvlaey quia eat omni tem-
consuimus : non ignari morsibus invidi» nos sub- periei commupis, incipiamus.

jacere : nobisque hodie est periculum noscere et ha-
bere. Sed quontam, ut ait quidam :

JuiHui intfidia nihil est, qum proUnus ipsum

Auctorem roiit, excrucians animum ;
Bt Horat. {Ep. I, n, 57.)

Invidui alteHus rebus maerescit opimis.

Jnvidia Siculi non invenere tyranni

Majus tot^mentum,
De torraento iilorum certi, etsi de muitis morsibus
venenatorura non dubitantes, quasi Gatonum per
lestum Libyse feritatem sectantes, rationibus diversis
pusillorum muniti, ad sequentia transeamus.
Ca». I. — De aere.

CiP. IV. — Vnde iM i^/ifvte.

Plaviarum ergo diversse Mnt oaM». AMqttawlo
aaiMqae fiimos spisaus, et hamidus evaporat : qai
can ascendii, raiaatiseioisB gott» se involvttat, ^oe
grossiores et graviores facte, oadant, fiiqoe pkivia.
Aliqaandp vero aer ex Ingiditate terrseet a^os spia*
satur^ tr^ositque in aquearo sabstantiami que ea^
calore solis» ut glaciies ab igae desiccata, cadit per
minutissimas particulas. Aliquaado ad natrimeotaiD
sui coloris solem attrahere humore» contiogit» et
quod in illo liquidius est, igneam traasit sfibalau-
tiam. Quod vero gravius deorsum cadit, obi posi
aciUissimum calorem videmus contingere plavise

Et qaoniam de «there et oniatu ejasdera, quse C inundatione». Habet aotera qusestionem.

nobis viaa sont, nostro pfoposito congrue docuimas,
de acre illi coojanctOy et solNlito, docearous, qose,
et oade in illo contingant, ostendentes. Aer igitar
est a iuna osque ad terram, qai qaasto terr» pro-
pinquior, tanto huimdior et spissior; quanto re-
inotior, aiccior et splendidior. Bio cum sit suppo-
silua soli, ex eo calorem et hamorem accipit. Sed
quoniam sol terminos torridae zome nunquam exce-
dit, illam partem aeris ex vicinitate accendit, et re-
motam expertem sui coloris reliaquit.
Cap. II. — Qualiter quinque zonce sint in aere,
Sunt ergo in aere quinque diversitates, ab anti-
quis zonee dictfie sunt, noni ut quidam aelimant,
super lunam. Illic nempe omnia immutabilia sunt.

Cap. V. — Qus^re sMs raMi et cahr ad irnifam

tendant.
Cura propriura sit igais lendere saMura^ aade e^
qood radii solis et ealor ad lerrara tendant? Ad
quod daeiinos, quia sol igoeis aatunB sit, aoii qiaa
ea solo igniB oonstei, aad quia ia eo doraiaaAMr.
PrtedocHiflans eaim aorpora stottanwi ea quaHior
^ementis esae faeta, doraioante ttmen igae : oara
sol ex qaalaor «tooMatis Otfsstet» qoarayia igaa
^OQinaaie» qui i« eo es tenra at a/faa eet, ad einila,
kl est ad ierrara at aq«ai|i taodil. Sod ipua a calo^
ris fontc procedit, sacnra aiiqaid oaloris deieit» spi^
terra ct aqua calefiunt, et quoniara natura est calo-
ris ascendere^ calor qui prsedicto modo descendit.

quia iUte nulla est contrarietw. Cum enim ibi D «'«''«^»*» «f»*"" ««r<» 1''™°™ «»«"«. «P»~> «'»«»-

uendo m sui substantiam transmlttat.

sether, qui ignis dicitur, corporaque stellarum ignea^
unde in aliqua parte erit frigus? Sed scio istos ex
verbis philosopborum errasse, qui quinque zonas
esse in coelo pronuntiant. Oontra hoc geminam ha-
bemus defensionem. Prima est, quod aer sspe voca-
tur coelum, unde aves coeli dicuntur. Secunda est,
quod quinque partibus aeris, qoinque partes aetheris
superpositse sunt, vacaturque pars setheris nomine
partis aeris sic suppositi : diciturque pars superpo-
sita frigidse, frigida : quamvis in ea nuUum sit fri-
gus. Pars superposita torridae, torrida : non quod in
sethere aliquis sit fervor caloris.
Cap. III. — Quoi diversitates ex aere in terra sint.
Est ignis superior ita subtiJtis, quod accendere

Cap. YI. — Quare sol calefacit terram^ et ignit

superior non,
Si ergo proprie possimus loqui, dicamus quod sol
sursum humorem elevat, non attrahat, Ideoquefona
caloris dicitur, quia sic subdita calefacit : ignis ve-
ro superior non. Cum enim sit elementum non ex
elementis factumy nihil est in eo quod ad inferiora
descendat. Inde vero est qaod pars aeris et terrse,
soli subdida est fervida. Hemota autera frigida, etsi
sit setheri subjecta. Sed dicet aliquis. Nonne igniS|
ubicunque est, calidas est ? Cui dicimus. Non, niai
humido et spisso junctus. Quamvis ergo super lu-
nara sit ignis, non ibi fervor est, dcficit enim hami-

71

DB PHiLOSOPHIA MUNDI ilBRI QUArUOR. - UB. IH.

78

da et spissa iiiateri« qaa accendatar ignis, neqae A Gap. IX. — Quare nives nunguam e&nHngant in
r_: — .^ .._. 1 . — . osstate, cum in ea contingat grando.

Hic subjicient : Cum in ssiate sspe grando con-
tlngat, quare in eadem, juxta inferiora montium
nunquam nives conlingant? €ontra hoc dicimus : In
estate humorem ex calore alicujus elevari, eleyan-*
doque guttas involvi, quae grossiores faclae, frigore-
que congelat», grandinem gignunt. In hieme rero,
quia frigus circa terram esl, guttas aquae, antequam
grossffi sint, ex frigiditate temporis constringi, ct in
nivem transmufari, constat. In aestate vero , quia
frigus circa terram non est, donec in altum elevatae,
grossae el spissae fiunt, non congelantur. Nnnquam
ergo in aestate nives, etsi in ea sunt grandines. De
toniiruis et fulminibus, unde et qualiter continganti

frigus, neqae obscurilas, sed unus et continuus

splendor, neque aliqua mutabilitas. Sed dicet ad hoc

quod Aristoteles ait: Impossibile est ignem non

ealere. Respondemus ibi locutum fuisse Aristotelem

de inferiori igne, qui semper alicni spissae materiae

mistns, nnnquam calere desinit. Dicimas ignem

calere, non actualiter, sed naturaliter. Quarta causa

est piaviarum, ventas elevans hnmorem, de stagnis,

et fluviis, el lacubus. Inde est quod raonncali et

pisces, a mnltis visi sunt de aere cadere. Cnm enim,

ut diximus , aqua vento sustollitur. oontingit quod

ranoncalos et pisces secum elevat, quibus ex natu-

rali grandine descendentibus, stupent ignorantes.

Nalinm ergo tempas anni immane est a pluvia. In

oroni namqae vel fumus hamidus evaporat, aer ex g d^sseramus

frigiditate spissatar, vel bumor calore , vel vento

elevatur.

Cap. yn.— Quod ante finem mundi guttm sangukiii
eadent^ vel quMre sanguis dicatur pliuere.

Haec plavia quandoqae plas solito spiasata, ex ni-
mio cak>re incensa, fit ad modum sanguinis, rubea
et spissa. Qaod videntes, renim causam ignorantes,
philosophorom, dicunt sanguinem pluere. Inde veri-
simile est dictom esse quod ante finem hujus mundi
gattse sanguinis cadent, et cum debeat ex ustione
finiri, ut testator Scriptura, quae dicit psalmo qua-
dragesimo nono : Deus noster manifeste veniet,
Deus nosier et non silebit. Ignis in conspectu ejus

Cap. X. — De tonitruis et fulminibut.

Pamoigitar, nt praediximas, ad superiora tendente,
cum ad summum aeris pervenit , et praeponderatio-
nem homoris, movetur aeris sommitas. Cajus parti-
culae ad modum nndaram aquae sibi occarrentes,
fragorem faciunt. £x motu vero aer calefaetus,
transit in igneam subslantiam^ fitquecoruscatio : quae
quamvis cum fragore fiat, citius tamen ad nos per-
venit, quia visus velocior est auditu. Cum ergo,
sicut praediximus, sparsim ex fumo humidd spissati
generantur, impetus qui ascendit sursnm, est fragor
sine fulmine. Sin autem impetas illc deorsum ten-

exardescet(PsaL xwx, 3). Bt alias : Qui venturus est 0 f «'» ^°>«n \^°^» »<>° fi'» <I«od «sque ad obstacu-

judieare vivos et mortuas^ et sasculum per ignem,
Aqus ex calore in nubibus expansae, ex fervore
spissabantor, et incensae, rubeaeque factae, ad simi-
litudinem sangainis cadent. Est quando in pluvioso
tempore arcas discolor in nubibus apparet, unde
existant, et nnde in eo tot appareant colores,
dicamas.

Cum^ ot sapra diximus« calor solis humorem ele-
vet, vel famus humidus evaporet, aquae in nube ut
in vitreo vase, et ubi est tenuior et calidior, rubeum
ostendit colorem, ubi spissior, purporeum vel ni-
gnim. Inde est, quod aicus ille nunquam ut in op-
poaita parte solis relucet. Aer enim ex splendore solis
ita irradiatari qnod diversi in eo coiores appareat*

Cip. YHI. — Vnde grando et nix.

YimB ergo cansis plnriarom, et arcos ecelestis, de
grandiiiibas disaeramug. Com igitor prasdicto modo
homor elevetor, eontingit saepe in' soperioribus ven-
tom trigidom et siccom fieri, qui guttas aqoae ex
frigiditate congelans^ transmotat eas in lapideam
sobstantiam : et qoia guttae rotundae sont, quod po-
test probari per rotunda foramina , quae agunt in
lapide, assidoitate cadendi, grando rotunda descen-
dit. Uiide carmen :

Guiia copat lapidem non vi sed sa^pe cadendo.

Nives Tero sont supradiotae guttae, antequam grossae
sint, spissataeqne congelantur.

lum perveniat, nondom est fulmen. Cum vero ad
obstaculum pervenit, obstantia findit.

Sed quia proprium est motus aeris , tendere sur-^
sum, nulla materia exire vetante, revertitur, spar-
sosque recolUgit ignes. Si vero in hac inferiore parte
aeris, multus sit bumor, aer existens, in illo impetu
igniri non potest, fitque fulmen findens, non urens.
Si autem ibi non sit humor, ex motu et siccitate
ignescit, fitque fulmen urens. Est autem fumen pars
aeris, coUisione aliqua usque ad obstaculum perve-
niens, cum impfbtu. Tonitruum vero, est partium
aeris sibi occurrenlium sonus. Coruscatio autem
pars est aeris ex impetu ignita et splendens. Non est
igitur fulmen lapidea substantia , ut quidam asse-
X) runt. Si enim lapidea esset substantia, non huc et
illuc discorreret, nec sursum reverteretur, et cum
aliqoam feriret camem, et ossa comminueret. Ideo
folmen saepius alta stemit, quia, cum ab alto oblique
desc^ndit, citius alta repetit. Sed quia quorumdam
est sententia, quoddam fulmen esse lapideam subs-
tantiam, ne ex ignorantia vel invidia videamur eam
vitoperasse, vel tacuisse, breviter illud dedaremus
sive exponamus.

Aiunt isti, quod cum fumus humidos ad supema
ascendit (propriom namque est fumi homidi ad su-
perna elevari, ut saepios a nobis expositum est), ele-
vatur cum eo aliquid terreoae substantiae , quae ex
calore solis in lapideam spissatur substantiam , et
continetur in concavitate nubis, donec impetu ali-

79

HONORII AUGUSTODUN. OPP. PARS I. — DJfOASC. ET HISTOR.

80

quo nnbes dividh, unde lapis iUe impulsus altum A
aliquid percutit.

Gap. Xi.— Quare in sola asstate contingant fulmina.

Hic subjidet aliquis : Gum in omni tempore anni
fumus humidus, ut praediximus » ascendat, quare in
pmni non contingunt fulmina et tonitrua T Gui did-
mus : Gum ab fumo humido ascendente habent esse,
non fiunt tamen inde dooec ad summum pervene-
rint aeris, quod per simile maris pof est probari. Gum
enim mare, ex fumo ascendente, in fundo commovetor,
ex spissitudine, non potest hue vel iliuc impelli. Sed
cum usque ad summum commotio illa pervenerit,
iliuc et illuc undae impelluntur, fitque tempestas.
Quod vero tempestas a fundo incipiat, per hoc potest
probari, quod phocas undas agitantes ante tempesta- q

Gap. Xni. — Quod cometa non sit stelia.

tem videmus. Unde Plinius ait : Nautce sunt dormi"
toria,quas in fundo maris dormiunt, Fumo tamen,
ut praediximus, fundum maris commovente , excitati
ad summum ascendunt. Quod videntes naut», expe-
ximento certi, etsi de physioa incerti, tempestatem
iuturam pnBdicunt, quippe jam incipil tempestas in
fundo. Simile vero est in aere. Dum enim inferiores
partes aeris obtinet fumus, ex spissitudine noa po-
test huc vd illuc impeliere aera. Sed cum ad sum-
mum pervenit, huc et illuc ex Ubilitate eum impel-
lit, fiuntque tonitrua et fulmina. In hieme vero, etsi
aer spissus sit, non est tamen tantus calor, quod
spissus fumus usque ad summum possit erigi, non
etiam in aere. Remanens ergo in inferiori parte ae-
ris, ventos et pluvias gignit. In aestate, cujus est .
maximus fervor quo elevatur, fitque partium aeris
diversa incursio : unde contingunt fulmina et toni-
trua. In autumno, qui est frigidus et siccus, neque
est humor qui elevetur, neque calor quo elevetur.

Gap. Xn. *— De eo quod stelloi mdentur aliquando
cadere.

In eodem aere videtur nulla stella cadere, cadente
aliqua. Gum ignese slnt naturee, et proprius stella-
rom locus sit aether, nunquam ad terram descen-
dunt. Item cum maximae sint , etsi ex remotione
parvae videantor, si aliqua caderet, totam terram vel
maximam partem ejusdem occuparct. Non ergo ca-
dunt, sed cadere videntur. Saepe etenim in superio-
ribus partibus aeris, est ventus et commotio , etsi

De cometa vero qnse in mutatione imperii appa-
ret, hoc sentimus quod stella non est ; quia neque
de infixis, neque aliquis planeta. Quod de infixis non
est, ex hoc apparet, quod motus illius sentitur.
Planeta vero non est, cum extra zodiacum saepe vi-
deatur, nec motum planetarum sequatur. Si item
stella esset^ esset in aliquo hemisphserio. Gum igitur
stellse ^usdem hemisphserii apparent, unde ista,
quae major videtur, non apparet? Non est ergo
stella, sed ignis , juxta voluntalem Greatoris, ad
aliquid designandum, accensus.

Gap. XIV. — De refluononibus Oceani.

Quoniam de aere, et eo quod in eo contingit, pro
a£fectata brevitate transcurrimus , de aqua et situ
ejusdem dicere incipiamus. Sapientia ergp divina,
sine calore et humore, nihil posse vivere praesciens,
terram vero et aquam esse frigidas, ut in ea vivere
aliquid posset, totius caloris fontem, id est solero,
ut aequaliter hinc et illinc terram calefaceret, super
medium terrae posuit. Sed quia a solo calore nihil
vivere posset, in medio ejusdem fontis caloris fon-
tem huraoris supposuit, ex quibus hinc et iHinc
terra temperaretur. Est ergo fons hnmoris in medio
torridae zonae, in medio aeqoinoctialis circuli, terram
circumdans, qui ideo esse a pluribus non creditur,
quia per nimium fervorem, ad ipsum non perveni-
tur. A physicis tamen praedicta necessitate esse cre-
ditur, verumque mare vel Oceanus appellatur. Hoc
vero mare cum usque ad Occidentem venerit, duas
refluxiones ibi facit, quarum una ad austnxm , alia
ad septentrionem vergit/ latera terrae sequentes. Si-
militer in oriente duas facit refiuxiones, ad praedicta
latera se vergentes. Gum occidentalis vero refluxio,
et illa orientalis, ad praedicta latera se vergentes, si-
bimet occurrunt, ex repercussione ingurgitaturretro
mare ; fitque famosa accessio et recessio maris, quae
fiuctus[vel, aestus maris pro fluxu] maris dicitur.
Simiiiter aliae duae in capite sibi occurrentes. Sunt
alii qui dicunt fluctus maris montes subditos mari
causam esse. Gum item usque ad ipsos mare perve-
nit, retro cadit, et ingurgitator, impleturque retro
alveus, sed ante expletur. Si ante vero expletur, retro
item revertitur, et expletur retro, sed impletur ante

non sit in inferioribus, ex ea commotione aer igni- D praedicta occidentalis refluxio, ad septentrionem ver-

tus et splendens, per aera discurrit. Qui cum extra

aliquam stelUm splendere incipit, suo splendore

visum iilius stdlae nobis aufert , videturque quod

stella ceciderit. Sed dicet aliquis : Unde est ergo

quod slbllam illam non videmusT Huic dicimus :

Stdlam illam videri posse, sed eam esse , nesciri.

Gum enun, ut praediximus, aer ignitus discurrat, aer

spissior, et modo tardior subsequitur, qui inter nos

et stellam iliam positus, visum ejusdcm nobis au-

fert. Sed aotequam transeat, et stdla appareat, fir-

mamentum, quod ad occasum volvilur, stellam il-

lam ad uUeriora secum detulit. Gumque apparet,

quia in alio loco , quam antea esset , videtur, alia

stella putatur.

Gum juxta latera terrae tangens Africam, ad
finem ejus pervenerit, inter Galpem et Atlanlem,
uaque juxta Hierusalem , Mediterraneum yocatur,
diversa a diversis regionibus nomina aedpiens. Qua-
liter vero ascendat et descendat si quis sdre deside-
rat, et qu» nomina, ex quibus regionibus sumptai
mappam mundi consulat. Sed quia fadlius iliabitur
animo sobjeota descriptio , id qood dtxinms oculia
subjieiamus : in posita (col. seq,) sphaerala ocdden-
tdis refluxio ad septentrionem vergens, ex Atknte
moote adjacente , Atlanticom mare vocatur, infra
quam est Anglia, et vicinse insulae. Ex Oriebtali
refluxione ad Septentrionem vergente nasdtur lo-
dicum roare. Sirailit^r ex aliis refluaionibtt« ad

81

DE PHILOSOPHIA MUNDI LIBRI QUATUOR.- LIB. III.

82

anstnuD le vergeiitibiis eredendum est, maria nasei A ciesdo figuram, minuemus laborem, unam similem

diversa. Sed hoc nostra altestatione describi non
debe», quia propter torridam zonam interjectam
situs illarom nobts incognitus perseverat.

hefiuxumes aJb Occid. ad Sepient.

precedenti faciamus, in qua non in medio sibi re«
fluxiones occurrant. In prima ut ex illa cardinales, ex
hao collaterales intelligamus.

'vmufsnY pv 9^U9fuo (fv s9uotxnif9^
Cap. XV. — De ortu veniorum.

Et quia nostra sententia est, ex illis refluxibus
Tenlos nasci, de ortu eorum disseramus tam eardi-
nalium quam collateralium, cum igitur, ut praBdixi-
mus, in Occidente ex illo fonte, totius humoris, duse
reflnxiones una ad austrum, alia ad septentrionem
diriduntur, in illa separatione movetur aer. Sed si
tantns fuerit impuisus, quod usque ad nos pervene-
rit, generat ventum qui Zephyrus vocatur. Duse vero
orientales, sua divisione generant ventum, qui Eu

Sed quia in una fignra, non plus quam duos
possumus ostendere , per simile istarum , de
n aliis inteliigatur. Quaeritur autem : si ex pne-
dietis causis contingant venti cum quotidie re-
flnxiones dividantur , sibique occurrant , quod
testantur quotidiani fluctud, quare quotidie venti
non contingant. Cui dicimus : quod^ et si quo-
tidie contingant^ non impetum faciunt, qui usque
ad nos perveniat. Ssepe vero contingit, quod non
putamus ventum esse, cum in aliis regionibusi vel
in superioribus aeris partibus transit, non tamen a
nobis sentitur. Suntqui dicunt cavemas terrse cau-
sas esse ventorum. Gum enim eas subintrant, partes
aeris ex labilitate, una intrante, et aiia exire volentei
fit conflictus, quo aer commotus, generat ventum.
Inde est quod iEoIia, quia cavemosa est, regio ven-
torum dicitur. Alii dicunt fumum humidum ascen-
dentero^ et prseponderatione sua aera movere, ven-

rus nominatur. Cum vero orienlalis et occidentalis ^ tumque rigare. Nos vero primum, et secundum, et

ad septentrionem vergentes,inmedios sibi occurrunl,

movetur aer, fitque ventus septentrionalis, qui dici-

tur Boreas : qui idcirco frigidus, quia in frigida zona

nascitur. Siccus vero^ quia nubes de hoc angnlo

terrae ad medium fugat, estque pluviosus, juxta fi-

nes torridae zonse. Cum vero transit torridam zo-

nam, calefit, etsi nobissit frigidus, ibi tamen est cali-

dus. Similiter cum duse vergentes ad austrum, in

medio sibi occurrunt.generatur auster qui, etsi ultra

torridam zonam siccus et frigidus sit, ut apud nos

Boreas, quippe cum in frigida zona oriatur, quia

tamen transit per torridam zonam, ealefactus est, et

ad nos parvenit calidus, fugandoque ante se nubes,

usque ad angulum terrae in quo habitamus, generat

tertium, causam ventorum esse docuimus.
Cap. X?1. — Vnde quasdam aqua dulcU^ quasdam
salsa.
Unde aqua salsa sit doceamus. Naturaiis sapor
aquae insipidus est, unde naturaliter est insipidum
phlegma, ex accidente tamen fit salsa. Cijyus ratio
talis est : Cum mare, ut diximus, torridse zonse sit
suppositum, ex calore spissatur, fitque salsum. Cer-
tum nempe est per ebullitionem aquam transire in
salem. Sed dicet aliquis : Cum ex principio hoc
salso, omues aquae nascantur, et ad idem revortan-
tur (teste Salomone, qui dicit : Ad loea unde exeunt
aquce^ revertuntur (Eccle, i). Neque enim creden-
dum est, aquas annihilari, sed circulariter reverti)

nobis pluvias, estque ex accidente nobis calidus et D unde est qnod qusedam aquae sunt dulces, qusdam
hnmidusi etsi in sua origine frigidus et siccus. Viso sals®?

unde eardinales venti oriantur, etiam unde sint
qnataor eollaterales, videamus. Si in duabus refluxio-
nibos ad septentrionem vergentibus, Boreamque
prsedtcto modo generantibus contingat, quod orien-
talis ex aliquo occidenle sit velocior, ultra medium
septentrionem et ocddentem ^ccurrit, nasciturque
veutus collateralis, inter Boream et Zephyram. Si
vero occidenlalis , ultra medium septentrionalis
orientalt occnrrat, fit ventus collateralis inter Boream
et Eurum. Similiter si alis duse refluxiones ultra me*
dium^modo hic modo illic, sibi occurrant, duo colla-
terales ventos generant : unum inter Eurum, alterum
inter Austnimi et Zephyrum, Sed quia oculis suhji-

Cap. XVII. «- Quod aqua colata et attenuata
fontes dulces gignat.

Cujus hsec solutio : cum terra cavemosa sit, aqua
ex labilitate sua subintrat, quae per cataractas trans-
iens, colatur et attenuatur, salsumque amittit sa-
porem, quse ad terrse superficiem erumpens, fontes
et diversos rivulos dulcis saporis inde gignit.

Cap. XVIII. — Unde putei kabeant humorei.

Sed de puteis, unde habeant humores, dissensio
est. Si enim a cataractis fontes principium haberent,
implerentur et decurrerent? Conlra quod dicimus ;
etsi a cataractis principium habeant, non implentur
tamen. Contingtt autem cataractam non ibi finiri,

83

HONORII ADGUSTODUN. OPP. PARS I. - DIDASC. ET HISTOR.

84

sed hinc et illine esse . Unde uUra transit aqua pu- A Qoi enm ex ealore soUb, el ex aieeitate term deaicca*

tei, et non ebullit sursum. Ubi enim fons finita est
cataracta. Inde aqua propter spissitudinem terrse,
non valens ultra defluere, cogitur sursum ebuUire.
Sunt alii qui dicunt non esse ex cataractis princi-
piiim putei, sed ex sudoribus terrse. Cum enim terra
aliquid bumoris conlineat, si perforata sit, descen-
dunt guttae aquae ad modum sudoris bominis, et
inde est aqua putei . Nobis videtur ex utroque cau-
sam esse. Quod enim ex cataractis sint, per boc pro-
batur, quod juxta flumina statim reperitur aqua pu-
tei, et quod contingit ssepe uni puteo, post alterum
facto, aquam de primo auferri. Quod vero ex su-
dore terraB sint, probatur per hoc, quod in siccis et
aridis locis, aqua putei reperitur.

Cap. XIX. ^ Unde aquia putei et fonHs in asstate
sU frigidat in hieme calida.

Qnod aqua putei et fontis in hieme sit calida, sic
contingit : Cum hiems naturaliter sit frigida, et fri-
giditate pori terrae constriogunlur, nec potest calor
evaporare. qui remanens, intus terram calefacit, et
aquam. In sestate vero poris, superficiei terrae ex
calore aperlis, fumus evaporat, minuiturque calor :
inde ab intus erumpens, exit frigida. Estergo aqua
pntei in aestate frigidissima : aqua vero fontis, quia
propinquior calido aeri, minus frigida, minus adhuc
aqua fluviorum, minus pluviarum . Sic ergo dulcis
aqua colando per cataractas terrae fit. Sed aquae illse,
ex quarum humoribus fontes excunt, per superfl-
ciem terrae, non per cataractas, spissae sunt et salsae,
mariaque vocantur.

Gap. XX. — Unde extutio vel diluvium.

Et quoniam communis philosophorum sententia,
terrenamodo diluvio, modo exustione finiri, unde
utrumque contingat videamus. Cum sit aqua, ut
praediximus, fonti caloris supposita, contingit hu-
morem paulisper crescere , caloremque superare,
donec ad id pervenerit, quod nuUis iittoribus deten-
tus, per terras se diffundens, terrena submergit.

Itts sit, contingit calorem paulisper crescere, humo-
remque superare, donec ad id creverit quod per ter*
ram diffusus, eas adurat. Sunt qui dicunt, ex com-
muni planetarum elevatione, vel depressione eorum
contingere. Si enim omnes plaretae simul elevantur,
plus solito a terra remoti minus de humore sibi as-
sumunt.Unde humor crescensper terram se diffun-
dit, fitque diluvium. Sed si unus, vel duo, vel tres
eleventur, sine aliis, non tamen excrescit. Quod enim
crescit ex illorum elevalione, desiccatur ex aliorum
propinquitate. Sic vero ex vicinitate omnes adurunt
terras, fitque exuslio, quia quod istae ex propinqui-
tate majus faciunt, aliae remotaeminus faciunt. Et
attendendum quod diluvium aliud commune, aliud
g vero particolare. Commune vero continunm esse non
potest, particulare vero potest. Sicque alternatim
pereunt mortalia. Unde quia in tempore Noe per di-
luvium roundi fuit destructio(Gen. i), per exustio-
nem mundus finietur.

Cap. XXI. — Unde sit qtu>d in lunatione modo ere-
scunt humores, modo decrescunt,

Sed quia in fine hujus voluminis de habitu maris
est tractatum, unde in primis septem diebus luna-
tionis fluctus illius, decrescant, in aliis septem cre-
scant, videamus. Cum igitur interlunium est, quod
totus splendor solis, qui eam acceodit, acra subdi-
tum non potest tenuare, neque humorem desiccare.
Est enim tunc plenus fluctus. Sed cum splendor in-
n cipiens descendere, accenditur luna et desiccat aera,
minuitque humorem. Quantoque plus descendit
splendor, desiccatur humor, usque ad septimum
diem. Septima vero die, quia tota medietate accen-
sa est, mediante aere, calefacit humorem. Qui ebul-
liens sursum elevatur, et sic usque ad decimum
quartum diem crescit fluctus; sed quia in tertia
hebdomada calor elevans in ea minuilur» fluctus
maris immoralur. In quarta vero, quia splendore
accendente calor deficit, spissatur aer» humorque
crescit, et inde fluctuat usque ad noviluvium.

LTBER QtJARTUS

PRiEPATIO. D

Superiorum voluminum series, a prima causa re-
mm ortai usque ad terram defluxit, pruritum aurium
non continens, sed utilitati legentium deserviens,
atque ideo animis stultorum non sedens. iam enim
illud impletum est : Erit cum sanam doctrinam non
sustinebuntf sed ad sua desideria coacervabunt sibi
magistros, prurientes auribus (// Tim. iv, 3). Quae
igitur studii reliqua iibertaa sperari possit, oum ma-
gistros discipuloruui palpones, discipulos magistro-
rum judices, legemque loquendi et tacendi impo-
nentes cognoscamus? In paucis enim magistri.

frontem, si adulantis vocem et vultum percipient ;
etsi sit aliquis qui magistri severitatem sequatur,
ut insamus a meretricibus magister scbolarum fuga-
tur, crudelisque vocatur et inhumanus ; ut jam ver-
bis Umbricii possit uti,

...atque ideo nulli comss exeo tanquam,
Mancus, et exstinctce corpus non utUe dextras.
JuvEN..., Sei. III, 47.
Unde ergo deberent diligi, fugantur magistri, se-
cundum illud Ovidii :

Per quas nospetitiSf saspe fugatis opes.
Sed quoniam probi est animom adp^ora aoa fle

85

hE PHILOSOPHU MUNDI

ctere, sed sielionbizfl eoDformare, reraoto aiumo a
pejoribnsy conform8t04)ae melioribasy ad caetera
tranBeamus. £t quia de aliis elemeatis, et omata,
et eomm seclaiUes coropendia diximus, de terra et
omatu cjna dicere incipiamua,

Ckp. I. — t>e terra et mundo,

Est ergo terra elementum ia raedio mundi sitiim,
atque ideo infimum. Mundua nempe ad aiailitudi*
nem ovi est dispositus. Namque terra est in medio»
ut vitellus in ovo. Circa hanc est aqua, ut circa vi-
tellum albumen. Girca aquam est aer, ut pannicutus
continens albumen. Extra vero coocludeas oraxBa«
est i^nis ad modum teat» ovi*

C4P. )I. — De diversis qualitatibus terrce.

Hec terra sic in medio mundi pasita , et inde
omnia recipiens pondera, etsi naturaliter ait frigida
et sicca, in diversis tamen partibus sais^ ex acci-
dente diversas continet quaUtates. Pars enim iltius
torride zonse, parti aeris subjecta, ex fervore solis,
torrida est et inbabitabilis. »^d duo cjusdem capitai
frigidis partibus aeris subdita, fiigida sunt et inba*
bitabiiia. Pars vero temperat» parti aeris subjeola,
temperata est et babitabilis. Sed quia duse partes il-
lius, ut prsediximus, intemperatce sunt, dusB infra
suQt temperat», et babitationis patientes. Una extra
torridam zcmam, altera ultra : sed quamvis habita-
biles, unam tamen ab omnibus iohabitari tantpm
credimus, nec totam. Sed quia philosopbi de habi-
talionibns utriusque, non quia ibi sunt, sed quia ibi
esse pessuBt, loqttlmttir de Olts, quos nos non cre-
diraos esse propter iotellectnm lectionfs philosophi-
tm , aliqnid inde dieamus.

Ca». UI. — De haHtatorilfUs ejrn.

Pars igitur zonae habitabilis, in qua sumus, in duo
dividitur. Cum enim temperies aeris ex omni parte
sit terrae, quaedam pars temperata est, et habltabi-
lis. Sed quoniam refluxiones Oceani latera terrs
juxta qualitatem horizontis ciagit, in duo illam di-
vidunt. Cujos superiorem partem habitamus : Anti-
podes vero nostri inferiorem. Nollus tamen nostrum
ad illoa, neque illorum ad noa pervenire potest. Ex
parte enim sept^trionis, frigus et refluxiones trans-
itom piohibent. Ex parte vero oriantia et occiden-
tis, aol el refluxiones. Similiter alia habitabilis in
duo dividitur : Suf erins, quorum ^m nostri obii-
nent, et inferios dvtdcoSol illonim. Sunt ergo in
daalma habitabilibus quatuor habitatores, alii cnm
aliis in quibasdara temporibus conveniont , in qui-
bnsdam differunt. Nes ergo et noslri antipodes si-
mnl faabemus aestatem, et biemem, et alia anni tem-
pora. 8ed qnanfdo habemus diemi illi noctem, e
converso. Si enlm ex propinquitate solis est lestas,
et ex remotione biems, ex mediocri distantia ver et
autamnus, signa vero nobis et illis aequaliter distant,
quippe terram servantia, et suum naturalem locum
obeuntia, in quocunque signo sit sol, sequaliter erit
nobis et illis, etidem efficiet. Merito igitur habemus

LIBW QUATUOR. — LIB. IT. M

A similea diversitates, non taraen simnl dSem et no*
ctem. Cum enim ex splendore sit dies, ex umbra
terrae fit nox. Umbra yero semper est in parte oppo-
sita splendori solis , cum in superiori parte terrae
est splendor diei, in inferiori est umbra noctis, et e
converso. NuIIa est ergohora, in qua in aliqua
parte non sit dies, et in aliqua non sit nox. Sed
queritur : Si nos, et illi, simul habeamus aestatem
et hieniera. Sed quando nos diem, illi noctem. In
SBstate vero nobis sunt longissimi dies, breves autem
noctes ; habebunt ergo q)si in aastaie sna dies bre-
ves, etnoctes longas, quod non est naturale aestatis?
Contra hoc dicimus : etsi quando nos diem, iili no-
ctem, tamen in quodara tempore dies nobis et illis
est communia, sed alteri in vespere, sAteriinmaQe.

g Cum enim sol est nobis in ortu , adhuc est illis in
occaau, habemusque mane, illi ¥eqf>ere, ut oirea ko-
ram primam Bondum sit eis nox. Similiter in ocea«
su, ex quo £ol iocipit descendere, incipit Ulis appa-
rere, et tunc est ilUs mane, nobis veapere. Inde es(
ergo, quod habemus nos et illi diea «quales et ao-
ctes, etsi non siraul. Sirailiter hiems. Qualiter hoo
sit, ingeniis leigentiam discutiendum permittaniaa.
Nos vero et jtvr^ot similem habemusdiera etaooiea^
sed quando nos asstatera, iUi hiemem, et e converso.
Cum enim in eodem hemispherio simul nos et illi
habemus spleiidorem, et simul umbrara : sed quia
quando nobis est sol propinquus, illid est remotos :
quando habemus «statem, iUi hiemem. Sed hie ori-
tur qumstio^ similis priori, ad quam si quia prioriboa

n jnstructus accesserit , ilUos aolutionem facile inire-
niet. Nos vero, et antipodes hrAmj neque simtti
estatem, nequem simul hiemem, neque diem, neque
noctem habemus, iEvrt^ot vero et sui anlipodes aio
se babent, ut oos et noatri anteeci, et noatri antipodea,
ut nos et sui ; antipodes nostri et sui ut aos et ao-
teeei. £t quoniam de habitationibus tribus et earura
habitatoribus satis docuimus, de nostra dioere inci«
piamus. Nostra igitor habitatio ab oriente in otcor-
dentem, a meridie ad septentrionem extenditur,
qu8B qu^mvis temperata dicatur, non sequaliter tamen
in omnibus suis partibus temperata est. Pafrs enim
torridfi zonsD propinquior, ut est Libya, .fitMopia,
calida est et sicca; vicina frigidae, frigida est, et
humide. Occidentalis , frigida et sicca. Oriehtalis

^ ealida et humida. jfiqualiter vero distans, a^ualiter
est temperata.

Cap. IV. — De terminis Asias, Africce et Europos*

Hujus item tres partes sunt principales, Asia,
Afiica et Europa , et incipit Asia ab oriente , et
extenditur lateraliter a septentrione, usque ad torri-
dam zonam, terminaturque Tanai et Nilo^ mediam
partem habitabiUs continens. Europa vero et Africa
duas aUas obUnent. Suot vero termini Afric» : Nilus,
ex parte orientis : a meridie torrida zona, a septen-
trione Mediterraneum mare , ab occidente refluxio
Hediterranei. Termmi vero Europce sunt ab Oriente
Tanais, ad Mediierraneum mare, ab occidente re-

81 HONORII AUGUSTODDN. OPP- PARS I. ^ DIDASC. KT HISTOR

fluiOy a Beptentrione frigida zona, hoe modo :

88

Fricrida

NiHxisTomda Zona

"^ Omns
Afici

AfvicfC

Cap. V. — Unde in guibusdam moniibus perpetuos
sint nives.
In hao item snnt montes , in quornm summitati-
bns sunt perpetnsB niyes, cnm in eonvallibus maxi-
mus sit calor. Sed qusBritnr, cum calor sit ex sole,
et ex superioribus : montes vero sint propinquiores
soU, quam su» convailes , quare in superioribus il-
lorum sint niyes et in convallibus non ? Contra hoc
dieimus, quod et in superioribus breviter tetigimus :
quod quamvis ex sole sit caior, qui idem est calidae
natnraB, donec tamen humido, quod in sui naturam
transmutet, se commisceat, nihil calefacere polest ;
nnde in prssdictis montibus, quia aer subtilis est ex
nimia remotione a terra, a sole non potest accendi,
sed ex sna levitate impulsus , huo et illuc , frigidus
eCQcitnr. In convallibus vero, quia aer est spissns, et
inde fere immobilis cito incenditur et calefit, quod
per hoc simile potest probari. Quia si aer est immo-
bilis, accenditur, et est calidus, sed si ventus veniat,
qui illum moveat, frigus sentitur. Hic oritur qunslio
alia : si aer in superioribus prsBdictomm montium
ila est subtilis, unde ergo spissatur in nubes et ni-
ves? Nos vero dicimus quod ille aer non spissatur,
sed fnmus humidus qui ex convallibus ascendit , ex
Ingiditate superiorum in nubes et ni ves, constringitur.

Cap. VI. — Quas qualitates contrahat terra ex
diversis ventis.

Hffic eadem habitabilis, diversis ventis exposita,
diversas contrahit qualitates. Si enim aliqua pars
cgusdem montibus oppositis orienti, septentrioni
clausa sit, et occidenti, exposita vero meridiei est ca*
lida et sicca, et hieme habitationi bona, in aestate
pessima. Si vero ex contrario, in hieme mala, in
aestate bona. Pars vero orienti exposita, aliis itidem
clausa est, et calida et humida, et veri bona, e con-
trario frigida et sicca. In autumno mala, sed in vere
bona. Idem vero de partibus terne diximus, probari
potest per fenestras domus : austrina namque in
sestate sunt malse, in hieme bonse. Septentrionales
econtrario. Inde erat quod antiqui triclinia anstralia
et borealia faciebant, ut in australi hieme, in boreali
iBstate discumberent (Vitruv. id. test),

Cap. VII. — De insertis arboribus.

Et quoniam de hoc elemento, et de partibus ejus
satis disseruimns , de terrse fmctibus et arboribus
consequens est ut dicamus. Sed quia Hacer et Dio-
scorides omne iiiud aperte docent, de illis taceamus.

A Unam solam ejus qusstionem cum ejus solutione
poaentesi quss talis est : Cum alterius sit naturse
tmncus, alterius surculus, quse fit causa crescendi ?
Gausa crescendi est fumus qui venit de terra per ra-
dices et trancum, et dum descendit, perforans radi-
ces, aliquid ternB et aqusd substantie trahens , cau-
samque vivendi, augmentandi, fructusque ferendi
conferens. Hoc per traneum ascendit, truncusque
quod suas naturse est convenienSi continet, naturali-
que calore illud digerens, in medullam, et trancum,
et corticem transmutat. Qnod vero ad surculum
.ascendity surculus similiter, quod sibi convenit, in
sui naturam dirigit. Cum nobis hac quaestione et so-
lutione praedictoram auctoram, satis superque dictum
videatur : restat ut de terreno animali aliquid loqua-

3 mur. Quod cum omne sit mortale , quoddam tamen
rationale, sed quia irrationabilia infinita sunt, lectioni
philosophoram multum pertinentia , de naturis illo-
rum, et unde quaedam raminent, quaedam non, di-
cere postponamus , ut de raUonali et mortali, id est
de homine, quod dignius est, disseramus, quod quia
ex dttobus, scilicet, ex anima et corpore constat,
prius de humano corpore , quod nostrae cognitioni
occurrit, deinde de aniroae virtutibus doceamus. Sed
quoniam de compositione primi hominis tammasculi
quam feminae, qnaliter et quomodo ex limo homo fac-
tus sit, in^rimo voluminedocuimus, de quotidiana ho*
minis creatione, formatione, nativitate, aetatibus,mem-
bris, de oSiciis et utilitatibus membroram dicamos»

Cap. VIII. — Quid sit sperma.
^* Cum igitur ex spermate conceptio hominia fiat,
de ipso aliquid dicamus, Sperma ergo est utile [fort.
virile] semen, ex pula substantia omnium membro-
rum compositum. Quod vero ex substantia omnium
membrorum illud sit composilum , ex faoc apperet
quod omnia membra inde creantur, naturaliterque
est, ut similia consimilibus nascantur. Aliud item
ad hoc est argumentum , quod si paler in aliquo
membro aliquam incurabilem infirroilatem habeaty
filius in eodem membro eamdem obtinebit.

Cap. IX. — Quare in pueriiia coUus non contingat.

A qoarto decimo anno tompns cmtn«; incipif. Sed
qoaeritur : cum calore et humore sperma causam
contrahat, pueritia vero calida et humida sit, quare
Q in ea coitus non contingat ? Cui didmus , qnod in
illa aetate stricti sunt meatusy huic ad hoc deser-
vientes, deinde sperma exire non potest. In aliis vero
aperti sunt, et apte coitui.In senectnte vero et senio
propt^ frigiditatem coilus vix contingit. Post come-
stionem ante somnum moleatum hoc opns, minuitur
enim naturalis calor qui eibum debet digerere. Post
somnum vero quia cibus digestus est et versus in
sanguinem, tempus iliius est. Quae vero complexio
huic operi conveniat, ex seconda particola queratur.

Cap. X. — De matriee.

Matrix vero est ista seminis susceptrix, intus vil-
losa ut melius semen suscipiat, septem obtinens
cellulas, humana figura ut moneta impressas. Inde
est , quod septem , nec unqoam plnres mulier uno

89

DE PfllLOSOPHIA MDNDI

lerto poCest parere.Et qoia exznatrice causa steri-
litatis contiDgit aliquando, aliquid inde dicamus.
Cap. XI. — Qvos sit causa iterilitaHs.
Causa igitur sterilitatus est niinia siccitas, nimia
hnmiditas, nimius calor, nimium frigus. Gum enim
sperma ex temperato, id est, sanguine constet, ut
inde aliquid fiat simile, requirit. Aliquando nimia
pinguedo est causa quare nihil concipiatur ; ex ea
enim os folliculi obstruitur, ne semen intrare pos-
8tt. Unde Yirgil. in Georgic. (lib. ui, 136) dicit :
Equas in tempore coitus macie esse extenuandas.
Deinde subjungit physicam :

Ne pmguior u$ui sulcos oblimet inertes (63).
Iterom frequentia coitus hajus rei causa est : deli-
nitor enim matrix intus ad modom marmoris an-
cti et nibil potest retinere. Si Tero ia muliere nulla
sit eaasa st^litatis, veniatqae sperma geniturfle
coBTenieas in matricem, claaditur slatim ila ut, ait
Bippocrates, qaod nec aeas possit immergi, facta-
qae eoDceptioesi. Ideoque convenicns geniturfledi-
ximas, qaie si nimis nt calidam vel siccam, non
est aptam genitarae.

Gap. XII. ^ Si aHqua nolens pote$t eoneipere.
Sed qaflBfitar si aolam virile semen sine muliebri
spermale geBilunB safficiat ? Dicunt quidam itlud
solam sonioere | oiyaa hsBO est probatio : Quod
saepe aliquis homo cam aliqaa ndlente^ eaque
flente, eoncaboit, et aliqaando gignit, ubi nuIJum
semen malieris esse potest : non est enim sine vo-
laptate seminis emissio. Nos dicimas etiam malie-
bre semen essein coneeptione,qai per infirmitatem
quam paer contrahit in siroili membro, a matre
potest probari. Quod vero dicit, aliqua nolente,
puerum concipi, dicimus quia, etsi in principio di
splicet, in fine tamen ex fragilitate carnis concupi-
scentialis placet. Sed quia in conceptione menstruum
solet cessare, onde contingat, et quare tunc cesset,
edisseramus.

Cap. XIII. — De superfluiiatibus.
Cum mulier omnis naturalitater frigida sit, calidis-
sima quippe frigidissimo viro frigidior ast, cibum
non potest bene digerere remanetque superfluitas
quae per singulos menses purgatur, menstruumque
Tocatur. Cooceptione vero facta gemioatur calor ex
fetu, unde melius cibus digeritur, nec lants super-
fluitates oriuntur ut prius. Item quia ex sanguine
matricis nntritur fetus, non indiget purgatione.

CAP.XI7.— Quarehomocumnatus est non graditur.

Inde est quod castera animalia, ex qao nata sant,
gradiontur ; homo oon graditur, quia ex sanguine
meostmato homo in utero nutritur. Sed unde mu-
lieres post conceptionem ferventiores sunt libidine,
bnita vero animalia omnino ab ea cessant ? Inde
cum malieres frigidiores sint viris, luxuriosse ma-
gis sunt illis. Unde poslcoilum leprosi mulier non
IjBdatur ; accedens vero vir, leprosus efflciatur di-

(63)AIiterinVirgiI.

UBRI QUATUOR. — IB. IV. 90

A cere postponamus, ne corda religiosonim, si forte
noc opus nostrum in manibus acceperint, diu lo-
quendo de tali re offendamus.
Cap. XV. — De formatione hominis in utero.
Spermate igitur in matrice locato, oreque ejusdem
clauso, si in dextra parte remaneat, quia hepar est
in dextra parte matrici vicinum, meliore et calido
sangoine nutritur fetus, masculus efficitur. Si autem
in sinistra parte, quse a fonte caloris, id est ab he-
pate est remota, femina erit. Si vero non bene in
dexteram, sed aliquantalum versus sinistram, plus
tamen versas dextram, vir effeminatos. Si in sinistra^
ita quod aliquantulum versos dextram, mulier viri*
lis. Cum vero in nna priedictarum quatuor partium
semen loeatam est^inoipit virtus digestiva operari,

B qase calefaciendo calore matris illud spissat. Sed ex
seccitale folliculam inlra se conceptam continentem
creat, ne aliquae superfluitates se illi miscentes, il-
lum comimpant, hic folliculus cum paero orescat,
et oritur. Septima die conceptus, ut refert Macro>
bius (lib. I /h somnium Scip., c. 6). galtse sangainis
in superficie folliculi incipiunt apparere. Tertia se-
ptimana ad ipsum conceptionis humorem se dtmer-
gunt ; quarta in quadam liquida soliditate, velut in-
ter carnem et sanguimen coagulatur ; quinta vero si
puer in septimo mense nasci debeat, sin autem in
nono,septima incipit virtus formativa, citjus est offi-
cium humanam figuram eonferre. Hane sequitar
virtus assimilaliva, cujus est officium quod frigidum
et siccum est commutare in frigidum et siceum, ut

Q sunl ossa : quod frigidum, in humidnm, in phlegmata
ut est pulmo ; quod calidum et sicum, in choleriea,
ut est cor ; quod calidum et humidam,in sanguinea,
ut hepar. Deinde sequitur virtus concavativa. Hujus
est officium manus concavare, nares perforare, et
csetera. Formatis vero membris, assimilatis et cava-
tis, incipit famus humidus per venas et arlerias
discurrere, motum vitamque conferre. Hie motus
septuagesimo die a coneepta incipii, si paer in se-
ptimo mense nasci debeat ; sinautem in oetavo, de«
eimo nono. Sed quia orania quae lemporaliter vivunt,
cibo aliquo indigenl, sequitor virtos paaeiliva, qose
osque ad mortem extenditur.

Cap. XVI. — Unde puerpascatur in utero.
Sed quaeritur qualiter, et quomodo puer in utero
D pascatur. Dicimus quod quibusdam nervis, qui in
umbilico sunt .xatrici conjunguntur, per quos puro
sanguine ab hepate malris descendente, nutritur puer
et crescit. Unde quia digestum recipit, non indiget
egestione superfluitatis.

Gap. XVII. — De nativitatet et guare nati in
septimo mense vivant.
Has prsedictas viriutes sequitar naiivitaa, eajus
doo aant termini. Septimus mensis et aonas. fia-
bet autem qaeesiionem. Qaaeritar eur, si ante septi-
mam mensem nascator vivere paer non potest et

nimio ne luxu obtusior usus

Sit genitali arvo et sulcos oblimet inertes.

91

HONORIi AUGUSTODUN. OPP. PARS I. DIDASC. ET HISTOR^

92

eur in septimo nattts, vivat, in octavo non. Dicant A e$t Nos vero didmus stomachum fngidam esse na-

^raliter, calidum accidentaliter.Est etiam nervos»
natura ut, quando homo plus solito comederet,
extenderetur ; quanclo minus, contraheretur. Ite-
rum necesse fuit quod esset nervos» natur», ne,
cum aliquid durum nec commasticum reciperet,
laederetur ; cum igitur omne nervosum frigidae sit
nalurae, ergo ek stomachus. Sed ut melius cihum
retineal, doncc decoquat, intus est villosus. Quam-
vis tamen naluraiiter sit frigidus, ex accidente ca-
leRt. Superpositus est enim hepati, fta scilicet quod
fere totus ah eo includitur. Ex dextra vero ejus
parte est fel, ex sinistra est cor, quae calida sunt et
sicea : inde caiidus est ^machte, ut i^ superpo-
sllus cacafoas. Si propric volumus loqtti, in stoma-
B tJbo dieimas cibum coqui. Cihas igiturest in modttm
typsanas mutatus, per uovtSfoeYov, foHkneh, quod
porta disitur, exiens intrat daodenom imeflHnam,
sie dictttm quia quantitatem doodecim tj^gitorani,
qaates sunt digiti ejasdem in uBoqQoqaa ohtinet.
Rtiieto vero eo quod fjus nutritarse est soimmenii,
transit in aliud quod jejanum didtur, quia sihil inda
retinet. Huic jejuno vensequedamab faepate veiuen-»
tes se coi^ubgant, per qoas quod liquidtts M trana*
it in infiraa hepatis, meaeraico, qaia sooeom ma-
tant aie diote. Quod vero frigidam feeolenliim ett,
In longationemet in secessum desceodit ; el bscest,
prime digesCionis saperfluiCas. INnd vero liquidum
quod in infima hepatis «ransrt, calore ^usdem di^e^
ritar, qaodqae in ea caiidam et siccam eM Irsnatt

emm physici : quia ante septimum mcnsem, non est
tantus motus, in puero, quod si nascatur, vivere
possit. In septimo vero est motus sufficiens vitae, un-
de puer movens se, dehiles nervos, quibuS matrici
jungitur si habeal frangens ilios, nascitur vitae ido-
neus. In octavo menise, motu septimi debilitatos,
vivere non potest, donec refectus in illo, et hi parte
noni iterum incipit moveri, rumpensque nervos
idoneus vitae nascitur : et quia in calido et homido
nulritus est nascens, et ad dissimile prodiens con-
trarietatem sentit, voceffi^ae ttmuiationts [lego «jn-
lationis, itt prob, seq,] emittft, et ideo prima vox
homihis est vox doloris.

Cap. XVffl. -^ De infattU», et 9ensu.

A nativitate vero usque ad annam quintum est
hifaDtia, qaia ki quadam parte illius fari non potest,
inaltere vero si loquitur, imperfecte loquitar.In hac
setale senttun habere potest, rationem tamen et
tttleUectam non. De sensu igitor aliquid dicamus.
De ralione vero et intelligentia, quare in tali setate
haberi non possinl, quia sunt de virutibus animse,
loquendo de anima^ salis inde dieemus. Et quia ex
animali virtute, qiioniam praecedit naturalis et spi-
ritualis aenStts, habet principium, de istis virtutibus,
a nalarali qase prior est, inchoando delibemus. Gum
igitar homocottstet ex quatuor elementi8,ex calore et
humidilate, contingtt humidum furoum nasci et

ealidttm, qtti diffbstts per membra movens illa, . . ,

digesUom»n trinam operalar, virtusque naturaUs C j" <^»H>leram, per quasdam venas, ad cistam feiHs
^ r I ^ transmittilur ; et hoc est choler» sedes, inde qum-

dam pars ad confortandttm in stortiaehttm 'tnittsit^
quod frigidum et siccum in melltmcholiain trimsit,
et ad splenem, sedem meiancholia transit. Sed
quffidam pars ad stomachum deScehdit :inde ad re-
tentivam confortandam. Quod vero frigidum et hu-
midum in plegna mutatur, et ad pulmonem sedem
phlegmatis transit, quadam parte propter expulsi-
vam vim in stomachum transmissa. Quod si calidum
et humidum, in sanguinem versum, remanet in
hcpate, quod est sedes sanguinis. In hepate ergo
quatuor gignuntur humores, proprias sedes haben*
tes, cholera, phlegma, melancholia, id est nigra
cholera. Sanguis hepar, phlegma pulmonem, quam-

voeatur. Et quia de tribus digestionibus fiacta est
mealio, inqairamtts quid sil, et ubi sit, et qualiter
fiat.

Cap. XIX. — De digcHionibus, et lapide urinte.

Digeatio igltor est alicttjtis rei per ebuliitionem fa-
eta mutatio. Prima vero digestio fit in stomacho,
seeunda ia hepate, tertia in omnibus membris : qua-
redeprhtia primam dieamas. Gum humanumcorw
pus ineremento indigeat in qoadam Beiate, in omni
vero restauralione (quippe isteriori et exteriori ca-
lore et frigore devaslantiboa), ttecesse fuit cibum et
potum, ex quibus esset mutatio et incrementum
subintrare. Sed si cibus est grossus, necesse fuit ut,

priusquam intrarel slomachum, lenuis el desiccatus D vis quidam dicunt phlegma propriam sedem non

redderetur. Ad hoc ergo dentes parali sunt (nati ex
phlegmatC; pcr gingivas descendente, et iex spissato
frigore, et (iurato), ut cibum conterant. Lingua ad
modum manus molendinarii illum verlat,et sub den-
tes reducat, quae ad hoc spongiosa est, ut cibi succum
recipiens, sapdrem discemat. Pit ergo in ore quaedam
priraaB digestionisprseparatio,cibus verocumpotu sic
prttpttratfis, per \m6^(tfo^, id est in stomachum per
porlam, ^u introiltts amplius est, descendit ibique
decoquitnr, et in speelen Ufptanos tmnsmuutur, et eat
fasee prkna digestio. Deatomacfao varo, utram sit ca-
lidse naturs, est qusstio. Aiuat quidam quod calidae
naturae sit ; aliter enim cibus non posset decaqui •
eum ergo cibum decoquat, et transmutet, calidus

habere, sed cum sanguine, ut melius possit per
membra discurrerc, remanere. Et hic et secunda
digestio. Qtiod ibi superfiuumest,perXtpiv, vel 6Xr|V,
vel quiiim venam quee spleni adjacet, et ad renes
descendit. Quod ibi liquidam cst, ad sui nulrimen-
tum retinentes, reliquum per uricides poros ad ve-
sicam transmiltit. Quod per virilem virgam exiens,
urinla dicitur, et haec est superfiuitas secundse di-
gestionis. Sed quia pueri habent poros uricides
strictos, quod ibi spissum est remanens, in lapi-
deam transit subslantiam. In alirs vero «tatibus,
quia pori aperti sunt, non generatur ibi lapia, sed
circa reaes ; ergo pueris nascitur lapis in ooUo ve-

93 DB PHILOSOPHU HDNDI UBRI QUATDOR. -« UB. IV. H

sie9« sokibiis etrea mes. Sangaine Tero in hepate A somnuin, quiad naturalem virtitutem pertiaet tnia^
praedicto modo gNierato, ad omnia transit membra eamas.

per Tenas, quonim calore digestus in eorum simi-
litudinem transit. Superfluitas vero per sudores
exit. Alia vero pars ad liepar revertitttr, ibi decocta
descendeas, exit cum urina, sedimenque vocator-
Sed si in fundo sit urimB, dicitur wmaoiQy id est
nalura subsistens, sive substantia; si in roedio
hftiyjs^ sive Miifu, id est ad inferna in alvum fun-
dens:siin6ammo, nephile, nephi, id est purificatio.
Sedqnid signifieet in diversis ioeis existens, quid quan-
do cst eontiBuamf qaaado divulsum, quod ex sub-
sumtia et cidore, dicere aon est nostmm. Si quis
Tero hoe aeire desideraty Theophilum De uHnU
legat.

Gap. XX. — Quodhomo tiatnraliter iitcalidutet

humiduit et unde longu» et paruus, graciUs et
groseus.

Hujus item naturalis virtutisest augmentum con-
ferre, quod contingit ex humore et calore. Quod
im aliquid ascendit, est caloris ; quod vero spissa-
tur« humoris. Sed dicetur : siex calido et humido
incremenlum, unde cholerici et melancholici, quo-
rum alteri frigidi et siccir alteri calidi et sicci sunt,
crescunt ? Nullum vero esse hominem dicimus, qui
calidus non sit, et humidus ; sed tamen quidam
plus, quidam minus. Yerbi gratia, homo naturaliter
calidus et humidus, et inter quatuor qualiiates tem-
peratusy sed quia corrumpilur natura, contingitC
illas in aliquo intendi et remitti. Sivero in aliquo,
intendatur calor, et remiltatur humiditas, dlcitur
cholericns, id est calidus et siccus, non est sine hu-
miditatetamen. Sin veroin aliquo intensus sit hu-
mor, calor vero remissus dicitur phlegmaticus. Sin
autem intensa sit siccitas, remissus calor, melaa-
cholicus. Sin vero squaliter insunt, dicitur sangui-
neus. Suntergo omnes homines naturaliter calidi
et humidi, sed propter qualitates intensas et remis*
sas, recipiunt nomen intensionis, et nomen contra-
rii, id est remissi. In omni igitur complexione bo-
mopotest crescere, plus tamen in aiia, et minus in
Alia ; in quadam in longum, in quadam ia latum.
Cholerici aamque longi et graciles, longi ex calore,

Gap. XXI. — De somno,

Somnus ergo est quies animaiium virtutum cum
intensione naturalium. Gontingit autem, fumo hu-
mido ad superiora ascendente, implentur nervi qtd-
bus animalis virtus solet descendere. Desinit ergo
videre animal, el audir», etc, donec naturali ca-
lore iilo dessiccato, animalis spiritus inciptat ascen-
dere, et ad aliquem sensum animalem excitare.

Gap. XXtt. — Undesamniaf et de animali et jrpirl-
tali virtute.
Somnium vero ex reliquiis cogitationum, ex cibo
el potu et ex temperie, et ex complexione, ex qua-
Q litate jacendi, habet existere, et hoc nihil significat.
Alia ex ministratione angelorum, alia ex mundi
Causa, alia ex virtute et libertate anim», quorum
omnium propabationes in promptu habemus. Sed
quoniam nostro proposito hoc multum non attinet, et
ad finem voluminis tendimus, ilio praetermisso ad
spiritualem virtutem transeamus. Praedictus ergo
fumus per diversa foramiaa traaseuado subtiliatus
ad cor perveniens, ad attrahendum aera illud dila-
tat, ut interior calor temperetur : ad expellendas
vero superfluitates idem constringit et tunc dicitur
spiritalis virtus, cui arteriae deserviunt. Sed ad ani-
malem virtutem veniamus. Prsedictus vero fumu
per nervos ascendens colando, ita subtilis efficitur :
qui, perveniens adcerebrum, spiritusdicitur ; descen-
densque per diversa instrumenta, diversas operatur
aaimales virtutes, ut ostendemus : qusB quia e cere-
bro prodeunt, de ipso ante dicamus, deinde qualiter
sensus inde prodeant, et quoniam in capite cbnti-
nentur, ab illo exordiamur.

Cap. XXIII. — De eapite.

Gaput est quaedam substantia sphaerica, quasi duo -
bos digitis, ante et retro expressa. Rotunda vero,
ut melius in eo cerebrum moveretur ; et ne super-
fluitates in angulis, si ibi essent, remanentes, illud
corriimperent. Anle et rctropropternervosindepro-
cedentes; quorum priores sensus operantur, poste-
riores vero motum corporis voluntariom. In ejus
exteriori parte, cst eraneum, cnjus pelliculae adhde-
rent capilli ex fumo a8cendente,etper poros iexeunte,

et graciles exsiccitate. Sanguinei vero propter calo« D ^^^* Fumus etenim exiens siccus, ex frigiditate ae-

rem longi, pingues propterhumiditatem. Phtegma-
tici vero propter frigiditatem parvi, propter humi-
ditalem grossi. Melancholici, autem propter siccita-
tem graciles, propter frigiditatem breves. Iste na*
luraies proprietates saepe variantur ex accidente ;
nam cbolerici et melancholici vel ex otio, vel corae-
stione sont pingues ; sanguinei et pblegmatici ex
absiinentia, vel labore graciies. Quod vero sangoi-
nei et phlegmatici et caateri, pariter sunt parvi, ex
panriute matricis velspermatis contingit. Hac natu-
ralis virtus liabet quadem principalia membra,
qosedam deservientia, et aciyuvantia, qusedam alte-
nuny quasdam neutrom. Sed quia hoc a Johanni-
do in Isagogis satis dictum est, illo postposito ad

ris constringitur, et in corpulentam substantiam ver-
titnr : alio vero fumo exeunte, impellitur snrsum,
quod induratum est, et sic crescunt capilti ; sed quia
naturale est ponderosum descendere, curvanterde-
scendunt. Undequia, et nuUi aetati desunt super-
fluitates, neque alicui deest inerementum capiliorum •
Similiter est de unguibus, qui ex superQuitatibus
cordis per summitates digitorum exeuntibus, ea
fridigitateduratis, fiunt. Caeteri veropili barbaai et
pectoris cuidam aetati desunt. Barba vero femineo
sexui desunt. Gum enim barba ex calore habetexi*
stere in homine, proptergeminum caiorem cordis el
testiculorum, potest esse ; in muiiere vero propte
frigiditatem esse non potest, nisisit aii<|uapr«ter

^

HONORn AUGUSTODUN. OPP. PARS l. DIDASC. BT HISTOR.

96

natmm calida. Badem ratione nec est toba in A oculoa natura inatitait, ut si unua toderetnr, alter
apadonibaa. In puerilia vero esse non potest, pro-
pter Btrictionem pororum ; et quoniam fumo ascen
dente fiunt capiUiy juxta qualitates complezionis,

remaneret. Deindede visu dicamos.

Cap. XXVI. Qualiter vUut fiat.

uniuscm'usque contrahunt colores. De quibus in
physicasatis dicitur; ad ceetera transeamus.

Cap. XXIV. — De cerebro.

Sub craneo duse pellicul» sunt, miningse dicl»,
quaram exterior, durior est ; duraque nuUer dici*
tur : propinquior vero cerebro, ne laedat ipsum, te-
nuior, diciturque pia maier. Sub istis est cerebrum,
cujus talis e Constantiao datur definitio : Cerebrum
estalba etliquida substantia, sine zanquine. Quseri-
tur an frigidum sit, an calidum ? Dicimus quia na-

Cum igitor naturalis apiritus per nervos a cere-
bro prodeuntes ad oculos osque pervenerit, exiens,
si aliquem splendorem, vel solis, vel alterius repe-
rit, usque ad obstaculum dirigitur : quia offerens
se, per ipsum se diffandit, formisque et illias colo-
ribus informatus, per oculos, et per phantasticam
cellam transit, visusque efficHur. Inde est, quodvisa
figuras rerumet colores discemimus. Stoici tamen
dicunl visualem spiritum usque ad obstaculum non
pervenire, sed oculum figaras rerum et colores in
se recipere, ad quem perveniens ille radius, simili*
luraliter sil frigidum, ne continuo motudesiccetur. Bterque informatus, visum operatur. Sunl alii qui

Sed in capite sunt tres cellulae, in prora, in puppi
in posteriori parte. Prima vero celiula est calida et
sicca et dicitur phantasiicaf id est visualis vel ima-
ginativa, quia in ea vis videndi est etintelligendi, sed
ideo calida et sicca est, ut formas rerum et colores
attrahat. Media vero dicitur ^oYiotixbv, id est ratio-
nalis : quia in ea est vis discernendi. Quod enim
phantastica trahit, ad hanc transit, ibique anima
discemit. Bst calida et humida ut melius discer-
nendo, proprietatibus rerum se conformet. Tertia
vero, mem9rialis dicitur quia in ea est vis retinendi
aliquid in memoria. Qaod enim in logistica cella
dircretum est transit ad memorialem, per quoddam
foramen, quod claudit quidam panniculus, donec

dicunt, illum , formis et coloribus ad obstaculum
perveoire, neque oculo informari, ad quem radius
perveniens, infonnatusque revertens, visum opera-
tur. Nobis vero placet illa sententia, quia visualis
spiritus usque ad rem perveniat. Ci^us rei hsec
est probatio : quia ex visu alicujus lippienlis saepe
contrahimus eamdem infirmitatem ; et unde hoc,
nisi quod a visuali spiritu ad corruptionem oculorum
perveniens corrumpitur, revertensque oculum cor-
rumpit. Hujus ejusdem rei facilis probatio est, quia
sic contingit : Cum homines sint contrariae comple-
xionis, alii etenim sunt calidi, alii frigidi, alii humi-
di, alii sicci, visualis spiritus ab aliquo exiens, qua-
litates illius secum trahens, diffusus per faciem

aperiatur quando aliqoid tradere volumus, vel ad (jjalterius contrariae qualitalis, illum corrumpit. Con-

memoriam reducere. Ista estfrigida el sicca, utme- * ---*-—•=_ ,„j__. •_.■ . __ _j

lius retineat. Frigidi enim et sicci est contringere.

Sed dicet aliquis : Quomodo hoc in quoquam potuit

probari ? Dicimus per vulnera illis partibus accepta.

Cum enim esset aliquis bonae intelligentiae, rationis

et memorie, videtur physicis quod accepto vuhiere,

in aliqua iliarum cellarum, vim iiiius amittat, vires

aliarum retinens. Unde Soiinus in Polystor (cf. Plin.

lib. vii) narrat, de quodam qui accepto vulnere in

occipitio, ad tantam devenit iguorantiam, quod ne-

Bcivit se habuisse nomen. Ergo merito antiqui di-

cebant, in capite esse sedem sapientice, In capite enim

habent sedem qu» faciunt sapientem, intellectus^

scilicet, ratio et memoria. Ah hoc cerebro prodeunt

traria namque contrariis laeduntur : inde est quod
vetulae lingentes faciem, exspuentes, illud curant.
Quod enim ibiest nocivum, exspuunt. Ut igitur vi-
sus fiat, tria sunt necessaria : Interior radius, exte-
rior splendor, obstaculum rei. His enim concurren-
tibus, est visus, aliquo vcro istorum deficiente, de-
ficiunt.

Cap. XXVII. -^ De contuitiane^ et intuitione, et

detuitione,
Visus autem species sont tres : contuitio, intuiUo,
detailio. Et est contuitio, quando aliquid videmus,
nullo in eo occurente simuiacro, sed ostendenter
qualiter visus fieret, de ea satis diximus. Intuitio
est quando aliquid videmus, in cajus superficie ali-

nervi ad oculos. per quos animalis spiritus exiens. ^ '^** *i"»"*^" '""'i^»" Yiaeniu:s, m cuji

visum operalur. ut ostendemus. Sed prius de sub- ^ ^"^ ^««^"* ^^^^^^^- ^^tuitio vero est, quando

stantia oculorum aliquid dicamus.

CapXXV. — Deocuii*.

Ocalas ergo est quaedam orbioolata substantia et
clara, sed in superficie aliquaatulom plana ex tri-
bus humoribos, et septem tunicis constans. Orbicu-
lata est, ot huc et iltuc verti possit : in superficie
plana, al melius formas rerum et colores in se
possit reeipere, iucens et coruscans ex humoribus,
ut a visuali spiritu possit penetrari. Ex tunicis, ut
superfloitates expeliantur, ne illam laedant. Sed si
qois nomen humorom, et tunicarum, et dispositio-
nes scire desiderat, Pantheoiam legat. Daos vero

non superficie, sed in fundo apparet, nt in aqna,
diciturque deiuitio, quasi deorsum tuitio. Restat
ergo de tuitione dicere : qaorum quia eadem est
ratio, etiam de detuitione disputemus, ut quod de
ea constitnamus, de intuitione intelligamus. Cum
ergo visualis spiritus ad aliquid videndnm dirigitur,
ex hbilitate huc et illuc impellitur, informatusque
formis cireumstantiom, si ad aliquid obscurum per-
venerit, ex sui subtilitate videri non potest. Sin au-
tem ad aliquid radiosum, ex splendore illios appa-
ret. Aristoteles vero dixit nuilum apparere sibi ibi'
simulacrom, sed hominem se et posteriora videre,
hoc modo : cum praedictus spiritos aliqoid radiosam
ostendit, radios iliios elisus repercutitur, reversus

97

DE PHILOSOPHU HUNDi LIBRI QUATOR. -~ LIB. IV. 98

A pulus vel servus nei^ligeDlia doctoris vel domiiu,
peccet, magister vel dominus, extra culpam non
eat, sic nec anima illis contingentibus. Non ergo ex-
tra culpam est, et si illius non sint actiones.

ad faciem videntis et posteriora illa percipit : sed
qnia mediante specolo hoc contingit, videtur hoc in
speculo apparere Sunt qui dicunt aera inter homi-
nem et specuium diversis formis et coloribus insi-
gnitom. Unde si aliqoid opponatur, splendidom ap-
paret. Sln autem e contrario, non.

Gap. XXVIII. — Ds audiiu.

Auditus autem aie contingit : cnm aer naturali-
bus instmmentis yercussus, foramina vocis accepe-
rit, exiens primam partem aeris quam reperit, si-
mili iorormat formai et alia aliam donec ad aures
perveniat, ad modum tympani, siccas et concavas,
quibQS resonantibus, excitatur ille spiritus animalis,
descendenaque ad anres, per quosdam nervos, in-
format se simili forma, sicque formatus ad logisti-
cam eellolam revertens auditom operatur* Similiter
alii sensus fiunt, eodem spirito animali ad illorum
instnuttenta per nervos a cerebro descendente. Bt
qooniam de perceptia ab iilia indicat anima, de
anima et ejos virtotibus tempos est disserere.
Cap. XXIX. — Quid sU anima.

Animaest apiritua qoldam eonjunctos corpori,
idoneam rationem disemendi et intelligendi con-
ferens. Qnod ex anima sit diseemere, et intelligere
sic probatnr : qood crescente cora oorporis, mino-
ontur illa virtotes, descrescente illa, et crescente
cora animae et illse crescent. Si enim ex natura
eorporisessent, crescente cura corporis, crescereat.
Augmentata namque causa, augmentatur e£feclus.
Iterum cum omnis creatura corporea vel spiritus
sit, conveniens fuit ut honio ex spiritu et corpore
constaret, nt cum utroque aliquam affinitatem habe-
ret. Hoc ergo cum corporibus vita carentibus com-
mune existere, cum herbis et arboribus vivere, cum
bratis animalibus seatire, cum spiritibus disceraere.
Inde est quod in divina pagina homo dicitur omnis
creatura.

Cap. XXX. ^Quai acH(mes9ini animai et coporis.
Cum ei^o ex anima et corpore homo ait, domi-
nante anima, quippe in qua est similis Creatori, in<
conveniens esset si corpus suas actiones haberet,
anima vero non. Sed dtcet aliquis : quomodo dis-
ceraam, qua actiones in homine debeant judicari
anims, et quae corporis sint? Dicimus : omnes illse
actiones quae commnnes sunt homini cum brato ani-
mall, vel cum corporibns vita carentibus, etsi anlma
illas in homine operetur, nec debent dici animae,
sed corporis. Qoae vero inveniuntur in homine, et in
nullo alio corpore esse possunt, animae sunt ; dis-
ceraere, et intelligere animae est, sentire vero et
similia corporis.

Cap. XXXL— OttOfiuxfo motus corporis contingant.
Sed dicet allqois ; si animae actiones non sont,
nec debent 6ki, vel virtotes vel viiia animae, et
qoara illa damnantor vel remitiantor? Nos vero di-
cimos : etsi illioa non sint actiones, ease possoot
•joa vitia. Gomeoim ad hoc sit anima homini data,
at iUicitos motos corporis corrigat, ignorantia il-
lioa vd negligentla contingont. Sicot ergo, si disci-

B

Cap. XXXII. — QuaHter anima sit in homine.
Cum igitur homo ex anima et corpore eonstet,
quaeritur aa sit sopposita, an concreta, an commi-
sla, an coi\)uncta? Uno quippe istoram modoram in-
sunt omnia, quae sunt in aUciJUUS compositione. Ap«
posila non est qoia tunc extra corpos anima esset
nec aeqoaliter illud moveret. Omne enim appositum
exlra illud est, cui est appositum, et majores vires
habent in proximo, ut alicu ignis appositus. Con-
creta non est. Concretum est quod ex subslantia
transit in alterius substantiam, ut aqua per ebulli-
tionem in salem. Con ergo anima non traoseat in
corporis sobstantiam, sed semper spiritos, concreta
illl non est. Nullum etenim commistoram, esse soom
retinet : non sunt ergo commista corpus et anima •
Conjuncta ergo sunt, sed ita quia tota in omnibus
partibus est corporis. esse suum retinens, tota et
itttegra, hie subjiciens : Si in omnibus partibos to-
ta est, abscissa ona parte corporis, anima tota ab-
scissa est a corpore? Nos vero didmos : aoimam
non esse in aliqua parte corporis, nisi dum anima
est conjuncta corpori idoneo vitae. Separata ergo
corporis parte, remanet anima in aliis partibos, in
quibus aoima ante tota erat. Iteram quaeritor, an
anima sit ex eadem parte et corpus, an ex alia ?
Nos dicimus : nullam illius esse certam, propter
G Creatorem solum, qui in omnibus dat esse. Unde
PlatO; omnium phtlosophorum doctissimus, dicit :
Deum creatorem, stellis creatis a se, spiritibus cau-
sam formandi hominem injecisse, ipsam vero ani-
mam fecisse, et illis tradidisse, quia ministerio spi-
riluum, et effectu stellarum, corpora humana existunt
et creseuot, sua voluntate creatoris anima existit.

Cap. XXXIII. — De tempore conjunctionis illius

cum corpore.

Item qoaeritor an humana anima, ante exiatat

qoam corpus, et quando iUi coiUangitur. Dicimua

iUam ante non subsistere, qood pr<^ri potest hac

ratione et aoctoritate : si enim ante esset, vel

in miseria vel io beatitodine esset, noUo prae*

cedente merito. Aoctore hoc Aogostino proba*

" tor, qoi dicit : Deom qootidie ereare novas animas

Tempos vero iUios com eorpore, a noUo diffioitor ;

Bobis aolem videtur post operationem informativae

et concavativae virtutis. Tooc entm natoralis virtos

per membra. discorrere indpit, sine qoa vita non

potest esse nec anima in corpore.

Cap. XXXIV. De virtutUfus.
Htyos animae diversae sont potentiae, scilicet
IntelUgentia, ratiOt memoria; et est InteUigenlia
vis aaimae, qoa percipit faomo incorporelia, com
certa ratione qoara ita sit. B»tio est vis animaa, qoa
percipit homo qoid sit, in qoo res eonveniant com
aliis, in qoo dJJTerant. Memoria vero est vis, qua
fime retinet homo ante cognita.

99

HONORII AUGUSTODUN. OPP PARS I. ^ DIDASG. ET HISOR.

100

Gap. XXXV . ^ Quare non dueemat ei intelHgat
infam*
Se4 quaarUur cam istas proprielates, siDt anime,
qoare iQlluu, ia quo est et aniinai nec disoerDat,
nec intelligat, etc. Ad hoc dicimus quia anima ho-
minis a Greatore habens principium, ex quo est per'
fecCa quidem in genere suo. Unde est quod ex quo
est anima quod nescit, eque ab hemine sctri pos-
snnty nisi n^Titas carnis esset, quod per primum
hominem (qui ante corruptionem hnmanitatis, ex
quo fuit habntt scientiam huraanam perfectam)
probari potest. Si vero corrupta humanitate, ex quo
conjungitur, eorrumpitur, nec proprietates suas po-
test exercere, douec usus experientia, et alicujus
doctrina exsecrata (fort, exercita), incipit discer-
nere, veluti si aliquis subtili acie oculorum, tcne-
broso oarceri detrudatur, videre non potest, nisi
eonsnescat tenebris, yel lumen accendatur. Unde
YirgilittB :

Quanium non noxia eorpora tardantf

^neid. lib. vi, 731.)

Ip prima vero »tate, neo pracessil nsns, nee ex--
perientia, nec est tempas dootrina conveniens. Cum
^nim illa aetas sit calida, et humida, stalim cibum
digerit el appetit, unde frequenti ioflaxione indiget,
et effluxione spissusque fumus generatur, qui ascen-
dens cerebram, in quo vis est discemendi et in-
telligendi, turbat.

Gap. XXXVl.— Dc juventute, it senectute et senio.
Hanc statem seqminT juventus, qusB est calidaet
aicca. Desiccatus est enim ille naturalis bumor,
quem contrahit homo ex matris utero; unde non
tamspissus nascitur fumus, neque ita cerebrum
turbatur, cstque »tas conveniens ad discemendum,
etc. Etmaxime si lampas diligentis doctrinae accen-
datur. SeqvlinT senectuSf frigida et sicca. Exstin-
ctus est enim naturalis calor, unde in hac aetate
vigel memoria : sed vires corporis deficiunt. Ex fri-
giditate enim et siccitate, cujus est constringere est
memoria. Bx calore vero cujus est impetum facere,
virea corporis. Hanc sequitnr senium, frigidnm
phlegma ; unde in illa deficit memoria, fluntque ho-
mines pneriles. Estenim a phlegmatevis expulsiva.
Hanc seqnitur anim» et corporis diasolutio. Non
enim exstineto naturali calore, diu potest homo vi-
yere. Et quia de homine satis docnimus, cujus esl
docere et doceri dicamns, quaies ut doceant, qu»-
rendi sinl, et qnaks nt doceantur, qualis complexto
doctrina conveniens, in qua astate sit incipienda, et
quando finienda, quis ordo disceroendi.

Gap. XXXYII. — Qualis quasrendus sit magister.
Talis igitur quarendus est, qui doceat ; qui neque
causa laudis, nec spe temporalis emolamenti, sed
solo amore sapienti» doceat. Si enim propriam di-
ligil laiidem, nunquam discipulum ad sui perfectio-
nem venire desiderat. Suhtrahit ergo doetrinam, ne
in eo quod plus diligit ffiquetur vel superetur. Si
Qtiam spe commodi lemporaUa inductus , do-
ceat, non curabit quid dieat, dum nummum extor-

A queat. SsBpe vero plus placeat nugn quam utilia.
Sed si amore scientis ad docendum aeceaserit, nee
propter invidiam doclrinam snbtrahet ; ncc ut ali-
quid extorqueat, veritatem cognitam fugiel, nec si
defidet muititudo socioram, desinet, sed ad instru-
ctionem sui et alioram, vii^ el diiigena eril.

Gap. XXXVm. -. QuaUs dUeipulus.
Ul doccalur vero talia eligendtts esl qni non sit
doctrin» obstrepens, nec snperbaai ne videator ali*
qitid esse, cum nihil sit ; qui magistram ut patrem
diligat, vel etiam plns quam patrem. A quo enim
majora et digniora accipinms, magis diiigere debe-
mus. A patre autem radea esse accipimus, a magi-
stro aulem esse sapieotes, quod nujus est dignioa
esl. Plas ergo diligendi snnt boni doctorea qoam
^ parentes. Nec tantum jnslam, ul plos diliganttur do-
ctorea, sed utile ul sentenlia illius nobis placeant,
el verba in eo quem diligimtis ; qtiia qaem non dili-
gimus, sospe etiam nobis verba dispUcenl, illaque
fugimus, dam atademaa non imitari iiioa, qooa noa
diligimus.

Gap. XXXIX. — Qualis eomphssio cono&nien^ $U
doetrinm.

Quamvis vero sanguinea complexio sit habilia ad
doclrinam, in omni lamen aliquis perfeclaa poteal
esse, cum labore, quia labor omnia vindt.
Cap. XL. — Quas oetas et quis terminus diseendi.

Principio vero doctrinae, adolescentia est conve-
niens, quia, nt ait Plato, setas hominis similis est
p cerse, quae si nimis mollis sit, figaram non recipit,
rec retinel ; similiter si sit dura. Ergo nec nimis
lenera stas, nec nimis dura conveniens est doctri-
nse. Terminus vero doctrlne est mors ; unde quidam
sapiens (Thboph. ap. Cic.; Tuse. tv), cum ab eo
quaereretur ita : Ubi est terminus discendi t respon-
dit : UH et vitas, Quidam vero philosophus eum
nonagenarius moreretur, inquisitus a quodam di-
scipulo suo, an de morte doleret, ait : 5ic. Quo inter-
rogante, quare ? Quia nusic easpi diieere (Yal. Max.
lib. ui, c. 7, de Solone).

Gap. XLI. — Quis sit ordo discendi.
Ordo vero discendi talis est ut, quia per eloquen-
tiam omnis sit doctrina, prius instraatur in elo-
quentia. G^jus sunt tres partes, recte scribere, et

D recte pronuntiare scripta, quod confert grammatica;
probare quod probandum est, quod docet dialeetica;
omare verba el senlentias, quod tradit rfutorica.
naitiandi ergo sumus in grammatica, deinde in dia-
lectica, postea in rhetorica ; quibus instracti, et ut
armis muniti, ad studium philosophioe debemus
accedere. Gm'us hic ordo est, ut prios in quad"
rivio, id est in ipsa prius arithmetiea^ secundus
in musiea, tertias in geometria, quartus in astro-
nomia, Deinde in divina pagina. Quippe cnm per
cognitionem creatura ad cognitionem Greatoris
perveniamns. Quoniam in onmi doctrina gramma-
tiea pnecedit, de ea dicere propoauimua, qoo-

V niam, etai Prisoianns satis dicat, tamen obecuraa
dat definitionea, nec exponit catisasi nec inven*

101 LIBER DE SOLIS AFFECTIBUS 102

tiones diTersamm partium et diversorum accentuum ^ expositiones. Ex antiquis vero glossis continuatio-

in nnaquaque praetermitlit. Autiqiu vero glossatores
sslis bene litteram Continuaveruut, ct vcre plerum-
que, et bene regulas exceperunt ; sed in expositione
aeeentuum erraverunt. Quod ergo ab istis minus
dielnm est, dlcere proposuimus» quod obscure ex-
ponere ut ex nostro opere aliquot causas inventio-
ms praedidaniB qovevat, at defiiuUmium Frisciani

nera, et expositionem littersB ejusdem, et expositio-
nes regularum, et fere et plerumque petat. Sed
quoniam de propositis supra, id est de eis qu» sunt
et non videntur, sectantes compendia diximus, ut
animus lectoris alacrior ad caetera discenda acce-
dat, hic quarUe partis longitudinem terrainemus.

DE SOLIS AFFECTIBUS

SEU

AFFECTIONIBUS

UBER

iNCff nmr gapitdla b

Gap. I. DehemUphasrio.

Ca». IL De4>Hu eioeeatu eolU.

Cap. lil. BekoriiarHficialibut.

Up. IV. AUUuio solUet cUmatU*

Cap. Y. De Urra et magnitudine soU$.

Cap. VI. De aqua tumore,

Cap. ▼!!. Be solU vicinitaie.

Ga». YIO. Qued nikUanUsolemoecidat.^uodemm

soU oritur.
CiP. IX. Quomodo fiat eclipsU lunce et 9oUs.
Cap. X. De lunce saltu.
Gap. Xf . De oriemie ei a^iU.
Cap. XII. De meridU. •

Cap. XIII. De cancro et caprUomo.
Cap. XIV. De kmisiante.
Cap. XV. De tequinoctio.
Cap. XVI. De dU et nocte.
Cak XVH. De pfiraUelU UneU.
Cap, XVW . Ofeolofioritm dieersUa^ ^

Cap. XIX. Ad invemendumintervaUum in horplogiq
Cap. XX. Quod sol medius numero dicaiur.
Cap. XXI. De steliarum tumine,
C*p. XXii. De iUtmeUs sphasrU.
Cij». XXllI. Terra uude frigida.
Cap. XXIV. De Unea zoaiaci.
Cap. XXV^ Zodiacus que ducatur.
Cap. XXVf . PlaneUB eno vadmt.
Ctf. XXVM. Be mquisiaeiuUi Uneu.
Cap. XXVUI. Oe soUUtio in cancrum.
Cap. XXlX. Unde vUus recidat.
Cap. XXX. De signU duodecim obscurantibus so-

iem.
Cap. XXXi. Qued planetmesoneemperepque eeUree.
Cap. XXXII. 9e soU aecendente, et quid effieu^.
Cap. XXXin. In ariete sol muUiplicat dies.
Cap. XXX! V. De Unea tendente per centrum.
Cap. XXKV. An soi diutius sub terra sitj quam

super in cequinoctU. ^

Cap. XXXYl. De Lueipsro ei Bespero.
Cap. XXXVII. Quod horologium in prima et ulr

Hma hora non habeat partes.
Cap. XXXyiii. QuodsolducentesiimaeexUi deeims^

pare rireuli eui dicmUsr.

Cai>. XXXIX. De pianeet aUo.

Gap. XL. De grandibus et cUmatU.

Cap. XLI. De soU hUmaUi

Cap. XLII. MquaUs possent esse ortus, oceasus

non item.
Gap. XI41I. Quod non sint a^uaUs meridUs et oe-

casus.
Cap. XLIV. Quod sol sU adminUtrator asthereas

lueU.
Cap. XLV. De corpore soUri.
Cap. XLVI. De medi\s perusUe.
Cap. XLVH. Quid statio matutinaet vespertina.
Cap. XLVill. Unde steUaria creata sint.^

Cap. I. — Ite hemisphagrio.

Hemisphterium nullus vidcti q.uia si visus sjnp^
terram dirigitur, et recta linea in firoiamentum,
tunc non videt dimidium ccelum. RBspondemus
licet platta ttt terra, tamen Hnea aecos terram pvo-
tensa, etsi sit direeta, non lamen est inotioata, sed
tumor est, et ubi terra deest, visus adhuc per eam-
dem lineam descendtt usque in ccelum, oum nun-
quam visus possit esse tortoosus ; ideoqae si plana
esset lerra, sieut aliqui putant, videretpolum utram-
que, ita modo cum sit rotunda.

Cap. II. — De ortu et oecasu solU.

Quare sol in aestatc videtur oriri, et occidere ia
septentrione; roeridie autem esse ia austro, sic col-
Itge ^ Cujuscunque vertici immiaeret polus, ei sol
ambiret terram, quasi circa pedes. Recedeali tamea
versus austrum, tantum quod spstivi tropici retro
aliquid abscondantur, nihilominus tamen in angulo
^ versus «eptentrionem videmus, quasi acumina ejus
paralleli, qui sequaliter undique distat a polo. Brgo
et 80I in iMo exiataoSy noa potest hiiic et liine polo
e«ae.vioiaior. 6i eaim per lineam qvm videtar, 4e-
beret sol ab orieDte ad ortam perveBiie, tano in

103

HONORII AUGUSTODUN, OPP.

PARS I. — DIDASC. ET HISTOR 104

A cum sole, occidit ante solem. Dicimus aatem hemi-
sphaerium in vespera, super nos , et non plus. Ergo
noQ oritnr nisi h<^misphaerium. Ad hoc dicimus.
quia partes qu» oriuntur cum gradu solis, et jam
qus post eum emergunt, quaedam, inquam, illarum
partium ante solis occasum, in ioferius hemisphss-
rium convolvuntur.

Gap. IX. *^,Qumodo fiai ecUpeis.
Quare vel totus sol inest eclipsi ? Ad hoc dicl-
mus, quod vel visum judicabit : fit autem, ut aiunt
eclipsis sic ; etsi nullus homo esset in mundo, ta-
men necesse eist ut luna tamen inferior sitsole, cum
fuerit in centro solis, ita quaado sit in centro ter-
rse, id est in «quinoctiali circulo, id est in Ariete vel

meridie polo esset vicinior, quod csse non potcst.
Hinc enim qusestio, qus sequitur, soluta est ; quo-
modo in ortu solis diametros investigetur, cum
videatur oriri per rectam lineam, et umbra orientis
solis iUic videatur [esse] debere eadem qua etiam
insidentis horisonti. Sed notandum est quod obli-
que oritur, quasi per arcum.

Gap. III. — De horis arHticialibus
Omni die praeter aequinoctium, sunt artificialesho-
F8S, et semper viginti quatuor aequales inter se, sic,
ut totum spatium dividas inter se sequaliter in duo-
decim partes sequales, sive breve sit, sive longum.
Naturales autem tantum in sequinoctio.

Cap. IV. — AUitudo $oUs ei cUmaHs
Est autem altitudo alia dimatis, alia solis. Altitudo 3 Libra, tunc sua oppositionefacittenebras toti mundo

Aliter autem mihi videtur, sic enim fieri eclipsinnon
credo posso, quippe cum in hoc septentrionali luee
{for. ioco vel limite] simus positi, et luna soli subsit
nobis inspicientibui, ad austrum non oboritur luna,
nec aliquid impedit, ergo non fit ibi edipsis. Sic fa-
ctis tenebris, in eclipsi videntur stellse in die. Nec
etiam potest fieri in illo latere zodiad, sed tantum
in hoc, quia dum luna evagatur ad finem latitndinis
zodiaci, tunc tantum nostris visibus opponitur. Est
autem major luna, quam terra : quia si tota terra es-
set ignus unus, et aliquis esset, ubi modo est luna,
non tanta appareret ei terra inde, quanta nobis vi*
detur luna hino, id est a tarra. Sed opponitur : lana
ubicunque sit, potest in oomi loeo racere edipsin
toti terrse, quia ita magna est, quod totam terram
^ tegit f Ad hoc respondemus : Quia magna res et lata
aliqua prope aufert alicui totum visum, sed remota
minus. Yidetur mihi : si sol paitatur edipsimy qaod
oporteat eum in ecUptica Unea pati, Ucet luna non.
Si luna autem patiatur, oporteat eum esse in edi-
psi, licet solem non, et hanc secundam nostram ra-
tionem, non secundum pubUcam.

Gap. X. ^ De lutuB saltu.
Saltus lunae nihU aliud est quam detracUo unius
diei a decemnovennaU circalo ; quia quod debet
contrahi in singulis lunationibus, Uiod reservatur.
Et quia plus in singuUs computatur» ergo in una
aufertur, unde videre potest per contrarium. la
anno bisseztiU sunt trecenti aexaginta sexdies, hoe

soUs quotidie deprehenditur, id est, quantum sol
quoUdie ascendat in meridie. Porro aititudo clima-
tis vocatur iUud quod est a capite cujasque homi-
nis usque ad solem in meridie in aequinoctio. Bene
autem dicitur altitudo clunaUs, nam cum in cli-
mate c^jusque id quod ei sit altisRimum, quod est
super caput ejus, in nostro cUmate quadraginta se-
ptem gradus in meridie, in aequinocUo suut nsque
ad solem; ergo tom altum est. GUmanostrum, quod
si adderentur soU sexaginta octo gradus, perveuiret
super verUcem nostrum ; ideoque in meridie in aequL
noctio sol ab horizonte ascendit, sexaginta duo gra-
dus, adde sexaginta octo, et erunt nonaginta usque
ad verticem nostrum.

Gap. V.— De terraet magnitudine soUs

Gum philosophi terram centrum esse asserunt,
verum dicunt ; sicut enim punctum in circulo nul-
lam habet proportionem ositatam, sic nee terra ad
superiora. Ideoque cum dicit Macrobius, quod terra
sit punctum ad circulum solis, sol autem acties ma-
jor terra, patet quomodo se habeat terraad circulum
solis , sed tamen quia non est usitata, ideo dicitur
centrum ilUus circuli, utpote multo mitior in compa
ratione in eum quara sol.

Gap. VI. — De aquce tumore.

Qufl^tur de aquat si tumorem habeati quod vi-
detur esse non posse, cum Uquida, et descendit ns-
que ad planitiem, aed videndum est quod hoc non
est : quippe ejus natura est semper in tumorem de<-
scendere, ut videtur in gutta, et ubictmque est aqua D uon habet de sui solius augmento, cum omnes anni

pone ocolum in ano Uttore, jam prae tumore medio
aUud Uttus non videbis.

Gap. Vn. — De solis viciniiate

Quanto sol est viciniorf tanto facit iongiores
dieS| verum est, sed radUs est vicinior quam noUm,
verum est ; ergo facit longiores dies quam nobis ?
falsum est. Sic d^termina : longiorem diem &cit
ejus vidnitas Rhodiis quam prius habuerunt, sed
non longiorem respecta aUorum, sed respectu sui.
Gap. YIII. — Q^odnihil ante solem ocddatj quod
cum sole oritur.

Item ad hoc qood didmos plasqaam hemisphae^
rinm in ortu direotoram signorom. Opponitur : sol
oritor eum aUqoa parta, sed nuUa pars, qan oritar

sint aeqnales, sed quod prius dimissum erat, per
singulos annos, hooin quarto corrigitar, eodem
modo altimas annns emboUsmatis minos habet ano
die aUis annis embolismatibas ; quod non est ilUas
anni damnum solius, sed quod in singuUs lunHtio-
nibus prius nimis computatum est, hic corrigitar.
Brgo com didt aactor, kinam aecendi post viginti
novem dies, et hora duodedma nondum completa,
bene didt, ut de his mmoUs dies onus coUigatur
De oriente in occidentem notantar dimata.

Gap. XI. *- De orienU et aUis.

RaUo videtor, ut qui habent eumdem orientem,
habeaut et eumdem ocddentem, et qoi babem eum-
dem meridiem, habaant §t orientem, aed ulramqae

m

UBER DE SOLIS AFFECT1BU3

i06

talsum est, qnod habet modo liquebit. Gonstituamus A
primo cUmate Tirom unum, vel in quarto uaum,
f el in septimo, in linea directa a septentrione in au-
strum, tunc ei qui septentrionalis est, prius sol orie-
tur, ut pote longiores dies habeant. Item constitua-
musalatere australis viri, contra orientem virum,
tantom ut cum eo solem videat oriri, qui est septen-
trionalis, ecce eamdem habent orientem, sed non
eumdem occidentem.

Cap. XII. •^Demeridie,

Eadem qaoque positione hominum videbis eos qui
habent meridien unuro, non eumdem habere orien-
tem. Constitttti enim in linea a septentrione in au-
stram, dao priorea qoos dixi, cum sol ad lineam
illam veaeril,meridie8 erit atrique,8ed tamen unum n
orientem non habuerunt. Quippe septentrionalior
prius videt solem oriri, utpote productiores dics
habituras.

Cap. XIIL — De cancro et capricorno.

Dicitar cancer nobis esse vicinior quam capricor-
nos^ qaod qoidam non ease aaserere conantur, sic :
terra est centram, sed ad quamcunque partem cir-
culi a ceDtro ducator linea, csquaiis erit ; ergo qae
a terra ducitur ad capricomam similis eaX ei, qus
dncitur ad eanerum. Tota terra centrum est, supe-
rior Don qoselibet ejos pars.

Cap. XIV. — De horizonte.

Horizon aHas terre, alios coeli. Sedbrevis et lon-
g;u8 homo differentes habet horizontes, qood et Ma- Q
crobias innoit, ouin dicit : Ultra centum octoginta
stadia inde extenditur humanutaspeetus,quia infra
poiestmutari. Horizonaotem coeli, neque pro lon-
gitudine hominis variatur, nec pro qualibet muta-
lione loci, quia si quis staret in altissima turri, et
aliquis in ono ejusdem cum astrolabio eodem tem-
pore, qoo per foramen onias eodemque tempore,
et per foramen alterios transiret radius solis, ita
horizon terr» matator qoalibet progressione, non
horizon coeli.

Cap. XV. — De oequinoctio.

Affirmant qnidam eqainoctiom habere iUos, su-
pra qoomm capita est parallelus sestivus ; sic omnis
circolos in modam coluri ductos, soper caput alico- t\
jos videtor ab eo dimidius, verum est; ergo super
cujas capat dicitury aestivus tropicus, tantum videt
ejns medietatem, et ita eqninoctiam est in ilio. Hoc
ita esse qoidam vere affirmant,8ed non estita^quia
propler nostram positionem qaodammodo in finibos
videtor elevari, et in medio versos Aastnim defle-
cti, el ooiqongitur ei circak) qoi docitor recte so-
per caput alicajos, ab oriente in occidentem. Sed
dicil : SBper capat cajos aliqua pars sit ejus circu-
11 ; qaod totus soper eam volvatar, qood probare
potest : verte globam pro placito tao,et tene aliqoid
sopra parallelom, et verte, semper circulos oppo*
oetor ei qoi sopra se esl. Item est aliud quod obest,
Kilicet qoando plos videt de parallelo ; sed dicont
ttlem esae illias lod natoram, qood hic plos ope-
Patool. CaLXXII.

ratur una sexagena qoam ibi tres, propter solis vici-
nitatem.

Cap. XVI. — De die et nocte.
Dies est sol lucens super terram, vel aer illumina-
tus, sed io equinoctio ante solis ortum^ et post solis
occasum* aer est illuminatus, ergo nox non est aequa-
lis diei. Sed notandum est, quod in talibus locutio-
nibus per causam non atlendltur natura rei ezpres-
«e : gnomonic® enim arti studentes, ab umbra
orientis,usque adumbram insidentis horizonti, tan-
tum diem numerant, et verum est, dum dies e&t,
quando aer illuminatus est : sed aer et in lumine
est antequam sit dies, per distinctionem horarum
incipiat compotari. Item com de naturali die agitur,
viginti qoatoor horarom, scilicet diem voeamus, ab
ortu ad ortom, quod est oonversio firmamenti : sed
si qois dicat, qood interea sol gradam unuin tran*'
sierit, et ita in die natorali plosquam firmamentom
convertitor, verom est, sed non notator : quia in tam
magao qoasi nihil est hic. Itaque propter gradum
illum quotidianom fit in anno, ut plores sint coeli
conversiones, qoam dies, id est, trecenti sexaginta
quinque dies, et trecentse sexaginta sex conversio-
nes . Verbi graiia, hodie sol oritur cum primo gradu
arietis, cras in secundo, et ita in uno die converti-
tur totum firmamentum et gradus unos. In secunda
die tantumdem. Ita in duobus diebus convertitur
firmam«;ntum bis, et duo gradus.

Cap. XVII. — De parallelis.
Forsitan qusrat aliquis , et dignum quaestione
videtur, cum ilie qui cum esset in medio perustae,
videretomnes parallelosin dimidiaparte,etinde rc
cederet commutatio loci, mutaret etiam ei paralle-
los, scilictt ul de qaibosdam plos assumeret, de
aliis tantomdem amitteret. Qood si est tonc etiam
illius seqoinoctialis, aot plus assumit^ aut aliquid
perdidit, quod si fit, tunc non potest in eo fieri sequi-
nocliom. Sed notandom quod fere omnes paralleli
matantar pr»ter sqoinoctialem. Hoc enim natura
facil medietatis.

Cap. XVIII. — Horologiorumdiversitai.
Horologiorum varietates scire non est inutile. In
concavo enim stante, in terra, in modum pedis, ut
mihi videtur : pro varietat^ dierum, erit et variatio
ortuum ; sed et umbra, ut reor, in illo per superius
labrum vagatur. Impendente vero super terram, non
potest, ut ffistimo, deprehendi, nisi verus meridies,
sed et umbra inferius pervagatur.

Cap. XIX. — Ad inveniendum intervallum in
haroloffio.

Tertium decimom intervallam in horologio ad
mensoras rerom diatinctum, aic invenito : gnomo-
nem in octo partirCi el ipsas partes in Horologio
«qoa menBara divide. Ad unum igitur mensura eril
octoplos gnomo, ad doas qaadruplos, sd tres du*
plus, soper partiens terlias, ad quatuor doplus, etc.
Ad odo partes eqoales. Deinde ombra vincit gno-
monemi efgo ai^ecta ad ombram una mensora.
ombra ad gnomonem erit sesqui octava, daabus erit

4

lot

HONORII AUGUSTODUX. OPP. FARS I. DIDASC. ET HISTOR.

i03

sesqui quarla, tribus erit supcr parliens oclavas, el A quam asquinoclialem, quod non est ; quia qusccun-

ita in infinitam. Eodem modo si quodlibet interval
lum ia duo a&qualia divtsum eric, gnomon est, sed
sescuplds ad prioiQm, ete.
Ca^. XX. — Quod sol iHei^lui numero dlcatur.

Cirth* sol dtcatur mediu'^ numerb, non spatio, vide-
tuf quod' ]tir6 deberet mediu^ spatio ; unde Ovidiu^
dicit de l^haeConie :

Uiqueferani cequos et ccelum^ et ierra catores^

Inferius tenas : medio iutissimus ibis,

Metam, 1. xi, 134.

Sed Gtm sit vioinior terraB, non fert squum calo*.
rem superis et iDieri8.Re8pondeo : naturacaloris est,
aBeeoderfry et ooffii licet sit remotier a superis, ta-
mea reoompeMituf per naturaon ascensus, ut hio
o^eretur viciniMe, illio nniuva ascensionis.
Gav. XXi. — »e steUarum lumhte,

Si tf ^BAe luHien ttedpiunt omnes stellae, et eam-
4eiM Meem, tiam in die quSim in nocte non amittunt,
cmr iii Ae sfooC in noete non videntur, rel non in-
iMCte sicut in* die ob^curiintur ? Respondeo : elaritas
dinma ifttpedft ; ih iMcte auVem videntur, j^er obscu-
vitA Kerft etiatentesr in* hiisido'.

Cai*. XXn. — ' De dtstinctis tphasri$.

Spha^rd^ ess^ distitfciafs, dt di^tinctum eisse' ecly-
psim, lallter ut sit interstifium' sphaeraft unius ab alia,
nihilest: quomodoemmplaneta^traherentura sphaera^
firmamenti quo est ultima ? Ergo totus ille aether
unum continuum, et naturali motu, scilicet, circu-

&

que linea quocunque modo ducatur, tantum ut trans-
eat cenlrum, aequalis est aliis. Quod autem is(a vi-
delur obliqua, hoc evenit exparallelorum diversa se-
ctione : tam recta enim in sui natura est ecliptica
linea^ sicut aequinoctialis.

Cap. XXV. — Zodiacus quo ducaiur.
Quoniam zodiacus oblique dicitar per perustam,
quseritur si sol singulas partes perustae accingat, cum
zodiacus nunquam exeat ? Solutio : perustam terrae
haud dubio^ peragrat, non perustam coeli. Quod si
quis oonetur osCendere sic : Sol est longe sub firma-
mento; et rapifur ab eo contraomnes partes perustae
Coelt, fal^rnn* est. Cum enim ipsa quoque perusta coeli
rapta traht^ solem, nou potest contra ejue partes
rapi. Yerum autem hoc esaef, sed si raptato sole,
staret perusta cceli itidem.

Cap. XXVI. — PlanetcB quo vadant.
Ulrique sententiae, sive conlra firmamentum va-
dunt planetae, aeu cum ffrmamento, potest opponi.
Contrai firmatnentum mm vadunt, quia nnlla res dum
rapitur ab alia, potest suo motu praecedere eos sua
celeritatc, non praecederet eos obliqua, sed directa
linea. Et sic sol, aliqua cxtra 2odiacum esset.
Quia omnetf stellae simt igaeffi naturae, ideo ne
cesse est ut moveantur, igtiis enim semper in motu
est.

Cap. XXVII. — De cequinoctiali linea.

Hi qui essent in perusta, semper haberent aequino-

lari movetur, et trahit secum planetas cum; enim r, . ^ • j- a * * j- * v

. • j , • !• t. ctium, nec sic dico, quod tanlum dies sit ajqualis

moveri necesse sit, sed nec sursum, nec in aliam
lineam possit, in circulum rapitui*.

G<p. XXIil. — Terra tmd^ frigida.
Lieet ouetoritacis verba sint, temperari temperatam
Vioino calope et frifore,hino inde tamen sic est ae^
cipiettdQni, ut totam nostram frigidam naturaliter
esfie Matis, 0€fd a- fri^ida zoitt; qiiia multum recessit
seil, ideo mnltum^ pepratttit suwnaturae, et qm mul'
tum habet frigoris, videtur temperare caloi^m, ($nm*
potius calor imminuat intemperata naturalem frigus
terrae, minus autem frigida. Sol autem octo sexage-
nas colluslrans perustal^, cum in tropico aesfivo fue-
ril, calorem facit his, qul sunl siib hiemali tropico,
elsi noh adeo veiiiemenlem ut' priuis, ergo videtur ut

per totidem sexagenas versus seplentriohem aequum jy *^^"tcr distantia.

suae Qocti, sed dies diebus, et nox noclibus : quia
etsi aequinoclialis linea sit major aliis, tamen dics
in ea non fit longior: celerius enim ibi rapilur. Item
si in cancro alilior : esset raptus, quam sub libra, ta-
men nec citius, vel tardius in utramque lineam con-
volveretur.

Cap. XXVIil. — Be solsiitio in cancrum.
Si itt primo gradu cancri sit solstitinm, ill^ nullnm
habet sunilem. Altrinsecus autem aequipoIIentsiM vi-
ginti novem gradus cancri, et viginti novem gemino-
rum, et ita respondent sibi primus geminorum el
primus konis, e( sic percaetera: nec tamien ha&c si-
gtia sibi sunt opposita invicem, sed fsolstftlali loeo

calorem sit fusurus ; quod si' est jam frigida, non
estaliqua. Sblutlo: aerille peruslafi solaris corporis
praesentia ita incendilur^ul cllocalenat diei praesen-
tia; sed posito Me in oainrtcomo, cum per tredecim
sexagenaa distet a frigidai ita solaris absentia corpo-
ris permiuit aerem natoralem terreno frigore conso-
lidm ei £ri|^re,uC licet ad eum vicinius quandoque
aeeedtit : tamen miQus ei domioetur» quam illi re-
motiort, quoniam^ prasaens accendU, vicinilad enim
non ta&tnm confert, qttanlum diuturnitas et fre-
qoentia aoeensionis, ut de s^e videums in leone re-
motior; qoam iii canero viciniori, plus calido.
Gap. XXIV. — Dh lifi^a x/odiaci,
Zddhtei' litietmtuttKJtt obliquam, aiunt loxlgiorcrit,

Cap. XXIX. — Unde visus recidat,
Proprium est et naturaie ut de levigata superficie,
visus recidat in conspioientem, oertum quod eat, sed
opponitur de baoolo ; tango umbram aUoujus in
aqaa,nec tamen eum. Soiiition : imo in illo looo ubi
videor tangere imaginem, ibi impeditur visus, ne
cadat in altum. Visum a ievigato relabii in aliqua sic
argumentum astrue : facjes posita in luce videtar,
visu ralabenie a speculo. Item averte faciem a luce,
ut sint tenebrae in faciem, etiamsi speculum : sit in
luee, tamen non inspicies faciem tuam, quio dum
visus relabituf in tenebris faeiei, neti ridet fhciem,
t^nebHs impedi^tfbtts. Ideo et Platb tractai dty ua-
tora*spedttlormxi' ad prtfblfadiftn' sehtettdam^suam de

VISU

!09 tlBER Dfe Stolfe AF<^ECTffifOS 110

; quia dicil, quod ignis exeat per oculos, quia A refholiohe, si non sol in iHis, quippe afc arieie usque

ad cancrum sunt honaglnta quatuor dies, a Ctincro

ad libram quatuordeCim'.firgfo dici noo polesl, quod

solita descendat; sicut ascendit, quia tunc tot dies

poneret hic, quot ibi. Item dici non potest, quodl

ante s^c^inoctium duos ibi diQS praetcrmittamus :

quia lunc oporteret, quod a^quinoctialis circulus de-

clinaret ad solem ; sed hoc est dicendum : Sol ascen-

dens, pra3 nimio ascensu ]f)flLrum spVLin transit de

^radUy dfesccndens autem plus s^atiT de ^radu trans-

ft, fta scilicef ut caprta ftujus s^baeraB longius a' se

distent, quam itlius, quam facit ascendens, et ita

dies proximus post solstitium non omnino ainUiia

est illi, qui Gt ante solstitium, sed (amen paruni

deest, quod tunc in omnes gradus divideretur il-

.„ . . ^ . ' ""*" *'''*"'. """"%"**!/ ":rm'n lud spatium, quod sol consummavit per dies duos

inammat tanc, quae m umbra sunt posita, ^uia per B *: ' ^ . • j . u • u ' • i

' ^ r T i^ ascendens. Quod aulera m dexlro nemisphaeno plu-

res dies ponit, non nocet ad aequinoctium, quia

in paucitate vel pluritale dierum non est yis, sed in

medietate. Polest autem in conGnio geminorum et

cancri, esse et altitudo versus vel erga coelum,

et altitudo vicinitatis nobis. Attamen altitudo ver-*

sus CGclum ^eminis ascribitur quia ibi Gnitur : alti-

tudo versus nos cancro datur, quia ibi incipit des<-

cendens.

apparct in speculis.

Cap. XXX. — De signU duodecim obscurantibm
solem .

Duodecim signa obscurare solem sic astruc : pone
aliquod in mundi umbilico, in superiori hemisphje-
rio, unufti tiominem oppositum illi, sirhili^er in uni-
biiico inferioris hemisphaerii, derhdi sofis medio cor-
pore su^er hofizohtem exorto, claritate sua stalim
sex signa soperiora iih^edTt, similiq^ue modo in infe-
riori sua sex, itifc duodecim. Ad quoddic^ndum sic :
quod ficri, ut et illi, el huic homini auferat, nec
tamcn eo minus sex videntur. Sol enim semper lo-
(am sphxram coeli flluminat, ufpote in quo est lu-
men omnium, corporis vero terrae medietatem etiam _

ombram vident, sex signa vident ; et ita aliquis ha-
bet partem hemisphaerii nostri super suum horizon-
tem. Et e^o quia per illuminatum aerem nullum si-
gnum video? llltf aller ejusdem hemisphaerii signa
ridel, sed pcr nmbrarri : aliud est enim per clarila-
tem videre post umbram, aliud per umbram ad cla-
ritatem.

CiP. XXXI. — Quod planette non semper sint ceque
celeres,

Cum planetae dicantur aeque celeres, hoc esse non Cap. J^XXIV. — De Imea iendenih per centfum.
potest. Quippe si conlra Grmamentum vadunt, hi
(^ui sunt superiores plus impediuotur, quam infe-
riores, et ila aequale spatium non potest conGcere
eodem tempore superior et iuferior. Ideo si dicas :
£que celeres sunt ad motum, ubi una tantum labo- C

ret, qaaatum alia, si non aeqae permoveatur : si enim
rapiiur, dam contra firmamentum moretur, neccsse
est vel impediatar ; nec enim int ulla duci posset, et
Don retardari.

Cap. iJiXXH. — De sole dscendenie, ei quid
efflciat.

Notandum est, cum sol versus coelum elevetur, ut
ia geminis duos dies supra triginta ponat, descen-
dendo recompensat, ita ut ppposita signa dividat in-
ter se, quidquid fuit supra triginta. Nam cum unum-
qaodque sigoum divisum^ sit in triginta partes, et sol
io uno quoque ponere dicalur secundum aequalem

divisionem triginta dies, quidqutd in geminis plus ^ ^, ,. , .

poQit qoam triginta, hoc dalur sagittario. et erant ja'^'^ ««^^ ^qumoclium. Adhuc et aliud mcopveniens,
unde daobas sexaginta dies, sioat et caeleris opposi- °^ 4"^.^ ««i^d^^ P""^ ^^*^^"^ quam planeta, Harum op-
lis signis. Ilem nolandum, qnod «qainoctialis eircu- Positionum tahs est enodatio ; duos honzontes es^e.

Opposilionibus et quaestionibus faciendis, illud
pra^mittas, et scias visum admitti iq plano ut terra, et
ubi non adhaeret terrae secundum hoc quod ab.oculo
descendit, adhuc usque decidat in Grmamentum,
quod est caase quare hemisphaeriam videatur. Iiem
sciendum, lineam tendi per centrum terrae, de polo
ad polum, eodemque modo ab oriente jn occideatem
per centrum terrae in firmamentum. Porro sit uiias
in medio perustae, et alter in inferiori hemisphserio
oppositus ilU, yisus illorum non incidet, lineis sic
ductis per centrum terrae, in modum crucis, nisi ia
Gne linearum, id est ubi incidit Grmamentum. Sol
igitur cum venerit ad Uneam ductam per centnim
teri^ae, nequa^uam adhuc videtur : cum autem ve-
nerit ad lineam visus, tunc primum piitur, ergo lon-
gius spatium est per quod non . videtur, quam per
quod videlur. Ergo his, qui sunt in perusta, non po-

los dividit aeqnalitcr zodiacam, sed non in duo a&qua,
absidtes planetaram. firgo solaris absis minus est a
libra ad arieteov qnara ab ariete ad libram . Ideoqae
plores dies ponit in hemisphttiio dextro, quam sl-
oistro.

Cap. XiXnr. — in driete sot multiplicai dies,

Itcm ab ariete in tribus signis duQS dies plus ponit
qoam in reliquis tribus. Nam minutis sedecim horis
in cancro, aequipollet cancer tauro in numero die-
nmi ec horarom et, ila duo illi dies in geminis su-
persont. iEqnipoIlent autem gradus, proximus ante
sohnithini, el proximus post solstitium, in aequall

in plano unum, alterum iu alto, nuilus unquam du-
bitavit philosophorum. Dimersio ejns quae hal>etur
in plano, per Macrobium innotuit, ejus qui sit in alto
dimersio, comprehensioni non subjacet. Sciendam
aiitem autem est hemisphaerium terras vid^ri non
posse^ tumore terrae interveniente« hemisphaerium
vero firmamenti visu in altum directo videtur. De li-
neis vero quse se in centro terrae secant, et per ter-
ram de polo ad polum, de ortu ad occasum protendi
intelliguntur , hoc habeto, quo4 locum, ubi exire
intelliguntur, non vides nec quidquam de ipsa iinea^
nisi tantum ubi capita earum gradibus junguntar,
in ipso Grmamento, ut prsssens Ggura docet. Sed

iil

HONORII AUGUSTODUN. OPP.

dices : Ergo prius videtur gradus solis, quam ipsc
sol? Ad hoc ita respondemns : Non negamus, nec
est inconveniens sane intelligenti, si pars ipsius gra*
dus prius videatur quam sol : nam magnitudo gradus
magnitudinem solis inBnita et incomprehensibili
quantitate vincit, etsi affixus esset ipsi gradui, ssepe
hoc continget.

Sed non concedo, ubi totus prius emergatur,
eodem modo inteliigas in occidcnte partem gra-
dus adhuc apparere, quamvis sole visui jam sub-
tracto. Quare diem naturalem dices, non de ortu solia
ad ortum, sed de ortu gradus ad ortum ejusdem.

Cap. XXXV. — An sol diutius sub terra sit, quam
super in asquinoctio,

Quod dutem solem dicunt diutius esse sub terra,
quam supra in aequinoctio, falsum est. Sunt enim in
hoc decepti, quod non putant solem esse super ter-
ram , nisi occurrat visui eorum : sed non ita est.
Nam dum supereminet lineae supradictae, scilicet,
qnae transit super terram, in nostro hemispbaerio in-
cipit tunc essc, quamvis non videamus eum, nec ad
locum, ubi visus dirigitur, pervenerit, quod pro-
bari potest per hanc comparationem hoc modo :
si aliquis esset in inferiori hemisphaerio oppositus
illi, quod proposuimus in superiori, non magis vi-
deret solem quam superior, quia eorum visus
non conveniunt in regione solis, sed in ipso gradu
iirmamenti, a quo multum distant. £t quanto plus
stella quselibet a firmamento descendit, tanto majus
spatium est inter utrumque^ superioris soiis et infe-
rioris.

Cap. XXXVI. — De lucifero et hespero.

Necessaria igitur ratione probatur, si Venus sit
supra solem, quod sit eadem die lucifer et hesperus
stmul. Nec aliquid inconveniens inde incurrimus,
quam hoc quod duos luciferos et duos hesperos ha-
bemus. Aliquando namque in una die habemus vel
vicinius ad terram, scilicet cum uterque supra solem
vagatur, et duos luciferos et unnm hesperum, cum
unus fuerit supra solem, et alter ante : quandoque
duos hesperos et unum luciferum , cum unus fuerit
supra solem, et alter retro. Si firmamento longius a
terra accessisset, non videremus hemisphaerium. Si
solem videremus in tinea orientali, tunc plus videre-
mus, quam hemisphaerium , quia oporteret ut per
solem dirigeretur visus in coelum, infra quam mo-
do, ubi jungitur lineae orientali in coelo. Cum sol
venit ad lineam orientalem, non statim videtur, sic
etiam ante occidit quantum ad visum conveniat sub
iineam occidentalem ; secundum quod tgitur dicemus
habere aequinoctium ? Per solem dici non potest,
quia per longius tempus non videtur quam videatur?
Respondeo : secundum solem dicitur sequinoctium,
quia dum adhuc quasi insideret lineae orieotali pcr-
venit ad ortum ejus canlhus, ct nec per aquam,
nec per horologium posse deprehendi, per majus
%patium latere quam videri ; quoniam cum sol sit
major terra, tam magnum in lam parvo non subito
facit notabilcm differentiam, regio vero gradus vi-

PARS I. — DIDASC. ET HISTOR iH

A detur ante solis ortum, stellae vero ejus faebe-
tantur. Venus autem licet raro, tamen quandoque
est super solem, prius venit ad lineam visus quam
solare corpus, etsi Venus sit minor sole, tamen non
tantum, quantum tcrra. Porro de hoc investigando
sagacius non erit inutiie.

Cap. XXXVII. — Quod horologium in prima et

ultima hora non habeat partes.
In horologio prima bora et uitima non habent
partes quia neque primae initium, sed finis tan-
tum altenditur, nec finis ultimae sed initium. Sed
quomodo novies in hora sol volvitur, cum aliquid
pertinet primam ad horam ? De hoc quod sol vadit
de linea orientali, inquam, quae oritur, sed oriens
non videtur? vel quomodo sibi respondere pos-

B sunt, circulus coelestis et a&trolabii, vel horologii,
gnomonem habentes, cum sol in linea praedicta
non videatur oriri? Respondetur : Tantae est ma-
gnitudinis sol, quod in parvo nullam facit diver-
sitatem, insidente enim alhidada lines orientali,
penetrat radius utrumque foramen : sol enim ma-
gnus est, et a terra remotus. Et ideo licet ipse
canthus ejus in linea orientali non videatur, ta-
men non obest instrumentis, quia rationes datae
sunt secundum quod deprehenduntur res in in-
strumento, et ideo etiam secundum solem bene
dicitur aequinoctium : quia in instrumento per tan-
tum tempus mediotatem circuli percurrit» per quan-
tum tempus non videtur. Et ita ratio, quod aliud
habere videtur quam res, sed nos sequamur ac-

G tum, sicut est deprehensum.

Cap. XXXVIII. — Quod sol dueentesima eexta
decima pars circuH sui dieatur.

Cum sol dicitur ducentisima sexta decima pars
circuli sui, videtur non esae verumi quia si toti-
dem soles ponerentor ab oriente ad occidentem et
inferius, non impleret totum circulum ? Responde-
tur : alius est iile circulus , cojus ipse est ducente-
sima decima sexta pars, et visns noster fallitur :
quia non potest habere in ilio circulo, in quo sol
volvitur in aethere, sed in ipsam firmamentum ca-
dit ; sol autem non est pars circuli firmamenti, sed
sui in quo rapitur, qui est terrae vicinus.

Cap. XXXIX. — De plano et alto.
-Q An fiat in alto per aequam remotionem mutatio
quae fit in plano ? Respondetur : si quis in altis-
sima terne staret, et alter in imo ejus, fieret eis
diversitas quae in piano mutatio meridiei vei um*
brae, quia aliud est soiis ortoi occurrere per visum,
aliud cum quis elevato soli ia altum opponitor :
tantus enim est sol quod non facila aliquis cen-
trum ejus evadat, et ita cum quis habet meridiem,
aliua longe inde remotua, etiam babet meridiem,
nec mirum cum elevati solis in altum, utrisque
sit idem centrum.

Cap. XL. — De gradibus et climatis.
Deprehenso uno gradu in terra per umbram
omnes trecentos quadraginta constat investigandos.
Item et climataper umbn» variationem inveniaBtur.

il3

LIBER DE SOUS AFFECTIBUS

114

Igitar videtar gradus unus clinia unum continere,
sed habitabilis nostra quandoque habet sexagenas
imaquieque habet septem gradus, ideo non quss-
libet mutatio umbrsB facit clima, sed in unoquo-
que climate notabilis variatio umbr» in prinoi-
pio, et in medio, et in fine. Quare ergo septimo
dimate potius quam quadragesimo, duodecim esse
dicuntur, de hoc quaerendum est. Planets omnes
dicuntur esse ejusdem celeritatis, quod esse non
videtur, quia quanlo sunt altiores, tanto magis
impediuntur firmamento ? Respondetur : vere ma-
gis impedientur superiores, quam inferiores et ta-
men aequa est omnium celeritas, quia quanto su-
periores, tanto leviores ; quanto leviores, tanto
celeriores. Sed iinnamentum plus impedit superio-
res nec mirum, quia naturaliter sunt celeriores,
et sic attemperantur inferioribus.

Cap. XLI. — De sole kiemalL

Quando sol habet nostrum parallelumy ab hie-
mali distat octo sexagenas, a septenirionali quin-
que. Igitur qui sunt in frigida, debent plus ha-
bere caloris, quam aliqui qui sunt in perusta? Solu-
tio : nuUa pars perusts, super quam sol in anno
bis non eat. Ad has autem partes semel tantum
venit, noa igitur vicinitas sed assiduitas calorem
&cit.

Cap. XLII. — jEqualei pouuntesse ortus,oecasus
non item.

Non omnes qui possunt habere eumdem or-
tam eumdem habere possunt occasum. Proba :
illi qui sant in climate Rhodiorum habent lon-
gissimum diem sedecim horarum. Si aliquis modo
iret de Syene tam longe versus orientem, ut dua-
bas horis prius oriretur sibi sol quam ilii qui
esset in Syene, ille haberet orientem solem cum
illis qui sunt in climate Rhodiorum, sed non ha-
beretoceasum com eis.

Cap. XLUI. — Quod non sint cequales meridies et
occasus.
Non omnes qui habent eamdem meridiem, eum-
dem habent occasum. Proba : dicimus qui sunt
sab linea quse protenditur de polo ad polum, eam-
dem habent meridiem, sed non eumdem occa-
sum : qoia quando sol habet cancrum, tunc Rho-
diis citius occidit, quam nobis, et tardius oritur
qaam nobis.

Cap. XLIV. — Quod sol sit administrator cethe-
rew luds,

Quaeritur cum sol administrator sit totius etherese
lods, quare non in medio positus sit ? Respon-
detur : aol superior et inferior a luce et caiore
fllustrare debet, sed cum natura sit tolius caloris
semper ascendere, et nunquam descendere, necesse
erat ut vieinior inferioribus, quam superioribus
esset.

Cap. XLV. — De corpore solari.

Qoando solare corpus dimidium super horizon-
tan nastrom venit, sex signa in nostro obscurat
bemispbaerio, et similiter in inferiori sex, igitur

A duodecim ? Solutio : verum est, et tamen non nisi
sex obscurat quia illi qui suct in Occidente, vi-
dent sex, et bsc est causa quare videant, quod
umbra adhuc ante oculos eorum est.

Cap. XLVI. — De medii perusice.
Quseritur de illis qui sunt in medio perustae, si
semper habeant sequinoctium ? Respondetur : ha-
bent, quia semper dimidios parallelos vident. Item
quaeritur : quando sol squinoctialem habet paralie-
lum, sic tunc longior sit dies et nex quam tunc,
quando habet tropicus ? Respondetur : non quia
non citius volvitur parvissimus circulus in sphsera
quam el longissimus. De aequinoctio poteris hoc
modo probare : quod si in medio perustse esset
positus, omnes parallelos ex dimidia parte videret,

B quorum unusquisque totus infra viginti qualuor
horas evolvitur, dimidius infra duodecim, quam**
cunque illorum servat sol oriendo et oocidendo, in
quanto spatio illi evolvitur, in tanto et Sol. *Av(b(ia*
Xoi suntilliplanetae, qai non vadunt in sequenli anno
ut in priori, quod maxime llars facit. Anomale
enim sonat, sine regula.

Cap. XLVII. ~ De ortu matutino et vespertino.
Notandum quod alius ortus matutinus, aliua ve-
spertinus. Matutinus, ubi aliqua stella orientem
solem praecedit, post mediam noctem. Vespertinus
ubi post occasum solis aliqua stella apparuit. Est
autem praelerea ortus alius mundanus, alius he-
liacus, alius achronicus. Mundanus cum de inferiori

Q hemisphaerio quaelibet stella in superius Hemis-
pherium emerserit. fieliacus cum recedente sole
ab aiiqua stella, permittit eam videri. Achronicus
est cum sole occidente vagarum quseUbet per dia-
metruui soli apposita exierit. 'AxP^^c^^c etenim est,
intempestivus^ sive sine tempore. Occasus aliusmun-
danus, alius heliacus. Mundanus cum de superiori
hemisphaerio in inferiori quaelibet stella descendens.
Heliacus est cum accedente sole ad aliquam stel-
lam videri eam non posse,efficit.
Cap. XLVIIL— Quidstatiomatutinaetvespertina.
Est stalio alia matutina, alia vespertina. Matu-
tina, cum ante ortum solcst in statione in legitimo
termino. Vespertina est cum occidente sole ap-
paret aliqua in statione. Ipsorum quoque planeta-

D nim alti sunt hypolitici, id est, transitorii, alii statio-
narii, alii retrogradi, alii anomali. Hypolitici sive trans-
itorii sunt, qui e priori signo tendunt ad posterius,
cumque hoc omnes faciant, praecipue tamen sol et
luna. Ila enim Iii duo de prioribus ad posteriora
tendunt, quod nunquam obsistunt, nunquam re-
trogradantur. Si solem aliquis opponat subsistere,
quod in geminis tardius movetur, quam in sagit-
tario, dicile ipse nunquam subsistit. Nam ubique
aequaliter ceier est , sed quia majus spatium ibi
complere habet, dicitur ibi subsistere quod patet in
extremitate.

Cap. XLIX. — Unde stellaria creata sint,
Quod vero stellaria ex aquis materialiter facta
sunt isto argumento probari potest. Nam cum

115 HCM^ORII AUGUSTOPUN. PPP.

^uo sWJsrior^ elem^fl^la, ffrt^^m pt |,ef a px jsijjf pa-
tura, ijt^ absque 6ip,i^^ pjp^ss^yd^ne ess^ wpi|e-
stum est, \^i n\ii'}l borum ex su^ p^tura nisi ex-
accidente, visui ^ervium sii. Jff^jn cum hoc, quo(ji
quidam ru(jles dicqnt se coelum videre, auando aer
parus est, cum aliquid vldere se iin^unt, conspi-
cerc illud falsissimum est. Nam ubi visus defi-
cit. ibi error ; sensus dat imaginationem videndi,
quod non videt. Sicuti aliquis clausis oculis vide-
lur sibi tenebras videre. Nam quamvis visus ex-
luce oculorum sumit exordium, hihil tamen valet,
nisi ex obstaculo alicujus spissitiidinis reperca*

^J^^ l. — pipA3C. ET HISTOR. H6

4 ti^f . gi v^rp ja/er ^ste i.nljeriQr, gui esf ifljer i^a
ep par^em, vel m^^t^riaait v.el fliquid tiale, no^
poles,t visui a^ sentiepdupi obstarp, pulto xojiQu^
quf superior e^ puf jio;r e^f, und? p|roqrie /ler cqe-
lum dlciti^r, ep qupd a visibus nosiris ceietur. Ua49
po/[^tat quod omae Aprpifs vis^ile alicujus dc^-
salioni^ es^t qyod ex spi^sii.udine fiqu^ v^l ^rr^
cont^pgit. Nam ni^bes ex v^pore aq^iaruj?^ (jLensfts^
visi^iles ^pparent ; etiam flamm^ n^i^x io nubilos9
aere, ve} in aliqua ^ateria q^ comburitur, fiunt
ef vaporibus.

.•xi'.*:v rs^^trvi^

miHM.st n^wrf

DE IMAGINE MUNDI

I.IBRI TRES.

(Bibliotkeca veterum Patrum edit. LugdttQ., tora. XX pag. 964.)

INCIPIUNT C4piTP^4-

LIBER PRIMUS.
Gap. I. Quid sit fAufidUs, • ' *
Cap. ll.{iuat modis muudus formetur.
(JiP. l^, l\e quatuor elementis.
Cap. ly. De scptem nominibus terrce,
Cap. V. Deformd tim'te[
GAp. VI. Deguinfue zonis.
G^p. Vil. *— De nabitabilizonq.
Cijip. yjfj. Un4f^ dicat}ir ^sia,et ^uce^it primaejus

regio,
Gap. IX. De paradiso.
Cac. X« De quatuor (luminibue.

g|p. XI. Oe India.
AP. aII. DemonstrfS'
Cap. Xm. De besHis,
GkP.XlW.DeParthia.
Cap. XV. De Mesopcfkkmia.
Gap. XVI. De Syria,
Gii». XVfl. 'De Falestina.
CA?,1^yill Pe^gypto.

Qap. Xlji. De Cauca^Q ef Q^iet^tis regioi}ibus„.
Cip. iX. De minore Asia,
CAb. XXI. De regionidns Asus.
CaP: XXIL Pe Burapa.
Gap. XXIH- De Soythia,
C^p. XXiy. pe superiore Germania.
CAp. XXv. beinleriore Germahia.
GAt». XXfL Dc Thracia. ''
Cap. XX VII.' De Onecia, unde sit dicta.et in qua

parte sita sit,
Cap. XX VIII. Deltalia,
CaK XXIX! De €aUia:
CAp. XXX. De m^ania,
Cap. XXXI. De Bntannia.
Cap. XX^f^IJ. De Africa.
Cap. XXXill. p.e ^thiopia.
Cap. aXXIV. De insuiit et novo^ ut diciturt orbe.
CAP. XXXV.' De Sicilia .
Cap. XXXVI. De Sardinia.
Cap. XXXYIJ. Quid ^it Infernus.
Cap. XaXVuI. De^aqua, qnce est secundum ele-

inentiim: " ' ^

B Chy. XXXK. fie, Qi^et^no,

Cap. XL. De asstu maris.

Cap. XLI. De voragin^.

Gap. XLlLD^ terne motu.

Cap. XtllJ. De hiatu.

CfP. XLjy. De triqare.

Cap. XLV. De aquis dulcibus el salsis.

CAk». XtVl. Wmari rubro, '" ' '' '

Gap. XLVII. De natura aquarum gemina, et atuire
fontes in hieme sint calidh <« a^stnte frtguU-

C^p. XLVJJI. De aqua calida ^>elputi4a,

Cap. aLIJ;'. De aqua veneno infecta', seu de morti-
'feriyaquis, ' '

Gap. L. De mortuo mari, et natura bituminis,

Cap. LI. De piscibus et avibus^ seu aquqnini ani-
"malifmi. " ' ' ' " ^' - l- ' '.'

Gap. LII. Quando tempestas in mariy seu de signis
in mari prognostiei^ •

Gap. Ljli. De aerCj ubi dflspiones «w{.
Q Cap. LIV. iDe ventis,

CAp, LV. De cardirtalibus ventis,

Gap. LVI. De nubibuM, *

Cap. LVII. Da touitruo et fulminibuS'

Cap. tVIII. De iride.

Cap. lIX. De pluvia.

Cap. LX. Quid grando sit,
Cap. LXI. Quid S}t nix.
Cap. lXI. Quid ros et pruina.
Cap. LXIII. De nebula. ' '
Gap. LXJV. De (umo.
Cap. LXV. De tgniculis.
CaP. LXVI. De pcstilentia.
Cap.LXVIL Deigni.
CAp. LXVIII. Deseptem planetis.
Cap. LXIX. De luna.
Cap. |.XX. Secundus planeta, Mercurius,
Cap. LXXI. Tertivs planeta, Venus,
Cap. LXXII. Quartus planeta. Sol-.
D Cap. LXXIII. De signis soHs prognostieis,
Cap. LXXjy. Qiiintus planefa, Jpir*.
Car. LXXV. Sextus planeta, Jupiter,
C*P. laXXVl.Septimus planeta, Satumus.

\n

Cap. LXXVIl. De absidibus planetarufn-

Cap. LXXVIU. De coloribusplanetarwn'

Cap. LXXIX. De via planetarum.

Cap. LXXX. De sono planetarum.

Cap. LXXXL De coelesti musica.

Cap. LXXXII. De homine microcosmo.

Cap. LXXXIII. Demensura sive planciarum'

tantia.
Cap. LXXXIV. De corIo.
Cap. LXXXV. De climatibus.
Cap. LXXXVI. De plagi?.
Cap, LXXXVII. Deflrmamento.
Cap. LXXXVIlI.Deaa:^.
Cap. LXXXIX. Destellis.
Cap. XC. De sideribus.
Cap. XCLD^ zodiaco.
Cap. XCIL DeAiiete.
Cap. XCIII. De Tauro.
Cap. XCIV. De Geminis.
Cap. XCV. De Cancro.
Cap. XCVI. De leone.
Cap. XCVII. De Virgine.
Cap. XCVIII. De Libra.
Cap. XCIX. DeScorpio.
Cap. C. De Sagittano.
Cap. CI. De Capricomio.
Cap. CII. Z)e Aquario.
Cap. CIII. D<? Piscibus.
Cap. CIV. Hyades.
Cap. CV. Pleiades.
Cu». CVI. Arctos.
Cap. CVII. Boofe*.
Cap. CVIII. Arc<ttrtt5.
Cap. CIX. Phyton.
Cap. CX. Corona.
Cap. CXI. Hereules.
Cap. CXII. Lyra.
Cap. CXUI. Cy^niv.
Cap. CXIV. Cepheus.
Cap. CXV. Perseus.
Cap. CXVI. Deltoton.
Cap. CXVII. Serpeniarius.
Cap. CXVIil. Pegasus.
Cap. CXIX. Delphinus.
Cap. CXX. Aquila.
Cap. CXXI. Sa^«a.
Cap. CXX». fludra.
f:AP. CXXIII. Cra^er.
Cap. CXXIV. Corvu*.
Cap. CXXV. Oria«.
Cap.CXXVI. Procyon.
Cap. CXXVII. Cantctt/a.
Cap. CXXVni.L«;)t«.
Cap. CXXIX. Eridanui.
Cap. CXXX. Ccftw.
Cap. CXXXI. Centaurus.
Cap. CXXXII. i4ra.
Cap. CXXXIIl. Arao.
Cap. CXXXIV. Putrix.
Cap. CXXXV. Caponus.
Cap. CXXXVI. Lactea xona.
Cap. CXXXVIi. De eometa.
Cap. CXXXYIU. il^t/^ttm cmlum.
Cap. CXXXIX. Spintuale ccelum.
Cap. CXL. Cflj/tiw calorum.

LIBER SECUNDUS.

Cap. I. Dc «tfO

Cap. II. De temporibus astemis.

Cap. III . De teniporibus mundi.

Cap. IV- De atomis.

Cap. V. De ostensis.

Cap. VI. De momentis.

Cap. Vlf. De pariibus.

Cap. VIII. D^ niinuiis.

C\p. IX. De pf*WJlii.

J^p. X. De /M>rw.

PE IMAGINE MUNDI IJBRI TRES. - UU. ^

U^

<fw

ACap.

Cap.

Gap.

Cap.

Cap.

Cap.

Cap.

Cap.

Cap.

Cap.

Cap.

Cap.

Cap.

Cap.

Cap.

Cap.

Cap.

Cap.

Cap.
B Cap.

Cap.

Cap.

Cap.

Cap.

Cap.

Cap.

Cap.

Cap.

Cap.

Cap.

Cap.

Cap.

Cap.

Cap.

Cap.

Gap.

Gap.

Cap.
G Cap.

Cap.

Cap.
Cap,
Cab.
Cap.
Cap.
Gap.
Cap.
Cap.
Cap.
Cap.
Cap.
Cap.
Cap.
Cap.
Cap.
Cap.
D Cap.
Cap.
Cap.
Cap.
Cap.
Cap.
Cap.
Cap.
Cap.
C^P.
Cap.
Cap.
Cap.
Cap.
Cap.
C^p.
Cap.
Cap.
Cap,
Cap.

XI. De quadrante.
XIL De die.

XIII. De diebm longis et preinbns.

XIV. De sianis %odiaci efparMelfs SpfU.

XV. Depnmo circ^lo.

XVI. De secundo firc^lg.

XVII. De iertiopirpulp.

XVIII. be quarto circ^lQ.
XlX.Pis quinto cprculo.

XX. De scxto circulQ.

XXI. De septimo cirpulQ.

XXII. De octavo ciraulo.

XXIII. De quatuor circuli^ sol^.

XXIV. De varia dier^m u^hra.

XXV. De horizontp.

XXVI. De dierum divisi<ine.

XXVII. De initio pt fine ^ierm-

XXVIII. De nominibu9 4^eriimf

XXIX. De nocte.

XXX. De umbra.

XXXI. De eclipsi.

XXXII. De septem nociis tmforUfus.
XXXIIL De hebdomada.

XXXIV. Demensibus.

XXXV. De mnmVP nprninilfus.

XXXVI. De mensibus Romanorum.

XXX VII. De Juanarie.

XXXVIII. Februario.

XXXIX. Martio.
XL. Apnli.
XLI. itfato.
XLII. Junio.
XLIII. Julio.
XLIV. Augusto.
XLV. Septembri.
XLVI. Octobri.
XLVII. Novembri.
XLVIII. Decenbn. ' ,

. XLIX. De Kalendis.
L. De Honis.
U. De Idibus,
LIL De vicissitudine annt.
LIII. De vere.
UV. De mtate.
LV. De autumno.
LVI. De hieme.
LVIL De inofqualitate tempmif.

tVIlI. De elementis-
IX. De homine micropps^n^Q .
LX. De Anno.
LXI. De anno lunari.
LXII. De solari anno.
LXIII. De bissextili.
LXIV. De Mercurii anno.
LXV. Annus veneris.
LXVI. Ifar^*.
LXVIl. Jovis.
LXVllI. Satumi.
LXIX. Annus magnui.
LXX. De anno civU\.
LiXI. De bissexto.
LXXII. De olympiadibus.
LXXIII. De lustris*
LXXIV. De ijidictionibus.
LXXV. De (Btate hominis et mundi.
LXXVI. De sceaUo.
LXXVIL De decemnovenmli oyc\o.
LXXVIII. De ogdoade.
LXXIX. De cyclo solari.
LXXX. De n\mefo artieulorum.
LXXXL Pe magno anno.
LXXXIL De cyclis.
LXXXIil. De cycU auctoribus.
l XXXIV. De aq^inoctio et^oMtxo,
LXXXV. De salty, lun(B.
LXXXVI. De minutis.
LXXXVIL FericB regulares.

HONORII AUGDSTODUN. OPP. PARS I. — DIDASC. ET HISTOR.

119

Cap. LXXXVIII. De concurrentibtu .

Cap. LXXXIX. De regularibtu et epacHs.

Cap. XC. Quot hcris luna luceat,

Cap. XCI. luna quotpartibus a tole dittet.

Cap. XCII. /n quo signo luna sit,

Cap. XCIH. De annis Domini.

Cap. XCIV, De indictione invenienda.

Cap. XCV. De epactis inveniendis,

Cap. XCVI. Solaris annus ut inveniatur.

Cap. XCVII. Coneurrentes quomodo inveniantur.

Cap. XCVIII. Deinveniendo bissexto.

Cap. XCIX De invenien^io cyclo luna.

Cap. C. De annis et cyclis.

Cap. CI. De clavibus terminorum inveniantur.

Cap. CII. De termino Paschali.

Cap. CIII. De termino Septua^edmct.

Cap. CIV. De Quadraaesimah.

Cap. CV. De Rogationtbus.

Cap. CVI. De Pentecoste.

Cap. CVII. De Adventu.

Cap. CVUI. De emboHsmo.

Cap. CDC. De diebus jEgyptiacis.

LIBER TERTHJS

SBD GHROIVOLOGIA

De Adam Abel et Cain.

Prima cetas.
Secunda astas.
Regnum Assyriorum.

ASgyptiorum,

Arcadum.
Tertiu astas.
Tempora Judicum.

ISO

A Primum bellum civile.
Regnum Idumorum.

Amazonum

Trojanorum.

Thebanorum.

Cretensium.

Mycosnorum.

Italorum, sub Moyse.
Quarta oetas mundi.
Regnum Hierusalem vel Juda.
Regnum Israel.
Macedonum sub Ozia.
Albanorum.

Albanorum sub Samsone.
Romanorum.
Quinta cetas.
Regnum Babyloniorum.

Persarum.

Alexandrias.

Syiiw.
B Consules et Dictatores RomoB, sub Cambyse.
De sacerdotibus .
Sexta astas mundi.
De Augustis et Ccesaribiu Rom. tuque ad Freders-

cum I. Christianorum persecutio.
Seeunda persecutio.
Tertia persecutio.
(hLartapersecutio.
Quinta persecutio.
Sexta persecutio.
Septima persecutio
Octava persecutio.
Nona persecutio.
Decima persecutio.

EPISTOLA CHRISTIANI AD HONORIUM SOLITARIUM DE IMAGINE MUNDI.

Septiformi Spirltu in trina fide illustrato, ae septenis ripis trifarios philosophiw mundato, Crrutia-
Nus, post septimanam hujus vitos septem beatitudinibus laureari et in octava Trinitatem in unitate
contemplari.

Quia ignorans cum ignorantibus, ignorantlm tenebris involvor, idcirco mautam lugubremque vitam,
ut ccecus ducere videor. Quare quia te immensa sapientias luce circumfusum cognosco,cummuUisalUs
deposco quatenus aHquam scintillulam tuas flammivomas scientia, cum tibi non minuaiur,nobis imper"
tias : expositionem orbis quasi in tabella nobis describas. Miserum enim videtur res propter nos facta
quotidie spectare, et cum jumentis insipientibus quid sint^ penitus ignorare.

EPISTOLA HONORII AD CHRISTIANUM, DE EODEM.

Sapjentue alumno abdita diligenter scrutanti, in scientia profundo, utique hominis aalute nunc vigere,
et post in Sion Dominium, in quo omnes thesauri sapientiae et scientis sunt absconditi oculo ad oculum
videre.

Cum jugiter lectioni studiosus incumbas, ac totius Scripturse medullam sitibundus exsugas, poscis a me
amicissime, ut, quemadmodum vulgo dicicdr, Quod ovis a capra petierit lanam^ totius orbis tibi depingam
formulam, in qua sic oculum corporis valeas reGcere, sicul visum cordis soles in machina universitatis de-
pascere. Quod negotium sudore plenum ipse melius nosti, quam sit laboriosum, quamque periculosum. La->
boriosum qaidem mihi io aliis occupato ; periculosum autem propter invidos, qui cuncta qus nequeunt
imitari, non cessant calumniari, et qus assequi non possunt venenoso dente, ut fe^^jr^r hircus lacerarenoa
omittunt, et ea quae publice arguunt, furtive intente legunt, atque de labore nostro sibi scientiam usurpant :
quem, ut sues margaritas, pedibus proculcant. Etenim vero cum non solum laborem meum, sed et me-
ipsum tibi debeam (praesertim cum me non mihi soli, sed toti mundo genitum intelligam) omittens invidos
tabesoentes, non me, sed seipsos livido corde corrodentes, ardua aggredior molimina. Quia improbusla-
bor, imo charitas vincit omnia, ad instruciionem itaque multorum, quibus deest copia librorum, bic libel-
lus edatur, nomenque ei Imago mundi indatur, eo quod dispositio totius orbis in eo, quasi in speculo
conspiciatur : in quo etiam nostne amicitis pignus posteris relinquatur. Hio nibil au(em in eo pono, nisi
quod majorum commendat traditio.

m

DB IMAGINE MUNDI tlBRl TRES, - LIB. I.

m

■''■■■■ '9

LIBER PRIMUS,

Cap. I. — De forma mundi.-^Etymologiamundi*
Figura mundi (fualit.
Mundus dicitar qaasi undique motus» est enim
in perpetao motu. Hojas figora est ia modum pil»
rotanda. Sed instar ovi elementis distincta. Ovum
qoippe exterius teata undique ambitur, test» albu-
men, ablumini yitellum, Titello gatta pinguedinis
indaditur. Sic mundus undique eaelo, ut tesla, cir-
comdatnr, ccelo Tero purus sether ut albom, setheri
toibidos aer, ut yitellum, aeri terra, ut pinguedlnis
gotta includitur.

Cap. II. -— Deereatione mundi. — Quinque modi
creationis mundi.
Crcatio mundi quinque modis scribitur : uno quo
SDte tempora saecularia immensitas mundi in meote
divioa concipitury quae conceptio arehelypas mun-
dos dicitur, ut scribitur : Quod ett faetum in ipso
vita erat (Joan. i). Secundo cun ad exemplar ar-
chetypi, hic sensibilis mundus in materia creatur.
Sieut legitur : Qui manet in mtemum ereavit omnia
inshnul. Tertio,cum per species^et formassex die-
bas hic mundus formatur, sicut scribitar : Sex die*
bus fecU Dominus opera sua bona talde {Gen. i),
Qoarto cum unum ab alio» utpote homo ab ho-
mine, pecus a pecode, arbor ab arbore, unumquod*
qoe de semine sui generis nasdtur, sicut dicitur :
Pater meususque modo operatur. Quinto cum adhuo
mundua innov^itor, sicut scribitur : Ecce nova facio
omnia. (Apoc. xxi).

Cap. m. — De quatuor elementis, — Elementa
unde dieantur. Quot sint elementa; quomodo
inmeem misceantur. Situs elementorum.
Blementa dicontur, quasi hyle^ ligamenta^ tXv)
sutem est materia, ex quibus constant omnia, sci-
licet, ignis, aer, aqua, terra. Qo» in modum cir-
coh in S8 reyolvuntur, dum ignis in aerem, aei' in
aqodm, aqua in terram convertitur, mrsus terra in
squam, aqua in terram, aer in ignem commutatur.
Haec singula proprits qualitatibas, quasi quibusdam
brsehiis se invicem tenent, et discordem soi natu-
rsm eoiMMtfdi foedere vicissim commiscent. Nam
tefra arida et frigida frigid» aquse connecticur ;
aqoa firigida et humida humido aeri astringitur ;
ser honaidos el calidns calido igni assooiator ; ignis
ealidoa et aridus arid» terr» copulatnr. Ex his
terra ut pota gravissima imom, ignis at pota levis-
simus^ sopremum obtinet locum, alia dno medium,
qoasi quoddam aoliditatis vincolom. Quorum aqua
gravior» terrm proximum, aer levior igni primum
possidei loeom. Deputantor vero terrae, gradien-
tia, Qt homo et bestias ; aqoa natantia, ut pisces ;
seri volantia ot aves; igni radiantia, ot sol et stell».
Caf. rv— De septem nominikus Terras. — Terra,
teUus, kumus, arida, sicca^ solum, ops,
Imnm eiementum septem nominibus denotaturi

A quia terra, tellus^ humus, arida, sicca,solum et ops,
nuncupatar. Terra a terendo dicitur, et totum ele-
mentum inteliigitur. Tellus quasi toUens fructus,
quae est frigibus apta, vel vinetis fructiferisque
arboribns consita. Humus ab bumore, quse est pa-
lustris et inarabilis. Arida inaquosa, quse semper
fervore solis aret, ut Lybia. Sicca^ qu» aliquando
compluta dto exsiccatur, ut Judsea. Solum a solidi-
tate, ut sunt montana. Ops, ab opibus, ubi divi-
tiae, scilicet aurum et gemmie abundant, ut in
India.
Cap. V. — De forma terrce. — Terram esse rotun-

dam. Circuitus terrce. Terra mundi centrum.

Terra nuUisfulcris sustentatur. OeeanusamHt

terram. Venas aquarum et fontium.
B Terree forma est rotunda, unde et OTbis est di-
cta. Si enim quis in aere positus eam desuper inspi-
ceret, tota enormitas montium, et concavitas val-
lium minus in ea appareret, quam digitus alicqjus
si pilam prcgrandem in manu teneret. Gircuitus
autem terre, centum et octoginta millibus stadio-
mm mensuratur, quod duodecies mille miiliaria, et
quinquaginta duo computatur. Haec centrum inme-
dio mundo, ut punctus in medio circuli lequaliter
coUocatur, et nullis fulcris, sed divina potentia su-
stentatur, ut legitur : Non timeiis me, ait Dominus,
quisuspendi terram innihilojundataenimestsuper
stabilitatem suam{Fsal. ciii), sicut aliud elementum,
occupans suse qualitatis metam. Haec in cireuitu
Oceano, ut limbo cingitur, ut scribitur, Abyssus
p sieut vestimentum amictus ejus (ibid.). Inlerius
meatibus aquarum, ut corpus venis sanguinum
penetratur, quibus ariditas ipsius ubique irri-
gatur. Unde ubicunque terra infoditur, aqua re-
peritur.
Cap. VI. — />tf quinque %onis. — Circuli sive %onaf

inhabitabiles. Zonm tres. HabHabiles duas. Osten-

ditur exemplo quomodo medim duas zonm tantum

sunthabitabiles. Quinqueeirculi.

Quinque autem zonis, id est circulis terra distin-
guitur. Quorum duo extremi sunt inhabitabiles al-
gore ; medins inhabitabilis calore, a quo sol nun-
quam recedit, ad illos nunquam accedit. Medii duo
inhabitabiles, hinc ardore, inde rigore temperati.
Yerbi gratia, si ignis in hieme sub dio accenditur^
quinque lineas efficit, nnam in medio fervidam,
^ duas circum gelidas, duas inter has temperatas.
Qui si ut sol eircumiret, nimirum qoinque circulos
redderet. Ex his circuHs, primus septentrionalis^
secundus solstitialis, tertius fiquinoctialis, quartus
brumalis, quintoa aostralis nommatur; sed solus
solstitialis a nobis inhabitari dinosdtur.
Cap. VII. — De tribus partibus orbis habitabilU. —
Partes terrce habitabiles tres.

Habitabilis zona, quae a nobis incolitur in tres
partes Mediterraneo mari dirimitar. Quarum una

123

HONORII AUGU5T0DCN. OPP. PARS I. — DIDASC. ET HISTOR.

124

Asia, allcra Europa^ tertia Africa dicilur. Asia a A piper colore quidem albo : sed cum ipsi serpentes,

qui ibi abundant, flamma fugantur, nigrum colo-
ren> ira^t ^e incendio. Item Macrobios duodecim
cubilorum longos, qui bellant contra gryphes, qui
corpora leonum, alas et et ungulas prsferunt aqui-
larum. Iteqa Agroctas el Bragmaoois, qui se ultro
in ignem mittunt amore alterius vits. Sunt alii qui
pnrentes jjun senio coDfecIos mactant, et eonina
cfuties ad epuiandttn paraot, isque impius judica-
tur, qui hoc facere abnegat. Sunt alii qui pisces ita
cnidos edunt, et salsum mare bibunt.

Cap. XII. — De monstris. — *S[eme/ tafiiuvnjnodo
pqrientes. Arimaspt, Cyclopes^ Scinopodoi, Ace-
phali. Solo odore pomi viventes.
Sunt ibi quxdam monstra, quorum qu^ei^in h9 -
minibus, quaedam bestiis ascribuntur : ut sunt ii
qui aversas habent plantas, et octonos simul sode-
cim in pedibus digitos, e( alii, qui habent canina
capita» et ungneB aduncos, quibus est vestis pel-
lis pecudum, et vox latratus canum. Ibi etiam quae-
dam matre^ semd pariunl, eanosque partus edunt,
qui in senectute nigrescunty et longa nostne setatis
tcmpora excedunt. Sunt ali«, qu» quinquennes pa-
riunt : sed partus oclavum annum non excedunt .
Ibi sunt et monoculi, et Arimaspi, et Gyclopes. Sunt
et Scinopodtt, qui uno tantum fulti pe^e auram
cursu vincunt, et in terram positi umbram sibi
plantapedis erecta faciant. 8unt alii absque capite,
quibus sunt oculi in humeris pro naso et ore duo
foramina in pectore, setas habent ut bestise. Snnt
C alii juxta fontem Gangts flavii, qui solo odore cu-
jusdam pomi vivynt, <^ui si longius eunt, pomum
secum ferunt : moriantur enim si pravum odorem
trahunt.

C^p. ?IIJ. — D« BfiitUs.—Ceucw^roci^Eale.Tauri

indqmi^, HfmHcorba. Bovesiricomes.Monoccrot,

TesiudinesgrQ>nies.Magnes. Adamas.

Sunt ibi serpentps tam vasti, ut cervos devorent,

et ipsum etiam Oceanum traqsnatent. Ibi est bestia

Ceucpcroca,eujus corpus asini,cl)ine$ cervi, pectus

et crura leonis, pedes equi, ingens comu foisalcam,

va^tus oris hiatus usqae ad aures. In ioco dentium

os solidum, vox peoe hominis. Ibi est alia bestia

Eale, cujus corpus equi, maxilla Apri, eaoda ele-

phantis, cul^alia cornua habens, quonim unum

septentrione per orientem, usque ad meridiem ;
Europa ab occidente usque ad septeotrifnep ;
Africa a meridie usque ad occidentem extendi-
tur.

Cajp. yin. — DeAsia, —Paradisus.
Asia, a regina ejuMem nomiois appeilata. jiujus
prijo^a regio in oriente e paradiso ; locus videli-
cet omm amoeQitjftte couspipuus, inadibiiis homi-
nibus, qui igneo mqro usque ad coelum est cio-
ctus.

Cap. IX. — De ParaiisQ' — Fonsparadisi.
In hoc ligpum yit(B, videlicet arbor de cujus fruetu
qui comederi^ sempcr in uno statu immortalis pjsr-
manebit.In hocetiam fons oritur,qui inquatuor f)u-
mina dividitur. Quae quidem flumina infra paradi- 3
sufQ terra conduntur ; sed in aliis loi^ge regiojiibus
funduptur.

Cap. X. — J>e qmtuar fluminibu^. — Physon sipe
Ganges, Geo sive Nilus, Tigris, EuphrMes.
Nam Physon, qui et Qang^s in ladia d^ monte
Orcpbares nascitur, et con^ra orientem fluens
Oceano e^ipitur. -Geop, qui et Iijilus juxta moi^tem
Athlantpm surgens, rpox a terra afa^orbetur, per
quam occulto meatu currens, j^ liltore Ba^ri iQaris
depuo fundi^ur, iplthiopiam cirpumieqs ppr Mgy-
ptum labitur, io septem ustia divisus, magpum
mare juxta Alex^ndriim ingreditur. Tigris autem et
Euphrates in Armenia de moote Barc^ioatro fua-
duntur, et contra nieridlem vergente^ Mediterraaeo
mari jungtintur. Post paridisuip sunt inuUft loca de-
serta et invia, ob diversa serpentum et ferarum ge-
nera.

Cap. XI. — De India. — ludia unde dicta. Mons
CaucasusJndice termini. Indicus Qceanus.fnsula
duas (Bstates, et duas hiemes uno anuo haben^,
oxnnique tempore virens. Mons Caspius» Mare Ca-
spium, Gog, Magog, Garmani, Orest<B, Coatra^,
Pygman. Piper album. MacrobU, Agrocta?, fira-
gmanL Qui parentes mactant. Qui pisces crudos
comedunt.

peinde^st India ab (pdo flumioe dicMt* Qui ad
Septentrionem de moote CaucasQ nascitur, e( ad
meridiem cursum ^uu(i| dirigeps, a Kubvo fn0
excipitur. Hoc India ab occideote (^lauditnr^ et ^b
hoc Indicus Qceanu.s dici()ir. Ip qiio etiaoa ^st ^ita

Taprobanes insuUi, decem ciyjtfktibus ioclyta. Ha^^ P post tergum reflectit, cum alio pugnat. Illoobtaso,

duas «states et duas hiem^s uoo ^ono habet, e^

omni tempore viret. In hoc etisin Gbrisa e\ Argaro

insulas, auro et argento {ecundse e( sirpper flori49.

Ibi sunt et montes aurei, qui propter dracoo^ ^

gryphas niiQ possunt adiri. In: India es( ipoo^ Ca-

spius, a quo Caspium ipare yoeatur. Inter quem et

m^re Gog et Magog ferocissimse gentes, a iB^gftQ

Aletandro iaclusae ferjnntur. Qua; hunaanis paroibus

vel caudis b^stiis v^scuntur. India bsbQt quadra-

ginta quatuor regiones, populosque multos, &9r-

manos, Orestas, Coatras, quprurn sylvae tao^ui]f

aethera. In montani^ Pygmaeo? duorqn^ (jubitorum

hopaij^es, qaibi|s bellum ps{ Q9jj|fa gr^^s, q^i ^e^lif^

an?iq parf»iot,.9ct^yo senps<jvij)(. ^pud li?jf Qfescjt

aliud ad certamen vibrat. Nigro coloret horet. In
aqua.et in terra s&qualiter valdt. Ibi sunt fulvi tati-
ri, versis setis horridi, grande eaput, oris riclus ab
aure ad aurem patet. Hi etiam eornua vtcissim ad
pugoam proflucunt, vel deponaat. Oione missile
duro tergo respuant. Qui si fuerint eapti fiulla pos-
suot arte domari. Ibi quoqoe Mantichora bestia,
faoie bon)o, triplex in dentibus ordo, oorpore leo,
cauda scorpip, ooulis glauca, colore sangttiaea,vox
sibilus serpentum, fugiens descrimina voiat, veto*
cior cursu quam avis volatu, humanaa cames faa-
bens in psu. Ibi sun( etiam bove^ triaproes, pQd«:s
equinos i^at^ep^es. jbi.quoque monoqcrqs^ciuus 4or-
. pus ggiii, pftpujf c^ryjtpcd^s el^phf^o^i^, ^xx^ suis :

f 25 DU l^Apm Umn^ Lj^i l^f^ES. - ilB. I.

Uno corni), in ipo.fflo ^r^n^j^ fo^piajtuin /luamor p^-
duqa longo, splendent^ et mire acuto. Hsa bestia ni-
mis feroK^ diros bab^t mugitus. 0mne quod obstat,
cornu ^rj^usYerberat. GapjLum po,test p^rimi, noi^
potesjt domari.

:a6

A Cfp, ^yj. — J)e Syria. — Danfa.^cus. Behlata»
ComqgencB provincia. Phcpnicia. Tyrus. Sortyx,
Sidon . Libanus mons . ' Fons Jordanis . Palas:stiTia .
Ascalon, Jerusalem, Chanancea.

In Gange quoque sunt anguillae trecentorum pe-
dum longse. Ibretiam quidam Termes, qui instar
cancri bina habent braehia, sex cnbitontm longa,
qmbos elephantes corripiunt et undis immlSr-
gunl.

lodicum auoque mare gignit ^estudines, d$ qua-
rum testis c^pac^a bospitia sibi faciunt bomines.

Indi^ quoque magnetem lapidem gignit, qui fer-
rum rapit. Adamantem etiam, qui noA nisf hircino
sanguin^ freLXif^ pptes.t.

Cap. XIV. — De Parthi(^. — Parthia i^nde dicta
Araeusia, Assyria, Media, Persida, Persepolis.
Magicas artU origo, Pyrrhktes. Synelites.

Ab Jpdp 0umiqe psque ad Tigrim, e^tPajibia tri-
ginta tribus regiomta? distip^. Dicitur autem
Parthia a Parthi§, yeniej^tibji^^ e l^pythia. "^^i in ^a
regio 4r$cusi^, ab pppidp Aracusfi 4io^. ^si i^^m
in ea Assyria, ab Aasur, filio Sem, qui eam prim^s
incoluit nominata. fisl in ea quoque Media/a Me-
do rege dkla, qui eivitaiem cotutruens Mediam
nominavit, de qua et regio nomen mutavit. In
ea eiiam Persida, a Perseo rege dicta, qui civita-
tem PersepoUm «difieavit, de qua et reg(o nomen
aecepit. In faac primum orta est ars magica. Persida
lapidem pyrrfaitem mittit, qui manum prementis urit
ec syneiit^ro, cajus candor cum Inna Crescit, et de-
ficit!

Cap. XV. — DeMes&potamia,—' Ninive, Babylonia,
Babylon. Chadkea ubi astronoma primimiw-
venta. Arabia, Sqbq. Mons Sina. Mc^dian,

A Tigri flumine usque ad Eupbratem estMesopo-
tamia, a duobus Au^iis Graece ita dicta, quoQ in
medib duorum fluminum sit constituta. In hac est
civitas Ninive, itinere trium dierum, a Nirio rege
constructa et nominata. In hac etiarh regio |iabyIo-
nia, a civitate uabytbne nominata. Hanc Nemrod
gigas fnndavit ; sed Semiramis regina reparavit. Cu-
jus muri latitodo est qdtnquaginta cubitorum, alti-
tudo dncentoram cobitorum, ambitns civitatis qua-
dringeotorum octbginta stadiorum, centom portis
;ereis flrmata, fluvio Euphrate per medium ejns
currenie ikrigna. Hujus arx Bab^, quatuor millia
passDum^ alta scribitur.

In ea quoqoe estChald«a, in qua primum inventa
esf astrofboiAia.' In ea et Arabia, quae eti^m Salja
dicitur, a Saba filjo Cbus. In hap ^hus cojligitur ; Jn
hac et mons Sina, qui et Oreb, in qiio lex a iMoyse
'scribitur accepta; jtixta quem urbs Madian fuit, in
qua Jethro sacerdo? praefuit. !n ea sunt gerites mul-
l£, Moabiiie/AmmonitdD, Idtuma^i, Sarraceni Maclia-
nitae, et afiae li&TiltSs.'

Ab Euphxate usque Ad m^re mediterr^nejurp est
Syria, |t quo4am Syro rege dicta, in qua est Dama^-
cus, a Dan^sco Abraas Jiberto copstructa e^ dicta,
ol^ip Jteblata vocata. Est in ea GoQia^enj^proviAcia,
Sst et Pboeusicia, a Pboeniee ave, qu^ sol» io hac
terra invenitur, sive a Phccnice rege, filio Agenoris
dicta. In hac sunt Tyrus qnae et Sortyx, e{ Sidon
ciyitates sitae. lo faac etiam mons esl Libanus, ad
cujus radicem oritur Jordanis fluvius. Est in ea
quoque Palasstina, a civitate Palspstin, quse nunc
Assaion vocatur, dicta. Bst in ea Judaea, aJudafllio
n Jacob, de cojus tribu reges erant, nuncupata. In hac
etiam Chanarisa a Ghanaan filio Cham dicta. tn hac
est Jerusalem, quam Sem fllius Noe construensj
Salem noriiinaviti Sed Jebus, et filius Chanaan in-
babitavit, unde Jebus el Salem dedit ci nomen rex
David Jerusalem, quasi Jebnsalem. Quam Salomon
fllius ejus auro et gemmis decoravit, Jeroselyniam
quasi Jerusalemoniam appellavit. Quam a BAbylo-
nlis subversam, 2orobab6l reaediGcavit ; sed Roma-
nus exercitus postea funditus delevit. Hanc postmo-
dum JSIius Adrianus imperator reparavit, iEIiamque
noftiinavit.

Cap. XVJI. — De Palestina. — Samaria, Sebastia,
"Siehisma, Galila!a,Na7iareth. P^Htdpdtis.Sodoma,

Gomorrka. Mare Mortuum. Sarraceni. Agareni:

ffmaeliic^. Nabatfiai.
C Est et in Palaestina regio Samaria, a civilale Sa-
n^^rf^ dict^, quse nunc ^ebas^a lest nuncupa^, oliip
Sicfaima, a Sictem vocata. In bac est quoqoe Gali-
laea, in qua est Nazareth civitas, juxta montem Tha-
bor sita. In faac est et Pentapolis regio, a quirique
civitatibus dicta. tn qua olim fuit Sodoma, et Go-
morrha. In hac est mare Mortuum, a quo fluenta
Jordanis absorbentur. In hac etiam Sarraceni, a
Sara dicti, qui et Agareni, ab Agar. Item lamaelits^
ab ismael nuncupata, Iri hacet Nabathoei, a Nabaioth
filio Ismael ^icti, quorum gantes sunt duodecim.

Cap. XVIII. — De jEgypto. — F.uxia postea ^^9yp-
tus dida. ThebAida,' Thebx.Monachi: Bnbel.
JBgypt, Alexandfia.

Hje superins dictae regiopes^ ab oriente incipiep-
D te9,' recta lipea ^d Medilerranenpri m^re extQodun-
tur. Quibus usque ad Austrur^ iEgyptus oonnect)-
tur, in qua viginti quatuor gen^es esse ferunlur. Haec
iri oriente a Rubro mari surgit, termioum suum
versus occideptem in Lil^ya flgit. Haec prjus ctBona
cbpia, Euxia dicta, poslea ab iE^yptio re^c, fratre
Danai, iEgyptus est vocata. Hii^cfluvioNiloundique
cincta, in modum Deltae futerae est fcmala, centum
millibnsvillarum iriclyla. Hanc nubes non obscu-
rant, pluvise non irrigan[, sed Nilus inupdans eafn
fecundat. In hac est provincia Thebaida," a civitale
Thcbe cognominala, auam Cadmus Agcnorjs filius
in JFIgyptum v^niens aedific^vit, Thebas secundum
illan) quam jn Boeotia copstruxit, nominans : in hac
Maufitius principabatur, et ab hac Tbebaei dipun-

HONORII AUGUSTODUN. OPP. PARS I. DIDASC. ET HISTOR.

127

tur. Huic maxima adjacet solUudo, in qua olim A
conversabatur monachorom multitudo. Cambyses
rex JSgyptum superans, civitatem condidit, cui no-
men Babylon indidit, quas nunc caput illius regni
existit. In hac et victor Alexandercivitatemedilica-
vit, quam ex suo nomine Alexandriam nuncupavit.
Cap. XIX. — De Caucaso et regionibus Orientis. —

Amazones, Massagetas, Colchi, Sarmatie, Seres.

Bactra, Hircania, Himia. Scythia. Hyperbo-

rei montes. Albania. Armenia. Arath mons.

Iberia, Cappadocia.

•Suprascriptis regionibus, usque ad Aquilonem
annectuntur hae regiones. Mons Caucasus a Caspio
roari orientis attoliitur ct per Aquilonem vergena
pene usque ad Europam porrigitur. Hunc inhabita-
bant Amazones femin» videlicet ut viri pr»liantes.
His cohabitant Massagetie, et Colchi, et Sarmatae. B
Seres est oppidum Orientis, quo Serica regio, et
vestis, et gens est dicta. Post hanc est Bactra,
a Bactro amne vocata. Huic conjungitur Hyrcania,
ab Hyrcana sylva nominata, in qua sunt aves qua-
rum pennae splendent per noctes. Huic jungitur
Scythia et Himia quarum gentes, sunt quadraginta
qnatttor. IbisuntHyperborei montes. Hanc sequi-
tur Albania, a candore populi dicta, eo quod albo
crine ibi nascantur. Cui connectitur Armenia, in
qua est mons Ara^h, super quem arca Noe post di-
luvium requievit, ccyus usque hodie ligna ibividen-
tur. Huie copulatur Iberia. Illi vero Cappadocia, a
civitate ejusdem nominis dicta, in hac equ» avento
concipiunt, sed foetus non amplius triennio vi-
vunt. G

Cap. XX. — De Asia Minore. — Ephesus. Corpus

Joan. Evang. Ephesi quiescit. Nicasa civitas.

Bithynia. Nicomedia.

Asia minor post hanc constituitur, quae pene un-
dique mari cingitur. In hac est Ephesus civitas, ab
Amazonibus constructa, in qua requiescit corpus
Joanuis Evangelistae ; in hac etiam civilas Nicaea, in
qua magna synodus est focta. Prima provincia Asiae
Minoris est Bithynia, prius Berica, post Migdonia,
mox a Bithyno rege Bithynia appellata. In qua est
eivitas ejusdem nominis. In hac est etiam civitas
Nicomedia, a Nicomede rege constructa et dicta.

Cap. XXI. — De regionibus Asias. — Smyma^ Ga-
latia. Phrygia. Troja, Lycaonia. Caria, Hymus,
/I., Lydia, Thiatiria, Isauria^ Cilicia. Amana
mons, qui et Taurus. Tharsus. Lycia, Pisidia^ D
Pamphylia, Euxinus pontus,

Bithynia quoque dicitur Major Phrygia, in qua
est civitas Smyrna, a Theseo rege constructa. Huic
jungitur Galatia, a Gallis dicta, quos Bithynus rex
in auxilium evocavit et post victoriam eis terram di-
visit. Hanc sequitur Phrygia, a fiiia Europas Phry-
gia sic nominata. Haec et Dardania a Dardano, Jo-
vis filio dicta. Et in ea civitas ejusdem nominis, ab
eodem constructa. In hac est etiam civitas Troja,
a Troo rege constructa et nominata. Haec quoque
nium ab Uo rege est dicta ; hujus moenia dicuntur
Pergama. Huic adjacent Lycaonia, et Caria, i)bi fluit
Himus fluvius, aureis arenif famosus, Inde est Ly-
Oia a Lydio rege, fralre Tyrrheoi appeUata. In hac

m

etiam Thyatira. Deindeest Isauria, ab auraquaun-
dique perilatur, dicta. Post hanc est Cilicia. a civi-
tate ejusdem nominis nuncupata, quam Cilix, filius
Agenoris, construxit, «t ab iUa regio nomen accepit.
In hac est mons Amana, qui et Taurus. In hac et
Tharsus civitas, a Perseo constructa, Pauli apostoli
inhabitatione gloriosa. Deinde est LyciaetPisidia et
Pamphylia. Euxinus Pontus regio multarum gen-
tium, a qua et Ponticum mare appellatur. In quo
Ovidius, ct poslea Clemens exsilio relegantur.

Post decursam Asiam, transeamus ad Europam.

Cap. XXII. — De Europa. — Ryphan montes, Ta-

naiSf /Z., Mceotides paludes, Theodosia.

Europa ab Europe rege et ab Europa filia Ageno-
ris est nominata. In qua imprimis versus septen-
trionem sunt Ryphaei montes, et Tanais iluvius, a
Tanao rege dictus, et Moeotides paludes, Magno
mari juxta Tbeodosiam urbem, sejungentes.
Cap. XXIII. — De Scythia.

A Thanai fluvio est Scythia inferior, quae versus
meridiem usque ad Danubium porrigitur. In hac
suct istas provinciae, Alania, Dania, Gothia.

Cap. XXIV. — De Germania superiore. — Ger-
mania unde dicta. Limites et fines Germanice su-
perioris. Suevia, Rethia, Bavaria^ RaHspona,
Francia Orientalis. Thuringia.

A Danubio usque ad Aipes est Grermaniasuperior,
quse a germinando populos dicitur. Yersus occasum
Rheno, versus aquilonem Albia fluvio terminatur.
In hac est regio Suevia, a monte Suevo dicta. Haec et
Alemania, a Lemano lacu appellata. Haec et Rethia
dicta, In bac Danubius nascitur, et sexaginta prae-
cipuis flttviis attgetur, et in septem ostia ut Nilus di-
visus Ponticum mare ingreditur. Est in ea Noricus,
quae et Bavaria, in qua est dvilas Ratispona. Tum
et Orientalis Francia, cui conjungitur Thnringia
quam sequitur Saxonia.

Cap. XXV.— De Germania inferiore . — Dania, i. e.
Norvegia. Messias. Pannonia inferior, Bulgaria.

Ab Albia fluvio est Germania inferior, quae versus
Aquilonem Oceano excipitur. In hac est Dania et
Norwegia. A Danubio, imo circa Danubium versus
orientem, usque ad mare tfediterraneum est Mes-
sias, a Messium proventu dicta, deinde Pannonia
inferior et Bulgaria.

Cap. XXVI. — De Thracia.

Inde Thracia, a tras fllio Japhei dicta. Haso ha-
bet Hebrum fluvium, et civitatem Hebron ibi con-
Btmctam et dictam.

Cap. XXVH. — De Grmeia. — Cethim, Hiyrieus,
Dalmatia, Epirus, Fons in Epiro. Chaonia, Mo-
losia, Elladta, Attica. Athenas. Beotia. Thebani
et Thebasi differunt. Aonia, PeUmonesus, Thes^
salia^ Macedoniay jEmathia. Olympus mons.
Thessalonica, Achaia, Arcadia, Arbastus lapis.
Pannonia superior. Mons Peninus, Histria.

A Mediterraneo mari est Gnecia, a Graeco rege
dicta, terra Cethim olim vocata, et versus austrum
Magno mari terminatur. Quae etiam Illyricus nomi-
nata, et in ea provincia Dalmatia a Dalmi civitate
vocata. Bst et Epirus a filio AchiUis Pyrrho sic

lilK9

DE IMAGINE MUNl)! Llfilll TRES. — LlB.l.

dicta. Iq Epiro est fons in quo faces acceosae ex-
stingaiintar, et iteram exstinctse, accenduntnr. Est
et Chaoma, a civitate ejbsdem nominis appellata,
quam Helenas f rater Hectoris aedificavit, et ob amo-
rem fratris sui Chaonis Chaoniam appellavit. HsBC
et Molosia a civitate Molosia dicta, quam Molossus
filias Pyrrhi, constnixit, et a nomine suo Molosiam
vocavit. Est ibi et Eiladia, ab Ellade rege, filio
Deocalionis et Pyrrb» dicta. Ipsa est et Attica, ab
Atti rege. Ipsa est vera Graecia. In hac est ciVitas
Athenae a Cecrope rege constructa. Ibi est et Beotia
a bove dicla, quia Cadmus filius Agenoris illo ve-
niens, bovem reperit quem diis immolans Theba^
construxit. Provinciam Beotiam nuncupavit; de hac
dicuntur Thebani, de alia Thebsei. Eadem provincia
dicitur Aonia, a fonle Aon Musis consecrato. Ibi
est ct Peloponesus, a Pelope rege, et civitate eju.s-
dem nominis dicta. Ibi et Thessalia, a rege Thes-
salo dicta. Ibi et Macedonia, a Macedone rege ap-
pellata. Haec et JSmathia, ab JEmatho rege vocata ;
^in hac est mons 01ympus,qui excedil nubes. In hac
est et Thessalonica, a Thessalo rege Glio Graeci con-
structa. Ibi est Achaia, ab Achaeo rege et civitate
ejusdem nominis, dicla. Ibi et Arcadia, quae et Si-
cyonia a Sycione rege nuncupata. Arcadia. Arbaston
lapidem mittit, qui semel accensus exstingui non
potest. Deinde et Pannonia superior usque ad
Pemnum montem. Ad aquilonem ejus Histria, ab
Histrio amne, qui et Danubius, nominata.
Cap. XXYIII. — />e/to/ia. — VaricB lialice appella-

tiones. Roma, Civitatum formcB secundum feras .

Roma fcrmam leonis habet. Brundusium formam

cervi. Carthago bovis. Troja equi, Thusciay Cam-

pania, Apulia, Imbria. Hetruria. Longohardia.

Padus et Eridanus. Venetia. Gallia unde sic

dicta. Rheni fons.

Italia olim magna Graecia est dicta, postea a Sa-
turno, est Saturnia appellata. Mox Latium, eoquod
Satumns pulsus a Jove ibi latuit, dicta . Deinde Au-
sonia ab Ausone rege. Tandem ab Italo rege Siculo^
ram Italia vocata. Hasc ab Alpibus aurgit, et in
Magno mari terminum figit. In'hac est urbs Roma,
a Romulo constracta, et fic dicta. Antiqui civitates
secandum praecipuas feras, ob significationem for-
mabant. Unde Roma formam leonis hahet, qui cae-
teris bestiis quasi rex praeest. Hujus caput est urbs
a Romulo constracta : lateritia vero aedificia utrobi-
qoe disposita : unde et Lateranis dicitur. Brundu-
sium autem formam cervi, Carthago bovis, Troja
equi figuram habuit. Estinltalia Tuscia provincia,
a thare, et sacrificiis dicta. Est et Campania, a Ca-
pua civitate dicta, et a Capi rege constracta. Ibi est
et Apulia. Est et Imbria, inde dicta, quod imbribus
tempore diluvii saperfuit. Est et Etrutia ab Etrusco
rege dlcta. Est et Longobardia a longis barbis vo-
cata. Padus, cui et Eridanus Italiae fluvius ab Ap-
penninis montibus oritur, ac mari immergitur. Ve-
netia a Beneco rege, prius Benetia dicta, deinde
Yenetia. Crallia a candore populi dicitur, gala enim
Graece lac dicitur. Rhenus ab Alpibus nascitur, et
contra aquilonera vergens, sinu Oceani cxcipilur.

430

A Cap. XXIX. — Dc Gallia. — Gallia Belgica, Pran-

cia. Francus rex. Gallia Lugdunensis^ Comaga,

Togata. Gallia NarbonensU. Aquitania.

A flumine Rheno est Gallia Belgica, a civitate

Belgis dicla. Haec a monte Jovis surgit, et versus

aquilonem Britannicum oceanum incidit. Haec et

Francia a Franco rege est dicta, qui de Troja cum

iEnea veniens, Trojam juxta Rhecum condidit, ter-

ram Franciam cognominavit. Hanc versus occiden-

tem excipit Lugdunensis Gallia, quae et Comaga, ob

longas comas est dicta, et Togata a longis vestibus :

quae versus austrum habet Narbonensem Galliam a

civitate Narbona dictam, versus occidenlem Aqui-

taniam ab aquis dictam Rodano et Ligere.

Cap. XXX.— De Rispania. ■— Hiberus ft. Sex. Kv-
B spania provincUe.

Indc est Hispania ab Hispano rege dicta, prius
Iberia, ab Ibero flumine, et Hesperia, ab Hespero
rege nominata. Haec versus occasum Oceano termi-
natur. Sunt in ea sex provinciae : Tarracona, Car-
thago, Lusitania, Galatia, Betica, Tinguitania a
praecipuis civitatibus dictae.

Cap. XXXL — /)e Br%tannia.--Britannia, Anglia,

Hibemid. Tanatos terra serpentes perimens.

Jsole, Orcades^ Scotia, Chile. Marecongelatum.

Contra Hispaniam versus occasum sunt in Ocea-

ho hae insulae : Britannia, Anglia, Hibernia, Tanatos,

cujus terra, quovis gentium portata, serpentes peri-

mit. Isole in qua fit solstitium. Orcades triginta

tres. Scolia, Chile cujus arbores nunquam folia de-

ponunt, et in qua sex mensibus, videiicet aestivis,

C est continuus dies, sex hiberais continua nox. Ultra

hanc versus aquilonem, est mare congelatum, et

frigus perpetuum. Europam perambulavimos. Ad

Africam transmigremus.

Cap. XXXH. — DeAfrica. — Libya. Paratonium

civitas.Montes Catabachmonii. Aras Philenorum.

Cyrenaiea, Cyrene. Pentapolis. Tripolis. Bisace.

Heusis. CarthJago. Carthagtnis descnptio. Getulia.

Numidia. Hypane. Maurttania. Stiffia. Caesaria.

Tingitania.

Africa ab Apher uno ex posteris Abrahae est dicta.
Haec in oriente Indii fluminis surgit, et per meri-
diem vergens in occidentem tendit. Hujus prima
provincia est Libya,a regina ejusdem nominis dicta.
Haec a Paratonio civitate et Montibus Carabachmo-
niis initium sumit, et in aris Philenoram finitur.
D De hac Libycum mare dicitur. Inde est Cyrenaica
a civitate Cyrene nominata ; sed a regina ejusdem
nominis constracta, et dicta. Haec et Penlapolis a
quinque civitatibus est dicta. Scilicet Berenice, Ar-
sinoe. Ptolemaide, ApoUinea, Cyrene, a propriis
conditoribus ita dictae. Inde Tripolis a tribus civita-
tibus dicta, quae sunt Occasa, Berete et Leptis
magna. Post hancBisace, a duabus urbibus dicta,
id est Adromeus et Bizantium. Deinde est Heusis,
in qua est magna Carthago a Didone, quae et Elisa,
constructa, et Carthada, a Cartha oppido nominata.
Sed a Romanis deleta et denuo reaedificata Carthago
est appellata. Hujus muri latitudo fuit septem et de-
cem cubitoram. Post hanc est Getulia. Inde Numi-
dia, in qua regnavit Jugurtha. In hac ast eivitas

i3(

HONORII AUGOStODON. OPP. PARS t — DibASC. ET fllSTOR.

lai

Hippone, in qua foit Augustinus epuscopus. Inde est
Manritania, a nigredine dicta. In hac est provincia
Stiffensis a Stiffi oppido. Alia Caesariensis, a civi-
tate Cssaria dicta. Tertia Tingitania a civitate Tingi
nuncupata.

Cap. XXXIII. — De ^thiopia. — Saba, Caramdn-
tes, Fons apud Garamantes, Troglodita, Gades,
baditanum mare. Atlanticum mare. Astrologia
ubi descripta.

Versus meridiem vero e»t ^Ethiopia, ab Ethan
dicta, una in Oriente, in qua est Saba urbs, de qua
fuit illa regina quae ad Solomonem venit, allera in
occidehte. Inler quas sunt Gfaramantes^ a Garama
civilate dicti. Apud quos est fons tam frigidus die-
bus« ut lion bibatur ; tam fervidus hociibus, ut noii
tangatur. Quibus versus orientem cohabitant Tro-
glodytac, cui celeri' cursu fei^as capiunt. Inlra iftthio-
piam sa^t niaximal loca des^rta, ob sblis ardorem,
et dlVersi gbneris sefpenli-a liomiiiibus incognita.
Deinde est maxihius Oceanus, qui solis calore dici-
fnr fervere ut cacabus. ta extremis finibus Afric;je
versus occidentem est urbs Gades, a l^h^iiicibus
constructa, de qua Gaditanum mare dicitur. In ipscl
vefo Oceano est moiis Xtlas altissimus, unde At-
lanticum mare appelktur. Allas autem erat rex
Africac, frater Promethei, a quo mons nomen acce-
pil, quia in eo resldens, Astrolpgiam descripsit,
unde et coeium sustinere dicitur. Peragratis Africae
finibus, ad iasulas maris accedamus .

Cap. XXXIV. T- De insulis, ei.novoy ut dicunt, orbe.
-r Gyorus, PapljLUS, CretaJHare Adriaticumj Aby-
dos. tietlespontus. Cqos. Cyclades. tlodus. Mreus^
Colossus Scptuaginta cubuorum altus, Tenedus.
Carpaihos. Carpfatiummare.iitherea. Delos. Co-
turnices ubi primum visas, learia^ Naxos, Melos,
Paros. Parium marmor. Lapis Sardius. Cidon,
Safhoi. Fictilia vasa ubi reperta.

Insulse sunt diota^, quasi in salo sitae. In Mediter-
raneo mari est Cyprtfs insultf contra Syriam, a Cy-
pro civitate dlctflf. Haec et paphus, a civitate ejusdem
nominis. Creta a Creto rege dicitur, hsec et Centa-
polis, a cehlum urbibiis muncupdta. Haec sila est
contra tybicuih mare, quod' ei Adriaticum, aB
'Xdria civitate dlcltur. Abydos' est insula in Helle-
sponto, in ^uropa. Hellespbnlus ali' flelle civitate
dicitVr. Coos insiila Atric». Cyclades dicuntur,quod
in rotundb sinl positse. Cyclus enim dicitur orbis.
Sunt autem quinquaginta quatuor contni Asiani
positae. llarum prinia Rbodiis a civitate ejiisdem no-
minis d^cta ad orienteni est posita. In hac fuit olim
^rcu^ colossus septuaglnta cubitorum altus. te-
ncdus ad septentribneni ejiis posiCa, a civilate Teiie,
et ejiis cohstructore ejusdem nomlnis dicta. (!!arpa-
thbs ad meridiem ipsius contra ^Egyptum posita.
Unde et Carpatium mare, et Carpatlse naves. Cy-
theraea ad occasum est sita, a Cilbero nionte dicta.
Hasc e( Porphyris dicilur. Delos in medio Cycla-
dum sila, a civitate ejusdcm nominis dicta. Haec
tempore diluvli sub Ogygio facto primum apparuit,
unde et Delos nomen accepii, quia delos maiiife-'
stum sonat'. Hicc et Ortyga ab Ortygonietis, id est

A coturnicibus, quee primum ibi visse sunt. Icaria in-
sula a puero Cretensi naufrago est dicta, a qua Ica-
rium mare dicitur. Naxon insula Dionysii, qui et
Bacehus. Melos, quse et Storia, rotunda insula. Pa-
ron a civilate ejusdem nominis dicla, a Paro Jaso-
nis nepote constructa. HaBC gignit marmof candi-
dissinium, quod Parium dicitur, et SardiuAi Ifipl-
d^m. Cidon est insula : in bac mastix Aadcitur. Sa-
Aios insulaa Samo eivitate dicta, in ^Egaeoest mari
sita. De hac fuU Sibylfd, et PyllmiorAs. In hac
fictilia vasa striAt reperta .

Cap. XXXV. — De Sicitia. — trinacrid dicla a

tribus montibus. JEtna mons. Scytla. Charybdis

Comcedia ubiinventa. Vulcania;. Stcechades.

Sicilia a S^icuto rege dicitur. Italia dicla. Prius

B Sycania, a Sycano rege cognominata, contra Ita-

liam sila. Haec et Trinacria, a tribus montibus di-

citur. In hac est mons jEthna cujus sulfurea exae-

stuant incendia. Iti hujus freto est Scylla et Cha-

rybdis. In hac erahl olim cyclopes. In hac inventa

esC comoedia Ebliae insulse ab Eolo rege dicta juxta

Sicifiara posilae- Hae et Vulcaniae, quia incendio

sunt' plenae. Sunt vero noveni Slaechadesinsulae con.

(ra tfassiliaitt silse.

fcAP. XXXVI. — De Sardinia-^ — Fontes calidi
cxcitatem furibus inferentes. Corsica, Cyrene,
Ebosus, Colubria, Insulas,Baleares. Fundte ubi
inifenta.Gorgodesinsuke.Hesperides.Aureapoma.

Mare concretum. Meroe. Syene. Perdita insula.
Sadinia a Sardino rege, ITercuIis filio, dicta,
Q conira Numldiam est sita. In hac nec serpenles,
liec lupi gignunlur. In ea est soUfuga animal ut
ai^anea^morsuhomines perimens. In ea est et faerha
similis apiastro, quae comedentibus rictus contrabit,
et quasi ridefites interimit. In hac suht fontes ca-
lidi, infirmis medelam, furibus in/erentes caecilalem.
CorsiCa, a' Corsa muliere dicta, contra Liguriam
^ta : qua^ primitus taurum suum quaesitura illuc
veilit, el referens loci ferlilitatem, a Liguribus in-
hibilari coepit. Haec et Cyrene a Cyrino rferculis fi-
lio esi dlcta, quia ab eo est inhabitata. Ebosus in-
sul& cbntra Hispaniani. Hanc fugiunt serpentes. Ibi
est et' Colubria plena serpentibus. Ibi et Baleares
ihsul^. In his inventae sunt fundae. Gorgodes insulae
in Obeanof juxta Atlantem. In his olim habitaverunt
.Goi^^ohes. Juxta has Hesperides, ab Hesperia civi-
tate dicta^. In his oves albis velleribus abundabant,
quse ad purpuram optime valebant. Unde dicitur
f&butose aurea mala habuisse. Aiiclon enim dicitur
ovis Graece. Inler has fuit illa magna, quse Platone
scribente cum populo est submersa, qus Africam et
C!uropam sua magnitudine vicit, ubi nuiic est Con-
crelum mare. Meroe insula est in Nilo fluminef ia
capite iGlhiopiae, in qua absumiturumbra ineestate.
In liac est lignum ebenum^ juxta quam est civitas
Syene, in qua est puteus a philosophia factus, aexa-
ginta cubitorum altus : in cujus fundum splendet
sol recto radio in mense Junio. Est quaedam Oceani
insula dicta I^erdita, amaenitate et fertilitate om-
nium reruniprae cUnctis terris iongeprsestantissijiia;

D

m

bE ImAGINE MONDl LIBRI TRKS. — LIB. f. i34

Quae aliquanrfo casu,inventa, A Cap. XLI. — be voragine. — Quomodo fiat vo-

homimbus ignota

postea qussita non est inventa, el ideo dicitur

rerdita. Ad banc fertur Brandanus vehisse.

Cav. XXXVII. — De infemo. Jnsula* circumwi-'
muSi nunc infema etiam netamus. De nomini-
bus infernL — Acheron, Styx, Phtegeton.

Infernui ideo dicitur inferaus, quia inferius est
]>ositus. Sicut enim terra est in medio aere : ita est
iofernus in medio terrae. Unde et novissima terra
dicilur. Est autem locus, ighe et sulphure horridus,
ioferius dilatatus, su]Serius coangustatus. Hic lacus
vei terra mortis diciiur, quia aniraae illuc descen-
dentes veraciter moriunthr. flfic et stagiium ignis
dicitur, quia uC Idpis mari , ifa animae illi immer-
guntur. Hic ierfa teriebrosa vocatur, quia fumo' et
fa>ioris nebula obscuratur. Bic terra oblivionis nun- B
cupatur, quia sieut ipa obliti sunt Dei , Ita eoram
obliviscitur Deus misereri. Hic dicitur Tartarus ab
horrore, el iremore , qma ibi est flelus ei stridor
dentium {Matih, vin). Hic et gehenna, id est, ierra
ignis nominatur. Ge enim ierra dicitur, cajus ignis
noster ignis umbra esse dicilur. Huj«s profunditas
et recessus dicilur Erebus, draconibus et igneift ver-
mibus pleotts. Hic pateas os dieitur, et baralhrum,
quasi atra vorago. Hujus loca fetorem exhalantia
dicuntur Acheronta, id est spiracula immundos
spiriius emitientia. Hic esl Slyx quod Gra?ce sonat
Iristitia. Dicitur el Phlegelon, qui esl fluvius infer-
nalis, ob vicioitatem ignis, et sulphuris, fetore et
ardore horribilis. Sunt et alia multa loca, sive in

rago.

Ampotis quoque, id esl vorago , in Oceano in
exortu lunse majori aestu fluctus insolvit et removit.
Haec autem vorago, quae totas aquas et naves ab-
sorbet el revomit, hinc fit : est in terra abyssus
profundissima, de qua scribitur : Rupti sunt omnes
fontes abyssi magncB (Gen. vii). Et juxta hanc
suht cavernosa loca, et speluncae late patcntes. lu
his venti de spiramine aquarum concipiuntur, qui
et spirilus procellarum dicuntur. Et hi suo spira-
rtine aquas maris, per patentes terrarum caVerhas,
in abyssos abstrahunt et ea exundantes iterum ma-
^no impetu fepellunt.

Cap. XLII. — De lerrcemotu, — (luamodo fiant
terrcemotus,

De his ventis fit ef terras raotus. Nam venti con-
cavis locis inclusi dum erumpere gesiiunt, terram
horribili fremore concutiunt , camque tremere
faciuut .

Cap. XLIII. — be Hiatu.— Causa kiatuum terroe.
Tremor terrce qiiid, hiatus quiH Cur Sicilia
ftafnm,as evomat^ et arenas, ac lapides egerat.
Scyliceorum canum latratus unde.

Rinc etiam fit terrse hiatus, dnm loca cava , et
oontinuis aquis frigida, ventis eonclusa rumpuntur,
et introvsus cadentia in hiatum aperiuntur, de qui-
bus et mult86 eivitates devoratde leguntur. Hoc est
autem in terra tremor, quod in nufoe tonifruum. Hoc
hiatus, qao& ibi fulmen. Fiunt aulem cum terrae
motu inundationes maris, eodem scilicet spiritu

iosulis poBualia, autfrigore et vento saeve horrentia, q infusi, vel residehtis sinu rede^i. Inde tellus Sici

aut igne et sulphure jugiter ferventia. Ignea infernl
loca inspeximus, dd refrigeriuni aquarum confu-
giamus.

Cap, iXXVHl. - De Aqua.

Aqua, quta secundum elementum ponitor, ab*
aequalitate dicitur, nnde et aeqaoi', quiod sit plana.
Haec in mari eolligitur, in ilumina difFiunditur, in
fonies dividitcr^, p^r amnes eondecHtur, per terras'
dissipatur, per aera attenuatttr. Tolam terramf cin-
git, omnes regiones , et provincias dividit. Hujua'
immenaa protunditas diditttr abyssus, quasi abest
iuodua, habet tameii fundiim, quafflvis nimb pro-
fottdum.

Cap. XXXIX. — ^ D6 Oceano. i

Oceanus dicitur, quasi ocior annis, vel quasi' zo -
narum limbus. Quinque enim zonas mundi in mo-
dum limbi ambit.

Cap. XL. — Be oisfu rfiaris.

.£stus Oceani, id est, acccssus et recessuis lunam
sequitur, cujus aspiratione retro trahilur, ejus ina-
polsu refunditur. Quotidie autbm bis afHuere et
remeare videtbf, Cum luna di^escente crescit, cum
decrescente decres(iit' ; curh' lCina est in aequinoctio,
majoresOeeam fhictas surgimt, ob vicinitatdm lunae;
emn in sohtUio, mMofes, ob longinquitatem ejus.
Fer dediSm et flovem sfnnOs adjytinei^ill'' m6tus, et
parla ilA^retxmilta, ut luna feveilitur

lise, quia cavemosa, et sulphure et bitumine strata,
ventis pene tota et ignibus patet. Spiritu ihtrorsus
cum igne concertante, multis saepe locis f\imum,
vef vapores, vel flammas eructat , vel etiara vento
acrius incumbente arenarum lapidurtve moles egc-
rit. Inde montis iEthnae ad exemplum gehennse
ignium tam diutinum durat incendium, quod insu-
larum iEolidura dicitur undis nutriri, dum aqua-
rum concufsus apiritum in imum profundum se-
cttm rapieBS, tanditt suffocat, donec venis terrse
diffustt^ fbmenta ignis aoeendat. Huic Scyllaei caiws
latrare fing untur, dum procul navigantes undarum
frenlore terrentur, quas sorbente voragine coltidit
aestns.

SimiU de causa in aliis etiam terria inoendium
snrgit, et gehennam praeostenilit.

Cap. XLIV. — De frigore. — Cur extremce Oceani
partes perpetuo frigore korreani.

Sicut calor de igni, ita frigus de aqua nascitur,
unde extremse partes Oceani rigido gelu, et perpe-
tuo frigore horrent, quia calore solis carent. Pars
autem Oceani , quse medium ofbem dividit ideo
calore jugiter fervet^ quia solem continuo supra se
habet.

Cai*. XLV. — De Aquis dulcibus et salsis.

Oceanqs fluviorum occursu non augetur, quia
fluenla dulcia partim salsis vadis consumuntur, vel'
ventis , vel vapore solis abripiuntur, partini per
occultos meatus in suos amnes revertuntur. Idcirco

13&

HONORII AUGUSTODUN. OPP. ^AtlS I. — DIDASC. ET HISTOR.

136

perdarat salsus, tot fluminibus, ac pluviis irrigatus, A Gap. LI. — De animalibus aquarurn.-^ Cur aves

quia exhausto a sole dulci tenuique liquore , quem
facilius ignea vis trahit, omnis asperior, crassior-
que linquitur. Ideo summa maris unda est dulcior,
profunda amarior; luns vero alimentum est in
dulcibus aquis, solis vero in amaris.

Cap. XLVI. — De Mari Hubro. — Mare unde
dictum.

Mare Rubrum de Oceano exit, sed roseum colo-
rem de terra trahit, quae tota sanguineo colore ru-
bet, ac vicina littora inficit. Uare dicitur, quod sit
amarum. Hoc per venas terrs occulto meatu discur-
rit, amaritudinem in terra deponit, dulce in fonti-
bus erumpit. In seipsum tandem refluit, ut scribi-
tur : Ad locum unde exeunt flumina revertuntur, ut
iterum fluant. Omnia flumina intrant mare.

Cap. XLVII. — De gemina oqutB nahira. — Cur
mare non redundet Cur fonlei in cestate frigidif
in hieme vero calidi.

Dicitur tamen, quod aqua natura sit duplex, scili-
cet salsa et dulcis. Salsa maris est gravior, dulcis
fontium et fluminum est levior. Et cum legaturquod
Dominus fontem in paradiso produxit, et in quatuor
flumina dividens totam terram in quatuor partibua
mundi rigare prscepit, didtur quod eraplio fontium
omnium, vel fluvioram dulcis aquas de illo fontet
vel fluviis decurrat, et in matricem abyssum ejus-
dem fontis refluat. Qus licet universa marc influat,
amaris tamen aquis nou commiscetur. Sed ut puta

tft aere volent, Amphibios.
Pisces et Ave» in aquis ideo commorantur, quia
de his facta leguntur. Quod autem aves in aere vo-
lant, et in terra habitant, ideo fit quia aer est humi-
dus ut aqua, et terra est aqus permista. Quod vero
qusedam animalia de terra creata, in aquis possunt
morari, ut sunt crocodili et hippopotami , hoc ideo
fit quod aqua est valde terrs permista.

Cap. LII. — De signis in mari prognosiicis.

Cum in nociurna navigatione scintiilat ad remos,
tempestas erit. Et dum Delphini undis saepiusexsi-
liunt, quo illi feruntur inde ventus exsurget et inde
nubes undis excussae coelum aperiunt.

De profundis aquaram emergamus, et scriptoria
° penna in aera suspcndamur.

Gap. LIH. — De aere. — Damones in aere com-
morantur.
Aer est omne quod inani simile, a terra usque ad
lunam conspicitur, de quo vitalis spiritus hauritur.
Et quia est humidus, ideo in eo volant aves : ut in
aqua natant pisces. In hoc commorantnr dsmones,
cum tormento diem judicii prsestolantes. Ex quo
sibi corpora sumunt dum hominibus apparent.

Gap. LIV. — De ventis. — Ventus quidi

De hoc procreantur venti. Ventus enim est aer

commotus, et agitatus Et nihil aliud quam aeris

fluctus qui in duodecim dividitur ; et quisque pro-

prium vocabulum sortitur, de quibus quatuor sunt

levis super gravea aquaa labitur, et in occultum

.uum cursum revertitur. Hinc est quod mare m» ^j^Sii^^rmrram^i^^^^lTs,

redundat, cum onmia flumma m illud mtrent. Sic

et suprema maris unda non est adeo amara quam

ea quae in iroo est posita.

Quod fontes sunt in hieme calidi, in sestate autem
frigidi bsec causa est : in eestate calor aeris repellit
frigus in terram, et inde fit aqua frigida ; in hieme
vero frigus aeris pellit calorem in tenram, et inde
fit aqua calida.

Cap. XLVIII. — De Aqua calida.

Et cum omnis aqua sit dulds , aut salsa , viden-
dum unde qusedam erampat calida, vei potida. Soat
quidam specos subterranei naturaliter sulphure
pleni. In his cnm ventus ooncipitur, ejus afflatu aul-
phur accenditur. quod incendium etiam eractant
qusedam loca ut fit in Sicilia. Cum ergo aqua per

Cap. LY. — Decardinalibus ventis . — SeptreniriOf

subsolanuSf auster. Quare australes venti ma-

jores creant tempestatei. Aura, Altanus.

Primus cardinalis septentrio , qui et Aparctias,

faciens frigora, et nttbes. Hi:gus dexter Circius, qui

et Thracius, faoiens nives et grandinem. Ejus sinis-

ter Aquilo, qui et Boreas, constringens nubes.

Secondus cardinalis subsolanus, qui et Apeiio-
tes, temperatus. Cujus dexter Vulturaus, qui et
Calciaa, cuncta desiccans. Ejos sinister Euras, nu-
bes generana.

Tertius cardinalis Auster, qui et Notus, homo-
rem, calorem, atqoe fulmina gignens. Hvjus dexter
Euroaoster, calidus. Hiyus sinister Euronotus, tem-

hec ignea loca currit, calorem et putorem inde » Pcratus. Aostrales venU faciunl majores tempesU-
irahit, et si prope hunc locum erarapit, flammivoma •^» ^^ «* ^"™»'* ^^^^ ^^ ""*"•

ebullit. Si autem longius recesserit , vix tepescit,
deinde penitus frigescit.

Gap. XLIX. — De mortiferis aquis.
Sunt alia loca serpentibus plena , qui viciniam
veneno infieiunt, qu® dum de terra exsorgit, bi-
bentes interimit, ut fons Styx facit.

Cap. L. — De mari Mortuo. •^BUuminis natura.
Quod aqua maris Mortui a ventis non movetor» et
m se nihil vivere patitur, fit ex fontibus bitominis,
quibos tedificata est Babel torris. Bitominis aotem
natura resistit aquae, et non dividitur, nisimenstruo
sanguine.

Quartus cardinalis Zepbyras, qui et Favonius
hiemem resolvens, floresque producens. Hujus
dexter Africus, qui et Lybs, tempestatem, tonitraa
generana et fuimina. Ejus sinister Coras, qui et
Argestes in oriente nubila, in India faciens serena.

Extra hos sont duo venti, Aura, e^ Altanos. Aura
in terra, Altanus in pelago.

Cap. LVI. ---DeNuhibus. — f^uhes quomodo
nascantur. Nubes unde dictas.

Venti 800 spiramine aqoas in aera trahont, qu»
conglobatae in nubes densantur. Dicnntur aotem no-
hes qoasi nimboram naves. Qoibos dom venti in-
closi eraropere nitontor magno mormore concre-*

431

i)E IMAGINE MONDI LtBRl TRES. -LIB. I.

438

panl, el nubibus colUsis igneni terribilem excu- A Cap, LXVI. — De pe^tUentia. — Vnde nascatur
tiant. pesHlenHa aeris ei ubi. Ignis unde dicaturm

Pesdleatia nascitur aere siccitate , vel calore, vel
tempestate corrupto, qui spirando vel edendo per*
ceptas, loem, mortemque generat. Hoc totum quod
dixi infra lunam fii in aere, superius vero remper
serenum existit.

Cap. LXVII. — De igne. — Angelomm corpora
igneasunt,

Ignis quartum elementum scribitur, quasi non
gignis dicitur. A luna usque ad firmamentum exten-*
ditur. Is tantum est aere subtilior, quantum aer
aqua tenuior, aquoi terra rarior. Hic et aetber, quasi
purus aer dicitur, et perpetuo splendore laetatur. De
hoc angeli corpora sumunt, cum ad homines mlssi

Cap. LVII. — De tonitruo et fulminibus.
Strepitus ergo nnbium et ventorum est toni-
truus. Ignis inde excussus est fulgur; qui ignis
ideo quaecunque tangit penetrat, quia est subtilior
nostro igne, et magna ventorum vi impellitur. Ab
Aquilone fulgur, et ab Euro tonitruus tempestatem,
et ab Anstro flatus xstumqne portendit.

Cap. LVIII. — De iride. — !ris quomodo /iat.

Arcus in aere quadricolor ex sole et nubibus for-
matur dum radius solis cava* nubi immissus re-
pulsa acie in solem refringitur. Sicut dum sol
in vas aqua plenum fulget, splendor in tecto red-
ditur. De coelo igneum, dc aqua purpureum, de g veniunt
aere byacinthinum, de terra colorem gramineum
trahit.

Cap. LIX. — De plutia. — Quomodo fiat pluvia.
Pluuia, nymbus.

Imber ex nubibus descendit ; dum enim guttulse
in majores gutlas coeunt, aeris amplius natura non
ferenle, non vento impellente, non sole dissolvente,
ad terras dilabuntur.

Lenta autem, et jugis defluxio pluvia ; repentina,
et praecepa nymbus in nubibus vocatur. Quae, licet
de amaris aquis maris sit hausta, de solis igne in
aere decoeta dulcescit, ut marina aqua humo infusa
dolcem saporem sumit.

Cap. LV. — De grandine. — Grandinis generatio.

Stfllae pluviae ventis et frigore congeiatae in C
aere cotgalantnr, et in lapillos grandinis mu-
tantur.

Cap. LXI. — De nitfe, — Nix quomodo /iat.

Nix aquae vapore nondum densato in guttas, sed
geln pneripiente, formatur, quae in alto mari non
cadit.

Cap. LXII. — De rore. — JJnde ros veniat. Pruina
Ros de aere venit, uuando aquis gravatus rigore
ttoctis et lunae splendore distillat. Si vehementius est
frigus noctis, ros in pruinam albescit.

Cap. LXIII. — De nebula. — Unde nebulafiat.

Nabola fit, dum humidie exhalationes vaporaliter
in aera trahtmtur, vel radiis soUs ad terram repel^
lont.

Cap. LXIV. — De fumo. — Qualis lignorum
resoluiio /iat in igne. Fumus cur amarus

Fomiis eliam aacendit de aqua. Omne namque
corpus constat ex quatuor elementis. Lignum au-
tem est corpos, quod igni injectum, ignis materies,
qoae ei ineat, ardet. Terrae vero materies uritur in
dnerem. Aeris et aqu» materies per fumum eva-
aeseit in aerem.

Ideo autem est amarus, quia natura aquae est
salsa, aive quia terne permista.

Cap. LVX. — De ignieulis.
Quod in nocte videntur stell® cadere, non sunt
steOaey aed igniculi, a flatu ventorum ab aethere in
aerem tracti, et mox in madido aere exstincti.
Patrol. CLXXIL

Cap. LXVIII. — De planelis. — Unde planetm di--
cantur. Motus planetarum anomalus.
In hoc septem stellae singulis circulis contra mun-
dum feruntur, et ob vagum cursum planetae, id est,
erralicae nominantur. Hae immensa celeritate firma-
menti, ab oriente in occidentem rapiuntur ; tandem
naturali cursu contra mundum ire comprobanturi
sicut musca si in rota molendini circumferretur,
ipsa tamen proprio motu contra revolutionem ejus
ire videretur. Hae nec inferius nec superius propter
obliquitatem signiferi vagantes, radiis autem solis
praepeditae, anomalae, vel retrogradae, vel stationariae
iiunt.

Cap. LXVill. — De luna. — Luna cur proprium
lumen non habeat. Nubecula in luna unde. Fro-
prius lurue motus. Signa prognostica tempesta"
tum in iuna.

Luna est primuH planetarum, et minima stella-

rum. Sed ideo major caeteris videtur quia proximA

terrse in primo circulo fertur. Hujus corpus est glo'

bosum, natura igneum, sed aqua permistum, unde

et proprium lumen non habet. Sed in modum speculi

a sole illuminatur. Et ideo luna, quasi lucina^ id

est, a luce nata, nominatur. Quod autem quasi nu*

becula in ea videtur, ex aquae natura creditur. Di-

cilur enim, si aqna permista non esset, terram ut sol

illustraret. Imo ob vicinitatem maximo ardore vasta-^

ret. Globus namque ejus multo terra est amplior

Licet ob altitudinem circuli sui vix videatur modii

fundo major. Luna ea parte lucet qua soli est op«

D posita. Ea autem parte est obscura qua a »o\e aversa

est, a sole vero longius remota licet tota sit, tamen

crescit, nec minuitur, sed objectu terrae, lumine

quod a sole accipit viduatur. Haec licot quotidie vio-

lentia firmamenti ab oriente in ocoidentem feratur,

tamen contra mundum nitens, omnia zodiaci signa,

viginti septem diebus pervagatur. Circulum autem

suum decem et novem annis perambulare affirma-

tur. Luna quarta, si rubeat quasi aurum, ventos

ostendet; in summo comiculo maculis nigrescit,

pluvium mensis exordium. Si in medio, plenilu-

niam serenum.

Cap. LXX. .^ De Mercurio. — Motus ejus.
Secundus planeta est Mercorios, qui et Stilbon,
forma globosus, natura igncus; hinammagnitudine

5

i3§

llONORH AUGUSTODUN. OPP. PARS. l — DIDASC. ET HISTOR.

110

vincens, lumen a sole accipiens, sigQiferum trecen- A nam frigidior in palloreni, ardealior in ruborem.

tis triginta novem diebus percurrens.

Cap. LXXI. — De Venere, --Motus eju».

Tertius planeU est Venus, Aurore ct Zephali fi-
lius, qoi et hesperus, kicifer et vesper, rotundus,
igneus , contra muadum nitens , ut Mereurius
signiferum percurrit trecentis quadraginla oclo
diebus.
Cap. LXXII.— De sole. — Sol unde dietus. Magnu

tudo $olis, Motussolis. Curmtate dies longiores,

hieme breviores,

Quartus planeta sol, vel Phoibus, inde dictus,
quod solus luceat caeteris stellis obscuratis, vel quod
sit super omnia lucois. Forma sphaBricus, natura
igneos, magnitudine octies terram vincens, omnibus

ventuosus in horrorem a terra in obscuritatem.
Cap. LXXIX. — De via planetarum.
Signifer, id est circulus duodecim signorum divi*
ditur in duodecim partes pcrlatum, sub his feruutur
scptem planetse. Sol sub mediis tantum duobus ; luna
per totam latitudinem ; Venus excedens eum binis
partibus; Mercurlus sub octo partibus, duabus in
medio, quatuor supra, duabus intra; Mars sub qua-
tuor medius, Jovis sub media, et super eam duabus;
Saturnus sub duabus mediis ut sol.

Cap. LXXX. — De sono planetarum, — Cur sonus
planetarum a nobis non exaudiaiur. Musica.
Hi septem orbes cum dulcisona harmonia volvun-

tur, ac suavissimi concentus eorum circuitione efii-

stellis lutnen prabens. Hic ab oriente in occidentem B ^^^^,, q^j ^^^^^ y^^ ^^ ^^^^^ ^^^ ^^^

impetu firmamenti fertur, sed contra mundum ni-
tens, per totum zodiacum, trecentis sexaginta quin-
que dibuus graditur. Circulum autem suum viginti
octo annis perambulare creditur. Hujus prsesentia
diem, absentia vero ejus efficit noctem. Sicut enim
tota die supra terram, sic tota nocte lucet sub terra.
Aquilonarem partem oeli peragrans facit nobis
longos dies et aestatcm, australem vero percurrens,
inducit nobis breves et hiemem.

Cap. LXXIiL — De signis solis prognosticis .

Sol in ortu suo maculosus, vel sub nube latens
pluvialem diem prassagit; si palleat, tempestuosum ;
si concavus yidetur, ila ut medio fulgens radios ad
austrum et ad aqailonem emittat, tempestatem hu

venit, quia ultra aerem fit, et ejus magnitudo no-
strum angustum audiluni exccdit. Nullus enim so-
nus a nobis percipitur, nisi qui in hoc aere efficitur.
A terra autem usque ad flrmamentum coelestis mu-
sica mensuratur, ad cujus exemplum nostra inventa
affirmatur.

Cap. LXXXI. — De coplesti musica. — Proportiones
planetarum. Cur philosophi novem Musas finxerint .
In terra namque si in luna A, in Mercurio B, in
Venere C, in sole D, in Marte E, in Jove F, in Sa-
turno G ponilur, profeclo mensura musicae inveni-
tur, unde a terra usque ad firmamentum septem toni
reperiuntor. A terra usque ad luuam est tonus, a
luna usque ad Mercurium, semitonium ; a Mercurio

raidam et veatoosam ; si palUdus in nigras nubas C usque ad Venerem, semitonium ; inde u^que ad so-

occidat, aquilonem Yentnm.

Cap. LXXIV. — De Marte. — Motus ejus.

Quintus planeta est Mars, qui et Pyrois, globo-

cus, igne fervidus. Percurrit sigoiferum duobus

anuis .

Cap.LXXV. ^DeJove.

Sextus planeta esl Jupiter, rolundus , temperatus,
zodiacum peragrans duodecim annis.

Cap. LXXVI. — i)« Satumo. — Motus ejus.

Septimus planeta est Saturnus, qui et Phaeton,
filius Solis. In cujus exortu post triginta annos, qui
im%ginem de sere fuderit, loqui verum bominem pro-
habit. Sphaericus, gelidus ; contra mundum vero su-
perioremgradiens, signiferuro triginta annis percur-

lem, tria sehiitonia. A soie ad Martem toaus, inde
ad Jovem, semitonium ; inde ad Saturnum semito-
nium ; inde ad sigaiferum tria semitonia. Quae siinul
juncta septem tonos efficiunt. Tonut autem habet
quindecim millia sexcenta viginti quinque milliaria.
Semitonium vero septem miliia et octingenta duode-
cim milliaria, et semiss. Unde et Philosophi novem
Musas finxerunt, quia a terra, usque ad ccnlum con-
sonantias novem deprehendunt, quas homini naiu-
raliter insitas invenerunt.

Cap. LXXXII. — De Jwmine microkosmo.
Sicutenim hic mundus scptem tonis, et nostra
musica septem vocibus distinguitur , sic compago
nostri corporis sepicra modis conjungitur, dum cor-

rens. Omnes autem post quingentos, et triginta D p^s quatuor elementis, anima tribus viribus copu
duos annos circulos suos peragunt, et eosdem ut

prios repetunt.

Cap. LXXVU. — De AbsidUms planetarum.

A X&mt centro absides [^iSfc]» id est eirculi pla-
netarom, Jiltiasim» soot, Saturno in scorpione, Jovi
in vii^e, Marti in leoae. soliin gankis, Veneri in
sagiUariis Mercario ia capricomo, lunae in ariete«
me4iis omnium pariibus, et e contrario ad ierrffi cen*
trum bamiUime, ati^e .prOkxime.

Cap. LXXVIII. — Decolor^us plafketarum.

Suus cu*que color est : Saturno candidus, Jovi
claruS; Marti igoeus, LueifeFO cand^, Vespero re-
fu1g«as, Mereario ndiaoa, iun» btaflMias, eoli axw
dens. tt«taDt aaftem colorea a :ptOfmtp^ circulis ;

latur, quae Musica arte naturaliter reconciliatur.
Unde et bomo (AixpoxovfAo; , id est minor muados di-
citur, dum sic consono numero coeiesti Hftosieie par
cognoscitur.

Cap. LXXXfif. — De mensura, sive planetarum
distantia

A terra autem usque ad lunam sunt tfnodectm
millia et sexcenta stadiorum, quod suat quioddcim
miHia sexocnta et vigioti quinqoe mlliiarta. A luna
ad Mercurium septem millia octingenta. doodeisim
milliaria et semiss. Inde ad Veoerem lantum. Inde
ad solem viginti millia tria qnadringinta septem et
tri|;inta et semiss. milliar. A sole ad Martem quinde-
cim miiiia sexcenta et tri^U miL Ad Jovem septem

141

DE IMAGINE MONDl UBRI TRES. - LIB. l

U2

miliia octingeQla duodecim mil, et semiss. Inde ad A.
Saturnmn tantiim. Inde ad ftrmamenlum viginti
tria miUia quadringenta^,tri|^nta eeptem et semi$se
mil.

Sunt itaque a terra usque ad coeliim milliariacen-
(am millia, et novem milUa, et treeenta septttaginta
quinquc roilKaria.

Ignem per globosplanelarum tranoeBdimus ; nune
coelestia penetremus.

Cip. LXXXIV. — De ccelo, — Castum unde dic-
tum . Prognostica tempestatum e cceli specie
Coelam dicitur. quasi casa ilios [xdfcra? -fiklou], id
est domus soUs ; quasi vas ccelatum, quia est stellis
tnsignitum. Est autem coelium subtilis igneaeque
naturae, rotundum^ et a centro terrse sequis spatiis
undique collatura. Unde et convexum mediumque ^
undique cernitur, et inenarrabili celeritale quotidie
circumagitur.
Coelum si vespcre rubet, serenum diem .
Si mane, tempestuosnm significat.
Duae sunt juanse ccelis, orieas, qua sol exit ;
occidens qua &ol intrat.

Cap. LXXXV. — De climatikus,

Climata, id est plagse coeU sunt quatuor :

orientalis ab ortu ;

sohtitialis ad brumalem ;

australis inde ad occasum brumalem ;

occidentalis ex hinc usque ad solstitialem,

septtsntrionaUs ab occasu solstitialis ad ortum cjus-
dem.

Cap. LXXXVI. — De plagis. — Adcenomen e qua- C
luor plagis mundi compositum est aaam.

Oriens ab ortu aoUs,

occidens ab occasu ^us vocatur ;

meridies quasi medidies dicitur.

Septentrio autem a septem stelUs appellatur. Trion
didtur bos, quasi terion ; inde septentriones, qaasi
septem teriones, id est boves. Hse plagse Graece
awcoXr,, M<Jtc, ApxTo^, fjis«j(x6pta dicuntur, d« qui-
bus nomem Adam, qui est minor mundus, compo-
nilur.

Cap. LXXXVII. — De firmamento.

Saperios coelum dicitur iirmameDtum, eo quod
sit inter medias aquas firmamentum. Hoc et forma
spbaericum, natura aqueum, stellis undiqueversum
omatnm. Est autem «ex aquis instar glaciei in mo- D
dum chrystalU soUdatum; unde et firmamentum
diciiur.

Cap. LXXXVIII. — De axe.

In hoc sunt doo poli a polieado dicti ; unus borea-
tis, qoia nobift semper videtur ; alter auMralis, qni
nunquam a oobis oeraituri quia in divexo orbis po-
siti terrae tumore impedimur. In his coelum ut rota
in axe volvilur.

Cap. LXXXIX. — Desteliis. — CurstelUeindie non
appareant, StelUe unde sic dictas. Differuntstella
sidus et astmm.

Coelam est undique steUatum ; sed ideo in die non
apparent, quia fulgore soUs yictse latent, sicut sol
Qobe tectus non Iucet..SteIIa quasi stans luna. Stant

enim stelUe firmamenlo iniixa;, et oon cadunt eo
mira celeritate currente. tJna autam dicitur stella,
muUae simul astrum vel sidus.
Cap. XG. — De sideribus, — Sidus unde dicatur.

Sidera dicuntur a considerando, eo quod navigan-
tes, vel ilineraotes ea considerent.

Sunt autem stellae omnes rotundae et igneae : qua-
rum dispositio soli Deo est cogoita, qui stellas nur
merat, quarum nomina, signa, potestates, cursus,
loca, tempora, solus novit. Sapienles vero mundi
nomina animaliumf vei hominium eis imposuerunt,
nt ab hominibus dignosci possint.

Cap. XCI. — De zodiaco. —- Vnde sit dictus.

In medio firmamenti sunt duodecim signa per
transversum disposita, aequaliter per circuitum di*
stincta. Horum dispositio dicitur Graece zodiacus,
latine signifer, eo quod fert signa quae animaUum
habent nomina. Zcoov enim dicitur animal.

Cap. XGII. — De ariete, - Quare ariespro signo
ponatur.

Primum signum zodiaci est aries, exstans ex plu-
ribus stelUs, secundum fabulam is qoi aureo veUere
Phryxum et Hellen trans mare ad Colchos vexit»
quare inter sidera translatns est. Pro signo autem
ponilur, quia sicut aries, tota aestate in latere dextro
ac tota hieme in sinistro cubat. Sic sol sub illo signo
gradiens dextram coeli partem perambulat.
Cap. XGIII. — De iauro,

Secundum signum est t&urus, ob id quod Jupiter
in raptu Buropaa in tauram est versus, et inter si*
dera translatus. Ob significationem aatem quod sol
sub illo sigco positus radios suos, ut cornua fortius
exerit, et terram arabUem reddit.

Cap. XGIV. — De geminis.

Tertium sunt gemini, scilicet Caslor et Pollux, fi-
lii Jovis, a Troja reversi inter sidera traoslati. Pro
signo autem ponuntur, quia sol sub hoc signo duo-
bus diebus amplius, quam sub aliis moratur.
Cap. XGV. — De cancro.

Quartum est cancer, qui maximus Herculem pcr-
cussit dum hydram Nereis [/*. Lemaeam] occidit, ei
ideo sidera promeruit. Significat autem, qood sicut
cancer rctrocedit, sic sol ad illud veniens cursum
suum retroficctit.

Cap. XGVI. — De leone.

Quintnm est leo, qui maxiraus ab Hercule occisus
inter sidera est translatns. Designat autcm quod si-
cut leo in anteriori parte calidae naturae, in pos-
teriori est frigidae. Ita soiin Ulo signo Augustum men-
sem prios faeit calidum, ad postremum frigidum.
Cap. XGVII. — De virgine.

Sextum est virgo, scilUcet Erigone, filia Icari sa-
cerdotis, inter astra rapta. Ob signum autem ponitur
quia sient vxrgo non parit, sic Seplember, illius signi
mensis, ml gignit.

Cap. XCVni. —Delihra.

Septimnm autem est libra, quam tenet virgo, sci-
licet Blance vel JusUtia, Astraei regis filia, ob aequi*
tatem Justitia dicta, et inter sidera translata. Verita

143 HONORU AUGOStODUN. OPP. PARS I

hominum pensat, el in libra Jovi rcpTOsental. H©c A

DIDASC. Et HlStOR.

i44

pro superiori virgine ponitur. Signat autem quod
soli sequinoctinm faciat, cum sub illo signo am-
bulat.

Cap. XCIX. — De scorpio.

Octavum est scorpius, qui maximus Orionem per-
oussit dum bestias lerrae occidil, et ob terrae gra-
tiam astra meniit. Pro signo autem grandinum po-
nitur, quia illo mense, nempe Novembri, in quibus-
dam lerris crebrius fmnt.

Cap. G. — De sagittario.
Nonum sagitterius est qui et arcitenens, scilicet
Alcon Cretensis, qui scorpionem, qui filium suum
rapuit, sagillavit, nec iilium tetigit, et ideo sidera
roeruil» Designat autem crebros fulminum ictus, qui
in Decembri contingunt in aliquibus locis. Quod in- ^

feriora membra desunt, significat quod tum sol in-
fera petit.

Cap. CI. — De capricorno.

Decimum est capricornus, Jovem parvulum a pa-
tre projectum, capra clam aluit ; quam ipse postea
inter sidera transtulit. Est autem sif nificatio, quod
sicut caper altum petit, ita illo tempore sol ad aka
coeli conscendit. Quod extrema pars ejus desinit in
piscem, designat iinem illius mensis esse pluvia-
lem.

Cap. Cll. — De aquario.

Undecimum est aquarius scilicet 6anymedes,TroiIi
regis filius, Jovis amasius ab ipso inter astra loca-
tus, et pincema deorum factus. Significatautemquod p q\^^
solutis nivibus undosnm est illud tempus.

Cap. CIII. — De piscibus.
Duodecimum sunt pisces. Cum dii Typhreum gi-
gantem fugerent in ^Egyptum, Venus et Cupido fi-
lius ejusversi in pisces latuerunt in aquis. Cumquc
homines diu pisces devitarent ne forte deos devora-
rent, illi duo translati sunt in sidera. Dcsignat vero
illud tempus esse pluviale.

Cap. CIV. — Hyades.
Hyades dlcuntur pluviales. Hya enim Graece est
pluvia, unde latine dicuntur suculae, a Suco. Sunt
autem septem stellse in fronte tauri.

Cap. GV.

Cap. GVII. — BooUs.
Sequitur sidus bootes, id est custos plaustri, quod
et arctophylax. Brat autem Calisto filius, a Jove in-
ter sidera positus.

Cap. CMIL — Arcturus.
Deinde est arcturus, scilicet plausti-um, qnod et
Cynosura dicitar. Haec etiam a Jove oppressa, a
Junone in ursam versa, a Jove inter aatra est tran-
slata.

Cap. GIX. — Python.
Inder duo plaustraestserpens Py thon, quem maxi-
mum^ ApoUo post diluvium Latonae a Junone im-
missum, occidit, et ob insignem virtutem inter astra
transtulit.

Cap. CX. — Corona.
Juxta est Corona, a Vulcano fact8; a Baccho vero
Adrians Minois et Pasiphaae filiae data, et inter

astra locata.

Cap. GXI. — Hercules.
Inde Hercules sidus. Cum gigantes contra deos
pugnarent, diis in unam partem ca^li venientibus,
coelum ruere voluit. Sed Hercules hoc cum Atlante
sustinuit, ideo coelum promeruit.

Cap. CXII. — Lyra.
Huic juxta est lyra a Mercurio inventa.

Cap. GXIII. — Cygnus.
Prope hanc cygnus, Jupiter ob amorem Laedae re-
ginae in cygnum est conversus, et inter astra raptus.
Cap. GXIV. — Cepheus.
Huic conjungitur Cepheus rex, et Cassiopaea uxor

Pleiades.

Pleiades dicuntur, quasi plures. Plion enim est D
plus. Sunt autem septem stellae in genu tauri. Fue-
runt autem Hlia Atlantis regis et Plaiae. A patre ergo
Allantides, a matre Pieiades. quasi plaiades : ab iu-
sula Hcsperides. Hap et Vergiliae dicuntur, quia
verno tempore oriuntur. Ex his una fuit Maia, ma-
ter Mercurii.

Cap. CVI. ~ Arctos.

A dextris zodiaci, versua aquilonera sunt hiec si-
gna : juxta axem Arcton, scilicet plaustrara, quod
sidus «t Septenlrio el Helicae nominatur. Cujus stellae
sole majores traduntur. Fuit aulem Calislo, Lycao-
nis regis filia. a Jove oppressa, sed a Junone in ur-
sam versa. A Jove vero rapla iterum inler astra.

Cap. CXV. — Perseus.
Cui associatur Perseus, fjlius Jovis, et Danaes
habens juxta se sidus Andromadae uxoris suae, filifle
Cephei regis.

Cap. CXVI. — Deltoton.
Quibus admiscetur deltoton, quod ct triangulum
videlicet forma iEgypti, quia servavit deos a faeie
Typhaei.

Cap. CXVII. — Serpentarius.
Juxla quod locatur serpentarius, scilicet Eri-
chthonius qui et auriga, qui primus quadrigam
junxit, eo quod serpentinos pedes babuit. Unde et
Gra3Cc Ophyucus dicitur, i«pic enim est serpens.

Cap. CXYllL ^ Pegasus.
Huic juxta ponitur Pegasus, scilicet eqous alatus
et cornutus, igneum halitum et ferreos pedes ha-
bens, a sanguine Gorgonis creatus.

Cap. CXIX. — Delphinus.
Cui jungitur Delphinus, qui Neptuno Araphi-
tritcm in conjugium adduxit, et ideo sidera pro-
meniit.

Cap. CXX. -^Aquila.
Deinde eat aquila ; Jupiter in aquilam versas Ga-
nimedem rapuit, quem inter sidera tracstulit.
Cvp. CXXI. - Sagttta.

Huic subest sagitta, ab Hercule Phylocleli data,
per quam expugnata est Trbja

145

DB IMAGINE MUNDI LIBRI TRES. — LIB. II.

146

A siBistris vero zodiaci versus austrum sunt hsec A
signa.

Cap. CXXII. - Hydra,
Hydra, qu» habuit quinquaginta capita, ab Her-
cnle occisa et ob insigne inter sidera translata.
Cap. CXXIII. — Crater.
Super hanc crater in quo Tagaton, id est sum-
inus Deus pastam miscuit, de qua animas fecit, de
qua adhuc animsD Letheum poculum bibunt^ cum
corpora intereunt.

Cap. CXXIV. — Corvus.
Super hanc est corvus ab ApoUine dilectus et in-
ter astra raptus.

Cap. CXXV. — Orion.
Inde est Orion, qui ab urina natus, inter sidera

Cap. CXXXII. — Ara.
Sacrarium etiam, id est altare in quo dii jurave-
runr, cum Satumus et Jupiter inter se pugnaverunt.
Cap. CXXXHI. --Argo.
Inde est Argo, videlicet prima navis, apud Argos
cWitatem a Typheo facta, et in coelum rapta.
Cap. CXXXIIL "Pulrix.
Ad extremum est pislrix sive chimaera, quae be-
stia capite leo, media capra, draco fuit cauda, a
Bellerophonte occisa, et inter sidera translata.
Cap. CXXXV. — Canopui.
Est et canopus sidus JEgypti prseclarum, quod a
nobis minime videtur, sicut nec a Troglodilis, juxta
iEgyptum Septentrio.
Ex his signis semper dimidia pars super terram.

est translatus. Hujus stellse si fulgent, serenum erit ; g dimidia est sub terra, et pars ca?Ii, qux super ter-
si obscurentur, tempestas.

Cap. CXXVI. — Procyon.
Juxta hunc Procyon Anicani, quod et Anticanis
dicitur, qui canis Orionis fertur, et ob insigne inte-
ritam inter sidera locatus.

Cap. CXXVII. — Canicula.
Hoic conectitur canicula, quae et Syrius dicitur
et ab hac dies caniculares nominantur. Fuit autem
canis Erygones hliae Icari sacerdotis, quae dolens pa-
trem necatum, laqueo se suspendit dum eum canis
ducatuinvenit. Ambo autem sunt inter sidera rapti.
Cap. CXXVIII. — Lepus.
Deinde est lepus, qui a Ganymede agitatus,a Jo-
re inter astra est translatus.

Cap. CXXIX. — Eridanus.
Sequitur Eridanus fluvius, qui et Padus . Erat au-
tero Phaeton^ Phaebi filius, qui currum regere patris
inseins, mundum incendit et ideo fulmine Jovis
in hoc flumine interiit. Qui in Eridanum mutatus,
iat^ sidera est translatus.

Cap. CXXX. — Cetus.
Cui associatur cetus, quem Perseus occidit dum
Andromedam devorare voluit, quem Jupiter ob in-
signe filii, inter astra locavit.

Cap. CXXXI. — Centaurus.
Jaxta hunc est centaurus, scilicet magister Achil-
lis, et ob nimiam virtutem in coelo locatus.

ram apparet hemisphaerium vocatur, id cst, dimi-

dium coplum .

Cap. CXXXVI. — Lactea zona,— Cur candidasit.

Laotea autem zona ideo candida est, quia omnes
stellae fundunt in eam sna lumina.

Cap. CXXXVII. — De cometa.

Cometae sunt stellae flammis cnnitae, inlactea zona
versus aquilonem apparentes, regni mutationem,
aut pestilentiam, aut bella, vel ventos, aestus, vel
siccitatem portendentes. Cernuntur autem septem
diebus, si diutius, octoginta

Sidera fabulosis involuta, imo polluta perlustra-
vimus. Altius scandentes astra matutina, solemque
solis inspiciamus.

Cap. CXXXVIII. — Aqueum coslum.

Super flrmamentum sunt aquse instar nebulae su-
spensae, quae coelum in circuitu ambire dicuntur,
unde et aqueum coeYum dicitur.

Cap. CXXXIX. — Spirituale ccelum.

Super quod est spirituale coelum, hominibus in-
cognitum, ubi est habitatio angelorum per noven
ordines dispositonim. In hoc esl paradisus paradi-
sorum, in quo recipiuntur animae sanctorum, hoc
est in coelum quod in principio legitur cum terra
creatum.

Cap. CXL. — Ccelum, ccelorum.

Huic longe supereminere dicitur coelum coeionim
in quo habitat rex angeiorum .

LIBER SECUNDUS

Priori iibello globum tolius mundi oculis corporis repraesentavimus, sequenti jam
tempus in quo volvitur, oculis anteponamus.

Cap. 1. — Dc asoo. — ^oum quid sit. D Cap. III. — De temporibus mundi. — Similitudo

iEvum est ante mundum, cum mundo, post mun-
dum. Hoc ad solum Deum pertinet, qui non fuit,
nec erit sed semper est.

Cap. II. — De Temporibus Oftemis. — Angeios
ante mundum caspisse,

Tempbra aeterna sub sevo sunt, et haec ad arche-
lypum mundum, et angelos pertinent, qui ante mun-
dam esse coeperunt, et cum mundo sunt et post
mandum erunt.

de fine temporis. Tempus unde dicatur et quid
sit, Partes temporis.

Tcmpus autem mundi est umbra aevi. Hoc cum
roundo coepit, ct cum mundo desinet. Veluti si fu-
nis ab oriente in occldentem extenderetur, qui quo-
tidie plicando collectus, tandem totus absumatur.
Per hoc extenduntur saecula, sub hoc currunt uni-
versa in hoc mundo posita. Hoc uniuscujusque vita

441 HONORII AUGOSTODUN. OPP. PARS I. t- DIDASC. ET HISTOR. 148

mensuratur. Hoc series dierum, et annorum termi- A risuinostro objieitur, et taae quidem nobis dies
natur.

Tempus autem a temperamento dicitur, et nihil
aliud est, quam vicissitudo rerum .

Hocque in atomos, ostenta, momenta, partes.mi*
nuta, punctos, horas, quadrantes, dles, hebdoma-
das, menses, vicissitudines, annos, cyclos, aetates,
saQCula, dividitur.

Cap. IV. — De atomis.

Atomus dicitur insecabile; EsC esim minus quam
llud quod volat in sole. Est autem minimum tem-
poris spatium, sicut motio palpebrae oeuli, quae et
ictus oculi dicitur, et est trecentesima septuagesima
sexta pars ostenti.

Cap. V. — De ostentu.

breviores : illi autem parti longissimos facit.

Cap. XIV. — De zodiaci signis, et parallelis solis,

Zodiacus nsmque ex duodecim signis constans,ab
aquilone in austrum porrectus, iluxuoso lapsu ccc-
lum cingit, sub quo sol incurrens mundum in octo
parellelos, id est circulos, dividit, quibus siogulis
(iiversum diem facit. Longitudo autem zodiaci in
trecentas sexaginta parles secatur, lalitudo ejus in
duodecim partitur. Partium aulem sectio nihil aliud
est, quam solis unius diei progressio . Unum ergo
quodque signumper duas horas oritur, per duas oc-
cidit, et in unoquoque sol triginta diebus immora-
tur. Qui dum ilexuoso draconis meatu sub signis

Ostentum est, quod aliquid ostenditaspicientibus. g oWiqul zodiaci currit, mundum in octo circulos di-
Est autem sexagesima pars unius horae, habens in stmguit.

se trecentos septuaginta sex atomos.

Cap. VI. —De momentis.

Momentum est motus siderum, unde et dicitur.
Est autem quadragesim pars horae,contia6ns oslen-
tum et dimidium.

Cap. VU. — De parHbus.

Partes a partitione xodiaci dicuntur, qui in trice-
nos dies per singulos menses parkitur . Est autem
decimaquinta pars horad, continens in se dao mo-
menta et duas partes momenti.

Cap. VIII. — De minutis.

Minutum est minus inlervallum in horologio . Est
autem decima pars, aliquando quinta horae, habens
duo minuta, et dimidium hora;.

Cap. XIX. — De punctis.

Punctus autem est parvus transcensus puncti in
horologio. Estautem quarta par in sole.
Cap. X. — De horis.

Hora est terminus cujusque rei. Est autem hora,
quandiu sians aqua, a jactus lapidis movetur,et est
ddodeeima pars diei, constans ex quatuor punctis,
minutis decem; partibus quindecim, momentis qua-
draginta, ostentis sexaginta, atomis viginti duobus
mil. quingentis et sexaginta. Et dicitur ab horologio,
id est certus limes in borologiis tcmporis.

Cap. XI. — De quadrante.

Quadrans e&t quarta pars diei habens tres hora$,
naturalis autem diei horas scx.

Cap. XII. — De die. — Unde dictus dies. Alia diei
definitio.

Dies autcm est seplima pars hebdomadae vulgaris,
continens duodecim horas. Naturalis autem viginti
quatuor. Dicitur autem dies a discerncndo, eo quod
lueem a tenebris discernat. Est autem dies aer sole
illustratus ; cum enim sol cst super terram, est hic
dies : cum sub terra est ibi dies.

Cap. XIII. — De longis et brevioribus diebus.

Sol cum aquilonarem partem coeli circuit, nobis
in devexo terrae posilis, citius surgit et tardius occi-
dil, el ideo longiores dies facJt. Cum vero australem
perambulat, nobis tardius surgere et citius occidcre
videtur, quia tamor mediae terrae qua» rotunda est

Cap. XV. — De pnmo circulo.

Primus circulus ab Indiaversus austrum permare
Rubrum et Africam ad columnas Herculis pervenit.
Hercules enim orbem pertransiens, ibi columnas fixit
ubi finem mundi esse putavit. In hoc ergo circulo
aequinoctiali die medio gnomon, id est radius horo-
logii septem pedum umbram; quatuor pedum lon-
gam reddit, dies longissimus quatuordecim horas
aequinoctiales hahet.

Cap. XVI. — De secundo circulo,

Secuadus ab occasu ladiae per Medos vadit ct
Persas, Arabiam, Syriam, Cyprum, Crctam, Lily-
baeum raonteiii Siciliae, et seplentrionalia Africae
pertingit, umbilicus aequinoctio triginta quinquc
pedum, umbram viginti tantum pedum reddit, Dies
maxima est horarum quatuordecim, et quinia parte
unius horae.

Cap. XVII. — De tertio circulo.

Tertius oritur ab Indis Imavo proxirois, et per
Caspias portas, Taurum, Pampbyliam, Rhodum;
Cycladas, Syracusas, Calinam et Gades tendit. Gno-
mones cunctae umbram tringinta oeto uiieiarum fa-
ciunt. Longissimus dies borarum quatuordecim, et
dimidia ac trigesima unius horap.

Cap. XVIII. — De quarto circulo.

Quartus ab altero latere Imavi per Ephosum mare,
Cycladum, septentrionalia Siciliae, Narbonensis Gal-
lisB exortiva, Africae matutina, lendit ad occasum.
D Gnomon triginta quinque pedum, facit umbram vi-
ginti pedum. Longissimus dies habet quatuordecira
horas, et tertias duas uninshorae.

Cap. XIX. — De qmnto circulo.
Quinto circulo ab introilu Caspii maris eontinen-
tur Bactria, Armenia, Macedonia, Tharcntum, Thu-
scum mare, Baleares, Hispauia, Media. Gnomon se-
ptem pedum urabram sex pedura reddit. Maximus
dies borarum quindecim .

Cap. XX. — De sexio circulo.

Sexlus amplectens Caspias gentes, Caucasum, Sa-
mothraciam, IUyricos, Campaniam, Elruriam, Mas-
siliam, Hispaniam, Taraconensem, Mediara; et inde
per Lusitaniam vadit. Gnomon pedum novem um-

149

DE IMAGINE MDNIH LIBRI TRES, — LIB. 11.

150

bram octo pedum &ett. Longissimus dies horanim A<iiem, supremum. Maneabortu solis naqueadquar-

quindecim et noua parte horse.

Cap. XX. — De septimo circulo»

Septimus ab altera ora Caspii maris incipit, et per
Thraciam versus Veneliam, Cremonam Ravennam
Transalpinam* GalUam, Pyreneum, Celtiberlam va-
dit. Gnomon triginta quinquc pedum, umbra trigin-
ta sex. Amplissiroa dies horarum quindecim, et quin-
larum partium horse trium .

Cap. XXII. — De octavo circulo.

Octavus a Tanai per Moeoticum lacum et Sarma-
tas, Dacos, partemque Germanise Galliie ingredi-
tur. Gnomon, ut supra. Longissimus dies horarum
sedecim.

Cap. XXIII. — De guatuor solis circulis,

Extra lios facit sol quatuor circulos. Duos in au-
stro et duos in aquilone. Unum in austro per insu-
lam Meroen, et Ptolemaidam, Rubri maris ur))em,
ubi longissimus dies est horarum duodecim, dimi-
dia hora amplior. Alterum per Syenem Jlgypti, qui
est horanim tredecim . Unum in aquilone per hyper-
boreos montes» et Britanniam, horarum septemde-
cim. Alterum Scythicum a Riphaeis jugis in Thylen,
in quo sex mensibas est dies, sex aliis nox.
Cap. XXIV. — De varia umbra dierum. — Puteus
in Syene. Fiscii populi.

Adhuc in aliis terrarum locis variat sol umbram-
Nam umbilici qui gnomon dicitur umbra, in .Egypto,
sequinoctiali die, meridie paulo plus, quam dimidiam

tam horam dictum a mane, quod est bonum, nihil
enim melius luce ; vel a Manibus, id est diis infer-
nalibas, qui diem tota nocte inclusam mane emit-
tunt. Meridies a media die; et dicitur quasi mera et
pura dies. Supremum ab hora nona, usque ad solis.
oecasum, et dicitur inde : quod supprimat solis cur-
sum.

Cap. XX VII • — De initio et fine dierum,

Hebraei, Chaldsei et Persaei diem a mane inchoan-
tes in mane Bniunt ; Mgypiii ab occasu, usque ad
occasum ; Romaoi a medio noctis, usque in medium ;
Umbri et Athenienses a meriJie usque ad meridiem ;
christiani a vespera usque in vesperam.
Cap. XX VIII. — De nominibus dierum, — Cur ordo
B planetarum in denominatione dierum septimance

non sercetur, Christiani quomodo dies nominent,

Sic autem Hebraei nominant dies : Una Sabbati,
vel Sabbatorum, vel prima Sabbati; secunda Sab-
bati; tertia Sabbati; quarta Sabbati; quinta Sab-
bati ; sexta Sabbati; Sabbalum.

Pagani vero sic ; Dies Solis, dies Lunae, dies Mar-
tisy dies Mercurii, dies Jovis, dies Veneris, dies Sa-
turni. Sed cum hsc nomina a planetis habeant, vi-
dendum curnon eumdem ordinem servent. Sedhaec
causa est : dies naturalis dividitur in viginti qua-
tuor horas, ex quibus si unicuique planets per cir-
cuitum ter una hora tribuitur, expensis omnibus,
eui planetae prima iterom ofovenit, huic et nomen
diei ascribitur. Chriatiani aatem sic dies nominant :

gDomonismensuramefficit. InRoma, nonaparsgno- ^ Dominica diea, secunda feria, lerlia feria, quarta

monis deest umbrae. In Ancona, superest quinta tri
cesima. In Venetia, iisdem horis umbra gnomoni par
fit. In Syene, sol^tiali die medio nulla fit umbra,
ibique puteus a philosophis ad hoc ipsum factus to-
tus interius illuminatur. In meridie sunt populi, Fi-
scii dicti, qui umbram ex utroque latere mittunt. In
lodia super flumen Hypanim, in solstitiali die um-
bra absumitur. Apud Troglodytas, quadraginta quin-
que diebus ante solstitium, et totidem postca umbra
penitus absumitur. Et his nonaginta diebus umbra
io meridiem jacitur . In Mcroe, iosula Nili, bis in
anno absumitur umbra, cum sol est in duodecima
parte tauri» et in decima quarta parte leonis. In In-
dia sunt loca Ascia dicta, ubi non sunt umbras, et
septentrio ibi non videtur.

Cap. XXV. — De horiwnte.

Ilorizon est quantum aspectus cujusque in cir-
cuitu circumscribit, et coelum undique terrse immi-
nere putatur. Quod in lato mari melius dignosci
potest, ubi nuUum obstaculum se praefert. Rxlendi-
tur autem horizon in spatium longitudinis trecento-
rum ct novem stadiorum. Centum enim etoctoginta
stadia non excedit acieseontra videntis. Sed visus
cum ad hoc spatium venit, deficiens in rotunditatem
recurvatur. Hic numerus gerainatus in ante et retro
horizontem efficit.
Cap. XXVI. — De dierum divisione, — Mane unde

dictum . Meridies unde dicta . Supremum unde di-

clum,

Dies vulgaris habet tres divisiones, mane, meri-

feria, qninta feria, sexta feria, Sabbatum.
Cap. XXIX. -^DenoeU,

Nox dicitur a nocendo, eo quod noceat oeuiis. Est
autem nox» solis absentiay terrse umbra. Fit autem
umbra a corpore et luee. Dum enim lux solis eat sub
terra, corpus terrse umbram auperius parit, quse
usque ad lunam pertingit.

Cap. XXX. — De umbra,

Dicitur autem umbra, quasi ob radium scilicet
solis, ubi iux par est corpori, ibi par est et umbra;
ubi lux major corpore, ibi umbra deficit ; ubi lux
eorpore exiiior, ibi umbra in inrmitum creacit. Cum
sol australem coeli plagam perlustrat, nobis noctem
prolongat. Cum vero aquilonarem, eam nobis bre-
D viat.

Cap. XXXI. — De eclypsi, — Quomodo fiat,

Cum luna umbram noctis incidit, a luce deficit, et
hic defectus eclypais dicitur. Sol vero objeotu lunae
eclypsin patitur, dum videlicet luna sub sole in ea-
dem linea graditur.

Cap. XXXH. — De septem temporibus noctis,

Habet autem nox septem tempora. Videlicet, cre-
pusculum, vesperum, conticinium, intempestum,
gallicinium, malutinum, diliculum .

1<> Crespulum est dubia lux. Creperum enimdici-
tur dubium. Bst autem inter tenebras et lucem.

2° Vesperum, a stella quae vesperus nominatur.

3« Conticiniumj com omnia conticescunt, id est
silent.

161 HONORII ADGUSTODUN. OPP. PARS. I. - DIDASG. ET HISTOR.

4«» Iniempestum, media nox, cum oon est lempus A Tebel. JanuarUnu

operandi.

5* Galliciniumf cum galli canlant.

6« Matutinum, cum mane aurora adventat.
Cap. XXXHI. — De Hebdomada,

Hebdomada quarta para luuaris mensis dicilur,
Graece vero a septenario nuraero : mi enim dici-
tur septem. LaUne autem dicitur septimand, quasi
septem manes, id est dies.

Haec habet septem species.

Prima est hebdomada divina, in qua Deus sex
diebus cuncta condidit et in seplimo requievit.

Secunda esl in qua hic mundus volvitur, in qua
nos exemplo Dei sex diebus operamur.

Tertia est septem hebdomadae insimul, priusquara p
Pentecoste celebratur. In qua lex Judfleis, Spiritus
sanctus Chrislianis datur.

Quarta est septem mensium, per quos tres fesli-
vilates Tabernaculorura servabantur.

Qtiinta est septem annorum, per quos annus re-
missionis agebatur, in quo populus ab opere cessare
jubebatur.

Sexta a septies septem annorum, post quos Jubi-
laeus annus feriabatur.

Septima est sepluagies septies annorum, post
quos Chrislus nasci a Daniele, imo ab angelo pro-
miltebatur.

152

Sebat. Febmaribus .

Adar. Martius,

iEgyptii vero, auctore Abraham, menses a Septem-
bri computant. Sicque eos vocant :

^^- September.

October,
November,
December.
Januarius,
Februarius.
Martius.
Aprilis.
Maius.
Junius.
Julius.
Augustus.
Grajci aulem, Phoroneo auctore, a Deccmbri men-
ses inchoant, quos sic appellant :

'Aeup.
Xotax.

Me;^eep.

^«{xevbi^.
^apjAouOt.
Haj^oiv.
Hauv(.

C.1P. XXXIV. — De mensibus. Mensis lunaris
solaris mensis.

Meosis est duodecima pars anni. Dicitur autem a C
mensura, vel a Mene, quod est luna.

Lunaris autem mensis viginti novem diebus, duo-
decim horis impletur.

Solaris vero iriginta dicbus, ac decem semis horis.
Lunaris mensis est a nova luna usque ad novam.
Luna autem pervolat zodiacum viginti novem die-
bus, et duodecim horis : bis duodecim sunt viginti
quatuor, quod est integer dies. Hic quia non potest
dividi, uni mensi ascribitur. Inde est, quod unus
mensis habet tricesimam, alter vicesimam nooam
lunam.

Solaris mcBsis est unius signi progressio. Sol in
unuquoque signo moratur triginta diebus et dimi-
dio, quia dimidius in duobus signis efficit inlegrum
diem. Hic quia non potest in duos partiri, uni ascri- -r.
bitur mensi , et ideo habet unus mensis triginta
uhum diem, alter triginla.

Cap. XXXV. — Denominibus mensium.
Hebraei, auclore Moyse, sic menses nominanl, in-
cipientes ab Aprili, in quo Pascha celebrant :

'A7ciX>.a''oc

Ai>Syva'.oc.

IlepiTrtoc.

AucTpoc.

HavTxo;.

AaTejAtfftoc.

AeuTtoc et Aa'!aiocr.

navc{i.oc.

Aoiooc.

EopTctaToqt.

Y^;ep6ep{Tatoc.

A'oc.

Nisan.

Liar.

Sinan.

Thamus.

Ab.

Elul.

Thirsi.

Harhesvan.

Casleu.

Aprilis.

Maiu3.

Junius.

Julius.

Augustus.

September.

October.

November.

December.

December.
Januarius.
Februarius.
Martius.
Aprilis.
Maius.
Junius.
Julius.
Auqustus.
September.
October.
November.

Cap. XXXIV. —De mensibus Romamrum.
Romulus Romanis decem menses ordinavit, quo-
rum primum Martium a Marte, qui in hoc mense
in Phrygia natus est, nominavit, cujus se filiura
falso praedicavit.
Decimum vero Decembrem appellavit.
Numavero Pompilius duos, Januarium videlicet
et Februarium adjecit.

Sunt autem menses Romanorum, ab idolij, a re-
gibus, a numeris dicti.

Cap. XXXVII. — De Januano.

Primus Januarius dicitur, ab idolo Jano, deo pria«
cipii, eo quod hic mensis est principium anni. Di-
citnr et a Janua, eo i^uod per eum intret annus.
Cap. XXXVIII. — De Febriiario.

Secundus Februarius, a Februo, Jd est ab idolo
Plutone deo infernali, cui hoc mense sacrificabant,
dum civiialem in ejus honorern luminibus lustra-
bant. Dicitur a febre, id esl frigore. quia frigidum
est illud tempus .

Cap. XXXIX . — De Martio.
Tertius Martius a Marte idolo belli, patre Ro-
muli, auctoris Romanae genlis ; cui Marti mililes hoc
mense sacrificabant . Dicitur etiam a maribus, eo
quod cuncta animantia hunc mares desiderent.

Cap. XL. — /)e Aprili.
Quartus Aprihs, ab Aphrodisi vel Afrili, id esl
Venere idoio dea amoris, cui consecratus erat hic

453

Dfi IMA61NE MUNDI LIBRI TRES. — UB. U.

154

mensfs. Dicitur eliaiQ quasi aperiUs, eo qaod aperiat A unumquodque tribus mensibus distiuguitur. Dicta

autem vicissitudo, quia vices mutat ia anno ; vide-
licet in ver, aasatem, autumnum, et hiemem.

Cap. LIH. — De vere,
Yer est quarta pars anni, constans trihus mensi-
bus; dicitur a vernando, quia tunc prata virent,
sylvae frondent. Hoc est huroidum et calidumy et ia
hoc fit aequiooctium.

Cap. LIV. -'Deastate.
JE^Us est quarta pars anni, constans tribus men-
sibas, et dicitur ab sBstu, id est calore. Haec est ca-
lida et sicca. Haec et messis vocatar et in bac solsti-
tium celebratur.

Cap. LV. — De auiumno.
B Autunmus est quarta pars anni tribus mensibus
constans. fit dicitur ab Aulumo, id est coliigo, sci-
licet fractus terrse. Hic est siccus et frigidus. Hic
etiam vindemia nominatur, et in hoc aequinoctium
librae aeqaatur.

Cap. LVI. — De hUme,
Hiems est quarta pars anni; tribus mensibus per-
ficitur^ et a rigore dicitur. fist enim frigida et hu-
mida, et in hac agitur solstitialis dies.

Cap. LVIL — De incequalitate temporis,
Hseo autem vicissitudo in nostris tantam partibus
agitur. In India vero, ubi sunt alii ortus siderum,
sunt bins in anno sestates, binae messes. In roedio
hiems placida. la iEgypto quoque natura hietnis
roedia hieme campus herbis, floribus, sylv» frondi.
C bus vestitur, quandoque arbor pomis oneratur.

Cap. LVIIL — De elementis,
Quatuor quoqae elementa qualitalibus quatuor
temporum connectuntur. Terre namque sicca et fri-
gida autumno ; aqua frigida et humida hiemi ; aer
humidus et calidas veri; ignis calidus et siccus
aestati coHigatur.

Cap. LVX. — De homine microcosmo.
lisdem qaalitatibus est humanum corpus tempe-
ratum, unde et microcosmus, id est minos mundus
appellatur. Sanguis namque qui vere crescit, est hu-
midus et calidus, et hic viget in infantibus. Cholera
rubea crescens in «estate ; est calida et siccn, et
hec abundat in juvenibus. Melancholia a cholera
nigra crescens autumno in provectioribus. Phleg-

terram in flores

Cap. XU. — De Maio.
Quiatos Maius a Maia et Jove, qaasi [a majestate,
sive a Maia matre Mercurii, eui merealores hoc
mense saorificabanL Dicitur et a majoribns soilicet
principibos Romanorum, qui hoc mense Jovi im-
molabant.

Cap. XLU. — De Junio.
Sextos Janioa a Janone dea regni dictus, cai erat
conseeratus. Dicitur et a janioribas^ qui armis Ro-
mam defeadebant, et regni fastigium e Junone affe-
ctabant.
Gap. XLIII. — De Julio. Vnde dictus QuinHlis.
Septimus Julius, a Julio Csesare, qui in hoc
mense imperator ereatus est, et in hoc in deum est
relatus. Hic prius Quintilis dicebatur,eo quodquin-
tas esset a Martio, qui primus erat institutus a Ro*
mulo.

Cap. XLIV. — De Aujusto. Unde dictus Sextilis.
Octavus Augustus, ab Augusto Caesare, qui in hoc
mensc victor exstitit, et Romanum imperium ad-
auxit. Ideoque divinitatem promeruit. Hic prius
Sextilis est dictus, eo quod a primo Martio esset
sextus.

Cap. XLV. — De Septemhri.
Nonus September, quasi septimus imber.

Cap. XLVI. — De OctoM.
Decimus October, quasi octavus imber.
Cap. XLVII. — De Novembn.
Undecimus November, quasi nonus imber.

Gap. XLVIII. — De Decembri.
Duodecimus December, quasi decimus imber.
Sunt enim hi menses pluviales, et ideo a numero,
et imbribus nomen habent.

Cap. XLIX. — De Kalendis.
Kalendaea verbo xoXlio, quod est convoco, dicun-
tar. Poatifex namque novam lunam regi nuntiare
debuit, post cvgus sacrificium Kalo quinquies, vel
sexies clamavit, per hocque signum populum in cu-
riam, ob hoc Calabriam dictam^ ad sacrificium vo-
cavit. Et ab hoc verbo KaXeco primam diem mensis
Kalendas vocare placuit.

Cap. L. — De Nonis.

Inde per novem dies vulgus de rure vocatus in D fnata^ quae hieme dominautur in senibus

urbem convenit, et ibi feriarum servandarum scita
a rege, vel pontifice, accepit, et inde Non» dicuntur.
Dicuntar et a nundinis, et mercimoniis quae vel in
urbem deferebant, vel ibidem emebaut.
Cap. LI. " De Idibus.

Idus dicuntur dies mensea dividunt, ab iduare,
quod est dividere : Dicuntur etiam ab idaea, quod est
species, quia iuna plenam sui speciem in medio
meose mimstrat.

Hebrsi, et Jlgyptii et Grsci nec Kalendas, nec
Nonas, nec tdus observant, sed tantum dies a nova
lona, ad novam computant.

Cap. LIL— De vicissitudinibus anni.

Vicisaitudo in quatoor anni tempora dividitur, et

In quihns sanguis pollet sunt hilares, misericor-
des, ridentes, loquaces.

In quibus cholera rubea sunt macilenti, voraces,
veloces, audaces, iracundi, agiles.

In quibus nigra cholera stabiles, graves^ compositi
moribus, et dolosi sunt.

In quibus phlegmata tardi, somnolenti, obliviosi
sunt.

Cap, LX. — Dj anno.

Annus dicitur ab innovando, eo quod cuncta trans-
euntia innovat.

Dicitur et annus, quasi annulus, eo quod in se re-
volvitur, ut circulus.

Annus autem multis modis accipitur.

45S

HONORFf AUGUSTODDN. OPP

Cap. LXL — De anno lunari.

Lunaris aimus qttinquevaric dicitur.

Primus lunaris annus est, cum luna omnia signa
zodiaci pervolat, qui viginti septem diebus et octo
horis constat.

Secundus, duobus diebus ct quatuor horis pro-
lixior, postquam luna a sole reaccenditur, qui pro-
prie mensis nominatur.

Tertius qui dicitur communis, qui duodecim hu-
jusmodi mensibus, in trecentis quinquaginta qua-
tuor diebus expletur.

Quartus embolismus, id est superaugmentum, qui
tredecim mensibus in trecentis, octoginta quatnor
diebus conficitur. Qui uterque ab Hebraeis a Pas-
chali mense incipit, ibique finitur. A Romanis au-
tem a Januarii luna incboatur, ibique terminatur.

Qointus est lunaris, sive decemnovennalis, cum

luna post novemdecim annos ad easdem revertttur

ffitates.

Cap. LXIL — De solari anno.

Solaris annus est, cum sol omnia zodiaci signa
perlustrat, qui trecenti sezaginta quinque diebus
et sex horis constat.

Cap. LXin. — De bissextili.
Bisfsextilis annus est, dum quarto anno bissextus
inseritur, et uno die longior priori cognoscitur. Est
et alius solaris annus, cum sol post vigioti octo an-
Dos ciroulum concurranlium complet.

Cap. LXIV. — De mercurU anno.
tlercurius, trecentis tnginta novem diebos circu-
lum suum complet.

Cap. LXV. — Veneris annus,
Veneris annus irecentis quadraginta oclo diebus
perfkitnr.

Cap. LXVI. — Martis annus,
Martis annus duobns solaribus constat.

Cap. LXVIl. — Jovis,
Jovis annus duodecim annis exstat .

Cap. LXVni. — Satumi.
Saturni annus triginta annis completur.
Cap. LXIX. — Annus magnus.
Magnus annus quingenlis trigtnta duobus annis
revolvitur.

Extra bos sunt duo legales anni . Unus qui dici-
tur annus remissionis, habens curricula septem an~
norum, alter Jubila&us quinquaginta annorum.

Cap. LXX. — De anno civill. — Cur Plato tot
millia annorum ponat,

Annum civilem, id est solarem Hebrsei vemo ab
aequinoctio, Graeci a solstitio, i£gyptit ab autumnOi
Romani a bruma incipiunt. Apud Indos unus men-
sis ; apud iEgyptios vero olim erat annus quatuor
mensium ; apud Acarnanas, se\ racnsium ; apud
Lavinlos tredecim mensium; apud quosdam, unum-
quodque tempus anni, scilicet ver et alia pro anno
computatur. Unde et Plato ponit novem millia an-
norum, TuUius vero quindecim miilia annorum.

Cap. LXXI. — De bissexto. Curin Februario
intercalaris dies ponatur.

Annus solaris, ut in horosoopo horologtt estinve*

. PARS. — WDASC. ET HISTOR. 156

A stigatum, trecentis sexaginta quinque diebus, et qua-
drante conficitur. Quadrans autem est quarta pars
di3i, scilicet sex horae. la quatuor autem annis
quatuor quadrantes viginti quatuor horas confi-
ciunt, quod est iuteger dies. Hi ergo dies in quarto
anno sexto Kaiend. Martii intercalatus et bissexUis
nominantur. Hunc Julius Csesar interposuit, et to-
tius computi errorem per hunc correxft. Hunc
iEgyptii et Grseci in fine anni supponunt, Romani
autem in Febroario, eo quod cscteris brevior est, in-
aerunt. QuiaoUm ibi integer mensis intercaiahatur ;
ideo vero non ante sextum Kalend. Maf tii, qai a sept.
kalend . Martii magno tripudio civitatem lustrabant,
et nihil eis incipere ante transaetam festivitatem li-
cebat.
Q Cyclus Bissextilis quatuor impletur annis.

Cyclus indiclionalis ab Octobri incipiens quiode-
cim annis.

Cyclus decennovennalis, a Paschali Iuna« in-
choans novendecim annis.

Cyclus solaris a Martio inchoans, viginti septem
annis.

Cyclus magnus, quingentiSy triginta duobus an-
nis perficitur.

Cap. LXXII. — De olympiadibus ,
Olympias sunt quatuoranni. Apud Elidem civita-
tem Grsecise est institutum, post quatnor annos ad
Olympium montem convenire, et ibi palsestrales lu-
dos agere, et inde dicuntur olympiades.

Cap. LXXni. — De tustns.
n

Lustrum sunt quinque anni. Romanis enim ab
omnibus gentibus solvebatur tributum. Quinque an-
nis es, quuique argentum, quinque aurum. Bt sem-
per per quinquennium Romam veniebant, et urbem
lustrabant, et inde unumquodque quinquennium lu-
strum dicitur.

Cap. LXXIV. — Be Indictionibus,
Omnes autem simul indictiones, ab indicendo di-
cuntur, quia semper post quindecim annos ad pri-
mum censum, id est m re|(ertebatur.

Cap. LXXV. — De astate. — Hominis oitates sex,
Sex cetates mundi,

iElas vel generatio, est vita uniuscujusque nomi-
nis, vel centum anni. Est etiam aetas cum nuUus
^ superfuerit, qui nunc vivit. Sunt quoque sex xlates
hominis. Priroa, infantia ad septem annoS ;

secunda pueritia^ ad quatuordecim annos ;

tertia adolescentia, ad viginti, et unum annum ;

quarta juventus, ad quinquagesimum annum ;

quinta senectus, ad septuagesimum annum ;

sexta decrepitUf ad ceatum annos, vel usque ad
roortem .

Sunt nihilominns sex eetates mundi.

Prima ab Adam ad Noe ;

sccunda a Noe ad Abrabam ;

tertia ab Abrabam ad David ;

quarta a David ad transmigrationem Bubylonis ;

quinta inde ad Chriitum ;

aetta usque in finem mandi.

157

DK IMAGINR MUNDI LIBRITRES. -^ LIB. II.

458

Cap. LXXVI. — De Sasculo. A

Saecnlum sunt mille anni ; dicitar autem sacculum
quod se sequilur, in sseculum seculi.

SsDCulum, tcmpus Graece.

SaBculum iemporis lcgis.

Saecula saeculorum.

Saecula, temp(»ra Christianorum.

Saecula Judaeorum et paganorum.

Est et saeculum sseculi, regnum ccclorum , quod
sequitur istnd ssculam , srcut scribitur : Beati gui
haintant in domo tua, Domine, in swculum sasculi
ijPsal. Lxxxiii, 5).

Cak LXXVtl. — De decennovennali cyclo,

DeeennOTennaHs cjclus dicitur, quasi novendecim
annorum circulus. Per tot eniro annos peragit luna p
carsnm snum, nitens contra flrmamentum.

Dividitnr autem in duo.

In doodeoim eommnnes, et in aeptem enbotisma-
les annos.

Commmies dleimtuf*, catn duo aquales, scilteet
duodedm mensium lunarrium a Pascha «d aliud
Pascha eoneurfunt.

Embolismus, qd supercreseens dicitur, eet is qu^
a Pascha ad aliud Pascha , tredecim menses, id est
tredeeim novas lunas habet. Hoe totum ideo fit quod
Pascha aote aequinoctium ef ante decimam qvartam
lunam Aprilis, qui apud Hebraeos primus dicitur,
a^ aon lieeC.

Cap. LXXVIII. — De oqdoade.

Dividitur adhuc in duo : in octoadem, et endeca- C
dem. Oetoas sunt octo anni, endecas undecim. Duo
enim communes semper praecedunt embolismum.
Iq octavo autem loco praecedit unus communis
embolismum , et hic numerus octoas appellatur.
Deinde iterum semper duos communes praecedit
tertius embolismus. lo undecimo vero lcco unus tan-
tom praecedit embolismus. Et hic numerus endecas
Yocaiur.

Cap. LXXIX. — De cyclo solari.

Solaris autem cyclus viginti octo annis peragitur,
propter septem bissextos. Oportet enim ut bissextus
siogulos dies septimanae tangat , et sic per eosdem
recurrat. Septies autem quatuor faeiunt viginti
oclo; bissextus enim in quarto tanlum anno inter-
ponitur. D

Cap. LXXX. — De numero artieulorum.

Lunarem cursum sie in articnlis adjunctis ungui-
bus computabis. A radice pollicis laevae manus incipe
et per singulos articubs , el ungoes numera , et in
fiae minimi digiti novemdecim annos hibebis.

Solarem sic autem in- articitlis utriusque manus
absque unguibns coroputabis. A minimo dii^ito laevae
manus inchoa, et per transversum in quatuor digi-
tis nu^nera. In quarto semper biss«;xtum nota. In
altera manu simiUter, et habebis annos viginti qua-
toor. Deinde in utroque pollice binos annos, qui,
prioribus juncti, perduct viginli octo annos .

Geminus est autem solaris cursus» tJnus quo qao-
tidie ab oriente in occidentem firmamentum sequi-

tur, alter quo contra firmamentum nitens viglnti
octo annis graditur.

Cap. LXXXI. — De maqno anno.
His cyclis duobuft conficitur magnus annus. Nam
vicies, et octies novendecim, vel decies, et novies
viginti octo, sunt quingenti. Triginta vero annipost
qaos onmed planetffi , et oauies stellA ad primnm
puDctum unde digressi sunt recurmnt, et per eas-
dem lineas, ut prius redeunt. Luna namque quod-
libet zodiacl signum duobus diebus, et sex horis,
ac besse unius horse lustrat. Omnia signa viginti
septem diebus, et octo horis pervolat.

Cap. LXXXII. — De eyclis.

Mercurius quodque signum viginti oclo diebus, et
sex horis ; totum zodiacum vero trecentis triginta
novcm diebus perroeat.

Venus vero quodlibet signum viginti novem die -
bus et quinque horis. Totum signiferuro trecentis
quadraginta octo diebus circuroit.

Sol triglnta diebus ac decero horis , et seroisse
singula S'gna lustrat . Oronem zodiaci ambitum tre-
centis sexaginta quinque diebus et sex horis trans-
volat.

Mars quodque signuro sexaginta diebus et vi-
ginti una horis, omnia signa dnofous annis perlabi-
tur.

Jovi« stella siogulis signis aMHim uaum imaiora-
tur. Omnia vero duodeeim anms pervagatur.

Saturnus in unoquoque signo doos annos et een-
tum octogtnta dies, et quindeeim horas, id est, di-
midium annum immoratur; totum aulem signife-
rum eirculum triginta annis, propter nimiam alti-
tudjnem coBtra eofeluiB, sient alii currena, perla-
bitur.

. Cap. LXXXni. — be auctoribus cycli.
Cyclum Eusebius Csesariensis prirous composuit
postea Theopbilus , Alexandrise episcopus, rogatu
Leonis papae lucidius exposuit ; deinde Dionysius
abbas, Roroae, ut hodie habelur, scripto protulit.

Cap. LXXXIV. — De cequinoxio et $oMUio.

^quinoxia, et solstilia fachmt qmitoor zodiaci
signa, in modum crucis aeqoaK spatio locata. Nam
signum arietis, in quo sol est colIoeatuB, in oriente
est positum, quod facit vemale sequiDoctium. Libra
in qua luna est condita , est in occidente , huic op-
poeita, et facit auturonale aequinoctiuro. Cancer au-
tem versus Aquilonem tenet coeluro, nbi est altissi-
mum, et facit seslivale solstitiam ; Capricomus vero
versus Austrnm premit coelom, ubi est humillimuro,
et facit hiemale solstilium .

iEqoiaoctium dicitur ab aequo et nocte : Graece
vero isemeria, ab aequo et die . quasi aequidies.

Vernale aequinoctiura non oetavo sed doodecimo
Kalend. Aprilis habendum lex et Evangetinm cla>
mant, et horologii inspectio manifeste probat. Se-
cundum legero enim non licuit Pascha ante aequi-
noctium celebrare. Qui autem Evangelium diligenter
legerit^ Domiaum non octavo sed decimo Kalend.
ApHI. passumvidebit. Siergo octavo Kalend. April.

469

HONORU ADGUSTODUN. OPP. PABS. I. -^ DIDASC. ET fflSTOR.

160

esl aBquinocliuno, tunc Dominus contra legem Pa- A quenli mensi, pro regularibus. Verbi gratia : Mar-

scha ante aequinoctium celebravit, qui non soivere

legem, sed implere venit. Sed et Judaei contra pa-

triunii morem gesserunt , qui Pascha in in^onve-

nienii lermino egerunt. Verumtamen cum horum

neutrum fuerit, transacto duodecimo Kalend. April.

a^quinoctio, Dominus solito more Pascha cum Ju-

daeis uiidecimo Kalend. Aprilis' celebravit Pascha]i

die^ quod erat decimo Kalend.^ suo sanguine nos

redemit. Octaro Kalend. resurrexit.

Autumnale quoque aequinoctium non octavo, sed
duodecimo Kalend. Octobr. habendum demonstrat
horologium.

Solstitium ideo dicitur, quod sol stet, sciiicet quod
aliius coelum scandere non valeat, sed retro gradum
flectat.

^stivale solstitium, non octavo, sedduodecimo
Kalend. Juiii horoscopus horologii clamat habendum,
quod noctem brevissimam diem facit longissimum,
. cum sol scandit cancri signum.

Hiemale quoi^ue solstitium non octavo, sed duo-
decimo Kalend. Decembris habendum eadem ratione
probalur. Cum sol in capricorno positus brevissi-
raum diem , longissimam noctem facere non igno-
ratur.

Cap. LXXXV. — De saltu lunm.
Luna a sole recedens post viginti novem dies et
horas duodecim eum iterum consequrtur : sed hora
duodecima nondum peracta , a sole reaccenditur.
Restant enim ex hora per singulos menses quatuor
momenta, et unica unius roomenti, et unus atomus. (
Hsec per singulos anno^ augmentata , post noveu-
decim annos inlegrum diem periiciunt. Qui dies nu-
mero lunae aubtrahitqr, dum prima pro triginta com-
putatur. Isque saltus lunae nominatur. Ideo autem in
decimo nono anno, et in Julio mense fit lunae saltus
quia et hoc fecit maler astronomiae, ^Egyptus.

Cap. LXXXVI. -^ De minutis.
Quia hic saepius minutiae ponuntur, quae forsitan
a plerisque minus sciuntur, sciendum quod uncia
esl duodecima pars eujusque rei in duo divisae: bis-
sae duae partes alicujus rci in tria partitae lcrtia su-
blata. Quaelibet autem pars illarum dicitur triensrei
in quatuor partes divisae. Quarta pars dicitur, qua-
drans; reliquae tres, dodrans.

tius habet triginta unum et quinque regulares, quod
sunt septies quinque, et remanet unus. Hic erit re-
gularis Aprilis. Sic in caeteris. Aliter, quota feria
primo anno fuit in Kalendis mensium, tot erunt re-
gulares mensium. Verbi gratia : in Kalendis Martiis
sunt quinque : quinque ergo sunt regulares Kalend.
April., una feria et unus regularis. Sic in caete-
ris.

Cap. LXXXVUL — De concuirentibtu ,

Concurrentes autem habent hoc exordium. So-
laris annus habet hebdomadas quinquaginta et duas
et unum diem. Hic unus erit primo anno solaris
cydi concurrens, quia concurrit regulariter ad inve-

B niendam feriam primam in Kalendis mensium. Sin-
gulis annis adde unum, usque ad septimum. Quarte
anno bissextus , pro concurrentibus accipitur. IUo
uno anno unus concurrens transiiitur, bissextili anno
utero in Januario, et Februario bissexto pro con-
currente. In reliquis mensibus coacunrente.

Primus annus in creatione mundi fuit sine con-
currentibus. Quarta feria fuit in nono Kalend. Apri-
lis, vel sexta Kalend. Mart. Tot erunt concurrentes
illo anno.

Concurrentes junge regularibus, si infra septi-
mam fuerit , talis erit feria in Kalendis cujusque
mensis. Si septimam excesserit, Septem subla-
tis, quod remanet erit feria. Hi enim regulares
atque concurrentes Septenarium numerum non

n, excedunt.

Cap. LXXXIX. — De regularibM et epactis.

Cap. LXXXVII. — De regularibus feriarum.

Regulares feriarum tt concurrentes, a Martio su-
munl inilium , a quo olim Romani habuerunt anni
principium. A Romanis enim sunt iaveniae. Regu-
lares inde dicuntur, quod calculatores regant. Con-
currentes vero inde, quoJ regularibus concurrant.
Regulares habent tale exordium. Solaris annus tre-
centis sexaginta quinque diebus peragilur. Sol autem
per singula duodecim signa triginta diebus immo-
ratur. Duodecies igitur triginta vel Iricies duodecim,
sunt irecenta sexaginta. Remanent itaque quinque.
Hi sunt regulares Marlii. In caeteris mensibus sic
oriuntur. Praecedenlis mcnsis dies cum regularibus
in septem partes aequas partire, quod remanet se-

Regalares et epaclae a Septembri sumunt initium,
quem Jlgyptii ponunt anni principium. Ab ipsis
enim sunt inventi. Hi regulares simile habent exor-
dium, ut superiores ; et ideo September habet quin-
que.

In reliquis mensibus sic inveniuntur : praecedentis
mensis dies cum regulari sume; si trigesimam
lunam habct, viginti quinque toUe ; quod remanet
Iribue sequenti pro regulari.

Aliter. — Quarta luna in primo anno in Kalend.
fuit. Undecim sublatis, quot remanent, tot erunt
regulares lunae : Verbi gratia : in Kalend.Septemb.
j. luna eril decima sexta , undecim tolle et remanent
quinque : Iquinque erit regularis. Sic in caeteris.

Epactae autem sic oriuntur : annus solaris habet
dies trecentos sexaginta quinque , lunaris vero tre-
centos, quinquaginta quatuor : qui numerus ab alio
superatur undecim diebus. Hi undecim epactae, id
est adjectiones nominanlur, quia singulis annis
regularibus mensium ad inveniendam lunam adji-
ciuntur. Singulis ergo annis adjice undecim. Si infra
triginta fuerit numerus, ipsae erunt epactae praesen*
tis annl. Si ultra, tolle triginta, quot remanent, tota
erit luna. Nono decimo anno scilicet octodecim
epactae. His undecim dies saltus lunee addantur, et
erunt triginta epactae primo anno. Primus ergo an-
nus decennovennalis babet triginta epactas. Sed
ideo dicitur, quod nullas habeat quia in singulis

161

DE IMAGINE MDNDI LiBRl TRES. — LIB. II.

'M

B

mensibus triginla rejiciunlur, el luna solis regiila- A Ad inveniendum solarem annum, annis Domini
ribus invenilur: Quota luna fuerit in undecima
Kalend. Apriiis, tales erunl epactae illius,

Cap. XC. — Quot horUi luna luceat,

Lona prima lucet quatuor punctis , secunda octo,
tertia duodecim, et sic usque ad plenilnnium quo-
tidie quatuor puncta adjiciuntur. In deerescendo si-
mililer quotidie auferuntnr. In plenilunio tota nocte
lucet, eom est Irigesima, nihil.

In lunari computo, quinque puncta faciunt unam
horam . De unaque die ergo quatuor punctis acce-
ptis, et quinque unicnique hone distributis, qnot
boris luna iu nocte luceat citius yidebis.

Notandum quod ligna in decrescente luna, vel
post Julinm, et Aagustum mensem praecisa, a ver-
mibus ct carie manebunt illaesa.

Cap. XCI. — Quot partibus luna a sole distet.

iEtatem- quamcunque lunsR per quatuor multi-
plica, hQncque numerum ter ducito, et quot in sum-
ma reperies» tot partibus zodiaci lunam a sole no-
veris, et solem post lotidem dies ad eumdem loeum
ventarum.

Cap. XCII. <- In quo signo luna sit,

Sol euililiet signo triginta diebus immoratur. Vide
ergo in quo signo sit, et quot dies adhuc in eo mo-
ratoras erit, tot ex pr»dicta summa eidem signo
iribue. Reliquis qui de eadem summa superfuerint,
sequentibus signis, per triginla disperties, et cui
signo triginta defuerit, in eo lunam esse nove-
ris.

Cap. XCIII. — De annis Domini,

Ad inveniendum Domini annum, ordines indi-
ctionum ab Incarnatione ejus, qui sunt sepluaginta,
per quindecim multiplicaf adJens duodecim, quia
tres indictiones annum Nativitatis Christi praecesse-
rant, et fiunt mille viginti (64). His adde indiclionem
pnesentis anni et habebis annum Domini.

Cap. XCIV. — De indictione int^nienda.
Ad indictionem inveniendam , iransactos annos
Domini, cum tribus indictionibus, qui ejus nativi-
tatem praecesserant, per quindecim partire, quot re-
manserint, tota est indictio. Si nihil remanserit,
quinta decima erit.

Cap. XCV. — De epaetis inveniendis.

novem addc, quia tot anni solaris cycli ejus nativi-
tatem prtecesserant. Hanc summam per viginti octo
divide, quot remanent, totus est. Si nihil remanet,
vicesimos octavus est.

Cap. XGVII. — Concurrentes quomodo inveniantur.
Ad inveniendos concurrentes annos Domini sume,
et propter numerum bissexti quartam parlem totius
numeri eis adjice. Quatuor regulai^es adde, qula tot
concurrentes Christi nativitatem prsecesserant. Hunc
totum numerum divide per septem, el quot super-
sunt, illins anni concurrentes erunt. Si nihil, septem
existunt.

Cap. XCVIII. — De inveniendo bissexto,
Ad inveniendum bissextum. Annos Domini per
quatuor divide. Quot remanserint, totus annus a
bissexto est. Si nihil remanserit, bissextus erit.

Similiter solarem cyclum sublato uno, per quatuor
divide, qui remanet annus a bissexto est .

Cap. XCIX. — De inveniendo cyclo lunce,
Adinveniendum lunse cyclum, de annis Domini
duobus sublatis, qui, eo nato, de codem cyclo resta-
bant, septemdecim enim prsecesserant, ceeleros per
novemdecim divide. Qui superfuerit, anni lunaris
cyelus erit. Si nihil remanserit, decimus nonus erit.
lUc est proprie Romanorum, sicut decemnovennalis
Hebraeorum. Et sicut per istum Pascha, ita per illum
lunaris ascensio cognoscitur.
Ad inveniendum decennovennalis cycli annum,
Q Annis Domini semper unum adjice, quia ejus se-
cundo anno natus est Dominus, ac per novende-
cim divide. Qui remanserit instans annus erit ; si
nihil remanserit, decennovennalis erit.

Cap. C. — Z)e annis et cyclis.
Annos ab initio mundi muta in decimum quintum
Kalend. Aprilis, quia ibi est primus dies saeculi^ an.
Doroini muta in octavum Kalend. Januar.; cyclum
lunarem inKalend. Jannar.; cyclum solarem ibidem.
Cyclum decennovennalem in nova luna Aprilis ;
concurrentes in Kilend. Martii; epactas in Kalend.
Septem., indietiones in Octobris Kalend.

Cap. CI. — De clavibus terminorum inveniendis.
Ad claves terminornm inveniendas, sume annos

^ , . . , . wv . . decennovennalis cycli, et septem dies hebdomadae,

Ad mvemendas epactas, annos Domini per no- j) ^j^^, .^^^^- ^^^^^ ^i i^li 3^,^ et h«c est prima cla-

vis. Secundo vero anno junge decennovennalem

vemdeeim divide, quod remanserit per undecim
muitiplica. Si infra triginta fuerit, epacta illiusanni
erit. Si ultra, triginta sublatis, quot remanent, pro
epaetis habebis. Quando natus est Dominus unde-
cim epaetae erant.
Cap. XCVI — Solaris annus quomodoinveniatur ,

r6i) Nota quo anno Dominicae Incarnationis auctor
hune libellara scripserit. •— Hunc locun sie resti-
tuendum raonet D. Rogerus Wilmans (Prooem. ad
Honorium, Uonum, Germ. hist. X, 125 nota9) : Ad
inveniendum annum Domini ordines indictionum

cum prima clave, fiuntque quadragiota quinque.
Tolle triginta, remanent quindecim, et haec est se-
cunda clavis. Sic fac per singulos annos usqiie ad
decimum nonum annum. In anno decimo nono,
junge octodecim propler saltum luna;, et sic inve-

ab Incarnatione ejus, qui sunt lxxiv (a) per xv {b)
inultiplica, addens \u,quia tres indictiones annum
nativitatis Christi prcecesserunt, et fiunt \K%% (c).
iVam 74x15 = 1110 +12=1122.

(a) Lx editto princeps; lxx Bibl. Pair, ct cod. Ad-
muntcnsts scccnli xii.

(b) v editio princeps.

(c) 1120 cditio princeps ct DihL Patr

163 HONORII AUGUSTODUN. OPP. PAHS. l. - BIDASC. KT HISrOR. 164

Hic aatem memor eslo» ubi cum au- A Jeadis Aprilis, sive retro, sive iu aule abest, tot die-

uies pnnam

merus 8'jpradictus q[padraginla excesserit tricesi-

muro, rursus remaneos esl clavis.

Cap. CII. — De termino paschali.
Terminus paschalis est decima quarta luna Aprilis,
et pascha Hebrseorum. Ergo post vemale sequino-
ciium ubicunque decima guarta luna occurrerit, ibi
absque dubio terminus paschalis erit, et in sequenii
Dominica nostrum pascha constabit. Si terminus in
Dominico die obvenerit) in sequenti Dominica Pascha
celebrandum erit, hunc termiuum per versus Nona-
rum Aprilis, et ferias facilliroe reperire poteris.

Aliter. — Termini a duodecimo Kalend. April.
usque ad tertium decimum Kalend . Maii sunt re-
quirendi. Quos et sic iavenire poteris. Terminum ^
pra^edentis anni pone in primo arlicuio pollicis
laevae manus, et per singulos tirticulos unguesque
digitorum ejusdem manus, dies termioorum com-
puta. Qui terminus ad primum articulum occurre-
rit, terminus erit.

Aliter,-^ A termino cujusque anni inchoa, et
retro usque ad duodecimam litteram calcula, et
habebis terminum sequentis anni, si communis est
annus. Si autem embolismalis est in anno , computa
usque ad yicesimam litteram, et babebis terminum.
Verbi gratia» a termino primi anni, qui est Non.
April . , retro numera, et in duodicima littera, quas
cst octava Kalend. April. terminum secundi anni
habebis, qui est communis. Ab hac usque in vigc-
simam litteram, in quam incidit, Idus Aprilis com-
puta, et terminum tertii anni, qui est enibolismalis,
habebis.

Aliter. — A radice pollicis inchoa, et per singu*
los articulos trium digitoruro retro calcala, et in
qu«u*to digito h^bebis terminum. Verbi gratia : pri-
mo anno die Nonarum April., secundo Non., tertio
Non., quarto Non. Primo Kalend. April, secundo
Kalend.. tertio Kaleod., quartoKalend., quinto Ka-
lend., sexto Kalend., septimo Kalend., octavo Ka-
lead. occurrit terminus.

Regulares ejusdem termini sic invenies : Kalend.
April. pro prima feria pones, et sic usque ad ter-
minum ejusdem anni dias numera. Quota feria erit
terminus, tot erunt regulares. Verbi gratia : Kalend.
April. da Dominicam, etNon. April. obvenient quin-
que feria;. Quiuque ergo eritregularis. Sic in cae-
teris. Porro si terminus est ante feriam, retro cal-
cula. Si post Kalend. in antiphona computa retro
hoc modo : Dominica, Sabbatum, feria sexta, et sic
per ordinem. In antiphona autem hoc modo : Do-
minica, feria secunda, et tertia ; et sic per ordi-
nem.

Cap, CIU. — De lermino septuagesinue,

Posi septimuna Idus Janui^riii ubicunque decima
luna occurrerit, terminus septuagesimae erit. Quem
sic reperies : quot diebus terminus paschalis a Ka-

bus soptuagesimae terminus a quinto Kalend. Febr.
vel in ante, vel retro erit.

Cap. CIV. — De quadrayesimali.

Post octavum Idus Martii, ubi luna secuada ob-
venerit, terminus Quadragesimae erit, quem a duo-
decimo Kalend. Mart.; ad instar Paschalis distare
invenies. Bissextili anno septuagesimae a quarto Ka-
lend. Febru., Quadrages. ab undecimo Kalend.
Martii require.

Septuages. quidem omni bissextili anno.

Quadrages. vero tiinturo, cum terminus ante bis-
sextilem evenerit.

Cap. CV. — De Rogationibut.

Termiaus Rogationam est vicesiroa luna Maii.
Hunc require a Nonis Maii, ut supra.

Cap. CVI. — De Pentecoste.

Tenninus Pentecostes est quarta luna junii. Hoac
vero a decima tertia Kalead. require per omoia, ul
supra. Ad iaveoieodam feriam, termioorum eoocur-
reates praeseotis aoni regularibus juage; si iofra
seplimuro iuerit ouroerus, talis erit feria, si ultra,
sublalis septem quod remanserit, feria.

Cap. CVH. — De Adventu.

A quinto Kalend. Decemb. usque ad tertium. Noo
ejusdero, ubicuoque Dominica occurrenty Adventus
Domini erit.

Cap. CVIII. — De embolismc.

Primus embolismus quarto Non. Decemb. Luna
C prima in secundo anno decemnovennalis cycli ;

secundus quarto Non. Septemb. in quinto aano ;

terlius secundoNon. Martii in octavo anno.'

Eodero anno primo Kalend. Maii erit luna vicesi-
ma septima, et in Kalend. Julii viginti novem epa-
ctis intervenientibus> nisi sit bissextus.

Quartus embolismus, quarto Non. Jan. in uode-
cimo anuo.

Godem anno erit luna vicesima octava, in Kalen .
Mart. epactis intervenientibus, nisi sit bissextus.

Quintus erit quai*to Non. Novemb. in decimo ter-
lio anno.

Sextus erit quarto Non. Aug. in decimo sexto
anno.

Septimus erit terlio Non. Martii in decimo nono
anno.

Kodem anno luna erit vicesima octava in Kalen.
Maii et in Kaleod. August. coatra epactas, luoae
saltu facto in Julio. Quod si tertio Non. Martii em*
bolisroi lunatio negligitur, in decimo nono anno ter-
minus Paschalis decimo quinto Kalend. Maii itlo
anno non erit.

Cap. CIX. — De diebus Mgyptiacis,

Dies iEgyptiaci ideo dicuntcr, quia ab iEgyptiis
suot ioveati. Et quia iEgyptus dicitur tenebrm^ ipsi
teoebrosi iode aomioantur, eo quod ineautos ad te-
nebras mortis perducere affirmantur.

D

165

DE mAGlNis: MUNDI LIBRI TRES. - LIB. III.

i66

LIBER TERTIUS.

EXH0RT4TI0.

Per descriptaa volubile tempus, sic volvitur vo-
lubilis mondus. Sed nos temporis volubilitalem jam
postponamus; et ad slabilitatem SBvi mentes intea-
damus .

Non arbitror infructuosum seriem tempoinim huic
operi inserere, q^uo lector cnncta transacti mundi
temjtora queat cum froctu agnoscere.

Sathael primus archangelus, signacalum similitu*
diois Dei, conditus plenus sapientia, et perfectus
decore ia deliciis coBleslis paradisi, non plecam ho-
ram maosit» atqoe ob superbiam, cum oniversis sibi
coQsentaneis aetemum exsilium incidit»

Adam primus homo ad imaginem Dei in Hcbron

A Decimus ab Adam Noe vixit nongentos quinqua-
ginta annos. Hujus tempore exstitit diluvium.

Hujus eiiam tempore primitus visa est iris , et
pluvia. Et hominibus usus carnium concessus.

PRIMA .ETAS.

Haec prima »tas continet annos juxta Hebraicam
veritatem miUe sexcentos quadraginta duos.

JuxU septuaginta Interpretes, bis mille dncentos
sexaginta duos.

Generaliones decem.

SECUNDA .ETAS.

Sem filius Noe ipse est idem qui et Melchisedec»
vixit sexcentos et duos annos. Hujus tempore divi-
sum est gcnas humanum in tria : in liberos, mili^

formatus, in paradiso cum Bva septem horis com- b tes, servos. Liberi de Sem, milites de Japhet, servi
moralus, ob mandati trangressionem, hujus mundi ^^ Cham

exsilium subiit. la quo triginta filios et totidem
tilias, absque Abel et Cain genuit.

Ipse vero post nongentos et trigiota annos in Je-
nualem abiit. la loco Calvariae sepaltas aliquandra
reiiaievtL Deiode io Hebroo traoslatos io terram,
de qua sumptus est, rediit.

Abel 6iias Adae triginta anaorum a firatre Cain
apud Damascum occiditar.

Seth frater Abelis vixit nongeotos et doodecim

tQQOS.

Malaleel vixit octiogeQtos nonagiata qoinque ao-
nos.

Jareth vixit, noogeotos sexagiota duos aooos.

Enoch vixit trecentos sexaginta quinque annos, et
traaslatus est in paradisum .

Biclitteras reperit, et quosdam Kbros conscri-
psit.

Hujus tempore mortuus est Adam .

Mathusala vixit annos nongentos sexaginta no-
vem.

Lamech vixit annos septingentos septuaginta se-
ptem.

Cigantes orti sunt, quorum statura Crat quinde
cim, vel triginta cubitorum.

liegnum Cain.

Cain primos condidit civitatem Enooh, in qua-
p>e primus re^avit.

Post hunc Enoch iiiius ejua successit.

Huic successit Gaidat filius illios.

At illi Msria filia ejus.

Hoie Mathusael filius ipsios.

Illi vero successit Lamech.

iiie in dikivio periil. Hie et Caio oecidit.

Jobel filius Lamech reperitasum taberaacoloraa.
Cajua frater Jobal invenit musicam.

IUomm frater Tubal invenit artem fabiilem ferri
ctaeria,

Soror eonim Noema reperit artem wiaB tcxlurae.

Arphaxad, filius Sem, vixit trecentos triginta
octo annos ; secundum septaaginta Interpretes ,
quingenCbs, sexaginta quinque.

Cainan vixit quadringentos triginta octo annos.

Salem vixit quadrlngentos triginta tres annos ;
hic condidit Salem.

Ab hoc Samaritae et lodi.

Heber, a quo Hebraei, vixit qaadringentos sexa-
ginta quatuor annos.

Hujus tempore Babel construitur.

Phaleg vixit ducentos triginta novem annos. Hu-
jus tempore divisae sunt iingus in septuaginta duas,

IIujus etiam tempore idololatria exorta est.
[]| Reu vixit ducentos triginta oovem annos. Hujus
tempore regnum Seytharum et iEgyptiorura exor
tum est.

Seruch vixit ducentos triginta aooos . Higos tem-
pore regnum Assyriorum et Sicyonioram nascitur.

Nachor vixit annos centom qoadragenos et octo.

Thare vixit ducentos quinque aoaos.

Babylonia condilur.

HsBc secunda aetas continet aonos a diluvie U9que
ad Abraham, juxta Hebraicam veritatem, dueentos
nonaginta duos, generationes decem. Juxta septua-
ginta interpretes nongentos quinquaginta quinque,
vel adjecto Cainan quem Septuaginta et Lucas po-
nunt, mille septuaginta duosi generationes undecim.
Ab Adam usque ad Ninum sunt anni (er roiile ceo-
Q tum octoginta quatuor, qoi ab omotbus historicis
vel omissi, vel igoorati sunt.

Sab Seruch sccunda setate apud Babel primus re-
gn^vit Nemroth, gigas triginta Cubitorom, cut suc-
cessit filius ejus Assur, a quo Assyril.
Begnum Asiyriorum,

Hujus iiiius Belus regoavit aonos sexaginta qaiu^
que.
Belo primum sacrificia sunt f9iC^«
Hiiyus filitts Ninus r^goavit annos quinqoagiaia
duds.

167

HONORII AGGUSTODDN. OPP. PAftS I. — DIDASC. ^T HISTOR.

i6S

Hic condidit Niaivem.

Huju8 temporc inventa est maglca ars a Zoroa-
stre rege Bactrianorum, quem idem Ninus bello vi-
ctum occidit, qui et Syrophanera primum idolola-
tram ^Egyptium subjecit.

Tempore Nini natus est Abraham.

Sub Abraham post Ninum regnavit Semiramis,
uxor ejus quadraginta duos annos.

Hffic condidit magnam Babyloniam et subjugavit
Indiam et iEthiopiam.

Huic successit filius ipsius Ninias.

Niniati sub Isaac successit Arrius, qui et Eriocb.

Huic successit Xerxes.

Post hunc regnavit Beloch.

Dinde Armamitres.

Post hunc Baal, qui et Balaeus.

Deinde Mamitos.

Exin Saporus.

Post hunc Agatides.

Snb Galeb, Amyntas.

Post hunc Lamperes.

Post illum CEneus.

Dein Eutropis.

Exin sub Azaria, qui et Ozias^ Sardanapalus.

Sub quo defecit regnum Assyriorum, quod stetit
annis mille centum sexaginta quatuor.

Post divisionem linguarum sub Reu, surrexit
regnum Scytharum sexaginta annis antequam As-
syriorum, ubi primus regnavit Tanaus, a quo flu-
men Tanais dicitur.

Regnum /Egyptiorum sub regibus.

In iEgypto primus regum Pharao^ a quo Pharos
civitas, et posteri reges dicti.

Hinc Zoes.

Ab hoc decimus septirous Aroasis, sub qno venit
Joseph in ^Egyptum.

Post hunc regnavit Hebron.

Deinde Amenopolis.
^ Exim Mespres. Sub quo moritur Joseph.

Inde regnavit Nuffar.

Post hunc Muthusis.

Deinde Thyomosis.

Item Aroenophis, Horus etHencres, Achoris. Item
Cencres, qui submersus in mari Rubro.

Regnum Arcadum,

Apud Sicyonios, id est Arcades, orimus regnavit
sub Senich :

iEgialeus, qui et iEgelasus.

Huic successit Archas, a quo Archadia.

Inde Tantalus.

Post hunc sub Abraham Europs, qui Europam
subjugavit, unde et Enropa dicitur; cujus tempore
Efron, qui et Enac gigas Bbroe condidit, post quam
octavo anno condita est Tanals in iEgypto, a Ta-
nao sub Isaac

Inde exorti Europei.

Europi successit Telsion.

Deinde Tiriacns, cui facta sunt sacrificia.

Post bunc Leucappus.

A Inde Mesappus, qui et Zephysus,

Post hunc Eratbo,

Inde Ptolomaeus.

Exin Orthopolis.

Post hunc, sub Moyse, Blarathos.

Deinde Corax.

Deinde Hercules.

Exin Menalion.

Post hunc Parthenopeus.

Post illum Phineus.

Deinde Phallax.

Exin Dodanus.

Deinde Polyphidus.

Post hunc Pelasgus.

Post hunc Zeuxippus, quem occidit Alethes rex
B Corinthiorum.

Ei tunc consumptum est regnum Sicyoaiorum,
quod stetit annis nongentis.

Deinde sacerdotes populum rexerant.

TERTIA ^TAS.

Abraham duodecimus a Noe.

Abraham vixit centum septuaginta annos.

Hnic primo repromissus est Christus, et huic pri-
mitos data est circumcisio. Hic invenit H^brseas
litteras. Hic etiam docuit Chaldieos astrononiam,
iEgyptios geometriam .

Hujus tempore quinque civitates, Sodoma et Go-
morrba cum aliis submerae sunt.

Isaac vixit centum viginti annos.
^ Hujus tempore ortum estregnum Argivorum.

Jacob vixit annos centum quadraginta septem.

Hujus tempore fuit diluvium novem mensium in
Achaia, sub Ogygio rege Thebanorum, in quo Ce-
rambus volasse fertur.

Hoc tempore claruit Minerva in Africa.

Tempore Jacob mortuus est Sem, qui Melchisedec.

Sexcentesimo secundo anno Memphis in ^gypto
conditur.

Joseph vixit centum et decem annos.

Hoc tempore fuit fames septem annis.

Caath iilius Levi, fratris Joseph vixit centum tri-
ginta tres annos.

Amram tilius ejus vixit centum triginta septem
annos.
D Horum tempore oppressi filii Israel in i£gypto.

Et Cecrops Athenas condidit.

Moyses filius hujus vixit centum viginti annos.

Hujus tempore percussa est^Egyptus decem plagis.

Hic eduxit filios Israel de iBgypto , et hic primus
legem populo conscripsit.

Hujus tempore exstitit diluvium sub Deucalione in
Thessalia.

Tempore etiam Moysis Lacedsemon urbscondita a
Cecrope, et templum Delphicum.

Tempora judieum.

Josuc, qui et Jesus, vixit annos centumet decero.
Hujus tempore exsiccatus est Jordanis populo Dei^
et sol stetit spalio duorum dierum.

m

m IMAfilNE MONDI LlBlil tRES. — LIB. III.

itO

Caieb succesbit Josue, qui in morte Josue erat A Hoc tempore daruit quinta sibylla Gumsea ad

quam venit iEneas.

Samuel judicat Israel duodecim anno9. Hujus lem-
pore Orestes et Pilades fuerant ; Lacedaemonum re-
gnum tunc oritur.

Sanl primus rex Hebseonim rej(nat viginti annos,
sive, ut Actus apostolonim testantur, quadraginta.

Hujns tempore occidit David Goliam gigantem.

Hsec tertia roufidi aetas continet generationes ab
Abraham usque ad David juxta utramque auctorita-
tem, quatuordceim^ annos vero nongentos quadra-
ginta.

A diluvio usque ad David sunt bis mille centum
septemdecim annui (65).

Ab initio mundi usque ad David bis mille centum

centum annonim.

Hujus tempore fict«e suut fabulse.

Hoc tempore claruit Orpheus in musica in Lesbo.

Hoc tempore etiam fuit Saturnus et Jupiter, sicut
Solinus et Varro,scribunt.

Prima sibylla Persica claruit.

Othouiel filius Galeb judicavit populum quadra-
ginta annis.

Hujns tempore condidit Catherinus Thebas. Aioth
judicavit Israel octoginta annos.

PrUnum bellum civile.

Hujus tempore fuit bellum inter populum Israel
et Benjamin, propter uxorem Levitae apud Gabaam
constupratam, et a Israel quidem occisa snnt quadra- g viginti quatuor (65)
ginla millia, de Benjamin triginta quinque et cen-
tum viri.

Troja construitur.

Amphion musicus claruit.

Sangar Jadaicum populum regit annos decem. Hoc
tempore ortum est regnum Laurentium.

BarachcumDeborajudicatlsrael quadraginta annos

Hcjyus tempore fuit secunda sibylla Libyca.

Picus rex in Italia.

Gedeon jadicat Israel quadraginta annos. Hujus
tempore erat Hercules.

Orpheas musicas ciaret.

Abimelech filius Gedeonisregnat super filios Urael
tribas aonis.

Hoc tempore exstitit Theseus.

Thola jadicat Israel annos vigiati tres. Hujus tem-
pore foit tertia sibylla Delphica.

Priamus in Troja.

Jair judicat Israel duos et viginli annos.

Hoc tempore fuit bellum Thebanum.

Carmentis nympha.

Jephte judicat Israel sex annos.

Hujus tempore erant Amazones et Theseus.

Abessan judicat Israel «eptem annos.

Hoc tempore Booz sumpsit Ruth.

Hoc etiam tempore claruit sibylla quarta, Ery thrsa
vd Babylonica.

Achialon judicat Israel decem annos.

Hnjos tempore obsessa est Troja.

Labdon jodicat Israel octo aanos.

UoJQS tempore capta est Troja.

Ex parte Grscoram occisa sunt octinginta septua-
ginta septem millia.

Ex parte Trojanorum sexcenta octoginta sex roillia.

^neas in Italia pugnavit cum Tumo.

Samson non videns judicavit viginti annos. Hoc
tempore regnum Albanorum ortum est.

Ascanius Albaniaro condidit.

Eli sacerdos jodicat Israel quadraginta annos.

Regnum IdumoBorum.

Tertia aetate priraus rex Idumaeorum erat Balaac
filius Beor.

Post quem regnavit Jobab, qui el Job.

Deinde Husan.

Exin alii quinque reges.

Deinde duces.

Job autem erat quintus ab Abraham.

Abraham genuit Isaac.

Isaac genuit Esau, qui et Edom, a quo Idumaei.
Esau genuit Zara.

Is genuit Job sub Aloyse.

Cujus Balaac filios Sefer erat rex Moab et Madiam
conduxit arlolum Balaam, qui et Bliu in libro Job
C legitur.

Job octoginta novem annonim tentatus est. Post
plagaro, rex factas, vixit centum quadraginta annis.
Regnum Argivarum,

Apud Argos primus sub Isaac regoavit Inachus
quinquaginta annos.

Cujus filia lo a Graecia navigans in iEihiopiam,
veniens in iEgyptum, ibi litteras reperit, docuit le-
ges. Juste imperavity unde Isis dea dicla. Eyus ma-
ritus Osiris sub Jacob.

Phoroneus successit Inacho.

Huic Apis, qui et Epaphus, qui postea iu ^Egypto
regnans Serapis dictus est.

Post hunc regnavit Argus sub Joseph, a quo civi-
Q tas Argos, et a quo Argivi.

Deiode Honoreus, qui primus boves ad aratrum
junxit.

Hnic successit Briasus..

IUi Phorbalus sub Moyse.

IlliTophas.

Huic Jasius, frater Dardani.

Illi Stelenus.

Huic Danaus, sub Adar, qui habuit quinquaginta
filias. Frater ejus Jlgystus totidem filios, qui omnes
praeter unum a filiabus sunt interfecti.

(65) £x horum oiumerorum collatione sequere-
tur diluvium septem tantum annis ab orbe condito
distare, qaod quam absnrdum sit, nemo non videt.
Hos igitur correximus ex opere praestantissimo cui

Patroi- CLXXIL

tilulus Art de virifier les dates; ita ot eonim prior
fiat mille ducenti sexaginia tres anni, posterior au-
tem bis miiie nongenti novemdecim. Edit.

17t

HONORII AUGUSTODUN. OPP. PARS. 1. —

B

Ab boc '^yslp i^gyp.tus est dicta.

Post Danaum regaavit Abas.

Huic successit filus ^crisius.

Illi Guristeus.

Illi Euchippus.

At illi Adrassus (sub Jeplbe) per quem Theseus
Argos dcstru^it, e^ sic regnum Argivorum defecit.

Terlia quoque sctate sub tfoyse Prometbeus, rex
Caucasi, primus docuit pbilosophiam in Oriente.Atlas
frater ejus rex Africae docuit astrologiam. HesperuS)
eorum fratcrregnavitin Italia» etHesperiam vocavit.

Regnum Atkeniensium.

Sub Moyse Cecrops, qui primus ibi regnavit.
Atbenas condidit, iEgyptum subjugavit, cum Pba-
rao submersus est in mari Rubro.

Post bunc regnavit Menander.

Deinde, sub Galeb, Amphitryon, paier HercuUs.
Exin, sub Olhoniele, Erictonius, inventor cttrnis.

Post hunc Pandion, pater Prognes et Pbilomeiw.

DeindeiEgeus.

Exin Theseus.

Post hunc Demopboon.

Post illum Mnesteus.

Dein Melanto.

Exin Codrus, sub Sarouele^ qui se pro populo bos-
tibus tradidit.
Post bunc magistratus populo praefuit.
Regnum Amazonum.
Hftc ^tate Amazones in Asia regiiaverunt.
iQprimis Marpesia et. Lampetb, quas Ephesum
condiderunt. '

Deinde Synope.

Exin (sub Tbola) Antiopa, ei HippoUtie.
Post hanc Oretria.
Post illam Pentesilea.
Hanc occidit Pyrrhus apud Trojam.
Begnum Trcjanorum sub Otthoniel.

Hac etiam aeUte DaixU^ims in Pluryhja regnavit.

Uuic successit filius E^ictp^jius. sub Aiotb.

Huic filius, Trous, a quo TroJA.

Ipsi filius, IIus : a quo Ilijgm.

^i vero filius Laoipedoi^.

Illi fiiius successit (sub Jeptbe) PriaiAus pater He-
ctoris et Paridis.

Tunc Gneci dextruxerunt, regnuip Pbrygionun, tv
quod stetit pctingentos 4mos apnos.

Regnum Tkebanorum.

Thebas Cadmus condidit, qui primus ibi rcgnavit,
et Grascas litteras reperit.

Huic successit Pentbeus.

Hli (sub Gedeone) Laus.

Huic GEdypus.

Illi Etbeocles, et Polymees.

nii[/. illis]Creon.

Post hunc [sub Jepbte] Tbeseus, qui Tbebas de-
struxit.

lo Creta sub Jcdsue regoavit Saiaraus.

Post hunc Juoiter,

Deinde (sub Aiot) Minos.

DIDASC. ET HISTOR. 172

A Exin Idoraenus, qui cum aiiis Trojara obsedit, sub
Aiot.
Liber in India, sub Barach.
Perseus regnavit in Persida qui accidit Liberum.
Regnum Myccenorum.

Apud Mycenas regnavit Tanlalus.

Dein fi!ius ejus Pelops.

Exin lilius hujus Alreus.

Post hunc, sub Jepbte, fiiii Agamemoon et Menelaus.

Post bos Oreslcs, filius Agamemnonis.

Regnum Italorum sub Moyse, In Italia regnarunt:
Primus Hesperus, a quo Hesperia.
Enotrius filius Lycaonis, sub CaJeb.
Dardanus.
Ilalus, a quo Italia.
Sabinus, a quo Sabini.
Janus Saturnus, a quo Saturnia.
Latius Picus, qui auguria reperit,
Faunus.

£vander, ci^us mater Carmentis Latioas litteras
repcrit, sub Samsone.
Latinus, unde l^aim dicti.
Post huac definit regnum Laurentium.

IQUARTA .CTAS.j

Regnum Jerusalem vel Juda.

Quarta aelate dicimus quartus ab Abrabam rex
David regoavit in Jerusalem quadraginta annos.

Hoc tempore claruit Homerus, et Cartbago condita.

Nathan et Gad prophetae.

Salomon, filius David, regnat quadraginta annos.

Hic fecit primum templum in Jerusalem.

Rob oam, filius Salomonis, regnat i^nnos septem-
decim.

Hujus tempore regnum Israel orilur.

Smyrna condilurab Amazonibus.

Abia regnat tres annos.

Samus conditur.

Asa regnat annos quadraginta unum.

Josaphat regnat annus viginti quinque.

Elias propheta claret.

Hoc lempore non pluit tribus annis.

Hic primus mortuum suscitavit.

Joram regnavit annos octo.

Elisaeus propbeta claret.

Elias translatus.

Azarias regnavit unum annum.

Albalia mater ejus regnal annos septem.

Joas filius Azariae regnat annos quadraginta.

Zacbarias Joiadaeafilius lapidatur.

Amazias regnat annos viginti novera.

Ozias regnat annos quinquagiuta duos.

Isaias, Oseas, Joel, Amos, Abdias, Jooas^ Micbseas
propbetae clarent.

Hujus tempore sibylla sexta claret.

Regnum Assyriorum in Medos transfertur, quod
stetit per annos trecentos quinquaginta quinque .

Regnum Macedonum p/ritur.

Joat^^m regngj^ annos aedecii».

m

I>e IMAG[NE MUNDI LIBRI TRES. LIB
a Griecis, A

III.

m

IIujus leaipore olympias insiituitur
apud £lidem civilalem.

Achaz reguat aiinos sedccim .

Roma conditur.

Rcgum Romanum oritur.

Israel transfertur.

Kzechias rcgnat anoos viginti octo.

Romnlus senatum constituit, et aonum .

Manasses regnat annos quiaquaginta quinque.

Numa duo menses adjicit. A seryis oceiditur.

Amon regoat duos annos.

Arioa citharista claret.

Josias regnat annos triginta unum ; a rege iEgy-
pti occiditur.

Hujus tempore Ninive destruitur a rege Cyaxare»
qux stelit a Nino annis mille quadringentis et se-
ptaaginta.

Sibylla Samia claret, et Jeremias prophela.

Joachaz filius Josiae regnat menses tres.

Eliachim filius Josise regnat annos undecim.

Jechonias, qui et Joachim, filius Joachim, regnat
menses tres.

Sedecias filius Josiae, regnat annos undecim. Hoc
tempore destructa est Jerosolyma a Babyloniis. Post
huRC deficit regnum Juda quod jam slelit per an-
nos quingentos quadraginta novem.

Haec quarta mundi setas aDavidusqucadtransmi-
gratiooem Babylonicam cootinet juxta HebraK)rum
veritatem annos quadringentos septuagiota quinque
JQxta septuaginta Translatores duodecim, aniplius
generationes qualuordecim. Ab initio mundi quater
mille sexcenti decem.

Regnwn Israei.

Hac setate regnavit ia Israel Jeroboam annos vi-
ginti duos.

Honc yicit Abia rex, et obiit.

Nabath filius ejus regoat annos duos.

Honc occidit Baasa.

Baasa regnavit viginti duos aunos. Morbo interiit.

Sela filius ejus regnat duos annos.

Hunc occidit Zamri servus ejus.

Zamri regnavit septem dies.

Ilunc occidit Amri, princeps militioc.

Arori regnavit duodecim annos in Samaria. Ilic
morbo periit.

Achab fiUns ejus regnavit annos duos. Hic cecidit
per cancellos, et obiit.

Joram frater Ochoziff regnavit annos duodecim.

Hanc oeeidit Jehu servus Achab.

Jehu regnavit annos viginti octo. Morbo inleriit.

Joachaz filius ejus regnavit annos septemdecim.
2forbo periit.

Joas filius ejus regnavit annos similiter septem-
decim.

Jeroboam filius istius regnavit anaos quadraginta
QDum.

Zacharias filias hojus regnavit menses sex. Hunc
oecidift Selkni.

Sellam regnavit menaem unum.

Hunc occldil Manahen.

Manahcn regoavit anaos decem. Morbo obiit.

Phareia iilius ejus regnavit annos duos.

Hunc occidit Phaceia dux ejus.

Phaceia regnavit annos viginti.

Hunc oooidit Osee.

Osee regnavit annos novem .

Hunc Salmanasser rex cum omni populo transtu-
lit in Assyrios, et sic defecit reignum brael, qaod
sletit per anoos trecentos quiaquaginta.

la hac captivitaie toit Tobias.

Regnum Macedonum sub Ozia.

In Macedonia regnavit primum Karanus annos vi-
ginti octo.

Cui successil Perdiccas.
® Huic Alexander.

Deinde Archelaus fllius Perdiccs.

illi Amyntas.

Huic Philippus.

Illi (sub Dario) Alexander Magnua.

Huic Philippus frater Alexandri.

Illi GasFander.

Stetitque regnum Greecorumperannosseptingen^
tos usque ad tempora Ptoiomsei Philometoris, et
tunc defecit.

Regnum Albanorum sub Samsone,

Apud Albam r^gnayit ^neas annos tres.

Hic Lavinium condidit, et fulmine pcriit, sub Eli.

Ascanius, qui et Julius» filius Mnex a quo gens Julia.

Sylvius Posthumus frater Ascanii regnavit aonos
^ triginta novem. Ab hoc omnes reges Albse Sylviidicli
sunt.

^ncas Sylvius regnavit annos triginta unum, sub
David .

Latinus Sylvius regnavit annos quinquaginta.

Alba filius regnavit annos triginta novem. Ab hoc
Albani reges.

iEgyptus, vel Epyrus, vel Atis Sylvius, regnavit
annos viginti qualuor, sub Aza.

Gapys Sylvius regnavit viginti octo annos. Hic Ca-
puam condidit.

Carpentus Sylvius regnavit annos tredecim.

Tiberinus Sylvus regnavit annos novem.

Ab hoc Tiberis fluvius dicilur, quia io eo est
exstinctus, qui antca Albula est dictas.
D Agrippa Sylvius regnavit annos quadraginta.

Aremulus Sylvius regnavit annos novemdecim.
Hic tulmine interiit.

Aventinus Sylvius regnavit annos triginta septem
Ab hoc Aventinus mons dicitur.

Procas Sylvius regnavit annos vigintitres, sub Ozia

Amulius Sylvius regnavit annos quadraginta tres.
Hujus frater erat Numitor ; ejus filia Rhea Rhemum
et Romulum genuit, qui occiso Amulio Numitoremin
regnum statuit. Sub quo defecit regnum Albanorum
quodjam stetit per annosqcadringentosquinqnaginta

Regnum Romanorum.

Romulus condidit Romam, et primus regnavit an-
nos triginta septem.

m

ItONORlI AUGdSTODUN. OPP. PARS I. — DIDASC. ET HISTOR.

116

Hic fulmiae inieriil.

Numa Pompilius regnavit annos quadraginta
unum .

Hic invenit necromantiam, et primus sacra insti-
tuit. Morbo periit.

Tullus hostilius regnavit annos triginta duos. Hic
etiam fulmine interiit sub Josia.

Ancus Martius vigtnti iresannosregnat. Hic Ostiam
condidit. Morbo periit.

Tarquinius Priscus regnavit annos triginta septem.
Hic circum et ludos Romae instituit. Hunc filius Anci
occidit.

Servilius Tullus regnavit annos triginta qualuor
Hic a Tarquinio occiditur; sub Cyro.

Tarquinius Superbus regnavit annos riginti quin-
que . Hic regno expellilur, et consules creantur ; tue-
runtque reges per annos ducentos quadragiata tres.

QUINTA iETAS.

Uegnum Babyloniorum.

Quinta setate apud fiabyloniam regnavit Nabu-
chodonosor quadraginta quatuor annos.

Sybilla octava Curaana claruit.

Ezechiei propheta claret.

Filiua ejus Evilmerodach regnavit annos octo-
decim.

Daniel, et tres pueri clarent.

Egesar, hujus filius, regnavit aonos quadraginta .
Septem sapientes clarent.

Labosordach regnat menses novem.

Abacuc propheta claret.

Baltazar regaavit annos septemdocim. Hunc Cyrus
occidit, et Babyloniam destruxit.

Regnum Persarum .

Cyrus Persarum primus regnat cum Dario annos
viginti quinque.

Hic laxavit captivitatem.

Hunc regina Amazonum occidit.

Sibylla nooa claret.

Cambyses, qui et Nabuchodonosor, Qlius Cyri, rc-
gnavit annos octo.

Hujus tempore fuit Judilh.

Hic condidit Babyloniam in iEgypto .

Smerdes magus regnavit menses septem.

Pythagoras philosophus claret.

Darius regnavit annos triginta sex.

AggflBus, Zacharias et Malachias clarent.

Xerxes filius ejus regnavit annos viginti.

Sibylla decima Phrygia claret.

Artabanus regnavit mensibus septcm. Herodotus
claret.

Artaxerxes regnavit annos quadraginta.

Hippocraies medicus claret, et Esdras.

Xerxes filius ejus regnat duos menses.

Socrates claret.

Sogdianus regnat octo menses.

Democritus claret.

Darius filius Artaxerxis regnavit annos novem-
decim.

Plato claret*

A Artaxerxes Assuerus, filius Darii) regnavit annos
quadraginta.

Esther claret.

Sibylla undecima Tiburtina claret.

Artaxerxes, qui et Ochus, regnavit annos vigin-
ti sex.

Aristoteles claret.

Arses, qui et Xerxes, regnavit annos quatuor.

Zeno stoicus claret.

Daritts ultimuH Persarum regoavit annos sex.

Hunc occidit Alexander. Sub hoc regnum Persa-
rum defecit, quod stetit per annos ducentos triginta
octo.

Regnum Alexandrice,

Alexander Magaus Alexaodriam condidit. Hic
veneno interiit, et duodecim annos regoavit. HicTy-
rum destruxit.

Ptolomaeus qui et Sother, vel Lagides, filius Lagi,
regnavit in Alexandr.a quadraginta annos. Morbo
obiir, et ab hoc Ptolomaei vel Lagidse dicti sunt reges
csteri.

Ptolomeus Pbiiadeiphus alleriusfiliusregnavitan-
nos triginta octo. Morbo obiit.

Septuaginla interpretes clarent.

Hic Philadelpbiam condidit.

Ptolomeus Evergetes fraler Philadeiphi regnavit
aacos vigiali se\ : similiter obiit. Subhoc filiusSy-
rach claruil.

Ptolomaeus Philopalor frater Evergelis regaavit
aaaos seplemdecim. Morbo periit.
C Ptolomaeus Epiphanes regnavit anoos vigioti qua-
tuor. Morbo periit.

Philometor regaavit annos triginta quinque.

PtoIom(Bus Evergetes, frater superioris, regnavit
aaaos vigiati aovem. Simfli modo obiit.

Ptolomaeus Phiscoa, qui et Solher, regnavit an-
nos seplemdecim. Hic pulsus est regno, quia filium
fratris occidit.

Ptolomseus Alexander frater Sotheri regnavit an-
nos decem ; ot hic regno pellitur, quia matrem oc-
cidit.

Ptolomxus Phiscon, qui et supra, regnat secundo,
annos oclo. Morbo periit.

Ptoloraaeus Dionysius regnat annos triginta ; hic
sororem Cleopatram habuit.
D Hic Pompeium occidit. Ipse naufragio periit.

Cleopatra, soror et uxor Ptolomasi, regoat annos
viginli duos. Huec a serpente interiit, et sic re-
gnuin Ptolomaidum et Lagidum defecit, quod per
annos ducentos nonagiuta quinque stetit.

Regnum Syrice.

In Syriae regnavit Seleucus post Alexandrum Ma-
gnum. Hic condidit Seleuciam.

Huoc Ptolomaeus Lagides occidit, sub Phila-
delpho.

Antiochus, qui et Sother filius ejus regnat post
euro. Hic coadidit Antiochiam. Morbo obiit.

Antiochus Theoi, filius alterius, posi hunc re-
gnavit. Similiter obiit.

177 DE IMAGINB MUNDI LIBRI TRES. — LIB. III. 178

Seleueus Callinicas ciim fratre Antiocho filio su- A Seditio gravis conlra [/. inter] senatores et plebem.

Aono Urbis 271. Fabius et Manilius coss. Hi cum
Veientibus pugnaverunt.

Anno Urbis 283. JBmilius et Quintius coss. Hi lu-

perioris post illum regnavit.

HuQc Ptolemaeus Evergetes occidit.

Antioehus Magnus cum fratre Seleuco Geraunio
tilio Seleuci deinde regnavit.

Hie filiam habuit, et fulmine ambo interierunt.

Seleucus Eopator filius Antiochi magni post pa*
trem regnavit. Hic veneno occiditur a duobos sub
Philometore.

Antiochus II lustris Roms obses.

Bpiphanes frater Seleuci post hunc regnat. Sub
hoc Machabseorum bells.

Hic magno tormento doloris obiit.

Aotiochtts Eopator, filius Anliochi, post patrem
regnat. Hunc occidil Demetrius filins Seleoei.

struminstituerunt.

Anno Urbis 292. Volumius et Publicola coss.
Hi cum exsulibus et servis ingens bellum habue-
runt.

Anno Urbis 302. Decemviri proconsules crean-
tur.

Anno Urbis 312. Tribuni militum procoss. crean-
tur.

Anoo Urbis 316. Iterum dictator creatur Mamer-
tus, et coss. Gorgonius et Sergius.

Demetrius, filius Seleuci, deinde regnavit. Huoe g Hi maximum bellum gesserunt cum Phalicis et
occidit Alexander filius Antiochi. "' " — '

Alexander Nobilis, filius Antiochi, post hunc re-
gnavit. Honc Ptolomsus Philometor occidit.

Demetrius, filius Demetrii, post illum regnavit.
Hanc occidit Mithridales rex.

Antiochus filios Alexandri, post hunc regnavit,
Honc oceidit Tryphon.

Alexander filius Antiochi, post illum regnavit.
Honc occidit Diodotus dux.

Anliochus primus filius Demetrii, post hunc re-
gnat. Hic in Parthia occiditur.

Antiochus Spondius filins Antiochi, post illum re-
gnavit. Hic de regno aufugit.

Demetrins Mari fi*ater Antiochi» post bunc regna-
I^L^*^^' -^^"^®^ '®* Judajorum occidit, aub C consules creati. Hi cum Gallis pugnaverunt.^Sed

Romani victi sunt.

Fidenis.

Auno Urbis 322. Aurelius dictalor, Julius et Men*o
coss.Ui cum Yolscis, et equitibus ingens bellum ha*
buerunt.

Anno Urbis 327. iGmilias dictator, et quatuor tri-
buni proconsules constituti. Ab his Yeientes septies
victi ; sub Alexandro.

Anno Urbis 336. Gomelius dictator. Fabius, et
Gossus coss. Hi cum Volscis et equit. pugnave-
ninl.

Anno Urbis 348. Gamillus ab agro dictator ; tri-
buni proconsules. Hi Etruscos viceront sub Pto-
iomaeo.

Anno Urbis 362. Tres Fabii tribuni militum pro«

Pompeio.

Antiochus,qui et Dionysius, frater Demetrii regis,
regnat. Hunc rex Arabum occidit.

Post bunc deficit regnum Syris, quod stetit per
annos ducentos septuaginta.

DE CONSULIBDS ET DICTATORIBUS ROILE.

Romani post reges habuerunt consules, quorum
praBcipuos hic adnotabimus .

Anno Urbis conditae 244. Primi consuies Bru-
tus et Tarquinius. Hi cum Porsenna rege bellum
gemnt.

Anno Urbis cond. 248. Yalerius et Posthumius
Coss. Sabinos et Auruncos vicenint .

Anno Urbis 251. Dictator et imperator creatur q
Laertius.

Hic praefuit consulibus.

Coss. Fosthumius et Goraminius.

Aiino Urbis 253. Posthnmius diclator. Coss.
Bmtus et Yenusius. Hi cum Tarquinio Superbo
pogoaverunt.

Anno Urbis 258. Valerius dictator. Coss. Appius
et Servilius. Hi cum Yolscis et equiiibus pugna-
veront.

Anoa Urbis 262. Cincinnatus ab aratro sumptus
dictator efficitur.

Coss. Hinutius et Sempronius. Hi Urbem ab hos-
liims liberant.

Anno Urbis 265. Cassius et Procuius consules.

Anno Urbis 398. Sulpicius dictator. Popiiius et
Manlius coss. Hi Gailos viceruot.

Anno Urbis 409. Yalerius et Cornelius coss. Hi
Samnitas gravi bello vicerunt.

Anno Urbis 412. Torquatu» et Decius coss. Hi
cum Alexandro rege Epiri pugnavemnt et occide-
mnt.

Anno Urbis 467. Fabricius et Curtius coss. (sub
Philadelpho). Hi cum Pyrrho rege Epiri pugnave-
rant et occiderunl.

Anno Urbis condit» 475. Genutius consul Aphros
et Tarenlinos vicit.

Anno 477. Semprooius consol Pioentinos victt.

Anno 483. Claudius et Fabius coss. Hi Siculos, et
Poenos vicerunt : sub Philadelpho.

Cornelius et Duillius coss. cum Annibale seniore
Carihaginensium imperatore pugnavemnt, et occi-
derunt.

Regulus et Manlius coss.cum AmilcarePocnoram
imperatore pugnavemnt et occiderunt.

Paulus et Fulvius cum Carthaginensibus navali
praelio pugnaverunt et vicerunt.

Hetellus et Furius coss. cum Asdrobale impera-
tore Carthaginensium pugnaverunt et occiderunt.

Attilius et Manlius coss. Ab Annibale 6Iio Amil-
caris imperatore victi sunt.

Scipio et Sempronius ab eodem victi sunt.

179

HONORII AUGUSTODUN. OPP. tAM 1. -W0A9C. «T HISTOR.

480

JBmilias et Yarro ooss. cum omni exercitu &b eo- A migrftth>De Bdaylomca, Josedeoh. ^ost reversionem

dem occisi suat.

Scipio, qui postea Afncanus, Magonem ducem
fratrem Annibalis vicit et cepit.

Levinus alter consul Hannonem ducem Afrorum
cepit.

Scaevola consul.

Gracchus prstor occiditur.

Marcellus consul Annibalem praslio vicit. Caro
Censorinus consul Hispaniam vicil.

Fabius consul Carlbalonem ducem Annibalis cum
omni exercitu delevit.

Drusus et Flaminius coss. Adsrubalem fratrem
Annibalis cum omni exercitu occidtt.

La&Iius consul Sypbacem regem vicit.

Alter Scipio consul, Annibalem et omnem popu-
lum Carthaginis vicit, et Terentium adduxit.

Licinius et Cassius coss. Macedones maximo pra&-
llo vicerunt.

Censorinus et Manliuscoss. cumScipione deleve-
runt Carthaginem; omnl populo occiso, quae stetit
septingentos annos.

Metellus et Marius coss. Jugurtham regem variis
prasliis viccrunt.

Manilius cl Scipio coss. Cimbros et Tcutones
maximopraelio viceiTinl sub Tuiscone.

Sylia consul Mithridatem regem mullis prseliis
vicit.

Cinna consul senatum occidit, et ipse occiditur.

TuIIius et Antonius coss. Catilinam cum suisde-
leverunt.

Pompeius dictator et consul in Oriente cum vi-
ginti duobus regibus pugnavit, et vicit.

Crassus dictator et consul Parthiam vicit, et ibi
occiditur, sub Dionysio.

Julius Caesar dictator ol consut Galliam vicit,
Pompeium consulem cum omni populo Orientis
devicit. Hic primus mouarcha quinque annos re-
gnavit.

Hic bissextum imo cyclum magnum composuit.

Hic a senatu occiditur.

Ab hoc Caesares sunt dicti.

Lepidus dictator, consul Africam et Siciliam de-
vicit .

Antonius Diclator et consul, iEgyptum devicit ct
Judaeam.

Octavianus dictator et consul, qui postea Augu-
stus, Anlonium cum Cleopatra maximo praelio vicit,
et totum orbem pacificavit.

Post hunc coasules desierunt, qui per quadrin-.
gentos septuaginla et quatuor annos fuerunt. His-
que Augusti vel Caesares successerunt.

DB SACCRDOT1B08.

Hi sacerdoles praefuerunt populo Dei, sub lege
usque ad Christum, numero quadraginta sepiem.

Aaron, Eleazar, Phinces, Abisue, Bocci, Ozi, Za-
raias,Marioth, Amarias, Achitob, Sadoch, Achimaas,
Azarias, Joanna, Azachias, Amarias, Achitob, Sa-
doch, Mosoila, Helchias, Azarias, Zaraias ; in trans-

Joannes, Joachim, Eiiasib, Joaida, Jouathas, sub
Alexandro Magno, Jaddus, Onias Simeon, Elea-
zarus, Manasses, Oaias, Simon, Jason Menelaus,
Lysimachus, Judas Machabaeus, JouiAtha, Simoa
Joaams filius. Simon, Aristobulos, Alezander,
Hyrcanus, Aristobulus sub Merode, Aoligoaus. Hic
ab A&tooio Romano consule occiditur; Herodes Mu-
maeus rex conslituitur ; qui regnavit triginta sex
annos.

8icque defecerunt sacerdotes ex stirpe Aaron, qui
praefuerunt ab Aaron usque ad Christum, aimos
mille sexcentos et septem.

Quinta artas, a captivitate Babylonica usque ad
Chrisium, contiaet geoerationes qualuordecim, aa-
Q nos quingeaios octogiota seplem.

Ab exordio mundi usque ad Christum, secttndum
Hebraicam veritatem, suot anni 4753. Secuodum
septuagiota Interpretes 5228.

SEXTA iETAS.

DB AUGUSTIS BT aCSARIBUS B0MANI8 USQUE AD
PBDERICUM I.

Sexta aetate regaavit Augustus Oafesar qatoqua-
ginta sex annos, et sex meoses.

Hujus tempore Cbristus aascitur .

Hic veneno interiit.

Joannes Baptista clarus, et Virgilius, el Horalius,
et Ovidiuspoetae.

Coloiiia ab Agrippa re^e condilur.
^ Augusta a Druso rege privigno Aagusti condilur.

Tiberius privignus Augusti regnat triginta tres
annos ; veneno pariit.

Hoc temporc Joaaoes decoiiatur.

Cbristus crucifigitur.

Caius Calligula regnat tres annos, el decem mec-
ses. A suis occiditur.

Matthaeus Evangelium scripsit.

Philo claret.

Claudius regnat tredecim aonos, menaes octo.
Marcus Evangelium scripsit. Et hic veneoo periit.

Prima Chistianorum persecutio.

Nero regnavit anaos tredocim, menses novcm ;
seipsum occidit.

Lucas Evangelium scripsit.
p. Jacobus apostolus a Judaeis lapid&tur.

Pelrus crucifigilur.

Paulus decollatur.

Lucanus et Josephus clari .

Galba et Piso regnant scpte.Ti menses. Hos occi*
dil Ottho.

Ouhotres mcnses. Hicseipsum occidit.

Yitellius octo menses. Hunc occidit Vespasianus.

Vespasianus novem anoos, profluvio venlris mor-
tuus est.

Hierusalem a Romanis destruitur, qua^ stetit an-
nos i089.

Sccunia persecutio .

Titus duos annos, menses duos. Morbo obiii.

Domitianus fraler Tili quiadccim annos, meases
quinque. Statius claruit.

181

DE IMAGINE MUNDl LlfiRi TRES. - LIB. III.

192

Ilie a suis eoolassus est.

Nerva unum annum, menses quatuor. Morbo
iDleriic.
Joannes Evangdiam seripsit.

Teriia persecutio,

Trajanus novemdeeim annos, menses sex et di-
midium. Yentris profluvio interiit.

Joannes apostolus obirt.

Helius Adrianus viginti nnum asnos. Morbo
obiit. Hie Hierusalem resediiieavit et Eliam nomi-
navit.

Aquila interpres claret.

Quarta persecutio,

Antoninus Pius , cum filiis Anrelio et Lucio vi-
ginti duoa annos, menses tres.

Marcus Antoninus Yerus cum fratre Lucio Aure-
tio Commodo annos novemdecim, mensem unum.

Sub bis principibus Agapitus puer quiodecennis,
martyrio eoronatnr.

Lucius Antoninus Commodus filius Antonini, an-
nos tredecim.

Theodotion interpres claret.

Uelius Pertinaxy menscs sex. Hic a milite Ju-
liano in palatio occiditur.

Tbeophylus Cyclum pascbalem scripsit.

Quittta persecutio.

Jolianus regnal annos septem . A servo occidilur.

Severus Pertinax septemdecim annos; hunc Albi-
Dus imperator occi lit.

Narcissus episcopus claret.

Antonius Caracalla septem annos; ab bostibus
occisus.

Quinta editio invenitur.

Macrinus unum annum ; a mililibus occisus.

Sexta editio invenilur.

Aurelius Alexander tredecim annos , a milite oc-
cisus.

Origenes claruit.

Sexta persecutio.

Maximianus tres aimos. Hic a Pupieno occisus,
qui et ipse regnum usurpans occiditur.

Gordianns seplem annos, a suis occisus.

Pbilippus cum Pbilippo filio septem annos. Hic
Christianus per Origenem efficilur. Ambos Decius
occidit.

Septima persecutio.

Decins unnm annuro, menses octo a diabolo oc-
eiditur.

Antonius claret.

Gallus cum Volusiano filio, duos annos, menses
quatuor. Ab i£milio occidilur.

.Emilius tres menses regnans, occiditur.

Octava perseeuHo,

Yalerianus cum filio Gallieno quindecim annos.
Aiter a Partbis capitur et obcscatur, alter a militi-
bas occiditur.

Sub boc principe, videlicet Gallieno, sex tyranni
re^naverunt.

Primus Genud apud Mirsam occiditur.

A Secundna Posthumius decem annds in GalUa re-
gnat; occiditur.
Tertius ^milianus Maguntiae occiditur.
Quarlus Marius ibidem interficitur.
Quintus \ ictorinus a Gallis creatur, et oeciditur
Sextus Tetricus a militibus qceiditiir.

Nona persecutio,

Claudins unum annum , menses novem. Morbo
obiit.

Quintilius frater ejus septemdecim dies regnat et
occiditur.

Aurelianus annos quinque , menses sex , a suis
occiditur.

Tacitus menses sex. Hic apud Pontum occiditur.
B Florianus rcgnat duos menses et dimidium, et in
Tarso occiditur.

Probus annos sex, menscs quatuor. Hic a militi-
bus occiditur.

Ipse tres tyrannos occidit , Satumiuum, Procu-
lum, Bonosum.

Carus cum filiis Carino et Numiano, regnat duos
annos. Cainis fulmine interiit. Carinus a sociis occi-
ditur.

Decima persecutio.

Diocletianus cum Herculio Matiminiano viginti
annos. Alter reguo pellitur; alter occidilur.

Constantius cum Galerio Maximino sedecim an-
nos. In Anglia moritur, seipsum interimens.
Q Carausius septem annos regnat. Ab Allecto occi-
ditur.

Allectus tres menses regnat. Hunc prsfectus suus
occidit.

Achileus imperator in iEgypto occiditur.

Maximius Severus annos quatuor. Apud Tharsum
dolo periit.

Constantinus Constantii filius ex concubina Helena
triginta annos, menses decem. Hie a Sylvestro bap-
tizatur, et ad hoc Nicaena synodus congregatur.

Constantinopolis conditur.

Maxentius et Licinius annos decem : ambo a Cons-
tantino occidnntur.

Crispus Constantinus Constantii filius, et Li-
cinius Licinii filius, Cesares, a Constantino occi-
D duntur.

Dalmatius imperator a militibus occiditur. Cons-
tantius cum fratribus Constantino et Constante vi-
ginti quatuor annos, mcnses quinque et dimidium.
Constantius morbo periit. Constantinus a fratre est
occisus, Constans in Hispania occiditur.

Sub Constantio fuerunt hi septem tyranni.

i^ Magnentius, qui seipsum occidit.

^ Decentius frater ejus, qui laqueo vitam finivit.

3^^ Gallns, qucm ipse Constanlius occidit.

4^" Silvanus, quem etiam occidit.

5* Veterion, qui imperium deposuit.

6<* Nepotianus, quem Magnenlii duces occiderunt.

l^ Julianus, qui postea fit Auguatus. Is annos
duos, menses octo.

HONOan AUGUSTODUN. OPP. PARS L ^ DIDASC. ET HISTOR.

m

Hic idololatra efficilur, et a Mercurio martyre oc- A
ciditur.
Jovinianus meases octo ; morbo obiit.
Alhanasius claruit.

Yalonlinianus. cum Valenle annos undecim. Va-
lentinianus fluxu sanguiois interiit.
Procopius lyrannus occiditur.

Valens cum Gratiano et Valentiniano fratris liliis
annos quatuor.

Fimiius tyrannus occiditur.

MarlinuS; Ambrosius et Hieronymus clarent.

Gratianus cum Valenliniano fratre annos sex;
Gratianus igae crematur.

Valentinianus a Gothis occiditur, vel, ut alii vo-
lunt, Gratianus a Maximo tyranno interficitur,
Valenlianus regno pellitur. B

Theodosius, et Valentinianus , qui supra, annos
jndecim. Laqueo suspenditur.

Maximus et Victor, filius ejus, imperatores occi-
duntur.

Eugenius tyrannus occiditur.

Arcadius iiiius Theodosii annos tredecim, obiit.

Ghrysostomus, Augustious clarent.

Honorius frater Arcadii cum Theodosio iilio fra-
tris, annos quindecim, obiit.

Alaricus rex Romam devastat, quae stetit annos
1064.

Sub Honorio fuerunt septem tyranni.
1® Eucherius, quem Honorius occidit.
2<» ConsUntinus. HuncConstantinuscomesoccidit. ^
^•Constans, filius Conslantis, quem Gerontius
comes occidit.
4« Maximinus, hic exsilium subiit.
6«» Jovinianus, qui mox occiditur.
6» Atlalus, huic manus ab Honorio abscindilur.
l^ Heraclianus , hic a militibus occidilur.

Theodosius, filius Arcadii, qui minor, viginti sex
annos.

Augustinus tnnc obiit.

Gildo tyranuus occiditur.

Valentinianus filius Constantii comilis, annos duo-
decim.

Attila rex Hunnorum.

Martianus et Valentinianus annos septem. occi- n
duntur ab Atlila. "

Angli Britanniam invadunt .
Leo Major, annos septemdecim, obiii.
Viclorius cyclum paschalem scripsit.
Zenon annos septemdecim, obiit.
Theodoricus rex Gothorum.

184

Anastasius annos viginti octo hareticus fulmine
periit.

Fulgentius episcopus claruit.

Justinus Senior annos octo. Obiit.

Benedictus abbas, Boetius clarent.

Justiuianus nepos Justiniani annos triginta
ocio.

Dionysius abbas cyclum Paschalem scripsit.

Juslinus minor annos undecim obiit.

Totila rex occiditur.

Tiberius Constantinus annos octo ; obiit.

Longobardi Italiam invadunt.

Mauricius annos viginti unum; occid.

Gregorius PP. clarel.

Phocas tyrannus annos octo occiditur. Anglia con-
vertitur.

Heraclius annos viginti sex, hydropisi moritur.

Grux exaltalur.

ConstantiDus filius Heraclii , menses sex, veneno
periit.

Heraclonas annos duo ; naso truncatur.

Isidorus episcopus claruit.

Constantinus fiiius superioris, annos viginti octo ;
occiditur.

CoDstantinus filius illius , annos viginti septem ;
obiit.

Synodus sexta Constantinopoiitana.

Justinianus filius Constantioi, annos decem ; naso
et lingua truncatur.

Hic regno peilitur.

Leontius anuos tres. Hunc occidit Justinianus.

Cudbertus episcopus claret.

Tiberius annos septem. Hunc iustinus in custodia
perdidit.

Beda claruit in Anglia

Justinianus secundo cum Tiberio filio annos sex ;
hic a philosophis occiditur. Alter decollatur.

Pipinus rcx Francorum.

Philippicus annum unum menses sex.

Hic ab Anastasio excaecalur.

Anastasius annos sex .

Hic a Theodosio caplus presbyter ordinatur.

Theodosius annum unum. Hic Calholicus, obiit.

Leo annos octo, haereticus.

Constantinus filius Leonis annos triginta quinque,
hsretious.

Leo fiiius Constantini annos quinquc.

CoDStantinus filius Leonis cum matre.

(68) Karolus i magnus 2. 3 annos ^ 47 ^.

Brema construitur 6.

* Carolus 8. 11. 12.

Diana " convertitur a Willibrordo 8 episcopo ».
VARIiE LECTIONES.
2 flrfrf. Pippini 1 A. 1 B. Pippini filius 6 «.^8. 9. 10. 12. filius Pippini 9 ». 11.

^'^" ^ ' ' ' " * "^ " ' annis 2.

1 B.
biliboldo6.
episcopo deiunt 1 A.
NOTifi

manias ueoi^ Hemnci Pertiu. Vide quai de his mans, supra, p»g. 11.

i85 DE IMiGINE MDNDi LIBRI TRBS. — LIB. III. 186

Lodewicus ^o magQus ii filius ejos ^^ ftonos ^3 A Babcnberg ^^ conslruitur.

27. «. «. auzi 54, polani », Ungari 56 facti sunt chri-

Ansgarias ^^ episcopus Suevos i'? convertit is. stiani 57.

Lolharius ^^ fiiius Ludewici % annos ^^ 17 ^. Cuonradus annos 15.

Rabanus episcopus claruit. Spira 58 conditur 59.

Lodewicus filius Lotbarii cum fralribus Lothario, Heinricus pius filius Cuonradi ^ annos 17.

Karolo « et Pipino ^ annos 36. Heinricus filius ejus «i regnavit annos 49 W.

Karolus ^ filius Lodewici cum fratribus ^ Karle- Roudolfus ^, Hermannus, Cuonradus&& tyranni ^s

manno ^ el Ludewico annos 11. cxstiterunt 66.

Amoldus » fiiias Karlemanni ^ annos 12. Heinricus filius superioris regnavit annos 18 «^.

Lodowicus 30 filias Amoldi ^i i% 3S annos 33. Lotbarius regnavit annos 12 '^8, ebdomadibus 12,

Canradas 34 filius Cunradi 35 principis 7 annos 36. diebus 12.

Heinricms 37 comes regnavit annos 18 38. Cuonradus 13 annos «o.

Oudalricus 39 episcopus claruit.

Otto 40 fiiius ejus *t annos 38 *«. CONTINUATIO I ?•

Parthenopoiis *3 construitur. d i? -j • . • j*- t r •

r\.. tx /51- . iit « .« D Fndencus imperator m expeditione lerosohmi-

Otlo ** filius ejus ^ annos 9 ^. . , u •* « ■ «•!•

^.. ^,. ' . . ^^ tana submersus occubmt. Heinricus huus ejus suc-

Otlo fihus supenons annos 18. ^ ., • * ,. i.- • .u • j .

„ . it Lu 1 •. cessit, qui Apuliara, mullis pnmalibus ejusdera terre

Notger 47 abbas clanut. .. ,. , ^. . . ^m- .• -w u-

"* captivatis et diversis penis affiictis, sibi subjugavit.

Heriberlus archiepiscopus Coloniensis clarel «. xandem cum posl mullas victorias fortuna arridenle

Heinricus^^ dux Bawarise ^o annos 23, men- culmen honorum tocius orbis amplecteretur, ad

' ses 5t 5 5«. ^ perturbationem multorum, prohdoior, oocubuit.

VARIiE LECTIONES.

10 Ludewicus 1 A. 1 C. semper 1. 4. 6 1> . 8. Ludwicus 2. 4. 7. Leudewicus4\ Ludwicus S. 6. 6 <^ . ^ . Luodeuni-
cus 9. LodwicuslO. Ludouicus 11. 12. «* deeti 1 — 6. 6 *» — 2.1« Karoli 4*. »3 annis 6. 6 »» . 11 . u XVII.

2. 8. 4. XXVIII. 8. iS h(ec ito 1 C : Ludewicus magnusqui et pius filius Karoli rcgnavit ann. XXVII.
^^ Anscharius 1 B. Ansgarius 1 ~ 3. Ansgardus 1 C. 5 — 7. 9 — 12. Angarius 4. Angaurius 8. Ansgartus
cod. Kaiiersheim. i"? Swevos 1 C. Suedos2. 3. 5. 6>» . 6^ . 6. 9« . 12. Suctes 4. Snedos 6. Svedo corr.
Svenos 8. Suuedos 11. i8 9 ^mO ita continuant :,, Ludeuuicus (Lodwicus 9.) filius ejus regnavit annos
XXVI. Rabanus episcopus claruit. Ludeuuicus (Lodwicus 9.) filius ejus regn. ann. iV. <*•) Lotarius Q.add,
episcopus (!) 5. 6. » cjus 3. «i annis 4. II. M Ansgarius annos 17 desunt 1 A XVII. 6'* . « el Karolo

4. Kanilo 5. 6. 8. Carolo 11. 12. S4 pippino. 4. 6« . 7 11. pippino 8. % Kanilus 5. Carolus 7 8.
10—12. « fratribus dcest 4. ^ Krolomanno 1 . Karloraanno 1 C. 2. 4. 4*. 7. 9. 9« .10. Kartholomanno

3. Karulomanno 5. Karolomanno 6. 6^.6«. 8. Carolomanno 11. Caralomanno 12. ^ Arnolfus 1 C. 6<^ .
8. 9. 10. ^ Karimanni 1. 6^ . Carlomanni 1 C. 2. 4. 4'. 7. 9. 10. Kartholomanni 3. Kalmanni 5. Karo-
lomanni 6. Qi^, 8. Carolomanni 11. 12. 30 Ludewicusl. 6^ . Lvdvuicus 2. Ludtwcus 3. Ludwicus 5. 6.
Lvdowicus 8. Luodeuuicus 9. Lodwicus 10. Ludouicus 11 . Lod. f. A. Xil. a. desunt 12. 31 Arnolfi 6<'«
8. 9. 10. 3tXL 8. annos XXU. 4. 33 Lodewicus — 12 annos desunt l A. 34 Chvonradus 1. Conradus
1 C. etita deinceps ; Conndixs 4*. 10. 12. Chunradus 5. 6. 11. Couuradus 4. 6^ . 6<'. Chuonrddus 7
Chovnradus 8. Cuonradus 9. 35 Chvnradi 1 . 2. 3. 6. Chuonradi 6. Covnradi 4. 6^ . 6«". 8. 3^ ann. XII.

4. 37 Henricus 1. 6. H. 12. Hainricus 6.38 XVI. 1 C. 39 Udelr. 1 B. Odalricus 1 C. Uodalricus 1. 9*.
Vdalricus 4'— 6. 9—12. « Ollho 3. Otto magnus et Hainricus filius ejus a. XXXVHI. 6. a. ** filius
Heinrici 1 C. 4SXXXIX. 1 C. 43 Parlhonopolis 9. 10. Parthelis consiruitur. partheno claruil 9 •.
^ Oltho 4*. Oiho 11. « deest 4. 4*. 46 yni. 1 B. 3. 6*. 6«. 8. 9*. 11. ^^ Noelker 1 B. Nod^er 1—3.

5. 11. Notgerus 1 C. Nother 4. Nodher 9*. Notus 4*. Nodacker 6. Nodker 1 A. 6»» . 6«. 7. Noribertus.
corr, Nolner 6*. 8. Nolhgerus 9. 10. Rodicker 12. 48 Heribertus — claret ex 1 A. recepi
49 Henricus 1.11. Hainricus 5. 6. Hainrichus 12. ^ Babarie 4*. Bajoariae 4. Bauarie 6. Beuwarie 6*.
Bauuarie 6>» Bauuarice 7. Bauariffi 11 . 12. Bawarise 6«. M mensibus 4*. ^^ sex 11 . S3 Babenberc 1 . 6*.
Ravinspec 1 C. Babinberc 1 A. 2. 3. Babinburcl B. Babenberch3.Babenberckh4*. Bambcrc5.6. Rabim-
berc 6>» . Babinberch 7. Babenbrhc 8. Babemberc 9. 10. Babingerg 1 * . Babenbergh 12 . ^ Pluci 1 A. Rvzy 5.
Rubi 12. Ruzzi 1 C. 6. add. et 8. 9. 10. M Poloni 5. Poloni 6. 9». 12. add. et 1. 2. 3. 5. 6—14. 56 un-
garii 2. 3. 5. 6b . 6«. 9. vngary 5. 7. 10. 5? Ruzi — christiani desunt i A. »8 Sphira 6«. 59 constitui-
tur 9. 10. add. Goiehardus episcopus clar. 9. Gothardus episcopus claruit 10. ^ Conradi l*. ^i ejus
deest, 4. SiXLVill. 9. 10. <» Rvdolfvs. 1. 4. Rodolfus 1 G. Ruodolfus 7. 6i Gonradui 4. 65 tiranni 4.
7. 66 obierunt 1 A. occiditur 4.7; deest 1 B. 6*. 6^ . Rudolfus occiditun. Hermannus occiditur. Chun-
radus rex obiit9*. 11. 67 XVII. 1 A. 1-12. annos deest 4. Hic quinto anno regni sui accepit Matildam
filiam Henrici regis Anglie in conjugium anno ab iucamatione Domini lllO.ExpIiciuntchronica ab Adam
nsque ad Henricum imperalorem a£i, 1 A. Iste potens fuit et terre motus factus est 1. Robertus abbas
Tnciensis claruit 4. <^ annos VIII. 1. 1 B. 1 C. 6*. 6^ Gonnradus tirannizabat. Isdem dehinc secundum
agit annum indictione secunda. Reliquum sext» staOs soli deo patet. addunt 2. 3 et verbo tirannizabat
omtjr«o4*. Lotharius ann. XII. HI menses, dicb XH. Gonradus dehinc secundum agit annum indictione
secunda. Reliquum sexieetaiis deo soll patet 4. Lotharius r. a. XH. Hic Ruzerium coarlavit 8 ^9 desunt

5. 6*. 6^ . Conradus Suevus annis 7. Imperator Fridericus regnavit annis 40 etinteriil in aquaqucdicitur
Salef. Henricus imperator filius Friderici regnavit annis 5 aMit 1 B. alia manus s, X!i ex, vel XIII
ineuntis. Gonradus rex6'. Ghnnradus successit XIV ann. Quis post hunc regnum adepturus sit posteritas
videbit. Fridericns filius Frideriei Sweuorum ducis regnavitrg 9*. annos XIV. 10 tf/ 11. ''0 6% a/ia
manu addita.

4S7

HONORll AUGUSTODUN. OPP. PARS I. DIDASC. ET HISTOR.

488

post cujus mortem sediliones plurime ubique terra A
rum suDt orte.

CONTINUATIO II ^^.

Counradus re^navit annis 45. Fridericus regnavit
anis 38. Hujus (emporibus Saladiuus Hierosoliman
occupavit.

Anno 1187 Heinricus filius ejus regnavit annis 7.
Huie Scilia et ApuUa subjecls sont.
CONTINUATIO III 'Ja.

Fridericus 38. Heinricus filius ejus 8. Philippus
rex frater ejus il. Hic Babenbercb a Ottonepalatino
frauduienter occidilur.

CONTINUATIO IV 73.

Post hunc eligitur Fridericus "^^. Cui filius ejus
Heinricus impcrator successlt, qai in Apulia 3
Ral. Sept. obiit. Phylippus rex ab Oltone palatino q
occiditur. Otto imperator regnum obtinuit, quod per
principes tocius terre in brevi amisit, et Fridericus
rex Apuliae eligitur. Quis ^^ rcro posl hunc regnum
adepturus sit, posleritas videbit.

CONTINDATIO V 7«.
Fridericus imperator regnavit annis 35. Muros
cum turibus Mediolanensium deposuit. Post hec
expedicionem lerosolimitanam aggreditur, transiens
Ungariam subegit Greciam, et soldanum Yconie et
gentes mullas paganorum vicit igne et gladio. In
vigilla Barnabe apostoli in fluvio Saleph, cum cor-
pus vellet refrigerare balneo, diem clausit extre-
mum. Heinricus filius Friderici imperatoris regna-
vit annis tO. Apuliam, Calabriam, Siciliam subjecit
imperio. Hujus tempore pacem et judicium christia- q
nitas habuit. Auxilio vero et consilio suo principes
Allemannie amore crueifixi Turum obsident, et
dam ipsi obsiderent^ ipse Ade debitum in Apullia
exolvit.

Fridericus II, quinti Heinrici imperatoris filius,
rex Sicilie, anno Domini i%%\ contra Oltonem ele-

clu8 regnavit annis 33. Hic fuit depositus perlnno-
cencium IV papam. De Parma veniens Apuliiam,
vcneno extinctos in Fungia sepultus. Quis autfem
post hunc regnum adepturus sit posteritas videbit.
CONTINUATIO VI 77.

Chiinradus in regem eligitur.

Anno ab incarn. Dom. 1146 Chunradas ct Lud-
vius reges Ihe rosaliman pergunt.

1152. Cunradus obiit et Fridericus ei succedit.

1156. Fridericus rex ordinatur. 1158. Mediolanum
potenter subegit, 1 165S funditns delevit.

Hic Venetiam venlt papa Alexander et synodom
habuit et persecutio pdciflcata est.
EXPLICITLIBER HONORH INCLUSI DB IMA6INE
MUNDl 78.

A. 1189. Fridericus imperator amlclns signaculo
crucis ad expugnandos crncis inimicos Iherusalem
profectus est. Sed et antcquam attingeret fines
iherosolimitanas lerre, finem dedit vite79. Obiltau'
temll90; cui Henricus rex filius ejus suceessit et
imperialis dignitalis gubernacula anno 1191 Rome
ordinatis suscapit.
1197 obiit Henricus imperator.

Anno ^ Dom. [1347|... obiit imperator Ludwi-
cus. Eodem anno factus est terre molus magnus
ante conversionem sancti Pauli.

CONTINUATIO VII 8i.

Counradus. Fridericus. Heinricus. Philippus. Otto
Fridericus. Heinricus. Cuonradu frater ejus. Cuon-
radus filius ejus regnavit annis duobus. Ruodolfus
coraes regnavit annis 18. Adolfus comes regnavit
annis 6, nnenses duos. Albertus dux Austri», filius
Ruodulfi regis, regnavit annis 10. Heinricus eomes
de Luzelburk regnavit annis 6. Post hunc Ludewi-
cus de Bawaria regnavit annis 25. Adhuc illo vi-
vente cepit regnare Karolus rex Bohemiae qui hodie
imperat.

SIMM4 TOTIVS DE OMMMODA HISTORU

AB ANNO 726.
(Pertz, Monum. Germ, hist ScHpt, t. X, p. 128.)

In vinea Domini si.ans conspexi plurimospio opere D rivos lapides per virtutes adaptare ; islis vero con-
v6lut examen apum fcrvere, quam plures vero adhuc patiebar denario per desidiam privando, ab hiyus
pjgro otio torpere. Illis quidtm congratulabar aeler- pneclari aedificii se moeniis abalienare. Sed cum co-
man Hicrusalem vivis actibus aedificando, se ipsos gnovissem inslrumenla eis deesse, sollicitus fui co-

VARLE LECTIONES.
7t exntati C. « ex eod. Lun. in 4» 81, jatn Vindob. 818 o Waitenbachio descripta. '^^ ex cod. Ad-
munt.m.inqu.t. XH. Etiam hanc Wattenbachio debemus. 74 Quis vero post hunc erasa. Quas «€-
^uuntur alia manu sunt adflita. 75 Quis-videbit addidit tertia manut. 76 codici 8. manu juniore medto
t. XUI. adnumeranda et qnidempriorii hujus codicis postessoris Nicolai Staglini, ut ex nota autographa in
fine paginoi l^qSnda pat^t, addita FOniiSGEli. T^ eoiici 1. eadem manu qua exaratus est addita. '^quo!
sequuntur afia quidem sed coeva manu exarata sunt. ^» ad. marg. in tlumine Saieph submersus e4 inler
duos montes Corium et Cornitem. 80 manu sasc. XIV. addita. »i codiciKaisersh^ recentioribus sosculiMlI
et XIV f manibus adjecta sunt.

m

SUMMA TOTIUS.

m

mni iadi^ntue prodesse. Ne ilaque propositum A rii ad Ladri^sam affeiiar. Pipptnus rex moritur.

anjittanl denarium, singulis contuU quod libet ad
opns necessarinm. Sunt namque plnrimi qui velut
jnstal^ 80» ignorantiac causas obtendunl , dum sibi
con^riem iibronim abesse ostendunt. His pie con-
sniens de tota scriptura hoc coUegi compendium, in
qno ad patriam vitae properantibus soffioiens judi*
cavi stipendium. Et ideo hoc Summam totiusplacuit
vocitari, cnm ia eo series totius scriptoree vide&ttir
summatim notari.

Tota sacr» aactoirltatis scriptura uous liber dici-
tur, eCe.

A. D. 7«6 w [Chr. Wirzib. SS. VII, W]. Karolhis
Pipini filius (fliius^ Anchise (iUi AmoUii episcopt Me-
tensis) principatnm majorum domus 27 annis tenuit.

A. D. 768 M. Karolus Magnus filius Pippini cum
fratre Karloroanno annis 3, poslca solus 44. Karolns
SAxoniam petit. Longobardos cum ItaUa subjecit,
et cum triumplio Romam venit . Deinde in Italfa
Rontgaysum occidit, Hispaniam cepit, «Saxoniam
s^us rebellantem armis compescuit. Item Romam
venit, et filius ejus Pippinus ab Adriatio papa bapti-
zttur. Famea et mortaUtas Franciam va^t. Episoo-
piom Bremense a Karolo rofe construitur^?, et Wtl*
lifatfdus primus episcopus constituitur . \Chr. Wirzib.]
Saxones rebeUes magna plaga occidit et christianos
fecit. Edipsis sblts focia est. Karolus Romam per-
gii, et cruces m vestibus ejds appaf ent. Deinde Scla-
vos et Hunos beUo vicit. GeroH dox et sighifer th

Hie contra Sarracenos pugnavit. Fresiam vastavit, p bello occiditor. Tempore magni Karoli Gonstantinus

Wasconiam invasit. Gregorius Hl, papa claves se-
pulcri sancli Petri et vincula ejusdem cum magnis
nraneribas Ad Karolum misit, ul a partibus impera-
toris Consianlitii qoi Leoni suecessit recederet ; s«Hi
Karolus legatos enm honore susoepit, maaera eis
centaUl, atque eum snis nancils Romam remisit.
Deiade eontra Sarraeenos in Gothia pogoat, Saxo-
Diara intrat, et moritur, Gregorio III, suceedit Za-
charias papa.

A. D.74%.M. Mppinns fllius KaroU cum fratre KaH-
manno major domus annis 1i. Rarlmannuus Ans-
iriam, Alemanniam atqueTuringam sortitur, Pippinus
Burgundiam, Neaustriam alque Provinciam. Karl-
mannus Wasconiam et Alamanniam vasiat, cum
Saxonibus pacem faeit. Deinde Romam pergens a
2acharia papa elerreus faclus est, monasterium
sancili Silvestri in monte Soracte construxit, in quo
se monachtim fecit ; postea ad monasterium sancti
Benedicli profectns est. Isdem temporibus Rada-
gavsus rex Longobardorum simiUter fecit. Zacha-
rias papa caput Georgii martyris in capsa recondi-
tum reperit, in pitacio htteris Grecis exareto, et in
RomanamurbemtransiuUt. Hic etiam dialogum beati
Gregorii in Grocum transtalit. Legatione Burchardi
episcopi et Folradi abbatis Zacbarias papa jussit
Pippinum regem constitui.

A. D. 743 ^. Pippinus auotoritaie Stephani papae
qai Z^eharise suceessit rex Francorum est appella-
tus, et a Bonifacio Mogontino archiepiscopo oleo
anclus et in civitate Swessona in solium regni ele-

impet^tor a Grecis excecator; similiter papa Leo a
Romanis non tamec penitus excecatnr, lingna am-
pntatur. Qui ad Karolum in Saxoniam venit, auxi-
liom petit. Cujns cansa Karolus Romam cum exer-
citu profcctus papam restituit, criminatores ejus oc-
ciclit sr!u in exiUummisit. Papa vero divinitns visimi
recepit [ef. Chr, Bernoia], Karolus augustus Ro-
raanorum acclamatnr, et in die natalis Domini a
Leone papa coronatur, cum quo Greci pacem fece-
runt. [EiNfl. Ann, Fuld 807.] Aaron rex Persarum
Karolo tentorium bissinum et palUa serica pretiosa
et balsamum et elephantem, nec non et horologtura
ex auricalco arte mechanica mire compositum, in
quo i% horarum cursus ad clepsidram vertebatur;
cum totidem aereis pillulis quae complela hora de-
G cidebant, et casu suo cimbalum sibi subjeclum lln-
nire faciebant, additis \% equitibus qui per 12 fene-
stras completis horis exibant, et impulsu egressionis
suffi totidem fenestras quae prius erant aperte clau-
debant. Glassis 200 navium de Nordmannis et Da-
nis venit, Fresiam ei omnes adjacentes insulas va-
stavit, tribus pnelus Fresones vicit, vectigal centum
Ubras argenti eisimposuit. Terne motds fiictus est,
et mortalilas subsecuta est. Bclypsis solis facta est,
et Karolus moritur.

A. D. 814 89 Lud3wicu3 KaroU fiUuS annis 27. Hic
a Stephano papa qui Leoni successil imperator fa-
clus est. SlephaDO morlu(} Pascalis papa efflcitur.
[Chron. Wirub.] BerhharJus rex rebellat Ludewicd
qui mox interiit. Nix magna diu pcrmaiisit. Wethi

vatus, regnavitque annis 16. HUdericus rex tonso Q monachus in Augia mirabilem visiohcm vidit. Tem-

capite in monasterium missus est. Pippinus Longo-
bardiam liostiliter petit. Saxoniam bello premit,
Wasconiam invadit. Othmarus abbas in insulam
Rheni relegatur. BcUpsis solis facta est. Gaput
Johannis baptist» invenitur. Corpus sancti Naza-

pore Lodewici filii KaroU in Turinga ccspis 50
pedum longus, 14 podum latus 89^ 6 pedum aUus ^,
de terra sine mahibus praecisus et sublalus 0^1, et
spatio ^5 peduih in alio loco projectus e:;t. Item in
Saxonia quidam locus in mddum aggeris inlumuit.

VARI^ LECTIONES.

«* Bela moritur, in marg. 83 tuperscripta. *' Fulde constritur. Burchardus e^iscopus claruit. AudO£^a-
rius abt)as Campidone. la tnarg. 83 Bonifacius passus. /n m%rg. ^ Corpora Gordiani et Epimaclu in Ala-
manniam femntur. In marg, ^Tconstituitur cod. AdiH.^ Ansgarius episcopus convertit Danos et Suedos.
Eclipsis soiisin Geminis facta est a. i. 1518, et statim post in principio anni 1519 clementissimus csesar
Maximiiianus obiit in marg. ntanu i(tcuU xn* 89 aHttl eod Adtn. ^ ped. alt. desunt cod Adm.

191

HONORII AUGUSTODUN. OPP. PARS I. DIDASC. ET HISTOR.

192

et spatio unius legwige ^ sub una nocte instar valli A
se subroxit Oi. Eclipsis solis facta est, et Ludewicus
moritur.

A. D. 83 1. Lotharias filius Ludewici annis 17.
Hic a Paschali papa coronatur. Hujus teropore [Einp.
/. c. 824, 825. SiGEBBRTus a. 825] subila teinpestate
facta ingens fragmen glaciniei cum grandine dc ccrIo
cecidil. cujus longitudo 15 pedum, lalitudo 7, cras-
situdo 2 pedum fuit. Eodem tempore qusedam puelia
duodennis post acceptam in pascha communionem
ab omni cibo et potu triennio abstinuit ; post haec
sicut alii homines vivere ccepit. Abbas Sancti Dyo-
nisii ossa sancti Sebastiani martyris de Roma ad
Suessonam civitatem adduxit, et in basiiica sancti
Medardi posoit. Qu» cum adhuc inhumata jacerent,
tanta signa et prodigia ibi claruerunt, ut a nuUo 3
mortalium numerus miraculorum comprehendi vel
varietas valeat enarrari. Lotharius imperator judi-
cio episcoporum arma deposuit quia uxorem reli-
quit, et ad agendam poenitentiam inclusus est ; po-
stea absolutus , apud Ingilheim moritur, et Mettis
sepelitur.

A. D.. 841. Ludewicus filius Lotharii cum fratri-
busLothario Karolo et Pippino annis 36. [Ann.
Wirzib. SS. II, 238 sq.] Bellum inter fratres de par-
titione regni excanduit, et ingens praelium fit, et
ianta caedes ex utraque parte, ut numquam prae-
sens setas tantam stragem in gente Francorum fa-
ctam ante meminerit. Deinde regnum inter se di-
spertiunt, et Ludewicus Germaniam, Karolus Gal-
liam, Lotharius Italiair optinuit. Tempore hujus
Lolharii Nordmanni et Dani usque Parisius navigio ^
venientes, regnum Karoli vastant, in Fresia tribus
praeliis confligunt et vincunt. Pippinus rex Aquita-
niae comprehensus a siiis Karolo regi cum regno
traditur, effectusque clericus in monasterium extru-
ditur. Homo quidam fulmine tactus totus est coq-
sumptus, et vestis iilaesa remansit. Lotharius mo-
nachus efficitur in Pnimensi monasierio, in quo et
moritur, pro qno Lotharius filius ejus imperator
efficitur. Lotharius dimisit legitimam uxorem , et
duxit alteram consentiente Theogaudo Treverensi
et Gunthario Coloniensi archiepiscopis. Pro qua re
a papa Nicolao deponuntur, rex autem ad synodum
vocatur. Qui venieus et judicium cum corpore Do-
mini cum 70 principibus pro imposito crimine fo-
ciens, subita morte cum omnibus interiit. Tempore D
Ludewici fratris Lotharii quadam nocte nubes ascen-
dit ab aquilonc, allera ab oriente et meridie venit,
quae ignea spicula in invicem miserunt; deinde
coeuntes quasi exercitus in praelio se confuderunt.
Hoc tempore mulier panes albos vonales in festo
sancti Laurentii coxit, et airamento nigriores de
fomace protulit [Sigbbebt. 874.] Quodam tcmpore
instante messe vermes quidam in Germaniam quasi
locustae 4 pennis volantes et 6 pedes habentes ab
oriente venerunt, et universam superficiem terras

instar nivis operuerunt, cuncta quae in prads erant
devastantes. Krant autem ore lato et exteuso inte-
stino, duosque habebant dentes lapide duriores, qui-
bus duras arborum cortices corrodere valebant.
Longitudo et grossiludo quasi pollex jviri, tantaeque
erant multitudinis ut una hora diei centum jugera
frugum prope urbem Mogontinam consumerent.
Quando autem volabant, ita totum aerem per unius
miliarii spacium velabant, ut splendor solis in terra
positis vix appareret. Quarum nonnttllae in diversis
locis occisae, spicas integras cum granis et aristis in
se habuisse repertae sunt. Quibusdam vero ad occi-
denlem profectis, supervenerunt aliae, et per duos
menses pacne cottidie suo volatu horribile cernenti-
bus praebuere spectaculum. Tunc et in Itaiia tribus
diebus et tribus noctibus sanguis de caelo pluisse
narratur. Terrae motus factus est, et cometa visa
est . Lotharius rcx frater Ludewici imperatoris obiit,
et Karolus rex Galliarum regnum ejus invasit. Mox
bellum in Triburia inter Ludewicum imperatorem
et Karolum committilur. Ludewicus rex Germaniae
moritur, et Mediolani sepeUtur. Post quem Karolus
rex Galliae augustus coronatur, sed a Karlomanno
impugnatur.

A. D. 877. [Cfir. Wirzib.] Karolus fiUus Lude-
wici cum fratribus Karlomanno et Ludewico annis 1 1 .
Karlmannus et Ludewicus moriuntur, et Karolus di-
misit regnum. Karolo mortuo, Karlomannus inva-
dit Ronianum imperium. Boum pestileatia magna
contigit. [Sigebebt. 877.] Dum vero cants cadavera
laniando comederent, quadam die universi in unum
locum congregati inde discesserunt, itautnuUus eo-
rum neq ue vivus neque mortuus inveniri potuis-
set.

A. D. 888. \Chr, Wirxib.] Arnoldus filius Karl-
manni annis 12. Karolus imperator obiit. Arnoldus
exercitum Nordmannorum prorsus delevit, Italiam
et Burgundiam suo regno subjecit, Romam veniens
imperator efficitur. Magna fames homines se invicem
comedere persuasit. UngarU Italiam vastant, et Ar-
nolt moritur.

A. D. 900. Ludewicus Amoidi fiUus admodum
puer annis 12. Ungari Bavariam ingrediuntur et
plus miUe ex eis occiduotur. Karinthiam invadunt ;
commissa pugna occidunlur plurimi utrimque, sed
amarius Ungarii. Deinde Saxoniam et Turingam
vastant. BeUum Francorum cum Ungariis. Ludewi-
cusrex moritur.

A. D. 912. ^ Counradus fiUus Ghounradi iUius
quem Adalbertus Babenber(;ensis iaterfecit, in re-
gnum elevatus regnavit annis 7. Ungarii ab Ala-
mannis et Bawariis juxia flumen Ine occiduntur. Go«
meta^ videntur. Ungarii Alamanniam depopulantur
ferro et igne, et Alsatiam invadunt. Counradus rex
morilur.

A. D. 919. Heinricus comes rex effectus regnavit
annis 18. Ungarii totam Franciami GalUam, Alsa-'

VARIiE LECTIONES,
91 leuge eod Admunt. 92 subvexit cod, Adm> 93 Heriger episcopus claruit. in marg.

193

SDMMA TOTIUS.

19i

tiam alqiie Alamanniam giadio et igne devaslant, A cuncta devastat, rebellem ducem jure jurando sibi

~ * * "* • ' • subjugat. Deinde Ungariam cum exercilu ingredi-

tur, Ovonem lyrannum viclum fugat, Petrum regem
ab Ungariis expulsum in regnum restituit, subjuga-
toqu3 sibi regno Ungariorum cum summo honore re-
vertiiur. Agnelem Willehelmi Pictaviensis principis
filiam sibi in conjugio copulat. Pacem maximam in
toto regno firmat. Pestis pecudum magna, hiems
dura.Heinricus Italiam ingressuspacificea Romanis
suscipitur, papas tres non digne constilutos synoda-
liter deposuit, Swidgerum Babenbergensem episco-
pum papam coiistituit, Clementem nominavit; a
quo ipse imperator et augustus consecratur, et per
Apuliam multasque provincias felici victoria excr-
citum ducens, magno honore revertitur, et corpus

quos Heinricus in Suirbia iuterfecil . Buchardus dux
occidilur. Herimanno Alamannia committituir, et
Heinricus moritur.

A. D. 951. Olto Magnus Heinrici filius annis 38.
UngariiFranciam, Alamanniam, Galliam usqueocea-
num et Burgundiam devastantes, per Italiam redie-
runl. Monasteria sancli Galli et wincti Bonifacii cre-
mantur. Hyemps valida el raortalitas aoimalium fa-
cta cst. Ungarii cum Bawariis pugnant ct vincunlur
Otlo Ilaliam sibi subjecit, Bemgerum regem expu-
lil. Ignitus lapis quasi massa candentis ferri ab oc-
cidentc volvens venit, et draco visus egl. TTngarii
Noricam, Franciam Ilaliamque pelunt, et totam Ba-
wariam devastant ; juxta Augustam Alamanniae ur-

bera ab Oltone rege pugna victi immensa csede ne- 3 santiJVicdonis de Italia ad Sphiram altulil. Petrus

cantur. Cruces in vestibus apparent. Otto Romam " ' ' '

veniens iraperator efficilur. Hic in Saxonia Parlhe-

nopolim civitatem condidit. Signum in sole, deinde

eclipsis solis facta est. Signum quoddam igneicolo-

ris in ccelo apparuit, et Otto moritur. Sanclus Ou-

dalricus. obiit anno episcopatus sui 50.

A. D. 975. Otto II. Ottonis Magni filius annis 9.
Hic apud Calabriam occiso a Grecis exercitu de navi
f xiliens, natando aufugit. Deinde Romae moritur el
sepelitur.

A. D. 984. Otlo lll, Ottonis II filius abmodum puer
annis 18. Fames mugna fuit. Wenzlas dux passus
est. Adalberlus episcopus de Braga civitate a Pru-
cis martyrio coronatur. Nodker monachus clarus
habelur. Olto moritur, et Aquisgrani sepelitur.

A. D. 1002, Heinricus dux Bawariae rex effeclus
regnavit annis 23 menses 5. Hic Italiam, Boemiam
et Bolizaom ducem cura omni gente Sclavorum
sabjugavit. Hunc Benedictus papa coronavit. Ba-
benberc condidit, cujus ecclesiara Benedictus papa
dedicavit. Ruzi, Polani et Ungarii ^* facti suntchri-
sljani. Fames magna exorta est, et terrae raotus ex-
titit. Heioricus raoritur et Babenberc sepelitur.

A. D. 1025. Counradus fere 15 annis regnavit.
Contra hunc magna dissensio in regno efficitur, sed
ipse Heinricum filium suum regem fecit, ipse vero
Roraam pergens imperator efficilur. Cam exercitu
Panconiam petit, sed rex Stephanus cura eo pacem
fecit. Roudolfos rex Bargundise moriens diadema

rex Ungariorum a quodam tyranno captus et excse-
oatus est, isque regnavit pro eo. Swidgerus papa
obiit, cui Poppo 8uccessit;polthuncBranoapostoIi-
cus et Heinricus imperator. Bartho archiepiscopus
obiit, et Herimannas contractus. Leoni papa Gebe-
hardus qui et Yictor succedit. Fames muitas pro-
vincias afHixit, egeslas et penuria undique praeva-
luit, et Heinricus vitam finivtt.

A. D. 1067. Heinricus filius Heinrici imperatoris
adraodura puer coepit regnare, regnavitque annis 49
Cujus mater AgnessuscepitducatumBawarise. Victor
papa moritur, et Fridericus qui et Stephanus con-
stituitur ; post hunc Alexander ordinatur. [Annal
Wirzib.] Cometa videtur, et Anglia Nordmannis
C subicitur. Otho 6ux Bawari» rebellat regi. Mox et
principes conjurant contraeum, Saxones Harlesburc
destruunt, sepulchrum filii Heinrici violant ossaque
ejus dispergunt. Alexander papa obiit, cui Hildi-
brandus qui et Gregorius succedit. Bellura joxta
Unstruth coramittitur. Roudolfus dux in regem eli-
gitur. Wirsiburc obsidetur. Bellum juxta Strowi, et
aliud juxta Fladecheim committitur. Aliud bellum
juxta Elstret fuit, tn quo Roudolfus rex occisus est,
Heinricus Romam obsedit, Wicbertum papam con-
stituit. Herimannus rex elevatur, et bellum inter
Swevos et Bawarios jusla Hostetin geritur. Roma
capta, et pestilentia raagna est facta. Herimannus
rex orientalem Franciam hostiliter iugreditur. Hoin-

snum Counrado imperatori misit. Counradus orien- ^q ricas de Italia reversus Augustam obsidet, capit.

talera Franciara contra Ottonem petit : deinde Bur-
gundiam vastat, Slaviam premit, eique Sclavi qui
Liatici dicuntar, facti sunttributarii.PilgrimusCo-
loniensis episcopus obiit, cui Heriman successit.
Cboanigunt regina et Herimmannus dux obiit. Ste-
pbanus rex Ungariorura cum omni gente sua ad fi-
dem christi converlitur. Eclypsis solis facta est, et
Counradus moritur, ac Sphira; sepclitur, quam ipse
coadidit.

A. D. 1040. Heinricus rex pius Counradus fdius 95
annis 1^7. Hic Boemiara iogressus igoe prsedaque

deinde Saxoniara vastat. Belium juxta Bleichfelt ge-
ritur Herimannus rex occiditur. Aliud bellum fuit
juxta Glicho oppidum inter Heinricum regera et
Egchebertura raarchionem . Eclypsis solis facta est.
Counradus filius Heinrici rex constiluitur, et patri
rebellat. Pestilentia maxiraa factaest. Gregoriopapa
defuncto. ordinalur suramus pontifex Otto Ostien-
sis episcopus qui et Urbanus. Hoc tempore globi
ignei in cgbIo emicuerunt, rursumque alia in coeli
parte se condiderunt. Mox de occidentis partibus

VARI^ LECTIONES.

M La» eliara el Polaoi cod AdmunL ^ dee$t in cod.

195

HONORH AUGUSTODUN. OPP. PARS I. — DIDASC. KT HISTOR.

i96

Hyspaniae et Galliae populi et naliones, iribus cllin- A filius sororis Heinrici imperaloris. Tres soles visi

guse.omnis sexus et aetas egressi onentempetierunt
sepulchrum Domini Iherosolimis multo sanguiue vi-
sitaveruni. Urbanus papa moritur, et Paschalis
consliluitor. Heinricus filius Heinrici rex eligitur, et
palri rebellans patrem capit, regalia ei tollit. Cometa
diu visa est. Heinricus junior Coloniam obsidet : in-
terim pater ejus moritur, et Sphirae &epelitur ^c.

A. D. 1106. Heinricus filius Heinrici annis 2i
[cf. Ann. SaxoWOl]* HicduminGoslariensioppido
convcntura 9'« habuisset ^, el jura regni prout vo-
luit disposuisset, subito ^ nimia tempestas et hor-
ribilis fulgurum et coruscationum et tonitruornm i^
exorta regem et omnen populum perterruil. Mox-
que capulus mucronis regis tactus utcoraliquescens

sunt in caelo hora nona. Nortbertus episcopus in
pnedicatione et religione clarus habetur. Lotharius
cum exercitu Poemiam aggreditur, sed victus et
multis de suis occisis regreditur, Counradus frater
ducis Friderici a Swevis rex elevatur. Sphira a Lo-
thario contra Fridericum obsidetur, nec optinclur.
fcf. Anselm. Gemb. 1128.] £0 temporc visum est
caelum ardereprima hora noctis. Deinde medianocte
itcrum incendium visum est in caelo. Iterum atque
iterum idem a pluribus visum est. Quadam nocte
nimius splendor ut ignis visus est a multis de e«Io
cecidisse ; ferlur etiam grando magna ut ova anse-
rum in aliqaibus locis plulsse, iuter quam et glacies
praegrandis cedidit. Quaedam villac contra flatum
evanuit et piclura chpei ejus deleta est. Deinde rex B ^c ntiex toto conQagratae sunt, el multainccndiaex-

Flandriam cum valida manu intrat, ferro et igne
cuncta vastat, Roupertum comitem cum omoi po-
pulo subjugat. Post hsec Panoomiam cum exercitu
aggreditur, sed nihil digoum memorise ibi geritur
Poloniam quoque cum mullitudine ingreditur, qua
praeda et iaeendio vastata reveriilur. Deinde cum
omni copia Italiam ingred tur, oppida, caatelta, mo-
nicipia ferro ignique depopulatur, Romse a Pascall
papa augustus consecratur, sed ipse papam compre-
hendit, clerum et populum terrore dispergit. Despo-
liata Urbe revertitur, in sacerdotes Domini et prin-
cipes crodeliter grassatur. Ob hoc principes contra
eum jurant, et a regno ar.mis propellunt. Bellum
juxta Welfcsholz contra eum geritur, in quo victu€

titerunt, inter quse Trajectum exustum est, et Par-
dirbergensis ecclesia et muha sanctorum monaste-
ria. [cf. Akselm. 1131.] Lolharius denuo Sphiram
obsidet et victor optinet. Pestilenlia sequitur et bo-
minum et animalium, Ilonorius papa moritur, et
duo papae ordinantur, scilicet Anacletus qui et Leo,
quem Roma susccpit, et Innocentius quem ecclesia
recepit. Item prima hora, noctis caelum visum est
quasi sanguine perfusum in aquilonari parte . Inno-
centius papa venit in Gallias in civitatem Leodium
cui Lolharius rex occurrit cum omnibus epi-
scopis Gcrmaniae, qui Innocentium papam eli-
gunt, Anacletum rcspuunt, expedilioncm in Italiam
conjurant, ut Romam papam pcrducant. Intcrim Lo-

palria pellitur. Terrae matus factus est, et plura n tharius cum cxercilu Daniam adit, regem Danorum

moenia corruerunt, Paschalis papa moritur, et Ge-
lasius ejus k>co constituitur. Qucm Heinricus a Ro-
ma expuiit, ct Gregorium qui et Burdinus papam
conatituit. Dcfuncto Gelasio Calistus subrogatur, a
quo Heinriciis com suo papa cxcoromonicator. Bur-
dinus a Calisto capitur, monasterio cui nomem est
Cavca intruditur. Post bsec Heinricus ecclesiae con-
cessit, ut jure ccclesiastico episcopos et abbatcs
elcctionc cleri et populi constituat, clectus a rege
regalia accipiat, et ipse rex a Ralisto papa a banno
absolvitur, et ecclcsia? pax redditur. Kalistus defnn-
gitur, Honorios subrogatur. Deiodc facta est fames,
quam secuta cst tempestas horribilis multis diebns
tonitruorum et fulgunim ct grandinis, et eclypsis
solis per unam horam . Heinricas moritur, ei Sphirae
sepelitur. Lolharius dux Saxoaum in regnum eli-
gitur.

A. D. 1125. Lotharius dux Saxonae regnat
ann. 11. Huic rebellat Fridericus dux Swevorum,

D

Nicolaum filiumque ejus Magnum indeditionemcum
obsidibus accepit, ct victor rcdiit. Deindc colleclo
cxcrcitu Italiam petit, Romam cum papa Innocentio
coronandus pergit. In ilinerc insidias ut dicitur Pri-
derici ducis incurrit, unde offensus Augustam civi-
tatcm incendit, plurcs dc civibus occidit, plorimos
dc suis amisit, in Italia vcro maximam partcm soo-
rum ami.^it. Post multos labores Romam ingreditur
honorificc a senatu et populo Roroaoo suscipitur,
ab Innocentio papa augustus cum regina coronatur.
cumpacc regreditur (an. 1133). ficlipsis solis fa-
cta est 4 Nonas Augusti media dic per uoam fere
horanii, qualis ptr mille annos non cst visa. Deni-
qne totom caelum obscuratum est instar noctis, et
stellflB toto pfle.ie caelo vi^ae sunl. Tandem sol egres-
sus de tencbris in modum stellae apparuit^ deinde
in modum novae lunae, ad extremum propriam for-
mam iodttit [cf. ConL Mariani Scoti SS. V, 661] .

VARIJE LECTIONES.

J» Anshclmus episCopus in Anfflia claret, in marg. «? principum add.cod. Irfmitfi/. « haberet c. Adm»
w et jura— subito de$unt cod» Adm. m et cor. ct ton. desuni eod. Adm,

197

DE SCRIPT. KCCLES. LIBRl QUATUOR. — LIB. I.

198

DE LUMINARIBUS ECCLESIiE

SlVfi

DE SCRIPTORIBUS ECCESIASTICIS
LIBELLI QUATUOR.

(Pabric, Bibliotheca Ecclenastica^ Hamburgt 4718, fol., pag. 73.)

LIBELLUS I EX HIERONYMO SUBLECTUS.

Rogo tCf lector (si i%men prs dono invidis au- A Cap. Y . Paulus apcstolus, qui antea Saulus, extra

dias), ne hojus opusculi laborem vilipendas. Ego
quippe vigilavi ut tu dormias, ego laboravi ut tu
qoiescas. Tuus solummodo labor erit, ut perlegen-
do iatelligentia replearis, et prssditus, clarus ab om-
nibus habearis. Si autem (quod magis timeo) tabido
corde ct nebulosa facie his flosculis omnte contextis
lividum dcatem imprimis, ac rosigerum sertum,
candidalis liiiis connexum, venenata lingua carpis,
iovidia quidem te ut proximum servum caligini
ignorantiae involvet, me autem benevolenlia per
lumen scientise ad gloriam et honorem perducet. In
hoc tibello omnes ecclesiasticos scriptores a tempore
Christi usque ad nostra tempora nominatlm expres-
si, quos ex Hieronymo, Gennadio, Isidoro , Beda et
atiis cognoscere potui.

Cap. I. Simon Petrus, filius Joannis provinci»
Galilaeae, vico Bethsaida, frater Andres apostoli, ct
princeps apostolorum, scripsit duas epistolas, qute
canonicae nominantur. Evangelium quoque Marcl
ejus esse dicitur. Libri autom, de quibus unus Acto-
nim ejus inscribitur, alius Evangclii, tertius Praodi-
cationls, quartus Apocalypseos, quintus Judicii, in-
ter apocryphas scripturas repudiantur. Hic post
episcopatum Antiochensis Ecclesia*, ad expugnan-
dum Simonem Magum Romam pergit,ibique viginti
annis cdthedram episcopalem tenuit, usque ad quar-
tum decimom annum Neronis, a quo et crucifixu3
est, Romaeque sepultus (Hieron., De viris illustri-
bus, c, i).

numerum duodccim apostolorum , de tribu Benja-
min , et oppido Judasae Gischali, scripsli decem
Epistolas ad Eeclesias : ad Romanos unam, ad Co-
rinthios duas, ad Galatas unam, ad Ephesios unam,
ad Philippenses unam, ad Colossenses unam. ad
Thessalonicenses duas, ad Hebraeos unam : proeterca
ad discipu^os suos quatuor, Timotheo duas, Tito
unam, Philemoni unam, ad Laodicenses nnam, quae
quidem legitur, sed ab omnibus explodilur. Hic
quarto dccimo Neronis anno, eodem die quo Petrus,
Romae pro Christo capite Iruncatur, et in via Ostiensi
sepelitur tricesimo septimo anno post passionem
Domioi (Hieron. c. 5).
Cap. VI. Barnabas, Cyprius, qui et Joseph, levi-
B tes cum Paulo gentium apostolus ordinatus, unam
ad aedificationem Ecclesiae Epistolnm composuit,
quae inter apocryphas scripturas legitur. (Hieron.
c. 6).

Cap. VIL Lucas, medicus Antiochensis , sectator
Pauli aposloli, scripsit Evangelium et Actus aposto-
lorum Rom». Hic ocluagesimo et quarto anno in
Bithynia moritur, et postmodum Constanlinopolim
transfertur (Hieron. c. 7).

Gap. VIII. Marcus, discipulus et interpres Petri,
Romanis scripsit Evangelium. Hic passu<t est oclavo
Neronis anno , et Alexandrise sepultns (Hieron.
c. 8).

Cap. IX. Joannes apostolus, filius, Zebedaei, et

frater Jacobi, scripsit Asise episcopis fivangelium,
Cap. II. J^cobus, frater DoQoini, cogDOmento Ju- C et Apocalypsim, et tres canonicas Bpistolas. Hic

stoa, Joseph, ut quidam existimant, ex alia uxore,
ut alii, Mariae sororis matris Domini filius, scripait
unam deseptem canonicis Epistolam. Hic post pas-
sionem Domini ab apostolis Hierosolymorum ordi-
natas cpiscopns, triginta annis rexit Ecclesiam, et
juxta templum Domini* ubi pr«cipiitatus fuerat, se-
petitor (Hi^ttt. c. 2).

Cap. UL Mattbaeus, qui et Levi, ex pablicano
apostolus, primus in Jndaea Evangeiium Christi
Hebraeb litteris composuit (Hieron. c. 3).

Cap. IV. JudaSf frater Jacobi, unam de septem-
canonicis reliquit fipislolam (Hieron. c. 4).

sexagesimo octavo anno post passionem Domini sub
Trajano moritur, et apud Bphesum sepelitur (Hie-
ron. c. 9).

Gap. X. Hermas, cujus apostolus Paulus ad Ro«
manos meminit, scripsit librum qui apellatur Pastor
(Hieron. c 10).

Cap. XI. Philo Judaeus, natione Alexandrinus, de
genere sacerdotum , scripsit librum unum de Vita
nostrorum sub Marco degentium. Hujus exstanl
pcaeclara et inDumerabilia opera : In quinque libros
Moysi ; De confusione lingnarum , liber unus ; De
natura et inventione, liber unus ; De his quae sensu

499

HONOftll AUGUSTODON. OPP. PARS I. — DIDASC. Et HISTOR.

200

precamur et testamur, liber unus; De eruditione, A ad Philadelphios et Smyrnaeos. Hic passus est sub
liber unus ; De haerede divinarura rerum, liber Trajano (Hieron. c. 16).

unus; De divisione aBqualium el contrariorum, liber
uous ; De Iribus virluribus, liber unus ; Quare quo-
rumdam in Scripluris mutata sint nomina, liber
unus ; De paclis, libri duo ; De vita sapientis, liber
unus; De tribus virtutibus, liber unus ; Quod somnia
mittantur a Deo, libri quinque ; Quaestionum et so-
lutionum in Exodum libri quinque ; De tabemaculo
et Decalogo, libri quatuor ; De victimis et repromis-
sionibus; De maledictis ; De providentia; De Judsis;
De conversalione vitse Alexandri; Quod propriam
rationem habeant muta animalia ; Quod omnis insi-
piens servus sil ; De apostolicis viris, quem inscripsit
Dc contemplaliva vita ; De agricuUura duos ; De

ebrielate duos. Hic conscripsit secundum librum g (Hieron. c. 19).

Cap . XVIII. Polycarpiis, Joannis apostoli discipu-
lus, &b eo Symmae episcopus ordinatus, scripsit ad
Philippenses valde utilem epistolam, et quaedam de
die Paschae. Hic sub Commodo pro Christo igni tra-
dilur(Hieron. c. 17).

Cap. XIX. Papias, Joannis auditor, Hierapoiita-
uus in Asia episcopus , quinque scripsit volumina,
quae praenolavit : Explanatio sermonum Domini
(Hieron. c. 18).

Cap. XX. Qaadratus, apostolorum discipulus,
Athenarum episcopus, scripsit libram pro Christiana
religione valde utilem, apostolica doctrina dignum

Machabaeorum (67-69).

Cap. XII. Lucius Annaeus Seiieca, Cordubensis,
Photini Stoici discipulus, et patruus Lucani poetse.
Scripsil quasdam epistolas ad Paulumapostolum, et
Apostolus qiiasdam rescrtpsit (Hieron. c. 12).

Cap. Xlll. Josephus, Malhathiae filius, ex Hieroso-
lymis sacerdos, a Vespasiano captus, scripsit Romae
septem libros Judaicse captivitatis, et alios viginti
quatuor Antiquilalum libros, ab cxordio mundi
usque ad quartum decimum annum Domitiani Coe-
saris, et duos conflictus adversus Appionem, gram-
maticum Alexandrinum, et unum qai inscribitur De
potentia, in quo digesta sunt Machabaeomm marty-
ria (Hieron. c. 13).

Cap. XXI. Aristides, Atheniensis philosophus
eloquentissimus, scripsit volumen, nostri dogmatis
rationem continens (Hieron. c. 20).

Cap. XXII. Agrippa, cognomenlo Castor, vir
valde doclus, adversus viginti quatuor volumioa
Basilidis haeretici, quae in Evangelium confecerat,
fortissime disseruil (Hieron. c. 21).

Cap. XXHI. Egesippus, vicimus apostolicorum
temporum, omnem a passione Domini usque ad
suam aetatem ecclesiasticorum actuum texens histo-
riam, quinque libros composuit (Hieron. c. 22).

Cap. XXIV. Justinus, philosophus, de Neapoli
urbe Palaestinae, patre Prisco Bacchio, cripsit libros
quatuor pro religione Christi contra gentes, et unum

Cap. XIV. Justus Tiberiensis, de provincia Ga- ^ ^e monarchia Dei, ct unum quem pnBnotayit Psal-

ten, el unum de anima, et diaiogum contra Judaeos,
et insignia volumina contra Marcionem, et libram
contra omnes haereses. Ad ultimum pro Christo

iilaeae, scnpsit Historiam Judaicarum rerum, et
quosdam coramentariolos de Scripturis (Hieron.
c. U).

Cap. XV. Clemens, cujus Apostolus ad Philip-
penses meminit, quartus post Petram apostolum
Romae episcopus (siquidem secundus Linus, tertius
Anacletus fuil), scripsit Epistolam ad Corinthiorum
Ecclesiam, valde utilem ; et Itinerarium Petri, et
Disputationem Petri et Appionis, et multa alia qu«e
inter apocrypha numerantur. (Hieron. c. 15).

Cao. XVL Dionysius areopagita, philosophus, a
Paulo apostolo conversus, Athenis episcopus or-
dinatus, scripsit libram, De hierarchia, et multa
alia (70).

sanguinem fudit (Hieron. c. 23).

Cap. XXV. Melito, Asianus, Sardensis episco-
pus, librum pro Christiano dogmate composuit.
Scripsit etiam de Pascha duos libros ; De vita pro-
phetarum libram unum : De senibus unum ; De cor-
pore et anima unum ; De baptismate unum ; De ve-
ritate unum ; De generatione Christi unum ; De
prophetia sua unum; De hospitalitate unum ; et
alium libram qui Clavis inscribitur ; De diabolo
unum ; De Apocalypsi Joannis unum ; eclogaram li-
bros sex (Hieron. c. 24).

D Cap. XXVI. Theophilus, sexius Antiochenae Ec-

Cap. XVII. IgnatiuSy Antiochenae Ecclesiae post clesiae episcopus, contra Marcionem libmmcompo-

Petruin apostolum tertius episcopus, scripsit Eccle- suit, et ad Auctolycum tria vo!umina, et contra hae-

siae Ephesiomm epistolam, alteram ad Magnesianos, resim Hermogenis libram unum, et alios tractatus

lertiam ad Trallenses, quarlamad RomanoSi deinde (Hieron. c. 25).

(67-69) Vide Hieron. c. 11, et Beilarmiaum inCata-
logo, ubi agit de Philone et de auctore libroram
Machabaeorum

(70) De S. Dionysio Areopagita sic legitur in ve-
teri Romano Martyrologio, ab Heriberto Rosweido
typis PIantinianisl613, edito : v NoriM (3) Octohrii,
Athenis, Diontfiii Areopagitm sub Adriano diversis
tormentis passi, ut Aristides testis est in opere quod
de Christiana religione composuit. Hoc opus apud
Athenienses inter antiquorum memorias clarissimum
tenetur. De sanclo Dionysio Parisiensi episcopo sic

legitur in eodem Martyrolo^io : vii Idus (9) Octobris,
Parisiis, Dionysii episcojn, cum sociissuis^ a Fe-
scennino gladio animadversi.Yeins itaqueRomanum
Martyrologium duos Dionysios constituit ; unum
Areopagitam, S. Pauli apostoli discipulum ; alterum
Parisiensem episcopum, jussu Feseennini gladio
percussum Decio et Gratio consulibus (hoc est, Chri-
sti 250 anno), ut Gregorius Turonensis lib. i. Hist,
Francorum narrat. Haec visum fuit verbo indicare ;
reliqua cujusque judicio relinquo.

201

DE SCRIPT. ECCLES. LIBRI QUATUOR. — LIB. I.

202

Gap. XXVII. AppoUinaris» AsiaB Hieropolitanus A
episcopus, insigne volumen pro fide Christianorum
edidit, et quinque libros adversus gentes, et tres de
verilate, et duos adversus Cataphrygas (Hieron.
c. 26).

Cap. XXVUI. Dionysius, Corinthiorum Ecclesiae
episcopus, multas epistolas ad Ecclesias scripsit : in
qoibas est una ad Laodicenses (71), alia ad Athe-
nienses, tertia ad Nicomedienses, quarta ad Creten-
ses, quinta ad Ponti Ecclesias, sexta ad Ignosia-
nos (72), seplima ad Romanos , octava ad Chryso-
phoram, sanctam feminam . Sub Marco Antonino
claruit (Hieron. c. 27).

Cap. XXIX. Pinylus, Cretensis, Cnossise urbis
episcopus, scripsit ad Dionysium episcopum valde
elegantem epistolam (Hieron. c. 28). B

Cap. XXX. Tatianus haeresiarcha infinita scripsit
volumina. Hic Juslini philosophi discipulus fuit ; in
rhelorica quam maxime iloruit ; novam haeresim
condidit (73).

Cap. XXXI. Phiiippus, Cretensis, Gortinae urbis
episcopus, preeclarum adversus Marcionem edidit
librum (Hieron. c. 30).

Cap. XXXII. Musanus, non ignobilis scriplor,
confecit librum adversus quosdam, qui ad haeresim
Tatianam declinaverunt (Hieron. c. 31).

Cap. XXXIII. ModestuSy adversus Macionem fe-
cit librum, et alia qusedam (Hieron. c. 32).

Cap. XXXIV. Bardesanus, in Mesopolamia cla-
rus, infinita adversus pene omoes haereticos scripsit G
volumina. Hic nimis eloquens fuit, et novam bsre-
sim condidit (Hieron. c. 38).

Cap. XXXV. Viclor, tertius decimus Romanse
urbis episcopus, de Pascha, et alia quaedam scripsit
volumina (Hieron. c. 34).

Cap. XXXVI. IrenaeuSy Lugdunensis Galliae epi-
scopus, scripsit adversus haereses libros quinque,
contra gentes volumen breve. De disciplina aliud, et
ad Martianum fratrem de apostolica praedicatione,
librum varionim tractatuum, ad Blaslum de schi-
smatey ad Piorinum de mooarchia, de ogdoade egre-
gium documentum ; et quaedam ad Victorem papam
de Pascha (Hieron. c. 35).

Cap. XXXVII. Pantaenus, Stoicae sectae discipu-
los, tam in sanctis Scripturis quam in saeculari lit- ^
teralura eruditus» Alexandriae multos commentarios
in sanctam Scpipturam fecit. Hic ad Indiam missus,
ubi Bartholomaeus docuit, ubi Evangelium Matthaei
reperit, quod et secum detulit (Hieron. c. 36).

Gap. XXXVIII. Rhodon, genere Asianus, a Ta-
tiano in Scripturis Romae eruditus, edidit plurima,
praecipuumque adversus Marcionem opus ; sed et in
Uexaemeron elegantes tractatus composuit et ad-

versus Cataphrygas insigne volum. Sub Commodo
floruit (Hieron. c. 37).

Cap. XXXIX. Clemens, Alexandrinae Ecclesiae
presbyter, Pantaeni auditor, post eum ecclesiasticam
schplam tenens, scripsit insignia volumina, plena
eruditionis et eloquentiae, tam de Scripturis divinis,
quam de saecularis litteraturae instrumento. E qui-
bus sunt illa Stromalum et Informationum libri
ocio, De paedagogis unus, De Pascha unus, De je-
junio unus, De disceptatione uuus, et alius qui in-
scribitur : Quisnam ille dives sit qui salvetur ; De
obtrectatione liber unus ; De canonibus ecclesiasti-
cis unus. Hujus discipulus fuit Origenes (Hieron.
e. 38).

Cap. XL. Miltiades scripsit prsecipuum voiumen
adversus Montanum et Priscam et Maximillam, et
alios libros adversus gentes et Judaeos [Hieron.
c. 39).

Cap. XLI. Apollonius, vir disertissimus, scripsit
adversus Montanum et Priscam et Maximillam in-
signe et magnum volumen. Contra hunc scripsit
Tertullianus. Hic claruit sub Severo (Hieron. c. 40).

Cap. XLll. Serapion, Antiochiae episcopus, scri-
sit epislolam ad Garicum et Ponticum de haeresi
Montani. Ad Domnionem quoque librum compo-
suit, et unum De evangelio, et aiias breves epislolas
(Hieron. c. 41).

Cap. XLIII. Apollonius , Romanae urbis senator,
insigne volumen pro fide nostra composuit. Hic sen-
tentia seaalus pro Christo jcapite truncatur (Hieron.
c. 42).

Cap. XLIV. TheophiluSfCaesareaePalaestinae, quae
olim Turris Stratonis vocabatur, episcopus, de
Pascha synodicam et valde utilem composuit epi-
stolam (Hieron. c. 43).

Cap. XLV. Bacchylus, Corinthiorum episcopus,
elegantem librum de Pascha oomposuit (Hieron.
c. 44.)

Cap. XLVI. Polycrates, Ephesiorum episcopas,
scripsit synodicam epistoiam ad Victorem Romanum
episcopum (Hieron. c. 45).

Cap. XLVII. Heraclius in Apostolum commenta*
rios composuit (Hieron. c. 46)^

Cap. XLVIII. Maximinus famosam quaestionem
insigni volumine ventilavit : Unde malum, et qnod
materia a Deo facta sit (Hieron. c. 47).

Cap. XUX. Gandidus in Hexaemeron pulcherri-
mcs tractatus edidit (Hieron. c. 48).

Cap. L. Appion similiter in Hexaemeron tractatus
fecit(Hieron. a. 49).

Cap. LI. Sextus sub Severo scripsit librum De
resurrectione (Hieron. c. 50).

Cap. LII. Brabianus quaedam opuscula ad Chri^
stianum dogma pertinentia edidit (Hieron. c. 51.

(71) Lege Lacedamonios.

(72) Lege Cnossianos.

(73) Harmonia IV Evangeliorum quae tomo VII
Biblioibecae veterum Patrum exstat, non est Tatiani
sed Ammonii Alexandrini, de quo Hitronymus cap.

Patrol. CLXXn.

55 in Calalogo agit. In eodem tomo exstat liber ZKa-
tesseron Evangeliorum cujus auctor fuit hic Tatiauus
Syrus, Encralitarum princeps. Vide Hieron c. 29
et 55

203

HONORII AUGUSTODUN. OPP. PARS I. — DIDASC. ET HISTOR.

201

Gap. LIII. Judas plenissime dispatavit de seplua- A in Cantica canticorum ; in Genesim ; in Zach ariam ;

ginta hebdoraadibus apud Danielem, et Cbrouica
usque ad Severum perduxit (Hieron. c. 52).

Cap. LIV. Terlullianus , presbyter provinciae
Africanae, civitatis Carlhaginiensis, patre centurione
procoQsulari, acris et vohementis ingenii , roulta
scripsit volumina. Specialiter autem adversus Eccle-
siam texuit volomina : De pudicitia, De persecu-
tione, De jejuuiis, De monogamia, De ecstasi libros
quinque, et sexlum adversus Apollonium, et multa
alia, quae non exslant, volumina (Hieron. c. 53).

Cap. LY. Origenes, qui et Adamantius, Leonide

patre, matre , Alexandriae, a Demetrio ejusdem

urbis episcopo in locum Clementis presbyteri confir-
maluS; tantum in Scripluris habuit studii, ut He-

braeam linguam contra aelatis gentisque suae naturam B 63j.

de Psalmis ; in Isaiam ; in Dauielem ; in Apocalypsim;
in Proverbia ; in Ecelesiasten ; de Saul el Pylho-
nissa ; De Antichristo ; De resurrectione ; contra
Marcionem ; De Pascha ; adversum omnes hsereses
narralionem ; De laude Salvatoris (Hieron. c. 61).

Cap. LXIII. Alexander, Cappadoeiae episcopus,
scripsit epistolam ^d Anliochenses, aliam ad Orige-
nemf aliam ad Demetrium, et alias ad diversos epi-
stolas. Hic sub Decio martyrio coronatur (Hieron.
c. 6i).

Cap. LXIV. Julius Africanns scripsit quinque de
lemporibus volumina. Hic sub Aurelio imperatore
suscepit legationem pro instauratione urbis Emaus .
quae postea Nicopolis est appellata (Hi^ron. cap.

edisceret ; et exceptis septuaginta Interpretibus alias
quoque editiones in unum congregaret, Aquilae sci-
licet Ponlici proselyti, et Theodolionis Ebionasi et
Symmachi cjusdem dogmatis. In Evangelium quoque
xoiT^ Mallhseum scripsit commenlarios. Prseterea
quintam, et sextam, et septimam editionem cum
csteris comparavit. Dialeclicam quoque et geome-
triam, et arithmeticam et astronomiam, musicam
et granmiaticam, et rhetoricam, omniumque philo-
sophorum sectas ita didicit, ut studiosos quoque
ssecularium litterarum sectatores haberet, concur-
snsque ad eum mirifice Gerent. Sex millia librorum
scripsit. Sub Severo floruit (Hieron. c. 5ij.

Cap. LVI. Ammonius, vir diserlus et valde eru-
ditus; in philosophia clarus, Alexandriae inter multa G
ingenii sui praeclara monumenta etiam dc consonan-
tia Moysi et Jesu elegans opus composuit, et evan-
gelicos canones excogitavit, quos postea secutus est
Eusebius Caesariensis (Hieron. c. 55).

Cap. LVII. Ambrosius , primum Marcionites ,
deinde ab Origene correctus, Ecclesiae Alexandrinae
diaconus, multas epistolas adOrigenemscripsit. Ad
hunc Origenes inflnita diclavit volumina (Hieron.
c. 66).

Cap. LVIII. Tripho, Origenis auditor, in Scriplu-
ris eruditissimus, multa fecit opuscula, praecif ue li-
brum quem composuit De vacca rufa, in Deutero-
nomio ; De divisione columbae et turturis ab Abra-
ham (Hieron. c. 57).

Cap. LIX. Minutius Felix, Romae insignis causi-
dicus^ scripsit altercationis Dialogum, Christiani et
haerelici disputantis, et librum De fato conlra ma-
thematicos (Hieron. c. 58).

Cap. LX. Gaius adversus Proculum, Montani
sectatorem, valde insignem habuit disputationem
(Hieron. c. 59).

Cap. LXI. Beryllus, Arabiae Bostrenus episcopus,
in quamdam haeresim lapsus, ab Origene correctus,
scripsit varia opuscula, et maxime epistolas. Exstat
et Dialogus Origenis et Berylli (Hieron. c. 60).

Cap. LXII. Hippolytus, cujusdam urbis episcopus,
scripsit de Pascha et temporibus, et nonnullos in Scri-
pturas commentarios ; in Hexaemeron ; in Exodum ;

Cap. LXV. Geminus Antiochenae Beclesiae pre-
sbyter, quaedam ingenii sui monumenta composuit
(Hieron. c. 64).

Cap. LXVI. Theodorus, qui postea Gregorius ap-
pellatus est, Neocaesareae Ponti episcopus, Origenis
auditor, scripsit Metaphrasin in Ecciesiasten, brevem
quidem, sed valde utilem, et alias de fide epistolas
(Hieron. c. 65).

Cap. LXVII. Comelius, Romanae urbis episcopus,
scripsit epistolam ad Fabium Antiochenae Ecclesiae
episcopum, de synodo Romaaa et Italica, aliam de
Novatiano, et de his qui lapsi sunt : tertiam de ge«
stis synodi, quartam ad eumdam Novatum et Fabium,
valde prolixam (Hieron. c. 66).

Cap. LXVIII. Caecilius Cyprianus, Africus, Car-
thagineinsis episcopus, mulla composuit opera quae
sole sutit clariora. Passus est sub Valentiniano, quo
Cornelius Romae (Hieron. c. 67).

Qap. LXIX. Pontius, diaconus Cypriani, egre-
gium volumen Vitae et passionis Cypriani reliquit
(Hieron. c. 68).

Cap. LXX. Dionysius, Alexandrinae urbis episco-
pus, Origenis insignissimus auditor, scripsit quatuor
libros ad Dionysium Romanae urbis episcopum, et
ad Laodicenses De poenitentia; item Canonem de poe-
nitentia ; ad Origenem De martyrio ; ad Armenios
De poenitentia et de ordine delictonim ; De natura
ad Timotheum, et De tentationibus ad Euphano-
rem, ad Basilidem quoque multas epistolas (Hieron.
c. 69).

Cap. LXXI. Novatianus, Romanae urbis presby-
ter, adversus Cornelium cathedrani sacerdotalem
invadens, lapsos recipere nolens, scripsit De Pascha,
de Sabbato, De oratione, De cibis Judaicis ; De At-
talo, multaque alia, et De Trinitate grande volnmen,
quod plurimi Cypriani existimant (Hieron. c. 70).

Cap. LXXII. Malchion, disertissimus Antiochenae
Ecclesiae presbyter, dialogum adversus Paulum Sa-
mosatenum disputavit (Hieron. c. 71).

Cap. LXXIII. Archelaus, episcopus Mesopotamiae,
librum adversum Manichaeum composuit (Hieron.
c. 72).

Cap. LXXIV. Anatolius Alexandrinos Laodiceae

20*)

DE SCRIPT. ECCLES. LIBRI QUATDOR. - LIB. I.

m

Syriae episcopas, volumen de Pascha composuit ; A rum liber unus : pro Origene libri sex : De vita

decem libros de arithmetica, geometria, astronomia,
grammatica, rhetorica, dialectica (Hieron. c. 73).

Cap. LXXY. Victorinus, Pictaviensis episcopus,
scripsil commentarios in Genesim; in Exodam, in
Leviticam, in Isaiam, in Ezechielem, in Habacuc,
in Ecclesiasteo, in Cantica canticorum , in Apoca-
lypsim Joannis» at adversum omnes hsereses, et
multa alia ; ad extremum marlyrio coronatur (Hie •
ron. c. 74).

Cap. LXX7I. Pamphilus presbyter, Eusebii Cae-
sariensis episcopi necessarius, tanto bibliothecsB
divinae amorc flagravit, ut maximam parlem Orige-
nis voluminum sua manu conscripserit , et in duo-
decim prophetas viginti quinque quasstionum Orige-
nis volumina. Sub Maximo passus est martyrio pro
Christo (Hieron. c. 15).

Cap. LXXVII. Pierius » Alexandrinse Ecclesiae
presbyler, scripsit longissimum tractatum in Osee
prophetam, et alios diversos tractatus, tanta ser-
monis eleganlia, ut junior Origenes vocaretur (Hie-
ron. c. 76).

Cap. LXXVIU. Lucianus, vir disertissimus, An-
tiochenae Ecclesiae presbytf.r, poslmodum Nicome-
diae episcopus, magno Scripturarum studio iaborans,
scnpsit librum De fide^ et epistolas ad nonnullos.
Passus est sub Maximino, et Helenopoli sepultus
(Hieron. c. 77, ubi non vocatur episcopus).

Pamphili martyris tres ; De martyribus, et alia opu-
scuia, et in centum quinquaginta Psalmos eruditis-
simi commentarii, et alia multa. Floruit maxime
sub Constantino, et ob amicitiam Pamphili marty-
ris, cognomentum ab eo Eusebius Pamphili sortitus
est (Hieron. c. 81).

Cap. LXXXUI. Reticius, Augustodunensis episco*
pus, seripsit commentarios in Cantija canlicorum,
et aliud grande volumen adversus Novatianum (Hie-
ron. c. 82).

Gap. LXXXIV. Methodius, Olympi Lyciae, etpo<*
stea Tyri episcopus, nitidi compositique sermonis
adversus Porphyrium confecit libros, et Symposion
n decem virginum ; De resurrectione opus egregium ;
coutra Origenem, et adversus eumdem de Pythonis-
sa; De anlmaa exitu; in Genesim; in Cantica
canticorum commentarios , et multa alia. Sub
Decio et Valeriano marlyrio coronatus est (Hier.
c. 83).

Gap. LXXXV. Juvencus, nobilissimi generis Hi-
spanus presbyter, quatuor Evangelia hexametris
versibus quatuor libris composuit, et nonnulla eo-
dem metro ad sacramentorum ordinem pertinenlia
Fioruit sub Constantino (Hieron. c. 84).

Cap. LXXXVI. Eastathius, genere PamphyliuS|
primum Beroeae Syriae, deinde Antiochiae episcopus»
mulla composuit adversus Arianorum dogmata , et
De anima volumina, et adversus Origenem ; et infi-

Cap. LXXIX. Phileas, de urbe ^gypti quae voca
lur Thmuis, nobili genere , magnis opibus, ele- G nitas epistolas (Hieron. c. 85).
ganlissimum librum de martyrum laude com-
posnit. Hic pro Cbristo capile truncatur (Hieron.
c. 78).

Cap. LXXX. Amobius rheior scripsit adversus
gentes dno volumina (Hieron. c. 79).

Cap. LXXXI. Firmianus, qui et Lactantius, Ar-
nobii discipulus, scripsit in scholis Africae Itinera-
riam hexametris versibus : et alium librum qui in-
scribitur Grammaticus^ et alium pulcherrimum De
ira Dei, et Institutionum divinarum adversus gentes
libros septem ; ad Asclepiadem duos ; ad Demetrium,
aoditorem suum , epistolarum libros septem ; De
persecutione unum : ad Probum epistolarum libros

Gap. LXXXVII. Marcellus, Ancyranus episcopus,
sub Constantino et Gonstantio multa diversarum
expositionum scripsit volumina, el maxime adver-
sum Arianos (Hieron. c. 86).

Cap. LXXXVIII. Athanasius, Alexandrinae urbis
episcopus , sub Constante scripsit duos libros ad-
versum gentes ; contra Valentem et Ursacium librum
unum ; De virginitate librum unum ; De persecutio-
nibus Arianorum plurimos ; De Psalmorum titulis ;
Historiam Antonii monachi, et multa alia (Hieron •
c. 87).

Cap. LXXXIX. Atonius monachus (cujus Vitam
Athanasius insigni volumine prosecutus est) misit

qiiatuor : ad Severum epistolanim libros duos ; ad d septem epistolas ad diversa monasteria, apostoUci
Demetriadem De opincio Dei, vel formatione hominis
libnim unum. Hic magister Caesaris Crispi, filii
Constantini, fuit (Hieron. c. 80).

Cap. LXXXII. Eusebius, Caesareae Palaestinae epi-
seopus, in Scripturis dlvinis studiosissimus , et bi-
bliotheciS divinae cum Pamphilo Martyre diligentis-
simns investigator, edidit infinita volumina, de qui-
bos haec sunt : fivangelieae exposilionis libri viginti;
evangelicarom Quaestionum libri quindecim ; Theo-
phaniae libri quinque ; ecclesiasticae Historiae libri
decem; omnimoda Historia, et ejus breviarium ; De
ETangeliorum dissonantia, et in Isaiam libri decem,
t\ eootra Porphyrium, qui eodem tempore scribebat
iQ Sicilia (ut quidam putant), libri triginta : Topico-

sensus et sermonis (Hieron. c. 88).

Gap. XC. Basilius, Ancyranus , episcopus arcis
Mechaeae,sub Constantio scripsit contra Marcellum,
et De virginitate librum, et nonnulla alia (Hieron.
c. 89).

Cap. XCI. Theodorus, Heraciiae Thr&ciarum epi-
scopus , elegantis apertique sermonis edidit sub
Gonstantio commenlarios in Matthaeum, in Jgan-
nem, in Apostolum (Hieron. c. 90).

Gap. XCII. Eusebius, Emisenus episcopus, ele-
ganlis et rhetorici ingenii , innumerabiles confecit
libros ; e quibus praecipui sunt, adversus Judaeos et
gentes, ad Novatianos, in Epistolam adGalatas Ubri

807 HONORII AUGUSTODUN, OPP. PARS. I. — DIDA SC. ET HISTOR. 508

decem, in Evangelia homiliaB plurimgB, sed breves. A ias, ellibrum inCanlicacanlicorum(Hieron>c. 100 .

Cap. CII. Victorinus, natione Afer, Romae sub

Floruit sub Constautio (Hier. c. 91).

Cap. XCIII. Triphyllius, Cypri Ledrensis (74) sive
>euT6iovTo;, episcopus eloquentissimus, sub Constan-
tio scripsit commentarios in Cantica canticorum et
muha alia (Hier. c. 92 j.

Cap. XCIV. Donatus, a quo Donatiani per Afri-
cam, 6ub Constantio multa scripsit opuscula, ad
suam haeresim pertinentia, et de Spiritu sancto li-
brum, Ariano dogmati congnientem (Hier. c. 93).

Cap. XGV. Asterius, Arianae faclionis philoso-
phus, sub Constantio scripsit in Epistolam ad Ro-
manos : in Evangdia ; in Psalmos commentarios et
alia multa (Hier. c. 94).

Conslantio rhetoricam docens, scripsit adversus
Arianum libros more dialectico valde obscuros,
qui inde ab eruditis non intelliguntur ; et commen-
tarios in Apostolum (Hieron. c. 101 , Gennad. c. 60)

Cap. CIII. Titus, Bostrenns episcopus, sub Ju-
liano fortes adversus Manichaeos scripsit libros et
nonnuiia alia volumina (Hieron. c. 102).

Cap. CIV. Damasus, Romae urbis episcopus, sub
Theodosio, multa et brevia volumina heroico metro
edidit(Hieron. c. 103).

Cap. CV. ApoUinaris, Laodicenus Syri» episco-
pus, patre presbytero, sub Theodosio innumerabilia

Cap. XCVI. Lucifer, Calaritanus episcopus, con- b ^" ^^^^^^ Scripturas composuit, et contra Porphy-

rium triginta libros (Hieron. c. 104).

Cap. CVI. Gregorius, Baeticus, Eliberi episcopus,
diversos tractatus composuit et De fide eleganlem
librum (Hieron. c. 105, Gennad. c. 16).

Gap. CVII. Pacianus,in Pyrenaeis jugis Barcinonae
episcopus, tam vita quam sermone clarus, scripsit
varia opuscula contra Novatianos , sub Theodosio
(Hieron. c. 106).

Cap. CVIII. Photinus, Marcelli discipulus, Sirmii
episcopus ordinatus, in haeresim Hebionis lapsus,
plura scripsit volumina, in quibus vel praecipui
sunt coutra gentes; et ad Valentinianum liber (Hie-
ron. c. 107).

Cap. CIX Phcebadius, Agenni Galliarum episco-
pus, edidil contra Arianos librum, et alia multa
(Hieron. c. 108).

Cap. CX. Didymus Alexandrinus, captua a parva
aetate oculis, et ob hoc quoque elementorum penitus
ignarus, tantum miraculum sui omnibus pnebuit, ut
dialecticam et geometriam, quae vel maxime visu in-
diget , usque ad perfectum didicerit. Hic plurima
opera nobiliaque conscripsit ; commenlarios in Psal-
mos; commenlarios inEvangelium Malthaei etJoan-
nis; De dogmatibus, et contra Arianos libros duos ;
De Spirilu sancto librum unum , in Isaiam tomos
octodecim ; in Osee libros tres ; in Zachariam
quinque, et commentarios in Job et multa alia
(Hieron. c. 109).

T^ Cap. CXI. Optatus, Afer, Milevitanus episcopus,
sub Valente scripsit libros sex, adversum Donatiana
parlis calumniam (Hieron. c. 110).

Cap. CXII. Aquillius Severus, Hispanus, sub
Valentiniano composuit volumen, qnasi Hodoepori-
cum, tolius vitae suae statum continens, tam prosa
quam versibus, quod vocavit Catastrophen (Hieron.
c. 111).

Cap. CXIII. Cyrillus, Hierosolymae episcopus,
saepe pulsus ab Ecclesia et receptus, sub Theodosio
scripsit quaedam volumina (Hieron. c. 112).

Cap. CXIV. Euzoius episcopus varios et roultipli-

tra Constantium imperatorem scripsit libros (Hier
c. 95).

Cap. XCVII. £usebius, natione Sardus, ex lectore
urbis Romae Vercellensis episcopus , ob confessio-
nem fidei a Constantio principe Scythopolim , inde
in Cappadociam relegatus, sub Juliano imperatore
reversus , edidit in Psalmos commentarios Eusebii
Caesariensis (Hier. c. 96).

Cap.XCVIII. Fortunatius(75), natione Afer, Aqui-
leiensis episcopus, sub Constantino scripsit comnien-
tarios in Evangelia, titulis ordinatis (Hier. c. 97).

Cap. XCIX. Achatius (76), Caesariensis Palaestinae
episcopus, elaboravit in Ecclesiasten octodecim vo-
lumina, ad dogma populorum sex . Praeterea multos
diversosque tractatus composuit. In tantum autem ^
sub Constantio imp. claruit, ut in locum Liberii
episcopi Felicem Arianum episcopum constituerit
(Hier. c. 98).

Cap. C. Serapion Themuseos (77) episcopus, qui
ob elegantiam ingenii cognomen Scholastici acce-
pit, charus Antonii monachi, edidit adversus Mani-
chaeum egregium librum ; De Psalmorum titulis
unum ; et ad diversos utiles epistolas. Sub Conslan-
lioclaruit (Hier. c. 99).

Cap. CI. Hilarius, Pictaviensis episcopus, factio-
ne Saturnini Arelatensis episcopi, de synodo Biter-
rensi in Phrygiam relegatus, sub Valentiniano con-
fecit duodecim libros adversus Arianos, et alium
librum De synodis, quem ad Galliarum episcopos
scripsit : in Psalmos commentarios, in primum vi-
delicet et secundum, et a quinquagesimo primo us-
que ad sexagesimum secundum, et a centesimo
octavo usque ad extremum. In quo opere imitatus
Origenem, nonnulla etiam de suo addidit. Scripsit
duos libros ad Constantium, et unum adversus Va-
lentem et Ursacium, historiam Ariminensis et Se-
leuciensis synodi continentem : et ad praefectum
Sallustium, sive contra Dioscorum, et iibrum Hym-
norum, et alium Mysteriorum, et commentarium in
Matthaeum, et tractatus in Job, et elegantem librum
contra Auxentium, et nonnullas ad diversos episto-

(74) Aefipwv in cypro.
(76) Fortnnattanus^

(76) Arcadios.

(77) Thmaeos.

209

DE SCRIPT. ECCLES. LIBRI QUATUOR. - LIB. I.

210

ces tractatas eomposuit (Hieron. c. 113).

Cap. CXV. EpipbaniuSy CypriSalaminae episcopus,
scripsit adrersus omnes hasreses libros, et multa alia
(Hieron. c. 144).

Cap. CXVI. Ephraem, Edessenae Ecclesiee diaco-
nus, multa composuit opuscula, et de Spiritu sancto
(ffieron. c. 115).

Cap. CXYII. BasiliuSy Caesarse Cappadiocae, quse
prins Mazaca vocabatur episcopus, egregios contra
Eanomium elaboravit libros, et De sancto Spi-
ritu volumen, et in Hexaemeron homilias novem,
et varios tractatus. Claruit sub Gratiano (Hieron.
c. 116.)

Cap. CXVIII. Gregorius Nazianzenus, vir elo-
quentissimus, ad triginta millia versuum, omnia
opera sua composuit. E quibus illasunt : Demorte
fratris Caesarii; laudes Machabaeorum; laudes Cy-
priani ; laudes Athanasii , laudcs Maximi philo-
sopki, et postea episcopi, et librum hexametro
versu Virginitatis et Nuptiarum, conlra se disse-
rentium ; adversus Eunomium libri duo ; De Spi-
ritu sancto liber unus ; contra Julianum imperato-
rem liber unus. Sub Theodosio floruit (Hieron. c.
117).

Gap. CXIX. Lucius, Alexandrinus episcopus, Aria-
nae partis, composuit solemnes epistolasde Pascha,
et non paucos variarum expositionum libellos (Hie-
ron. c. 118).

Cap. CXX. Diodorus, Tarsensis episcopus, com-
meutarios in Apostolum fecit, et mulla alia (vide
Hieron. c. 119, et Suidam in Lexico).

Cap. CXXI. Eunomius, Arianse partis Cyzicenus
episcopus mulla contra Ecclesiam scripsit. Respon-
derunt ei ApoIIinaris, Didymus, Basilius Csesarien-
sis, et Gfegorius Nazianzenus, et Nyssaenus (Hieron
c. 120).

Cap. CXXII. Priscillianus, Abilae episcopus, qiu
faclione Idacii et Ithacii Treveris a Maximo caesus
esty edidit mulia opuscula (Hieron. c. 121).

Cap. CXXIII. Lalronianus, provinciae Hispaniae,
vir valde eruditus, et in metrico opere veteribus
comparandus, caesus et ipse Treveris cum Priscil-

A liano, diversis metris edidit mulla opera (Hieron.

c. my

Cap. CXXIV. Tiberianus, Baelicus, scripsit Apo-
logeticum tumenli compositoque sermone (Hieron.
c. 123).

Cap. CXXV. Ambrosius, Mediolanensis episco-
pus, scripsit Hexaemeron, et librum De officiis, et
unum De sacrameutis, etmultaaIiaegregia(Hieron.
c. 124).

Cap. CXXVI. Evagrius, Antiochiae episcopus, aeris
et ferventis ingenii,diversarum expositionum tracta-
tus edidit, et vitam B. Antonii de GraecoinLatinum
transtulit (Hieron. c. 125).

Cap. CXXVII. Ambrosius Alexandrinus, auditor
Didymi, adversum ApoIIinarem volumen multorum
B versuum de dogmatibus scripsit, et commentario in
Job (Hieron. c. 126).

Cap. CXXVIII. Maximus philosophus, natus
Alexandriae, Constantinopoli episcopus ordinatus
et pulsus, insignem De fide adversum Arianos
scripsit librum, qucm Gratiano imperatori edidit
(Hieron. c. 127).

Cap . CXXIX. Gregorius,Nyssenus episcopus^ fra-
ter Basilii Caesariensis, Hieronimo et Gregorio Na-
zianzeno legit libros contra Eunonium ; qui et alia
multa scripsit (Hieron. c. 12S).

Cap. CXXX. Joannes (78), Antiochenae Ecclesiae
presbyler, Eusebii Emeseni, Diodorique [a/. Theo-
dorique] sectator, multa composuit opuscula (Hie-
ron. c. 129).
Q Gap. CXXXI. Gelasius, Caesareae Palaestinae epi-
scopus, post Eunonium (78) episcopum, accurati
limatique sermonis scripsit quaedam capitula (Hie-
ron. c. 130).

Cap. GXXXII. Theotimus,ScythiaeTomorumepi-
Bcopus, in morem dialogorum et veteris eloquentiae
breves commasticosque traetatus edidit (Hieron. c.
131).

Cap. CXXXIII. Dexter, Paciani filius, clarusapud
SH>cuIum, et Christi fidei deditus, texuit omnimodam
historiam fHieron. c. 132).

Cap. GXXXIV. Amphilochius, Iconnii episcopus,

nS) S. Joannes, Constantinopolitanae urbis epi-
scbpus, ob anream sermonis praestantiam Chry-
sostomus, hoc est aureum os, appellatus, patria An-
tiochenus, et Antiochenae quondam Ecclesiae pre- jy
sbyter, nobilibus parentibns ortus, in eloquentiae
studiis Libanii sophistae, inphilosophiaAndragathii,
et in sacris Scripturis Diodori episcopi Tarsensis
auditor, Basilio Magoo et Gregorio Nazanzieno ar-
ctissima familiaritate conjunctus edidit in sacras
litteras plurima tam commentariorum quam homi-
lianim volumina ; Graeco-Latinae Parisiis tomis IX
et Latine Antaeerpiae 1619, tomis VI edita. Ejus
Vitam fnsissime scripsit Palladius, ejusdcm disci-
pulos, et Helenopolitanae Ecclesiae episcopus, in
dialogo (]uem cum Theodoro Ecclesiae Romanae
diacono mstituit. Eamdem vero Cassiodorus ex
Socratis, Tbeo<Joreti el Sozomeni Tripartita historia
contexait. Georgius quoque, patriarcha Alexandri-
nus, tum ex superiore Palladii dialogo, tum ex
aliorum scriptis amplissime omnia complexus est
quae de Cbi^sostomi vita desiderari possunt. Huc
speclai eliam imp. Leoois, cognomento Pacifici,

de eodem Ghrysostomo oratio. Suidas, vel quisquis
fuit qui Suidae Lexicon post illum auxit, etsi bre-
viter, olegantissime tamen quae sunt in Chryso-
stomo praecipua, perstrinxit. Quod si ouis tamen
plura velit, Metaphrastem, item Nicephorum in
Histonae ecclesiaslicae libris xi, xii, xin, xiv, et
Baronium in Annalibus consulat. Obiit autem exsul
Comanis ad Pontum Euxinum viii Kal. Octob.,
anno quadringentesimo septimo . Vixit annos quin-
quaginta duos, menses octo ; sedit vero annos no-
vem, menses sex^ dies viginti. Itaque natus est
anno trecentesimo quinquagesimo quinto, circa
Martium mensem, ut Sozomenus I. i, c. 26, pro-
dtdit. Caeterum in suis De sacerdotio libri» Ghry-
soslomus non Basilium Magnum, ut Sixtus Se-
nensis putavit, sed Seleucensem introducit loquen-
tem, ut Andreas Schottus ex suo ms. Suida
adnotavit . Cicero Aristotelem dicendi /lumen au-
r^um appellavit ; simileelogiumGraeciaChrysostomo
attribuit.
(78) Euzoium.

211

HONORII AUGUSTODUN. OPP.

edidit librum de Spirita sancto (Hieron. c. 133).

Cap. CXXXV. Sophronius, vir apprime erudi-
tus, laudes Bethlehem adhuc puer, et de sub-
versione Scrapis insignem librum composuit, et
opera Hieronymi in Graecum transtulit (Hieron.
c. 134;.

Qap. CXXXVI. Hieronymus nalus patre Eusebio,
oppido Stridonis in Pannoniae confiniis, scripsit sub
Theodosio Vitam Pauli monachi ; epistolarum ad
diversos librum unum; ad Heliodorum exhorta-
toriam; altercationem Luciferiani et orthodoxi;
Chronicon omnimodae historiae ; in Hieremiam et
Ezechielem homilias Origenis viginti sex vertit ; De
Seraphin, De Osanna ; De frugi et luxurioso filio ;
De tribus quaestionibus veteris legis homilias tres,
in Cantica canlicorum duas ; advcrsus Helvidium
onam epistolam de sancta Maria ; ad Eustochium

PARS I. — DIDASC. ET HISTOR. 212

A de virginitate servanda unam ; ad Marcellam epi-
stolarum librum unum ; consolatoriam de morte
filiae, ad Paulam, unam ; in Epistolam Pauli ad
Galatas [commentariorum libros quatuor ; item in
Epistolam ad Ephesios libros tres, in Epistolam ad
Titum librum unum ; in Epistolam ad Philemonem
librum unum ; in Ecclesiasten comm entarios ; Quae-
stionum Hebraicarum in Genesium librum unum
de lecis librum unum : de Spiritu sancto iibrum
unum ; in Lucam homilias triginta octo ; in Psal-
mos, a decimo usque ad sextum decimum, tractatus
septem; de captivo monacho; Vitam beati Hilario-
nis, Vilam Paulae. Novum Teslamentum de Graeco,
Vetus de Hebraeo in Lalinum transtulit ; duodecim
prophctas exposuit, infinitas epistolas et alia innu*

D merabilia composuit (Hieron. c. 135).

LIBELLUS n EX GENNADIO SUBLECTUS.

Gap. I. Jacobus, cognomento SapienSy Nisibenae
nobilis Persarum civitatis episcopus, sub Maxi-
miano confessor, scripsit viginti sex libros ; item
De fide eontra omnes haereses, De charitate gene-
rali, De jejunio, De oratione, De dilectione erga
proximum speciali; De resurrectione, De vita post
mortem, De humilitate, De patientia, De pccniten-
tia, De satisfactione, De virginitate, De sensu ani-
mae, De circumcisione, De azymo benedielo in Isaia,
Da Ghristo quod Filius Dei sit et consubstaniialis
Patri; De castitate adversus gentes, De constru-
ctione tabernaculi, De gentium conversatione, De
regno Persarum, De persecutione Christianorum .
Scripsit et Chronica, Sub Gonstantio moritur (Gen-
nad. c. 1).

Gap. II. Julius, urbis Romae episcopus, scripsit
ad Dionysium quemdam de Incarnatione Domini
epistolam unam (Gennad. c. 2).

Gap. III. Paulonas presbyter, discipulus beati
Ephraem, homo valde acris ingenii, et in divinis do-
ctus Scripturis, ab Ecclesia se separans, scripsit
multa fidei contraria (Gennad. c. 3).

Cap. IV. Vilellius, Afer, Donatianorum schisma
defendenS) scripsit adversum gentes, et adversum
nos, velut traditores, in persecutione, divinarum
Scripturarum ; et ad regulam ecclesiasticam perti-
nentia muita disseruit. Sub Constante claruit. (Gen-
nad. c. 4).

Gap. V. Macrobius presbyler, et ipse Donati-
sta, postea in urbe Roma occulte episcopus, scri-
psit ad confessores et ad virgines librum unum,
moralis quidem, sed valde necessarise doctrinae
(Gennad. c. 5).

Cap. VI. Heliodorus presbyter scripsit, librum
De naturis rerum exordiaiium (Gennad. c. 6).

Cap. Vn. Pachomius monachus, fundator caeno-
biorum iEgypti, scripsit Regulam utrique generi
monachorum aptam, quam angelo dictante perce-

perat. Scripsit et ad collegas praepositurae suae epi-
stolas, in quibus alphabetum mysticis tectum my-
sleriis, vel humanae consuetudinis excedentem in-
telligentiam clausit, solis, credo, eorum genere vel
meriiis manifeslatum. Scripsit et de Pascha (Gen-
nad. c. 7).

Cap. VIII. Theodorus presbyter successorPacho-
mii, scripsit ad alia monasteria epistolas, sanctarum
Scripturarum sermone digcstas (Gennad. c. 8).

Cap. IX. Oricsiosis monachus, amborum supradi-
clorum collega, vir in Scripturis ad perfectum in-
structus, composuit librum divino conditum sale,
totiusque monasticse disciplinse instrumentis con-
structum; in quo totum pene VetusetNovumTesta-
p mentum compendiose estcompo5itum(Gennad. c.9).

Cap . X. Macarius ille iEgyptius, signis et virtuti-
bus elarus, unam tanlum ad juniores suae professio-
nis scripsit epistolam (Gennad. c. 10).

Cap. XI. Evagrius mouachus, supradicti Macarii
familiaris discipulus, divina et humana litteratura
insignis, scripsit multa necessaria monachis, scilicet
Vitas Patrumf et adversum octo principalium vitio-
rum suggestiones, octo ex sacrarum Scripturarum
testimoniis libros. Composuit et coenobitis ac syno-
ditis doctrinam aptam vitae communi : et ad vir-
gines Deo sacralas libeilum unum, competentem
religioni et sexui. Edidit et paucas sententiolas valde
obscuras, et, ut ipse ait, solis monachorum cordibus
cognoscibiles (Gennad. c. 11).

Cap. XII. Theodorus, Antiochenae Ecclesiae pre-

D sbyter, vir scientia cautus, et liugua disertus, scri-

psit, adversus Apoilinaristas et Eunomianos, De In-

carnatione Domini libros quindecim, ad quindecim

millia versuum conlinestes (Gennad. c. 12).

Cap. XIII. Pnideotius. vir saeculari litteratura
eruditus, composuit Dittochoeum, de toto Veteri
Testamento, personis excerptis. Commentatus esi
autem et in morem Graecorum Hexaemeron de

213 DE SCRIPT. ECCLES. LIBRI OUATUOR. — LIB. II. 214

mundi fabrica. Composuil et libellos, quos Graece A unum el longum volumen, et homiliam de caeco na
praetitulavit, 'AicoOeco^tc, V*u)^ofiQe)^{a, AfAapTtY^etot,
id est, De divinitate, De compugnantia animi, De

origine peccatonim. Fecit et in laudem martyrum
libnim unnm, et alterum adversus Symmaehum
(Gennad. c. 13).

Cap. XIV. Audenliusy episcopus Hispanus, scri-
psit adversum Manichaeos, et Sabellianos, et Aria-
nos, maxime contra Photinianos (Gennad. c. ii).

Cap. XV. Commodianus quidam scripsit librum
adversus paganos (Gennad. c. 15).

Cap. XVI. Fauslinus presbyter scripsit, ad perso-
nam Flaccills reginsB; adversum Arianos et Mace-
donianos libros seplem, et unum Valcntiniano et
Theodosio imperatoribus (Gennad. c. 16).

Cap. XVU. Rufiinus, Aquileiensis Ecciesise pre-
sbyter, non minima pars doclorum Ecclesiac, in
transferendo de Graeco in Latinum elegans habens
ingenium, maximam partem Graecorum bibliolhecaB
Latinis exhibuit : Basilii videlicetCssariensis epi-
scopi^ Gregorii Nazianzeni eloquenlissimi hominis,
Clementis Romani Recognitionum libros, Eusebit
Cssariensis Palaestinoe historiae novem libros, qui-
bus duos addidit; Sixti philosophi sentcntias, [Pam-
phili] adversus mathematicos. Origenis autem non
omoia, qnia et Hieronymus aliquanta transtulit.
Symbolum sic exposuit, ut in^ ejus expositione alii
nec exposuisse credantur. Disseroit et Benedictio-
nem Jacob saper patriarchas, triplici modo, id est
historico, morali et mystico sensu. Scripsit et epi-
slolas ad timorem Dei horiatorias maltas. Suo
oblrectatori duobus voluminibus respondit (Gen-
nad. c. 17).

Cap. XVI U. Thichonius, natione Afer, in divinis
litteris eruditus, in saecularibus non ignarus, in ec-
clesiastlicis negotiis studiosus, scripsit De bello in-
testino libros tres, et Expositiones diversarum cau-
sarum. Composuit et regulas octo ad investjgandum
inlelligentiam Scripturarum, quas in uno volumine
conclosit. Exposuit et Apocalypsim Joannis ex inte-
gro, nibii in ea carnale, sed totum intelligens spi-
ritale. Sub Theodosio floruit (Gennad. c. 18).

Cap. XIX. Severus presbyter, cognomento Sulpi-
tius, Aquitanics provinciae, vir genere et iitleris
nobilis, scrip&it Vitam Marliai Turonensis episcopi,

to. Sub Arcadio moritur (Gennad. c. 20).

Cap. XXI. Severianus Gavellensis (80) ecclesiae
Episcopus, in divinis Scripturis eruditus, et in ho-
miliis mirabilis declamator, frequenter a Joanne
episcopo, et imperatore Arcadio, ad faciendum ser-
monem Constantinopolim vocatus, scripsit exposi-
tionem in Kpistolam ad Galatas, De baptismo et Epi- ,
phaniae solemnilate libelluro gratissimum fGennad.
c. 21).

Cap. XXII. Niceas, Romacianaj civitatis episco-
pus, coroposuit siroplici et nitido sermone scx com-
petentes ad baptismum instructionis libellos. Ex
quibus primus est de competentibus baptismi ; se-
cundus de gentilitatis erroribus ; tertius de fide uni-
B cae majestatia ; quartus adversus genealogiam (81),
quintus de symbolo; sextus de agni Paschalis victi-
ma. Condidit et ad lapsam virginem libellum, pene
omnibus labentibus emendationis incentivum (Gen-
nad. c. 22).

Cap. XXIII. Olympius, nalione Hispanus, episco-
pus, scripsil librum Fidei adversus eos qui natu-
ram, et non arbitrium in culpam vocant (Gennad.
c. 23).

Cap. XXIV. Bachiarius, vir Christianae philoso-
phiae nitidus et expeditus, edidit grata opuscula De
fide (Gennad. c. 24).

Cap. XXV. Sabbalius, Gallicanae Ecclesiae episco-
pus, rogatus a quadam casta et Deo dicata virginei
Secunda nomine, composait librum De Ode adver-
G sus Marcionem, et Valentinum ejus auctorem, et
adversus Eunomiumy et ejus magistrum Aetium
(Gennad. c. 25).

Cap. XXVI. Isaac scripsit De tribus personis san-
ctae Trinitatis et Incarnalione Domini librum obscu-
rissimae disputationis et involuti sermonis (Gen-
nad. c. 26).

Cap. XXVII. Ursinus monachus scripsit adversus
eos qui hsereticos rebaptiz^ndos decernunt (Gen-
nad. c. 27).

Cap. XXVIII. Macarius alius monachus scripsit
in urbe Roma adversum mathematicos librum (Gen-
nad. c. 28).

Cap. XXIX. Heliodorus alius, Antiochiae presby-
ter, edidit de virginitate, egregium et sanclis Scri-

cl Paulini Nolensis (79) ; et sorori suao epislolas ^^ P^^iris instruclum volumen (Gennad. c. 29).
multas horlatorias ad amorem Dei et conteraptum Cap. XXX. Joannes (82), Hierosolymorum epi-
mundi. Scripsit et ad Paulinum duas, et ad alios scopus, scripcit adversus obtrectatores studii sui
aJias. Sub Arcadio claruit (Gennad. c. 19). librum ; dicens se Origenis ingenium, non fidem se-

Cap. XX. Autiochns scripsit adversus avaritiam cutum (Gennad. c 30).

(79) Labitur hic H&norius (ut et alibi) dum scri-
bit, vitam S. Paulini episcopi Nolani a Severo Sulpi-
tio liUeris consignatam fuisse. Vide 19, 48, Gennadii.

(80 Gabalensis.

(81) Genethliologiam.

(82) Joannes Nepos Silvanuj, Hierosolymorum
episcopus XLIV, eum annos triginta sedisset, vivere
desiit anno Christi quadriogentesimo decimo soto.
In CQJQ^ locum subro^atus est Praylius , cujus
exstant Utterse ad pontificem Romanum anno se-
qufnti datae. Sic ex Theodoreti libro v, cap. 37,

Baronius in Annalibus. Sed Idatius in Chronico di-
cit Joannem Hieroiolyroitanum episcopum usque ad
annum Christi 418 vel 419 superfuisse. Joannes
Wastelius Alostanus, doctor theologus Duacensis ex
ordine Carmelitano, ad prelum paratos habet libros
tres Vindiciarum pro Joanni Hierosolymitano : in
quibus opera varia, Joanni Chrysoslomo, Origen,
aliisque falso ascripta, conatur Joanni Hierosolymi-
tano asserere. Libro primo inquirit de auctore ope-
ris seu commentarii imperfecti in Matthaeum, et
concludit pro Joanne Hierosolymitano. Eidem ascri-

S145

HONORIl AUGUSTODUN. OPP. PARS I. — DIDASC. ET HISTOR.

216

Cap. XXXI. Paulus episcopus scripsit de poeni-
tentia libenum (Gennad. c. 31).

Gap XXXII. Helvidius, Auxentii discipulus, Sym-
machi imftator, scripsit de S. Maria librum erroris
p)enum. Cqi Hieronymus respondit libello doctrina
pleno (Gennad. c. 32).

Cap. XXXIII. Theophilus, AlexandrinsQ civitatis
episcopufs, scripsit adversus Origenem grande volu-
men, et aliud adversus Anthropomorphitas hsereti-
oos, qui Deum humana figura et membris conslare
credunt, et Paschalem Cyclum, et tres libros De fi-
de edidit (Gennad. c. 33).

. Cap. XXXI V. Eusebius scripsit De crucis Domini
mysterio et aposlolorum con5tantia(Gennad. c. 34).

Cap. XXXV. Yigilantius presbyter, natione Gal-
lus, Hispani» Barcilonensis parochiae ecclesiam te-
nenSi scripsit qusedam haeresi plena : cui Hierony-
mu8 respondit (Gennad. c. 35).

Cap. XXXVI, SimplicianuB, episcopus Mediola-
nensiSi multi« epistolis hortatus est Augustinum,
adhuc presbyterum, agitare ingenium, ut novus
qaidam Ambrosius, Origenis compulsor operis, vi-
deretur (Gennad. c. 36) .

Cap. XXXVII. Virgilius episcopus scripsit, ad
Simplicianum^ in laudem martyrum libros quinque
(Gennad. c. 37).

Cap. XXXVIII. Augustinus, Afer, Hipponensis
oppidi episcopus, vir eruditione divina et humana
orbi clarus, fide integer, et vila purus, scripsit
tanta quanta nec inveniri possunt ; quindecim libros
De Trinitate; viginti duos De civitate Dei ; et alia
innumerahilia (Gennad. c. 38).

Cap. XXXIX. Orodios presbyter (83), Hispanus
genere, vir eloquens et historiarum cognitor, scri-
psit seplem libros, in quibus descripsit historiam ab
origine mundi usque ad sua tempora. Hunc misit
Augustinus ad Hieronymum, pro discenda ratione
anim». Sub Honorio claruit (Gennad. c 39).

Cap. XL. Maximus, Taurinensis Ecclesiae episco-
pus, vir in divinis Scripturis salis intentus, compo-
suit in laudem apostolorum traclatus, et in Joannis
Baptislae; etgeneralem omnium martyrum homiliam.
Sed et de capitulis Evangelioram et Actuum apos-
tolorum multa sapienter exposuil. Fecit et duos de
conversatione S. Eusebii Vercellencis episcopi et
confessoris tractatus. De S. Slephano ; De baptismi
gratia libnim edidit ; De avaritia ; De hospitalitatc ;
De defeclu Innse ; De eleemosynis ; De passione Domi-
ni ; De jejunio servorum Dei generali ; De jejunio spe-
ciali Quadragesimae; De Kalendis Januaris; Homi-

bit varias Homilias, itemque commentariorum in-
Marcunel Lucam excerpla ac fragmenla, tilulo
Chrysostomi edita. lu secundo libro tueri conatur
librum Joannis Hierosolymitani nomine editum,
De institutione primorum monachorum in lege ve-
teri exortorum, ac in nova persevcrantium, ad Ca-
prasium monachum, Libro terlio pugnat pro S. Au-

fustino, eumdem Joannem Hierosolymitanum lau-
aBte. Quae quidem omnia, ut et alia eo spectantia,
ubi prodierint eruditiorum judticio discutienda re-

A lias de Nativitate Domini ; De Epiphania; De Pa-
scha; De Pentecoste mullas ; et alia plurima. Sub
Thcodosio ^laruit (Gennad. c. 40).

Cap. XLI. Petronius, Bononiensis ecclesiae episcO'
pus, vir sanclae vitge, et monachorum studiis ab ado-
lescentia exercitatus, scripsit Vitas Patinim i£gypti
monachorum. Floruit sub Theodosio. (Gennad. c.
41).

Cap. XLII. Pelagius haeresiarches scripsit tres
libros de fide Trinitatis, et pro actuali vita librum,
pro haeresis suae faventia. Ciu respondit Augustinus
(Gennad. c. 42).

Cap. XLIII. Innocentius, «rbis Romae episcopus,

scripsit decretum Occidentalium et Orientalium Ec-

clesiarum adversus Pelagianos, quod postea succes-

B sor ejus papa Zosimus latius promulgavit (Gennad.

c. 43).

Cap. XLIV. Coelestius scripsit ad parontes suos
de monasterio epistolasp in modum libellorum, tres
morales (Gennad. c. 44).

Cap. XLV. JulianuSj episcopus Capuanus, vir
acris ingenii, in divinis Scripturis doctus, Graeca et
Latina lingua seholasticus, in bseresim Pelagii la-
psus, scripsit adversus Augustinum libros quatuor,
et iterum libros septem. Est et liber altercationis
amborum, partes suas defeodentium (Geonad. c. 45).

Cap. XLVI. Lucianus presbyter, vir sanctns, scri-
psit reveiationem S. Slephani Grseco sermone. Hanc
Avitus presbyter, Hispanns genere, in Latinum
transtulit sermonem (Gennad c. 46).

Cap. XLVU. Paulinus, Nolae Campaniae, episco-
pus, composuit brevia, sed multa, et ad Celsum
quemdam , epitaphii vice, consolatorium libellum
fiuper morte Christiani et baptizati infantis; et ad
Severum plures epistolas, et ad Theodosium impe-
ratorem Panaegyricum super victoria lyrannorum.
Fecit et Sacramentarium et Hymnarium ; ad sororem
quoque epistolas mullas de conteroptu mundi, et de
diversis causis diversos iractatus ; et librum de poe-
nitentia, et unum De laude martyrum. Sub Honorio
claruit (Gennad. c. 48).

Cap. XLVIII Eutropius presbyter scripsit ad duas
sorores, ancillas Christi, duas epi^tolas, in modum
librorum consolatorias eleganti et aperto sermone
jy (Gennad. c. 49).

Cap. XLIX. Evagrius alter s^ripsit allercatiouem
Simonis Judaei, et Theopbili Christiaui, quae pene
omnibus nota est (Gennad. c. 50).

Cap. L. Vigilius diaconus composuit, ex Iraditio-
ne Patrum, monachorum Regulam, breviato et

linquimus.

(83). A Paulo Orosio scriptum fuisse Apologeii-
cum contra Pelagium, ad Gennad. c. 39 memora-
tum, vulgo creditur. Sed Petrus Wastelius, lib. ni
Vindiciarnm pro Joanne episcopo XLIV Hierosoly-
mitano, contendit iilum Apologeticum scriptum esse
ab aliquo impostore, Pelagii et Nestorii erroribus
fave nte ; licet verbis vel alio paululum sensu Pela-
gium d^mnare videatur. Examen hujus rei criticis
ecclesiasticis committimus.

217

DB SCRIPT. ECCLES. LIBRI QUATUOR. - LIB. II.

218

aperlo sermone, totius monasticffi professionis in se A vitiis expediens. Digessit etiam Collationes cum pa-

tenenlem disciplinam (Gennad. c. 51).

Cap. LI. Atticus (84.), Constantinopolitanus epi-
seopus scripsit ad reginas, Arcadii imp. iilias. De fide
et Tirginitate librum valde egregium (Gennad. c. 52).

Cap. LII. Nestor teresiarcbes, Antiochens Eccle-
siae presbyter, insignis in dicendo declamator^ com-
posnit infinitos tractatus diversanim h-KMvua^t. Po-
stea Constantinopolitanee. Ecclesiae episcopus, scri-
psit librum De Incamatione Domini, haeresi plenum
(Gennad. c. 53).

Cap. LIII. Coeleslinus, urbis Romae episcopus,
scripsit adversus Nestorium volumen. Sixtus, suc-
cessor Coelestini, scripsit etiam adversus Nestorium
(Gennad. c. 54.)

Cap. LIV. Theodorus, Ancyranus Galatiae episco-
pas, scripsit adversus Nestorium librum dialectica
arte compositum (Gennad. c. 55).

Cap. LY. Fastidius, Rritannorum opiscopus, scri-
psit ad Fatalem quemdam De vita Christiaiia librum
unum, et alium De viduitate scrvanda, sana et Deo
digna doctrina (Gennad. c. 56).

Cap. LYI. Cyrillus, Alexandinae Ecclesiae episco-
pnSy edidit variarum unoO^accov tractatus. Homilias
etiam composuit plurimas, et libros De Synagogae
defectn ; De fide adversum baereticos, et librum spe-
cialiter adversus Nestorium (Gennad. c. 57^.

Cap. LVII. Timotheus episcopus composuit li-
brum De nalivitate Domini secundum carnem, quam
credidit in Epiphania factam (Gennad. c 58). ,

Cap. LVin. Leporius, adhuc monachus, postea
presbyter^ secutus dogma Pelagianum, sed per Au-
guslinom, correctus, scripsit librum emendationis
suae (Gennad. c. 59).

Cap. LIX. Victorinus, rhetor Massiliensis, edidit
libros in Gencsim (Gennad. e. 60).

Cap. LX. Cassianus, natione Afer, Constantino*
poli a Joanne Magno episcopo diaconus ordinatus,
apod Massiliam presbyter condidil duo monasteria,
id est virorum et mulierum, quae usque hodie ex-
stant. Scrlpsit, experientia magistrante, litterato
sermone, et, ut apertius dicam, sensu verba inve-
niens, et actione linguam movens, res omnium mo-
nachorom necessarias professioni, id est, De habitu

B

tribus ^ypli habitas, hoc cst, de destinatione mo-
nachi ac fine ; de discretione ; de tribus adservien-
dum Deo vocationibus ; de pugna carnis adversus
spiritum, et spiritus adversus carnem ; de natura
omnium vitiorum ; de nece sanctorum ; de mobili-
tate animae ; de octo principalibus vitiis ; de quali-
tate orationis ; de perfectis ; de castitate ; de prote-
ctione Dei ; de scientia spiritali ; de divinis charisma-
tibus ; de amicitia ; de definiendo vel non definiendo ;
de tribus antiquis generibus monachorum, et quar-
to nuper exorlo ; de fide coenobitae et eremitae ; de
satisfactione poenitentiae ; de remissionne Quinquage-
simae ; de nociumis illusionibus ; de eo quod dicit
Apostolus, « Non enim quod volo, facio bonum ; »
de mortificatione. Ad extremum rogatus a Leone
archidiacono, postea urbis Romae episcopo, scripsit
adversus Nestorium, De Incamatione Domini li-
bros septem, et in his scribendi apod Massiiiam et
vivendi finem fecit, sub Theodosio (Gennad. c. 61).
Cap. LXI. Philippus, presbyter, aoditor Hiero
nymi, edidit lib rum in Job, et plures epistolas (Gen-
nad. c. 62).

Cap. LXIl. Eucheriu8,Lugduntnsis Ecclesiae pre-
sbyter, dissemit Salonio et Verano episcopis ob-
scura quapque sanctarum capitula Scripturaram.
Sed et scripta Cassiani, longo sermone distenta,
breviter coarctavit. Sub Yalentiniano floruit (Gen-
nad. c. 63).

Cap. LXIII. Vincentius, natione Gallus, apud mo*
nasterium Lirinensis insulae presbyter, vir in Scri*
pturis sanclis doctus^ scripsit validissiman dispu-
tationem^ quam, absconso nomine suo, attitulavit
Peregrini adversum haereticos. Snb Theodosio cla-
rait (Gennad. c. 64).

Cap. LXIV. Syagrius, scripsil de fide adversum
haereticos (Gennad. c. 65).

Cap. LXV. Isaac, presbyter Antiochenae Ecclesiae,
scripsit multa adversum Nestorianos et Eutychianos.
Ruinam etiam Antiochiae longo carmine planxit, co
auditores imbuens sono, quo Ephraem diaconus Ni-
comediae lapsum. Sub Leone moritur (Gennad. c.
66).

Cap. LXVI. Salvianus, Massiliensis Ecclesiae pre-
sbyter, humana et divina litteratura instractus, et

monacbi, et De canonico orationum modo atque D ^"\ **!'^"® '"'''?** ^^^"^'^ episcoporam magister,

PsaJmorum, qui in monasteriis i£gypti die noctuque
tenentor, libros tres ; Instractionum librom unum ;
De origine et qoalitate ac remediis principaiium
vitiorom libros octo : singolos quidem de singulis

(84). De Attico Cp. episcopo.Arsacii successore,
ila Suidas in soo Lexico : Atticus epUcopus Con-
ttaniinopoHtanuspost Arsacium, quipost Chrysosto-
mum rerum ecclesiasticarum pi*ocurationem ha-
huit, genere quidem fuit Sebasta, urbe Armenice ;
ab adolescentulo vero in philosojphia eruditus fuit a
monacho Macedonicce sectm. Qui autem tunc Se-
bastm in philosophia excellebant, ex Eustathii
schola proaierant, quem episcopum et ducem hujus
loci monnchorum cognovimus. Atticus, pt>stquam

(«) Imo acriptoris cujus verba Suidas adducit.

scripsit scholastico et aperto sermone multa ; id est,
De virginitatis bono ad Marcellum presbylerum li-
bros tres, adversus avaritiam libros quatuor, De prae-

liberaliter fuit institutus, cautuseiprudens evasit,
Laborabat in antiquorum lectione, in ipsis vo/u-
tandis pemoctans, Postea vero scriptione hn^um
valere jussa, ad vitce genus oratonis exereitattonv
bus addictum se contulit. Ex his Suidae verbis
videtur aetas ipsius Suidae (a) coUigi posse : dicit
enim secognovisse Eustathium Sebastae episcopam,
Atlici magistrum : qui Atticus sub anuum Gbristi
4S5 vivere desiit, et Sisinium in cathedra Cp suc-
cessorem habuit.

21D HONORII AUGUSTODUN. OPP.

senti judicio libros qoinque, ad Salonium episcopum
librum unum, in Genesim Hexaemeron unum, Ho-
niilias episcopis faetas multas, et Sacramentorum
plures (Gennad. c. 67).

Cap. LXVII. Paulinus, composuit traclatus Dc
inilio QuadrageaimaB, De die Dominico Paschje, De
obedientia^ De pcenitentia, De neophytis (Gennad.
C. 68).

Cap. LXVIII. Hilarius, Arelatensis episcopus, in
sanctis Scripturis doctus, absque personarura acce-
ptione, omnibus castigatum opus praedicalionis in-
gessit. Sub Valentiniano floruit (Gennad. c. 69).

Cap. LXIX. Leo, urbis RomsB episcopus, scripsit
ad Flavianum Constanlinopolis Ecclesiae episcopum,
adversum Eutychen presbylerum, epistoiam. Sub
Leone claruit (Gennad. c. 70).

Cap. LXX. Mochimus, Hesopotamius presbyter
apud Antioehiam, scripsit odversum Eutychen egre-
giumlibellum (Gennad. c. 71).

Cap. LXXI. Timotheus, Alexandrise episcopus,
scripsit ad Leonem imp. librum valde suasorium
(Gennad. c. 72).

Cap. LXXII. Asclepius Afer, in Bajensi [al. Va-
giensi\ lerritorio cpiscopus, scripsit adversus Aria-
nos(Gennad. c.73).

Cap. LXXIII. Pelrus, Edessenae Ecclesiae pres-
byter, declamator insignis, scripsit variarum causa-
rum tractatus : et in raorem sancti Ephraera dia-
coni psalraos metro composuit (Gennad. c. 74).

Cap. LXXIV. Petrus (85), natione Pannonius,
presbyter, scripsit duos libros de virginilale et con-
temptu mundi.

Cap. LXXV. Pastor ^piscopus composuil libellum
in modum Symboli parvum (Gennad. c. 76).

Cap. LXXVI. Viclor, Cartennae MaurilanniaB ci-
vitatis episcopus, scripsit adversum Arianos librum
unum^ De poenitentia unum, ad Basilium quemdam
super morte filii consolalorium librum. Homilias
etiam multas composuit (Gennad. c. 77).

Cap. LXXVII. Buconius, Castellani MaurltaniaB
oppidi episcopus, scripsil adversum Ecclesiae inirai-
cos. Judaeos et Arianos et alios haerelicos. Compo-
suit etiam Sacramentorum egregium volumen (Gen-
nad. c. 78).

Cap. LXXVIII. MHsaenus, Massiliensis Ecclesiae
presbyter, in divinis Scripturis doclus, excerpsit de
sanclis Scripturis lectiones. totius anni fesiivis die-
bus aptas, responsoria et Psalmorum capilula, tem-
poribus et leclionibus congruentia, et Sacraraen-
torum egregium volumen, et homilias quasdam (Gen-
nad. c. 79).

Cap. LXXIX. Vincentius presbyler, nalioncbal-
lus, in divinis Sscripturis exercitalus, fecit cora-
raenlarium in Psalmos (Gennad. c. 80).

Cap. LXXX. Syrus (86), genere Alexandrinus,
arte medicus, ex philosopho raonachus, vir dicendi

PARS l. — DIDASC. ET HISTOR.

2E0

(85) Gennadio c. 75 Paulus.

(86) Gennad. 81 Cyrus,

A peritus, scripsit adversus Nestorium eleganter et
fortiler.

Cap. LXXXI. Samuel Edessenae Ecclesiae presby-
ter, muha adversus Ecclesiae inimicos haereticos
composuit (Gennad. c. 82).

Cap. LXXXII. Claudianus, Viennensis Ecclesiae
presbyter, vir ad loquendum arlifex, et ad dispu-
tandum subtilis, composuit tres quasi De statu vel
snbslanlia animae libros (Gennad. c. 83).

Cap. LXXXIII. Prosper,episcopus Aquitanicae re-
gionis, serraone scholasticus, et assertionibus ner-
vosus, raulta composuit : Chronica a condilione
prirai hominis usque ad captam urbem Romam a
Genserico, Vandalorum rege. Fecit et librura adver-
3 sura opuscula Cassianiquae EccIesiaDei probat sa-
lutaria, ille infamat nociva. Et revera Cassiani et
Prosperi de gralia Dei, de libero arbitrio, sententiae
sibi contrariae inveniuntur. Epistolae quoque Leonis
papae De Incamatione Christi adversus Eutychen
ab ipso dictatae sunt (Gennad. c. 84).

Cap. LXXXIV. Faustus, ex abbale Lirinensismo-
nasterii, apud Regiun Gallise episcopus factus, vir
in divinis Scripturis salis intenlus, composuit li-
brura De Spiritu santo, et egregium opus De gratia
Dei qua salvamur, ct alia (Gennad. c. 85).

Cap. LXXXV. CaRsarius, Arelalensis, urbis epi-

scopus, vir sanctitate et virtutibus celebris, scripsit

egregia et grata, et monachis valde necessaria opu-

scula : De graiia quoque et libero arbitrio. Floruit

C sub Anastasio. (Gennad. c. 86).

Cap. LXXXVI. Servus Dei episcopus scripsit ad-
versus eos qui dicuut Christura in hac vita degen-
tem non vidisse carneis suis oculis Patrem, sed
post resurrectionera ex raorluis et ascensionem ia
coelos, cum translatus est in gloriam Patris, hoc
dantis ei in remunerationem martyrii, ostendens ex
Scripturis Dorainura Jesura seraper cameis ocutis et
Patrem et Spirilum sanctura vidisse (Gennad. c. 87).

Cap. LXXXVII. Viclorius, natione Aquitanicus,
calculatorstudiosissimus, composuitpaschalem cur-
sum post quatuor priores computislas, id est Hip-
polytura, Eusebiura» Theophilum et Prosperum
(Gennad. c. 88).

D Cap. LXXXVIII.Theodorelus, Cyri civitatis epi-
scopus; a Cyro rege Persarura conditae, scripsit De
Incarnatione Domini, adversum Butychen presby-
terum, et Dioscorura Alexandriae episcopura , qnihu-
raanam camera in Christo fuisse negant. Scripsit
et decera libros ecclesiaslica^ Historifle. Sub Leone
floruit (Gennad. c. 89).

Cap. LXXXIX. Gennadius, Conslantinopolitanus
episcopus, vir liugua nitidus, et ingenio acer, Da-
nielem ex integro comraentatusest; homilias etiam
muitas scripsit (Gennad. c. 90).

Cap. XC. Theodorus (87), prcsbyter in Coelesy-
ria, composuit librura adversura haereticos De con-

(87) Gennad. c. 91 Theodulus.

2H DE SCRIPT. ECCLES. LIBRI QUATUOR. — LIB, HI. m

sonantia Yeteris el Novi Testamenti. Claruit sub A Cap. XCIV. Honoratus, Constantinse Afric» civi-

episcopus,

Zenone.

Cap. XCI. SidoniuSy Arvernomin episcopus,
scripsit varia et grata opuscula ad diversos, diverso
metro vel prosa, et epistolarum insigne volumen.
Sub Zenone claruit (Gennad. c. 92).

Cap. XCII. Joannes, Anliocbenae parochise ex
grammatico presbyter, scripsit quaedam adversus
baereticosi De Dei et hominis persona (Gennad.
c. 93).

Cap. XCIU. Gelasius , urbis Romae episcopus,
scripsit adversns Eutychen et Nestorem grande
volumen ac prseclarum, et tractatus diversarum
seripturarum et Sacramentorum , elimato sermone
et adversus Petrum et Acacium epistolas. Fecit et
hymnos in similitudinem Ambrosii. Sub Anastasio
clanut. (Gennad. c. 94).

tatis episcopus, scripsit ad Arcadium quemdam
epistolam exhortatoriam (Gennad. c. 95).

Cap. XCV. Cerealis episcopus, natione Afer, edi-
dit libellum De catholica fide (Gennad. c. 96).

Cap. XCVI. Eusebius (88), Carlhaginis Afric»
civitatis episcopus, et confessor publicus, scripsit
expositionem fidei et altercationes quas cum prsesu-
libus Arianorum habuit.

Cap. XCVII. Gennadius, Massiliae prsesbyler,
scripsit adversus omnes hsereses libros octo, adver-
sus Nestorem libros sex; et adversus Eutychen
libros undecim; adversus Pelagium libros tres :
tractatus De mille annis, in Apocalypsin et episto-
lam de fide (Gennad. c. 100).

LIBELLUS III EX ISIDORO SUBLECTUS.

Cap. I. Osius, Cordubensis civitatis eplscopus
&cripsit ad sororem suam de laude virginitalis epi-
stolam, pulchro ac diserto comptam eloquio. In
Sardicensi eiiam concilLo quamplurimas ipse edidit
sententias. Hic in senectute a Constantio perterri-
tus, Artanae impietati consensit. Qui cum contra
Gregorium EHberilanum episcopum, residens fastu
quasi regalis imperii, sententiam conaretur expri-
mere, os vertit, distorqucns pariter et cerviccm, ac
de sessu in terram eliditur, atque illico exspiravit
(Isidor. c. 1).

Cap. II. Idatius, Hispaniarum episcopus, cogno-
mento et eloquio Clarus, scripsit adversus Priscil-
liani dogma, et maleficiorum ejus artes, librum. Hic
cum Ursacio episcopo, ob necem ejusdem Ursacii,
cnjus accusatores exstiterant, Bcclesiai communione
privattts, exsilio condemnatur f Isidor. c. 2).

Cap. III. Siricius, Romanae urbis episcopus, scri-
psit decretalia opuscula (Isidor. c. 3).

Cap. IV. Paulinus presbyter edidil libellum De
benedictionibus Patriarcharum, triplici intelligentia.
Hic scripsit Vitam Ambrosii, petente Augustino
(Isidor. c. 4).

Cap. V. Proba, uxor Adelphi proconsulis, com-
posuit centonem de Christo , Virgilianis coaptatum
versibus; qui inter apocryphas scripturas corapula-
tor (Isidor. c. 5).

Cap. VI. ioannes Constantinopolitanse sedis epi-
scopus, cognomento Chrysostomus, scripsit multa
et praeclara opuscula, et diversos Iractatus. Cujus
quam plurima eloquentiae fluenta de Grseco in Lati-
num sermonem translata sunt. Hic Theophili Ale-
xandrini episcopi discordia oppressus, ab Arcadio
imp. innocenter damnatus, atque ab episcopatu
ejectus, Ponto in exsilium retrusus moritur (Isidor.
c. 6).

B Cap. VII. Sedulius presbyter edidit tres libros
heroico metro compositos : quorum primus signa
et virtutes Veterii Testamenti potentissime resonat ;
reliqui vero gestorum Christi sacramenta vel mira-
cula intonant flsidor. c. 7).

Cap. VIII. Possidonius(89), Africae provinciae epi-
scopus stylo prosecutus est Vitam S. Augustini ; in
qua plusquam quadringentos libros ejus enuinerat.

Cap. IX. Primasius, Africanus episcopus, compo-
suit sermone scholastico De haeresibus libros tres,
directos ad Fortunatum episcopum (Isidor. c. 9).

Cap. X. Proterius, Alexandrinse Ecclesiae antistes,
scripsit epistolas ad Leonem Rommae sedis antisti*
tem, de feslivitate Pabchali (Isidor. c. 10).

Cap. XI. Paschasious, Siciliensis episcopus, eJi-
C dit unam Paschalem epistolam, ad Leonem supra-
dictum papam (Isidor. c. li).

Cap. XII. Joannes Scotus vel Chrysostomui , in
Scripturis insigniter eruditus, scripsit eleganti stylo
UbrumlDpi (pb<rsfiiv, id est De naiura omnium rerum,

Cap. XIIL Theodulus, natione Italus, scripsit
unam eclogam de Veteri Testamento et fabulis
gentilium conlextam, in qua veritatem fidei astruxit,
perfidiae falsitatem dextruxit.

Cap. XIV. Julianus, cognomento PomeriuSy na-
tione Maurus, in Gallia presbyter ordinatus, scripsit
ocJo libros De animae natura, in dialogi morem :
quorum primus continet, quid sit anima, vel qualiter
credatur ad imaginem Dei facta. In secundo loqui-
tur, utrum anima corporea sit, an incorporea. In
D tertio disserit, unde primo homini sit anima facta.
In quarto, utrum nova anima sine peccato fiat . ac
peccalum primi hominis, ex ilio propagata origina-
liter trahat. In quinto describit, quae sit facnltas
animae. In sexto loquitur, unde sit ea discordia, qua
carni spiritus, vel caro spiritui adversatur. In septi-

(8S) Gennad. c. 97 Eugenius.

('89) Isidoro c. 8 Possidius.

223

HONORIl ADGDSTODUN. OPP. PARS I. — DIDASC. ET HISTOR.

22i,

mo autem scribit de differentia viiarum ac mortium, A
vel resorrectione carnis et animae , sive de morte
camis, ac de ejus resnrrectione. In octavo loquitur
de his quae in fine mundi futura sunt ; vel de quas-
stionibus quae solent de resurrectione proponi, sive
de finibus bonorum alque malorum. Gondidit etiam
unum libellum De virginibus instituendis, alios quo-
que tres prognosticos De futurae vitae contempla-
tione, vel actnali conversatione : necnon etiam De
vitiis atque virtulibus (Isidor. c. i2).

Gap. XV. Eugippius abbas composuit Vitam san-
cti Severini monachi, et Regulam monachis (Isidor.
c. 13).

Gap. XVI. Fulgentius Afer, Ecclesiae Ruspensis
episcopus, in confessione fidei clarus, in Scripiuris
capiosissime eruditus , loquendo quoque duicis , in 3
docendo ac disserendo sublilis, scripsit multa; ex
quibus baec sunt : De gratia Dei el libero arbilric ;
libri responsionum septem contra haDreticos ; et unus
liber De sancta Trinitate ; et liber Regulas verae fidei ;
et aliusDe sacramento Incamationis Christi ; et duo
libri De veritate praedestinationis ; liber De quaestio-
nibus; liber altercationis, plurimi tractatus et ser*
mones. Sub Anastasio claruit (Isidor. c. 44).

(90) Honorati.

(91) Ma^nus Aurelius Cassiodorus Senator omni-
bus nominibus dictus est Variarum auclor, vir scri-
ptis et honoribus clarissimus, quem Cassiodorum
molito, si dicere licet, errore appellamus. Audiendi
quippe non sunt , c^ui Senatorera xax ^ojrtiv dictum
putant, quasi propnum ejus nomen fuerit Cawiorfo-
rus. Nam verum ac proprium ejus nomen fuit Se- G
nator; quod ipse suis omnibus epislolis praefixit
lib. XI et xn Variarum, et quod unum suis ipse
Fastis indidit anno 513, cum de suo consulalu ago-
i*et. Sed mvaluit error, ex ea, quam dixi, opinione
natus, ^uasi Senator epithetum esset, non nomen,
ut Cassiodorus tanquam proprio nomioe vocitetur,
cum id co^oomen revera fuerit a patris nomine du-
Ctum. Patn enim Senatoris nomen fuil Gassiodorus ;

a qua filius Cassiodonis Senator est nunoupatus, et
omnibus nominibus, ut dixi, Magnus Aurelius Cas-
siodorus Senator,

Noster itaque Senator patrem habmi Cassiodorum;
cui patriciatus, posl prasfecluram praetorii, a Theo-
derico Gothorum rege est delatus, et de quo, ejusque
avo ac patre mulia iib i, epist. 3 et 4, ipse auctor
Variarum narrat, et ad quem etiam scripla est epi-
stola vicesima octava libri tertii. Scnatori siquidem
filio, de quo Honorius hoc capite agit , praefecturam
ac deinde patriciatum detulit non Theodericus , sed D
Athalaricus rex, ejus nepos, ul ex lib. ix, epist.
24 et 23, liquet : in quibus reclo nomine Senator
nuncupatur ; Cumulavimtu^ inquit, P. C. bene/iciis
nostris copiosum virtutibus , divitem moribus,
plenum magnis honoribus Senatorem,

Scripsit autem libros xii Variarum epislolarum ;
item librum De anima maxime pium, De instilutionc
divinarum Scriplurarum seu lectiooum libros duos ;
De schematibus et tropis sacrae Scripturae, ex Beda
(a) ; De orthographia, De septem disciplinis ; De ami-
citia; De compulo paschali : Chronicon breve, ab
initio mundi usque ad lempora Tbeoderici Ostrogo-
thorum in Italia regis , hoc est , usque ad annum
Christi qningentesimum decimum nonum. Scripsit
item libros xii Historiae Gothorum, ut ipse in prologo
epistolarum suarum asserit : cujus Histori» com-

Gap. XVII. Eucherius episcopus, elegans senten-
tiis, ornatus in verbis, edidit unum opuscolum
De laude eremi, dulci sermone dictatum (Isidor.
c. 15).

Gap. XVIU. Hilarius, Arelatensis episcopus, scri-
psit Vitam praedecessoris sui Honorii (90) episcopi,
suavi ac praeclaro eloquio (Isidor. c. 16).

Gap. XIX. Aprigius, Pacensis Ecclesiae Hispania-
rum episcopus , diserta liogua et scientia eruditus,
exposuit Apocalypsim Joaunis apostoli, subtili sensu
atque illustri sermone, melius plane quam veteres
ecclesiastici viri exposuerunt. Scripsit et nonnulla
alia (Isidor. c. 17).

Gap. XX. Justinianus imperator, quosdam libros
De Incarnatione Domini edidit , quos etiam per di-
versas provincias misit. Condidit et rescriptum con-
tra IUyricianam synodum (Isidor. c. 18).

Gap. XXI. Gassiodorus (91), ex senatoribus Ra-
vennae praefectus, arte philosophus, professione mo-
nachus , transtulit de Graeco Tripartitam Histo-
riam; exposuit magnifice Psalterium, et multa alia
scripsit.

Gap. XXII. Boetius, (92) patricius vel consul,
scripsit librum De sancta Trinitale, et alium De con-

pendium concinnavit Jordanus sive Jornandes Ra-
vennae episcopus, qui anno quingentesimo trfcesimo
vixil. Quae quidem omnia cum mss. codicibus collata,
notisque illustrata Guilielmus Fornerius, jurecon-
sultus Aurclianensis, 1600 Lutetiae edenda curavit.

Scripsit insuper Commenlarios in Psalmos ex
Augustino fere desumptos, et Basiieae an. 1491 ty-
pi<i editos : item in Gantica, cum Aponio, Friburgi
5538 excusos. Tripartitam denique Historiam, ex
tribus Graecis aucloribus , Socrate , Theodoreto et
Sozomeno, per Epiphanium Scolasticum in Latinam
linguam versiS, confecit. Ghronicon ejus primus
edidit Joannes Gochlffius, et Thomae Moro inscripsit .
Divinarum litterarum lastitutionem Jacobus Pame-
lius a Plantino edendam curavit. Omnibus denique
honoribus in republica Romana et Theoderici regis
aula perfunctus Gassiodorus, demum saeculo valere
jusso, monachum induit, Vivariense prope Rhegium
in Calabrio coenobium condidit, eique ut abbas prae-
fuil, ac scholam sacrarum litterarum ibidem insti-
tuit, et sub annum Ghristi quingentcsimum sexage-
simum senex deccssit.

(92) Anicius Manlius Severinus Boetius, philoso-
phus et orator, sapientia, eloquentia, pietate, mar-
tyrio illustris, ab Ennodio, Gassiodoro, Procopio,
aliisque eximie laudatus, anno Ghristi quingente-
simo decimo consul ordinarius sine coUega fuit. A
Theoderico Ostroguthorum in Italia rege, una cum
Symmacho socero suo, anno quingentcsimo vicesimo
sexto, interfici jussus, Ticini ^loriose occubuit. Er-
rat autem Onuphrius Panvintus, qui ipsum anno
quingentesimo vicesimo secundo iterum consuiem,
cum Symmacho socero, fuisse censet. Nam auno
isto Boetii duo filii, Symmachus et Boetius, consu-
li»s ordinarii fuerunt : guorum uni nomen a socero,
filii avo : alteri suum imposuit. De honim copulato
consulatu lih. 11 De consohtione ipse Boetius sic
scribit : Cum duos pariter consules liberos tuos
domo provehi, sub frequentia Patrum , sub plebis
alaeritatf vidisti, Kt quid dicam liberos consules,
quorum jam ut in id astatis pueris vel patemi,
vel aviti specimen elucet ingenii ?

Scio aliter visum Jul. Martiano Rotae , scriptori

(a) Beda post Gassiodorum vixit.

2^3

DE SCRIPT. KCCLES. UBRI QUATDOR. — LIB. UI.

226

solalione, et Qoadrivium de Graeco transtulit, id A
est, aritbmeticam, musicam, geometriam, astrono-
miam ; dialecticam vero explanavit. A Theoderico
Gothorum rege Mediolani interficitur.

Cap. XXIII. FacunduSy Hermianensis Ecclesi^
episcopusy duodecim libros De professione catholicffi
Rcclesi» edidit (Isidor. c. 19).

Cap. XXIV. Justinianus, yalcnlin» Ecclesise
episcopus, ex quatuor fratrihus et episcopis» eadem
matre progenitis unus, scripsit librum Responsio-
num ad quemdam Rusticum, de interrogatis quae-
stioaibus : quarum priraa responsio est de Spiritu
sanclo ; secunda contra Bonosianos, qui Christum

Filium adoptivum et non proprium dicunt ; tertia de
baptismo Christi, quod iterare non licet, quarta de
distinctione baptismi -Joannis et Christi; quinta,
quod Fiiius sicut Pater invisibilis sit (Isidor.
c. 20).

Cap. XXV. Justus, Urgelitanae Ecclesise epiacopus
et frater prasdicti Justiniani, edidit libellum exposi-
tionis in Cantica canticorum. Hujus quoque fratres
Nebridius et Elpidius qnaedam scripserunt (Isidor.
c. 21).

Cap. XXVI. ftlartinus, Dumiensis monasteril san-
ctissimus pontifex, ex Orientis partibus navigans,
in Galliam venit, ibique conversis ab Ariana impie*

Yitae Boetii, qui filios ejus consules facit Patricium ad Symmachnm filium, cum paucis epigrammatis,
et Hypatium, qui anno Christi quingentesimo con- qiiw supersunt ex iis qu® in octoginta illustres sui
sulatum nna gesserant. Verum hsec profecto nimia n saecuii viros scripserat.
est hallucinalio. Praeterquam enim quod meminisse II. Q. Aurelius Symmachus L. F. orator. Hvjus

oportebat, Graecos et orientales illos consules fuisse,
et ad Boetii familiam nihil pertinere, evincere pote-
rant quae modo citata sunt verba Boetii. Ex quibus
liquet, hosce ejus iilios consulares aetate pueros
fuisse, cum exsilii sui Consolalionem scriberet. Quod
sane dici non p oterat, si ante viginti, eoque plures
annos, consules fuissent.

Caeterum alii Boetium scribunt, alii Boethium ;
quod quidem, si Graecae vocis origo spectetur, re-
ctius erat. Scd usus obtinuit ut Boelium potius
dicamus. Scripsit autem, praeter Philosophica, li-
bnim de S. Trinitate, ad Symmachum, socerum
suum ; librum De unitate Trinitatis ; librum De
daabus Christi naturis, adversus Euthychen ; librum
De fide ; libros quinque De consolatione Philoso-
phiae, seu exsilii sui, quos, post Rudolphum Agri-
colam et Joannem Murmellium, Joannes Bernartius

sunt Epislolarum libri novem, ac decimus Relatio-
num, quas in praefeclura Urbana scripsit. In quibus
et famosa relatio de ara Victoriae legitur, cuiS. Am-
brosius et Prudentius responderant. Proconsul porro
Africae anno 370, Praefectus Urbianno 384,Consul
denique ordinarius, cum Taliano, anno 39i fuit.
Uxor illi Rusticiana Orfiti filia; mater, Acyndini
consulis, quem avunculum propterea vocat, soror

germana. Is est, qui apud Macrobium disputat in
alurnalibus : cui Griphum miltit Ausonius ; de
quo loquitur S. Augustmus, cum aSymmachoP.V.
Mediolanum ad rhetoricam professionem missum se
lib. V, Confess., cap. 13, jscribit. De ouj item
Prosper hb. iii De promiss., cap. 38; Sidonius
epist. 1, et aliis locis; Socrates lib. v, cap. 14, et
Cassiodorus lib. xi, agunt.
III. Q. Flavianus Memmius Symmachus, unicus

commentario illustravit, et Plantiniani 1607 edidc- ^ oratoris filius, a quo et patris epistolae, post ejus
Veneti 1491 et Basiiienses ^ mortem, digestae et editae. Proconsul itidem Africae

runt. Opera ejus junctim
1546 typis evulgarunt.

Ut autem Boetius versu et prosa valuit, sic et
Graecam simul Latinamque eruditiouem complexus
fuit. Quod omnia ejus opera^ itemque Eunodius lib.
VIII. Epist. et Cassiodorus lib. i Variarum, epist.
45, testantur. Ejiisdem dies natalis anniversario
ritu a Ticinensibus 23 Octobris cclebralur ; condi-
tusque est ibidem in aede S. Pelri in Ccclo Aureo
(ubi et S. Augustinus quiescit) ut Phil. Ferrarius
in Catalogo sanctorum Italiae narrat. Sunt qui no-
tanmt, veterem Romanorum eloquentiam una cum
Boetio desiisse. EJjus Vitam, post Martianum Ro-
tam, Franciscus Moncada, Aitonae marchio, Graece
Latineque doctissimus (quem 1665 praepropere
sibi ereptum Belgae Iuxerunt]j, Hispano sermone
conscripsit; quam utinam quis in lucem profe-
rat.

Quod ad Symmachum, Boelii soceram, attinet,

anno 415, praefectus Urbi anno 420 fuit. Hiqussunt
Relationes, quae de Eulalii adversus Bonifacium
papam contentione ad Honorium Aug. scriptae, a
Baronio Annalibus sunt insertae. Quxstoretiamcan-
didatus, et praetor ineunte aetate fuerat. Nam utrius-
que filii sui honoris crebro in epistolis Symmachus,
et sumptuum ejus pra&turae meniinit Olympiodorus
Thebanus, apud Pbolium, Symmachos inter Ro-
manae urbis ditissimos numerans.

IV. Q. Aurelins Symmachus (sic enim appellatur
novella 4 Valentiniani), consul ordinarius cum Ac-
tio III consule anno 44 fuit ; avus, ut opinor, Galiae
viduae in epistola Fulgentii, aua Gallam Symmachi
patnci filiam sic affatur : EtLicetavo, palre.socero^
marito consulibus pridem fueris inter scecularet
illustrU.

V. Aurelius Memmius Symmachus, patricius.
Boetii socer (qui aliguot ei opuscula sua iuscribit)

exstat ad ipsum lib. vn, Ennodii epistola numero D anno 485 consul ordinarius, sine collega sub Odoa-

vicesima quinta. Eumdem Boetius hoc ornat elogio
lib. II De consolatione : Viget incolumis, illud pre*
tiosissimum qeneris humani decus, Symmachus so-
cer, vir totusexsapientiavirtutibusquefactus. Enno
dius originariam Symmachorum familiae eloquen-
tiam^ nobilitatemque fuisse praedicat. Nec frustra :
quia docli fere omnes fuerunt, et summis dignita-
ttbos iiluslres. Atgne hoc quidem loco non abs re
facturas videor, si Symmacbos, qui Boelii aetate, et
superiore saeculo vixenmt, suis singulos notis dis-
tinzero; ducto exordio a parte Symmachi oratoris.
la fuit.

I. L. Aurelius Avianus SymmachuSy praefectus
Urtn anno 364 cujus meritorum series, et eloquentiae
testimonium in statuae inscriptione continetur, quam
illi dopiicem, Romae scilicet ac Constantinbpoli
principes poni jusserunt. Virum doctum Marcellinus
lib. xxYii appeilat* Sed ejus restat unica epistola

cre fuit. A Theoderico rege judex in causa Basilii
et Praetextati, qui magicarum artium accusabantur,
inter alios delectus, epist. 22, lib. ii, apud Gassio-
dorum. Apud quem et aliaesuntTheodoriciejusdem
ad Symmachum epistolae. De eodemHormisdapon-
tifex epist. 23 et 66. Gaeterum ab eodem Theode-
rico, impiis delatorum criminationibus incitato,
crudeliter una cum Boetio genero, caesus est, ut .
Procopius lib. i De bello uothico narrat. Hujus
filiae duae memorantur, Rusticiana uxor Boctii, et
Galla ; de qua, praeter Fulgentium, Gregorius Ma-
gnus I. IV Dialog., c. 14, agit. Filium nuUum reli«
quit. Nam qui sequitur.

VI. Symmachus, collega Boetii in consttlatu anni
quingentesimi vicesimi secundi, non hujus Sym-
machi patricii filius, sed nepos fuit, ex filia Rusti-
ciana et Severino Boetio prognatus* Sic fere Sir'»
mondus in suis ad Ennodium notis.

m

HONORII AD6UST0DUN. OPP. PARS. I. — DIDASC. ET HISTOR.

228

tate ad fidem catholicam Suevorum populis, re^- A suisse dicitur et viginti homilias in Ezechielem, ec

lam fidei et saase religionis constituit, ecclesias in-
formavit, monasteria condidit, copiosaque pra&cepta
pias institutionis composuit. Librum quoque De diffo-
rentiis quatuor virtntum, prudentia, fortitudine, ju-
stitia et temperantia scripsit, et aliud volumen episto
larum, plenum cultura omnium virtutum([^dor.c.22) .
Gap. XXVII. Avitus episcopus, scientia sanctarum
litterarum doctus, edidit quinque libellos heroi<:o
metro compositos : quorum primus est de origine
mundi, secundus de originali peccato, tertius de
aententia Dei, quartus de diluvio mundi, quintus
dc transitu maris Rubri.Scripsit et ad Fulcinam so-
rorem De laude virginitatis librum unum pulcher-
rimo carmine compositum, et eleganti epigrammate
coaptatum (Isidor. c. 23). q

Gap. XXVni. Dracontius composuitheroicisver-
sibus hexaemeron creationis mundi (Isidor. c. 24).

Gap. XXIX. Victor, Tununensis Africae Ecclesise
episcopus, scripsit a principio mundi usque ad Ju-
stini tempora nobiiem Historiam (Isidor. c. 25).

Gap. XXX. Benediclus (93) abbas monasterii Ga-
sini, scripsit Rcgulam monachorum, per totum mun*
dum promulgatam, qui [liberj omnium juslorum
spiritu plenus scnbitur.

Gap. XXXI. Joannes Gonstantinopolisepiscopus,

natione Gappadox, e didit ad Alexandrum episcopum

librum De sacramento baptismatis (Isidor. c. 26).

Gap. XXXII. Gregorius, Romanseurbis episcopus,

organum sancti Spiritus, incomparabilis omnibus

infinitas epistolas, quarum collectio RegLstrum dici-
tur. Floruit sub Mauritio (Isidor. c. 27).

Gap. XXXni. Gregorius(94),episcopusTuronen-
sis scripsit libnim Historis.

Gap. XXXIV. Leander, ex monacho Hispalensis
Ecclesiae, provinciae Baeticae, episcopus, vir suavis
eloquio, ingenio praestans, vita atque doctrina cla-
rus, composuit, duos libros adversum haereticorum
dogma, et unum ad Florentinaro sororem de insti-
tutione virginum, et unum contra Arianos, etunum
de contemptu mondi, et multas epistolas ad Grego-
rium papam, et ad alioscoepiscopos : et orationesin
tolo Psalterio, et in sacrificii laudibus multa dulci-
sone composuit. Floruit sub Phoca (Isidor. c. 2S).

Gap. XXXV. Licinianus Garthaginis Spartariae
episcopus, in Scripturis doctus, scripsit epistolam
De sacramcnto baptismatis, et alias multas de di-
versis causis. Glaruil sui Mauritio (Isidor c. 29).

Cap. XXXVI. Severus, Malacitanae sedis antistes
libellum adversus Vincentium episcopum Arianom
et unum De virginitate, qui dicilur Annulus. Sub
Mauritio floruit (Isidor. c. 30).

Gap. XXXVII. JoanneSyGerundensisecclesiaeepi-
scopus, natione Gothus,8cripsitReguIammonachiset
omnibus Deum timentibusnecessariam(Isidor.c.31).

Gap. XXX VIII. Eutropius Valentinae Ecclesiae
episcopus, scripsit epistolam De unctione chrismatis,
et aliam De distinclionemonachorum flsidor. c. 32).

Gap. XXXrX. Maximus, Gaesaraugustans6 civitatis

suis praedecessoribus, multa prae sole praeclara, ac p episcopus, multa composuitver8uprosaque,etquam-

prae obrizo auro pretiosa, scripsit ad supradictum
Joannem : Pastoralem curam , ad Leandrum episco-
pum librum Job triginta et quinque voluminibus
largo eloquentiae fonte explicuit, Dialogum de mira-
culis sanclorum, ad Petrum archidiaconum. Qua*
draginta oracula Evangeliorum, imo totum textum
qoatuor Bvangeliorum sermocinando, populo expo-

dam historiam Gothorum flsidor. c. 33).

Gap. XL. Isidorus, Hispalensis episcopus, innu-
mera scripsit opuscula, cx quibus haec sunt : libri
Ftymologiarum viginli duo, liber Glossarum, liber
Sententiarum, Synonyma, libftr de Differentia. To-
tum Vetus Testamentum dupliciter exposuit, histo-
rice et allegorice, et multa aUa. Floruit sub Heraclio.

LIBELLUS IV DE VARIIS COLLECTUS.

Gap. I. Beda(95), monachus etpresbyter Anglicae D tione templi libri duo, in librum Regum libeftinus,
provinciac, scripsit infinita, ex quibus sunt haec : In Quaestionum triginta, in Proverbio Salomonis libri
Gefiesim libri quatuor, De tabernaculoetvasisejus tres, in Gantica canticorum libri septem, in E.Haiam
ac vestibus sacerdotum libri qoatuor, De aedifica- et Danielem et duodecim Prophetos et in partem

(93) Benediclus, nalione Italus, patria Nursinus,
monachorum in Occidente antesigpanus ac prin-
ceps, coenobii Gasinensis conditor, ibidem anno sa-
lutis guingentesimo tricesimo nono in Domino ob-
dormivit.Ejus res gestas S. Gregorius I papa fuse

grosequitur lib. ii Dialofforum. Quem Gre^rii li-
rum Ingolstendienses Graeco-Latinum annis supe-
rioribus publicarunt. De variis regulis ei Gonstitu-
tionibus asceticis fuse disserui in Codice nostro
Regularum, Antuerpia; anno 1638 edito.

(94) Georgius Florentius Gregorius S. Eaphronio
Turonensi episcopo defuncto in cathedrasuccessit,
anno duodecimo Sigeberti Austrasiae regis, anno
centesimo septuagesimo tertio a Iransitu seu obitu
S. Martini, hocest, aimoGhristi quingentesimo se-
ptuagesimotertio : ut ex eodem Gregorio lib.i,c.i,
miracuiorum S. Martini datur coUigi. Scripsit De
gloria martyrum librum unum, De gloria confesso-

rum libros duos, De miraculis S. Juliani librum
unum, et De miraculis S. Martini libros qualuor.
Scripsit insuper libros decem Historiae Francorum
quos anno ordinationis suae vicesimo primo, Ghristi
quingentesimo nona^esimo quarto absolvit. Atque
eos quidem, post editiones varias, Andreas Querce-
tanus ope qumque codicum mss. diiigenter emenda-
vit, et tomo I Scriptorum Historiae Franconxm aano,
1636 Lutetiae Parisiorum publicavit. Subjunxit eo-
dem in tomo Fredegarii Scholastici Ghronicon, quod
iIle,jubenteGhildebrandocomite, Pipini Francorum
regis patruo, scripsit, et a fine Historiae Gre^orii
Turooensis usque ad Pipini ipsius consecrationem
pcrduxit, quodque hactenus nomioe Appendicis ad
eumdem Gregorium fuit vulgatum. Apua eumdem
Quercetanum reperies Marii Aventicensis episcopi
Ghronicon.
(95) S. Beda, origine Anglo-Saxo 734 obiit, ut

229

DE SCRIPT. ECCLES. LIBRI QUATUOR. — LIB. IV.

330

Hiereini8D, ia Esdram et Neemiam libri Ires; in li- A ptarae. Sub Leone florait Romae moritur et sepelitur.

brum Tobiaeiibri duo, in Canticum Abacuc liber
unas ; item in libros Regum et Paralipomonon, in
Job, in Pantateuchum Mqysi, et Josue, et in Para-
bolas^ in Ecclesiasten , in Cantica canticorum, in
Esaiam, in Esdram capitula mulla, in Evangelium
Marci libri quatuor, in Lucam sex, in bomilias
Evangelii libri duo, in Apostolum multa capitula, in
Actus Apostolorum libri duo, in Epistolas eanonicas
iibri septem, in Apocalysim tres; in capitula de
ictlo novo Testamento ; epislolarum liber ad diver-
sos, de sex aetatibus unus, de mansionibus filiorum
Israel libri novem, de Isaia unus, de ralione bis-
sextili, de sequinoclio novem, de historiis Sancto-
rum. Librum vitae etpassionis S. Felieis confessoris
de metro in prosam transtulit ; vitam et passionem q
saincti Anastasii de Grseco in Latinum correxit ;
Vitam sancti Gutberti monachi et episcopi metro et
prosa composuit; Historiam Anglorum quinque li-
bris edidit ; Martyrologium de natalitiis sanctorum ;
librum Hymnorum diverso metro sive rhythmo, li-
brum Epigrammatum elegiaco metro, De natura re-
rum, et De temporibus singulos libros, item alium De
temporibus majorem, librum De orthographia alpha-
beti, librumDemetricaarte,De schematibusettropis,
hoc est, de figuris et modis locutionum sacr» Scri-

Cap. II. Alcuinus (95* ), natione Anglns, Eboraicae
civitatis diaconus, officio scholasticus, dignitate ab-
bas, magister Caroli imperatoris» scripsit breviter
omnes liberales artes ad praedictum imperatorem, et
multa alia praeclara.

Cap. III. Amalariu (96)Metensis episcopus,sub Lu-
dovicO; scripsit libros qualuor de divinis sacramentis.

Cap. IV. Rabanus (97), ex monasterii Fuldensis
abbate Moguntinensis episcopus, scripsit mirabilem
librum De mysterio sanctae crucis, et totum Vetus et
Novum Testamentum oposuit. Sub Ludovico claruit.

Cap. V. Paterius (98) quidam redegit in librum
testimonia Scripturarum , quae beatus Gregorius
introducendo exposuit.

Cap. VI. Smaragdus (M9), abbas monaslerii Sancti
Michaelis, Lectiones et Evangelia in divinis officiis
legenda per circulum anni exposuit, et iibrum mo-
nasticae professionis congruum eomposuit, quem
Diadema monachorum vocavit, et Grammaticam
majorem, Donatum exponendo, expiicuit.

Cap. VII. Haymo (100), quidam Homilias in Evan-
gelia solemnia fecit. Hic et librum de voluptate
mundi composuit.

Cap. VIII. Henricus quidam Homilias in Evan-
gelia fecit.

historiae ejus Anglicae continuator et Matthaeus West-
monasteriensis tradunt. Opera ejus omnia, quae in-
veniri potuerunt, tomis oclo Colonienses 161:2 edi-
derunt : sed utinam Britannus aliquis in iis recen-
sendis ad fidem mss. codicum praestet operam 1 In q
tomis istis sunt non pauca Bedie falso ascripta : de
quibus Bellarminum m Catalogo, et Possevinum in
Apparatu sacro, et Baronium m Annalibus consule.'
Vitamcerte S. Vedasti non Beda, sed Alcuinus, S.
Patricii Probus, S. Columbani Jonas monachus. S.
Arnoifl Metensis Paulus diaconus, scripserunt. Com-
mentaria in Epistolas S. Pauli, non Bedae, sed Petro
Tripolitano abbati, a Cassiano laudato, Baronius in
gestis anni 562 attribuit, sed pro Beda pugnat Bel-
larminus libro citato. Vixit autem et obiit Beda
in suo ad fluvium Tiuam monasterio, in dioecesi Du-
nelmensi.

(95 *) Flaccus Alcuinus, patria Britannus, Bedae
discipalus, a Carolo Magno in Galliam evocatus, et
abbas monasterii S. Martini apud Turones creatus,
anno octingentesimo quarto vivere desiit. Opera ejus
omnia, quae reperiri potuerunt, Andreas Querceta-
nns lenLutetiae «vuiganda curavit, praeflxa ejus-
dem vita, quam per annos digessit.

(96) Amalarius, Metensis £cclesiae diaconus, Lu-
dovici Pii jussu, iibros auatuor De divinis officiis
contexait. Quos quidem tibros Amalario Fortunato,
Treverensi episcopo, hactenus falso typographi attri-
buerunt. Amalarius norro Metensis^ ut dixi, diaco-
nus (quem Honorius noc capite episcopum Meten-
sem non recteappellat) Amalario Treverensi episcopo
aetate suppar, vir fuit longe erudilissimus. Ab isto
Amalario Metensi (facta e palatio Aquisgrauensi li-
brorum copia) Forma institutionis canonicorum et
sanctlmonialium canonice viventium, ex diversis ve-
terum Patrum ac doctorum sententiis concinnata,
conciliique Aquisgranensis judicio et auctoritate,
anno Christi octingentesimo decimo sexto, compro-
bata fuit : quod ex Ademari Chronico Engolismensi
Sirmondus observavit. Dictam porro Formam insti-
tutionis canonicae notis a me illustratam, Antverpiae
1638 cum codice Regularum et Constitutionum cle-

D

ricalium, edendam curavi. Qnod ad Amalarium For-
tunatum episcopum Traverensem , attiuet ; is a Ca-
rolo Magno Constantinopolim ad imp. Michaelem
Balbum, cum Petro abbate Nonanttilae, dioecesis Mu-
tinensis, missus fuit. Successorem in cathedra ha-
buit Hetturo, cujus epistolam ad Frotarium TuIIen-
sem episcopum citat Sirmondus in notis ad tom. II
Conciliorum Galliae.

(97) Rabanus Maurus, Fuldensis in Hassia vel
orientali Francia abbas, non Bedae, sed Alcuini au*
ditor, anno octingentesimo quadragesimo septimo
in locum Otgarii archiepiscopus Moguntinus est or-
dinattts, obiitaue anno octingentesimoquinquagesimo
sext6 : ut Pitnaeani Annaies et Lamberlus Schafna-
burgius testantur. Opera ejus omnia quae a Jacobo
PameUo, et Georgio Golvenerio repereri potuerunt,
tribus tomis 1627 Coloniae sunt edita.

(98) Paterius, Gregorii I papae discipulus, S. R. E.
secundicerius (cujus Beda in Commentario ad Can-
tica meminit), coIIegitexejusdemS, Gregorii ope-
ribus tres libros ExpTanationum in varios utriosaae
Testamenti libros Romae 1553 in folio excusos. Cla-
ruit anno Christi sexcentesimo. Ita Molanus in sua
ms. Bibliotheca sacra.

(99) Smaragdus, abbas monasterii S. Michaelis
in Saxoaia, ordinis Benedictinij, scripsit inter alia
Diadema monaehorum, Antverpiae anno 1540 typis
editum; Commentarium in Regulam S. Benedicti,
Goloniae 1575 ; CoIIectiones in Epistolas el Evangelia
totius anni, Argentorati 1536 in fol. excusas. Claruit
anno noningentesimo oetogesimo.

{\ 00) Haymo, monachus Fuldensis, Rabani Mauri
discipulus, demum Halberstadensis terlius in Saxo-
nia episcopus, scripsit in Apocalypsim libros se*
ptem ; De amore coelestis patriae hbros sex ; Epito-
men historiae sacrae, Rommenlaria in XIII Prophetas,
Cantica, Psalmos etEpistolas omnes S. Pauh; item
Homilias in Evaof^eha : ex quibus nonnulla Colo-
niae, alia Antverpise, Parisiis, et alibi snnt excusa.
Baronius censet illum obiisse anno octingentesiroo
quinquagesimo tertio : alii ad annum octingentesi-
mum tricesimum quartum reierunt ejus decessum«

HONORII AUGUSTODUN. OPP.. PARS. I. — DIDASC. ET HISTOR.

S3i

Gap. IK. Notgerus (iOi), abbas monasterii Sancti A
Galii, Scquentias et tropicos versus et multa alia
composuit. Sub Othone floruit.

Cap. X. Paschasius (102) librum De corpore
Domini composuit.

Cap. XI. Pctrus (i03), cognomento Damianiy ex
monacho et eremita episcopus , scripsit librum
contra illos qui Simoniacos reordinare censue-
runt, et multaalia. Sub Henrico Pio floruit.

Gap. XII. Hermannus (104) monachus, cognu-
mento Contractus, quaedam scripsit et dulcisonum
cantum composuit. Sub eodem Henrico floruit.

Cap. XIII. Bernoldus (i05). Gonstantiensis Eccle-
sise presbyter, Romanum Ordinem sub quarto Hen-
rico composuit.

Cap. XIV. Lantfrancus (tOG, Cantuariensis ex
abbate episcopus, scripsit librum de corpore Domini

23S

B

contra Bcrengarium haereticum. Sub eodem Henrico
iloruil.

Cap. XV. AnseJmus (i07), ejusdem Lantfranci
discipulus, ex abbate ejusdem Cantuariensis Eccle-
siae, Angliae provinciae, episcopus, multa memoranda
conscripsit ; ex quibns baec sunt : Liber qui dicitur
Cur Deus homo ; Monologii liber, scilicet de sancta
Trinitale, unus De Incarnatione Verbi, unus De
processione sangti Spiritus, unus De lapsu diaboli,
unus De libero arbitrio, De gratia Dei, De predesti-
natione, et multa aiia Deo digna.

Cap. XVI. Rupertus (i08)» Tuitiensis monasterii^
abbas, a Spiritu sancto per visionem illuminatus,
totam pene Scripturam egregio stylo exposuit. Sub
quinto Henrico floruit.

Cap. XVII. Honorius (109). Augustodunensis Ec-
clesiae presby ter et scholasticus, non spernenda opu-
scula edidit : Elucidarium in tribus libellis ; primum

(iOi) Nolgerus, abbas coenobii S. Galli apud Hel-
vetios, habetur inventor Sequentiarum, ut vocant,
auas Nicolaus papa in Missis decantari permisit.
Alii hanc inventionem Notgero Leodicensi episcopo
( qui anno millesimo septimo vivere desiit) ascribunt.
NonnuIIi suspicantur unum eumdemque Notgernm
primo in Helvetiis abbatem S. Galli, et postea episco-
pum Leodici fuisse ; c[uod tamen non probatnr re-
rum Leodicensium scriptoribus.

(102) Paschasius Raibertus, Corbeiensis in Pi-
cardia, regni Galliae provincia^ abbas, temporibus
Ludovici Fii imp. flomit, et primus serio ac capiose
De veritate corporis et sangninis Domini in Eucha-
ristia contra Bertramum presbytenim scripsit. Ope-
ra ejus, post Nicolaum Mameramum et Joannero
Ulimmerium, Jacobus, Sirmondus ad fldem mss.
codicum recensuit, et junctim edenda Lutetiaecuravit.

(103) Petrus Damiani (sic a fratris sci Damiani
nomine vocatus), S. R. E. cardinalis et episcopus
Ostiensis, primum monachus fuit in eremo Fontis
Avellani : exinde varia monasteria coodidit in Ga-
merinensi, Perusina, Favenlina, Ariminensi, aliis-
que dicecesibus ; ac demum Paventiae, in monaste-
rio sui instituti, anno 1080 in Domino obdormivit.
Res illius gestas scripserunt Joannes monachus,
ejus discipuius, Joannes Antonius Flaminius, Au-

SistinuB Fortunius monachus Gamaldulensis , et
ieronymus Rubeus in Historia Ravennate. Opera
ejusdem omnia Conslantinus Caetanus in tres tomos
redegit, et Romae annis superioribus publicavit.

(104) Hermannus Contraclus, ex Veringensium
in Suevia comitum stirpe onundus, in Augia Ma-
jore monachus, scripsit Chronicon a Christo nato
usque ad annum millesimum quinouagesimum quar-
tum, quo et obiit. Ghristianus Urstisius vulgatae
Hermanni editionni aliam locupletiorem adjunxerat,
e regione re8]>ondentem : sed Henricus Canisius,
tomo I Lectionis antiquae» tertiam editionem, aliis
longe auctiorem atque emendatiorem. ex manu-
scripto codice Au^stani monasteni SS. Afrae et
Udalrici, 4601 pubhcavit. Ut autera diversitatis hujus
causam inquiramus, sunt aui censent, Hermanno
in conscribendo Chronico ia evenisse, quod olim et
hodia multis scriptoribus qui fetum lambendo for-
mare, variare et subinde augere solent. Sunt qui
varietatem istam descriptoriDus attribuunt : quo-
rum alius nonnalla adjecerit^ resecuerit aiius, pro
6U0 quisqiie captn. Id enim aniiquitus plerumque
factum fuiase observo in illis libns quos monachi
in suum privatum aut publicum usum describe-
bant.

(106) Bemoldus, alias Bemaldus et Bertoldus,
Gonstantienais presbyter , idem, nisi falior, qui

Chronicon ab anno millesimo quinquagesimo auarto
(ubi Hermannus Contractus desinit) usque aa an-
num millesimum deduxit; quique varia opuscula
pro Gregorio VII. papacontra schismaticos scripsit ;
partim a Gretsero in Apologia pro eodem pontifice,
partim a Sebasliano Tengnagelio 1612 Ingolstadii
edita.

(106) Lantfrancus, patria Papiensis, ex abbate
Cadomensi episcopus Cantuariensis, Romano con-
cilio eonlra Berengarium habito interfuit, et contra
eumdem scripsit librum De Eucharistiae sacra-
menio : quem, a Joanne Ulimmerio ad fidem mss.
codicum castigatum. Lovanienses etalii excuderunt.
Statuta ab eodem monachis in Anglia Benedicttnis
praescripta Clemens BenerusDuaci edenda curavit.
C (107) S. Anselmus, Seduni apud Rhaetos natus,
Lantfranci Cantuariensis episcopi discipulus , ex
abbate Beccensi episcopus Gantuariensis, anno mil-
lesimo ceotesimo nono ad vitam meliorem transiit.
Opera ejus junctim 1573 tribus tomis Colonienses,
et post auctiora Lugdunen?es publicaniat : de qui-
bus vide judicium Bellarmini in Calalogo. Ejusdem
libros tres Epistolaruro seorsim Joannes Picardus
Lutetiae edidit. Exstant et aiiae ejusdem epistolae
plurimae in Bibliotheca Joannis Cottoni in Anglia,
et aiibi. Vitam ejus scripsii Eadmerus seu Edmerus
corrupte £(fineru5), monachus Cantuariensis ; quiet
res in Anglia potissimum gestas ab anno 1066 nsque
ad millesimum cehtesimum vicesimum secundum
litteris consignavit. Alius ab isto fuit Anselmus
Laudunensis scholasticas.

(108) Rupertus Tuitiensis abbas (quod est mona-
sterium Benedictinorum ad Rhenum, in ripa 6er-
manica, ex opposito Coloniae Agrippinae situm),

D anno millesimo centesimo tricesimo qumto, iv No*
nas Martias decessit. Scripsit mulla, tribus tomis
Coloniae 1677 et antea Antverpiaeet Lovanii excusa.
Suorum operum ipse catalogum recenset in epistola
ad Cunonem episcopum Ratisponensem, cui libros
suos De divinis oflficiis dedicat. Errat autem, cum
scribit, non converti panem in corpus Christi, dum
confieitur Eucharistia, sed assumi a Yerbo divino,
quemadmodom assumpta est humanitas. Hunc er-
rorem Bellarminus in Catalogo, et lib. iii De sacra-
mento Eucharlstiae cap. 11 et 15, itemque aliipassim
refotant.

(109) Ex variis Honorii Augustodunensis operi-
bus exstant Gommentaria in libros Salomoiiis, Go-
loniae 1540; Dialogus de pnedestinatione et libero
arbitrio 1552, et aua ejusdem opuscula 15S1 ibidem
excusa ; Gemma animae ; De omcio Missae eiusque
ceeremoniis, Lipsiael514; De imagine mundi liDri
tres, Spirte 1583 et alia alibi edita. Opus ^ua De

U3

de Ghrislo, secandam de Eeclesia, tertiura de fu-
tura vita distinxit. LibeJlum De sancta Maria, qai
Si^llom sanctae Marise intitulatar : anum De libero
arbitrio, qui Inevitabile dicitar: onam libellum Ser-
monam, qui Speculam Bcdesiie nuncapatur : De
inconlinentia sacerdotum, qui Offendicalum appel-
latur ; Summam totius, de omuimoda historia ;
Gemmam anime de divinis officiis Sacramentarium
de sacramentis, Neocosmum de primis scx diebus,
Bacharistion de corpore Domini ; Cognitionem vitse
de Deo el ajtema vita; Imaginem mundi de disposi-
tione orbis ; Summam gloriam de Apostolico et

Lominaribus Bcclesise sive De secriptoribus ecde-
siasticis, quod nunc dedimus, visum fuit in libellos

guatuor partiri: eo quod tres priores ex Hieronymo,
rennadio et Isidoro fere jintaecerpti,adeoqae velut
epitomen contineant. Huic tamen suo operi Hono-
nus non paucos scriptores, qui apud tres istos ve-

LIBER D^ RiERESlBUS. 234

A Auguslo ; Scalani coeli, Ce gradibus visionum, De
anima et de Deo quedam de Augustino excerpta,
sub dialogo exarata ; Expositionem totias Psalterii
cum Canticis miro modo ; Cantica canticorum ex-
posuit, ita ut prius exposita non videantur. Bvan-
gelia, quse beatus Gregorius non exposuit ; Clavem
physicae de naturis rerum ; Refectionem mentium ;
De festis Domini et sanctorum. Pabulum vitae, de
praecipuis festis; hune libeilum De Luminaribus
Ecclesise. Sub quinto Henrico floruit. Quis post hune
scripturus sit, posteritas videbit.

teres nomenclatores desiderantur, partim intexuit,
partim subtcxuit. Subinde etiam in tiac ipsa anace-
phaUe si aliqua admiscuit, quse multum lucis afie-
^ runt. Vixit autem Augustoduni in Burgundia, Hen-
° rico y imperante, sub annum salutis millesimom
centesimum vicesimum.

INDEX SCRIPTORUM ECCLESIASTICORUM.

Quos Honorius Hieronymo, Gennadio et Isodoro adjecit.

Alcoinos, lib. iv, o. S.
Anudarius Metensis, lib. iv, c. 3.
Anselmus Cantaariensis, lib. iv, c. 15.
Beda, lib. iv, c. 1.

Benedictus abbas Casinensis, lib. ui, c. 30.
Bemoldus Constantiensis, lib. iv, c 5.
Boetias, lib. iii, c. %%.
Cassiodonis, Hb. in, c. 81.
Dionysius Areopagita, lib. i, c. 16.
Gregorius Turonensis, lib. iii, c, 33.
Haymo Halberstadensls, lib. iv, c. 7.
Henrieas Homiliarius, lib. iv, c. 8.

Ilermannus Contractus, lib. iv, c. 12.
Honorius Augustodunensis, lib. iv, c. 17.
Joannes Scotus, iib. iii, c. 12.
Lanfrancus Gantuariensis, lib. nr, c. 9.
Notgerus abbas, lib, iv, c. 12.
Paschasius Ratbertus^ lib. iv, c. 10.
Paterius Secundicerius S. R. B. lib. iv, c. 5.
Petras Damiani, lib. iv, c. 11.
Rabanus Maurus, iib. iv, c. 4.
Rupertus Tuitiensis, lib. iv, c. 16.
Smaragdus abbas, lib. iv, c. 6.
Theodulus Italus, lib. iii, c. 13.

LIBER DE HiERESIBUS.

(Bibl. Patr. XX, 1038.)

PRiEFATIO.
Cam eos summatim notavimus, qui claro lu-
mioe Catliolicae doctrinae Ecclesiam illuslraverunt,
restai at etiam illos strictum notemas, qui eam
quasi tetro famo hoTetiei dogmatis obfascave-
mnl. Hsmsis igitur dieiUir eleetio. Inde hsreti-
cos dicitar elecior^ qaia qaisque hane sectam quam
PATaoL. GLXXU.

D sequitur eligit. Fit autem haereticus errore et con-
tentione, dum quis errorem suum contenliose de-
fendit, et sapientium dicta vel scripla contemnit.
Is quippe Bcclesi» contradicit, et ab ejus fide alie-
nos existit. Non est autcm h«reticus judicandus
qui Scripturam aliter quam est intelligit, si modo
sese correxerit, cum a doctore audierit.

8

235 HONORII AUGUSTODUN. OPP.

Dfi HiERETICIS JUDiEORUH.

Apud Judsos fuerunt h» octo hsereses.

PharUcsi erant clerici Judaeorum, et dicuntur
diTisi. Horum hoeresis erat quod traditiones suas
prsferebant mandatis Dei.

Sadduecpi erant monachi Judaeorum, et dicun-
tur justi. Horum haeresis erat, quod resurrectio-
nem corporum negabant, animam cum corpore in-
terire praedicabant. Legem Moysi receperunt, scri-
pta prophetarum respuerunt.

Esseni quidam Judsorum haeretici, dicenties
hunc esse Christum, qui docuit illos omnem absti-
nentiam.

Marbonad alii haeretici, qui dicunt ipsum esse
Christum, qui docuit illos, in omni re sabbatizare.

Ceniita: hseretici de semine Abrahae se glorian-
tes. In Babylone quippe alii Judaei paganis roulieri-
bus, alii Israelitis roisti, reversi in Jerusalem , ab
omni populo se diviserunt, et hoc nomen jactantiffi
sibi sumpserunt.

Men$t(B haeretici quosdam prohetas recipiunt,
quosdam non recipiunt.

Samarita^ hseretici solam legem custodiunt, pro-
iflietas respuunt.

Emerobaptistas haretici quotidie veslimenta et
corpora sua lavant.

DE H^RETICIS PAGANORUM.

Philosophi erant patriarchae hsereticorum, inter
quos plures fuerunt hsereses.

Platonici a Platone dicti, qui Deum animas, an-
gelos vero corpora creasse, et post muha ssecula
animas in diversa corpora redire, et omnia in pri-
stinum statum reverti, dixerunt.

Stoici a loco dicti. Stoa quippe porticus ei-at
Athenis, in qua sapentium et fortium facta erant.
In hac Zeno philosophus discipulos suos instituit.
Hi, omne» peccatum uniforme dicunt ; tam grave
esse triticum quam aurum furari. Beatitudinem in
sola anima constare, anlmam cum corpore interire
afiirmabant.

Academicif a villa Platonis Academia dicti. Hi
omnia incerta opinantur. Hujus sectse repertor fuit
Arciselaus, et sectator ejus Democritus, qui dixit
ita veritatem in occulto latere, ut aquam in alto
putco sine fundo.

Peripatetici a deambulatione dicti quia auctor
corum Aristoteles deambulando disputabat. Hi di-
cunt animam ex parte SRternam, ex parte morta-
lum : fortuito casu agi ferunt.

Cynid ab immunditia dicti . Hi ut canes in vieis
et in plateis cum uxoribus coibant, dicentes con-
jugium esse justum, et ideo honestumi jnre in pu-
blico agendum.

Epicurm ab Epicuro philosopho dicti. Hi sum-
mum bonum in voluptate corporis constituunt,
animam nihil aliud quam corpus esse dicunt :
mundum non a Deo regi, sed ex atomis, unde pro-
dactum dicunt.

Gymnosophista, nudi in desertis in die philo-*

PARS I. — DIDASC. ET HISTOR.

236

A sophantur, pudenda tantum contegunt. Hi se in
ignem projiciunt, amore alterius vitse.

Quidam philosophi dixerunt hnnc mundum esse
Deum, ut Dionysius ; quidam mentem dixerunt
Deum, ut Thales Milesius ; qnidam animum in
hominibus manentem, et lucidum, ut Pythagoras ;
quidam sine tempore incommutabiiem, ut Piato ;
quidam solutam mentem, ut Cicero I Tusculana ;
quidam spiritum et mentem, ut Maro^ ^neid, libro
sexto, vei^s. 7«6, 727.

Item alii philosophi, ut Platonici mundam afBr-
mant iocorporalem ; Stoici corporalem ; Epicurus
ex atomis ; Pythagoras ex nurocris ; Heraclitus ex
igne. In Ecclesia Christiana fuerunt hi hairetici*

Simoniaci a Simone Mago dicti, qui pecnnia
^ tentavit donum Spiritus sancti, ab apostolis com-
parare. Hi dicunt creaturam non a Deo, sed a qua-
daro superna virtute creataro. Omnes qui emunt
spirilualia, sunt Simoniaci, cum Simone mago dam-
nandi : qui autem vendunt, sunt lezitas^ cum
lezi, servo Elisei reprobandi, qui salutem vendidit,
quam Eliseus gratis dedit; et ideo lepra Naaman
ei adhaesit.

Menandriani a Menandro discipulo Simonis di-
eti. Hi mimdum non aDeo, sed ab angelis factum
asserunt. Hi Christum passum negaat. Hi conjugia
communia habent.

Nicolaitas a Nicolao diacono, Stephani sodo di-
cti, qui uxores suas communes fecerunt.
p Gnostici ab excellentia scientiae dicti. Hi animam
naturam Dei esse dicunt : bonum Deum et malum
fingunt.

Carpocratiani a Carpocrate quodam dicti. Hi
Christum hominem tantum de utroque sexu uatum
dicunt.

Cirinthiani a Cirintho quodam dicti. Hi cir-
cumoisionem observabant, mUle annos in voluptate
camis post resurrectionem futuros praedicabant.

Nazaraii a Nazareth vico dicti. Hi Christom fi-
lium Dei confitentur, omnia tamen veteriB legis
custodiunt.

Ophis dicitur coluber. Inde Ophitas lueretici quia
colunt serpentem, eo quod in paradiso induxerit
virtutis cognitionem.
D Valentiniani a quodam Valentino dicti. Hi s»cula
quaedam in originem Dei creatoris indicunt, Chri-
stum nihil corporis de Virgine assumpsisse, sed
per eam quasi aquam per fistulam transisse.

Apellitoi ab Apelle quodam dicti. Hi Christum
non Deum in veritate, sed hominem in phantasia
apparuisse dicunt.

Aconthiani a principibus dicti. Hi omnia opera
Dei, opera angelorum dicunt.

Adamiani dicti, quia Adae imitantur naditalem.
Nudi enim orant et nndi coeunt.

Caita/ni dicti, quia Cain oderant.

Sethiani e Seth filio Adam dicti, qui dkmnt eom-
dem esse Ghriatam.

238

237 LIBBR DE HJ:RBSiBUS.

MeleUMediani dicti, qaia Melebisedech dou Dei A FoHniani a Fotino Smyrn» episcopo dicli. Hi

Cbristam a Maria per Joseph naptiali coita oonce-

sacerdotem, sedDei virtatem prsnlicaDt.

AngeHei^ dieti, quia aDgeios colont.

ApoiMici dicti, qui oihil propriom possiden-
tes , non recipiunt eos qui aliquid in boc mundo
atunlnr.

Cerdoniani a Gerdone quodam dicti. Hi duo prin-
eipia contraria asserunt.

MareUmittas a Marcione quodam dicti. Hi alterum
bonum , alterum justum Deum asserunt', tanquam
duo principia Creatoris dicunt.

Artoiyritce ab oblalione dicti. Hi panem et ca-
seum offerunt, dicentes a primis hominibus obla-
tionem a fmctibus terrae, et ovium celebralam.

AquarU dicti, quod aqnam solam offerunt in calice
Sacramenti.

Severiani a Severo ezorti. Hi vinum non bi-
bont, Vetos Testamentnm et resorrecttonem non
recipiunt.

Taiiani a quodam Tatiano dicti, qui et GreathitsR.
Hi carnea abominantur.

Alogiij tanqoam sine verbo dicti. Hi Deum ver-
bom non credunt, Joannis Bvangelia, et Apocaly-
psim noa redpiunt.

Caiaphrygm a Phrygia provincia dieti, unde Mon-
taoua. Bi spiritQra sanctom, non in apostolos, sed
in se traditom asseront.

Caiari a monditia dicti. Hi poenitentibua veniam
peccatorom negant, vidaas, si nupsarint, tan-
qoam adoiteras damnant^ mundiores se cffiteris
praedicant.

Pattitttfil a Paolo Samosateno episeopo exorti,
Hi dicont non semper Ghristum fuisse, sed a Maria
ioitiara aompaisse.

Hermogeniani ab Hermogene quodam vocati. Hi
materiam mundi Deo sqaalem faciunt.

Maniciuei a Manes qnodam Persa dicti. Hi duas
naturta et sobstantias, id est bonam et malam, in-
trodocaal, animas ex Deo, qoasi ex aliquo fonte
manare aaamnt : Vetns Testamenlum respuunt,
Novom ex parte recipiunt.

Anomiani sine lege viventes.

Anihropomorphiim ab homine dicti. Anthropot
enim hamo dicitur. Hi Deum humana membra et
humanam formam habere autumant, cum Deui sit
tpiritus et incorporeus.

HeracHke ab Heraclio quodam exorti. Hi mona-
ehos tantom recipiunt, con]ugia respuunt , parvuics
regnum ccelorom habere non credont.

NovaHani a Novato orbis Rom. presbytero dicti.
Hilapaos ad pcenitentiam non recipiont, et bapiisa-
tos rebaptizabant.

Moniani a montibos dieti. Hi tempore persecu-
tionis in montibus iataerant, et se a corpore Bccle*
aiae difiserttnl.

Sbionitas ab Bbiona sive a paupertate [an a itcvia ?]
vocati. Hi Cbristom perfectom tantum et justum
▼itHBB polanl. Bi semifodfltt sont, BTangelimn tenent,
et legem camaliler servant.

ptum prsdicaot.

Aeriani ab Aerio quodam dicti. Hi ofterre sacri-
ciam pro defunclis spemont.

Idem Aetiani ab Aetio nominati.

Eunomiani ab Bunomio quodam dialectico Aetii
discipulo dioti. Hi asserunt Patri Filium similem, et
Filio Spiritum sanctum dissimilem; dicunt etiam
Dullum imputari peccatum in fide manentium.

Origenistas ab Origene dicti. Hi dicunt quod non
possit i^lius videre Patrem, neqoe Spiritus sanctus.
Dicunt etiam animas in mundi principio peccasse, et
pro diversitate peecatorum e ccelis lapsas , corpora
diversa in terris intrasse quasi vincula : et hac causa
B mundum factum fuisse.

Noetiani a Noeto quodam dicti. Hi dicont Ghri-
stom eomdem esse et Patrem et Sipiritum sanctum.
Trinitatem in officiorum nominibus, non in personis
accipiunt; unde et Patripasriani vocantur, qtiia
Patrem passum dicunt.

Sabelliani a Sabcllio discipulo Noeti dicti. Ili
unam personam Patris et Filii et Spiritus sancti
astraunt.

Ariani ab Ario Alexandrino presbytero exerti.
Hi diversas substantias in Trinitate faciunt.

Macedoniani a Macedonio Gonslantinopolitano
episcopo dicti. Hi negant Spirilum sanctum Deum
esse.

Apollinaristoe ab ApoUinare vocati. Hi dicunt
Q Christum corpus tantum sine anima suscepisse, et'
deitatem pro anima habuisse.

Antidicomoritce contradicont virginitati Mari®,
dicentes eam post natum Christum viro commi-
stam.

Metangoiita [fort., Metangiota], a vase dicti.
Augioi enim vas dicitur. Hi substantiam humaniB
carais a diaix)lo eonditam dicunt.

Coliciani a Colico quodam nuncupati. Hi dicunt
Deum non facere mala, contra illud : Ego Dominui
cream mala.

Floriani a Florino qoodam dicti. Hi dicunt Deom
creasse mala, contra illud : Fecit Dominui omnia
bona.

Donatiita: a Donato qoodam Afro vocati. Hi as^»
D serunt Filium Patre minorem , et Spiritum sanctum
Filio majorem, et rebaptizabant Calholicos.

Bonoiiaci a Bonoso quodam episcopo exorti. Hi
Christum filium Dei adoptivum, non proprium as-
semnt.

CircuncelUoneit id est agrestes, iidem Coropit«e,
superioram hseresim sectantes. Hi amore martyrii
aeraetipsos interimunt, ut martyres nominentor.

Priicillianiita: a Priscilliano episcopo vocati. Hic
in Hispania ex hseresi Gnosticoram et Manichseorum
permistiun dogma composuit.

Ludferiani a Locifero Smymat [Calaris] episcopo
exorti. Hi in hseresim lapsos, et postea ad calhoii-
cam Bcclestani reversos recipere nolunt.

«39i HONORII AUGUSTODUN. OPP.

Jovinianistas a Joviniano quodam monacho dicti .
Hi asaenmt nullam distantiam esse inier nuptas et
virgines ; inter abstinentes et epulantes.

Elvidiani ab Blvidio quodam presbytero nominati.
Hi dicunt Mariam alios fiUos post natum Christum
de Joseph peperisse.

Patemiani a Patemo quodam exorti. Hi inferiores
corporis partes a diabolo dicunt factas.

Arabiei ab Arabia provinoia dicti. Hi animam cum
corpore mori, et utrumque in novissimo resurgere
asserunt.

TertullianiitcB a Tertulliano Afric» provincie
Carlhaginensis civitatis presbytero dicti. Hi animam
non immortalem, sed corpoream praedicant; animas
peccatorum post mortem in daemones converti affir-
mant.

Tesseresctedeeaditas a quatuordecim dicti : Tessera
enim quatuar^ deca dicitur decetn. Hi pascha quarta-
decima luna cum Judseis celebrabant.

Nyetiges a somno vel a nocte vocati . Ui vigilias
noctis respuunt, dicentes noctem ad requiem
dalam.

Pelagiani a Pelagio quodam monacho exorli. Hi
liberum arbitrium gratie Dei anteponunt, dicentes,
sufficere voluntatem ad impienda divina jussa.

Nestoriani a Nestoiio Constanlinopolitano epi-
acopo nunoupati. Hi sanctam Mariam non Dei sed
hominis tantum genitricem prsdicant ; aliam perso-
nam carnis, aliam deitatis facientes, nec unum
Christum in verbo et oarne, sed alium Filium Del,
alium filium hominis, affirmant.

PARS I. — DIDASC. ET HISTOR. 240

A Eutychiani ab Eutychete Conatantinopolitano
abbate ita nominati. Hi negant in Christo duas
naturas esse, sed solam divinam in eo poat as-
sumptam carnem, sdlicet carnem in deitatem
versam prsedicant.

Acephali sine capite dicti ; a quippe sine, cephale
dicitur caput. Hi sine auctore sunt, et duas sub-
stantias in Christo negant , unam naturam in ejus
personam prsedicanl.

Theodosiani et Gaianitas a Theodosiano et Gaiano
episcopis Alexandrise exorti. Hi ex duabus unam
in Christo naturam asserunt.

Gnoitoi ab ignoranlia dicti. Hi dicunt quodChri-
sti divinitas ignoret futura de die novissimo.

Tritheitas a tribus dicti. Hi sicut tres personas
in Trinitate ita asserunt tres esse deos.

Sunt et alifle haereses, et sine nominibus : ex qni-
bus aliae tritormem putant esse Deum, ali» Christi
divinitatem passibilem dicunt, alise Chrisli nativi-
tati de Patre inilium dant , aliae unam operationem
et unam voluntatem in Christo deitatis et huma-
nitatis prsedicant , aliae liberationem hominum apud
inferos Christi descensione negant, alite Dei ima*
ginem habere non estimant.

Item alise de mundi statu dissentiunt , ali« in-
numerabiles mundos opinantur, aliie aquam Deo
cofletemam faciunt, aliae nudis pedibus ambulant,
aliae cum hominibus non mandueant , alise de cor-
pore Christi dubitant, quas omnis catholica Ecdesia
damnat.

B

CATALOGUS ROMANORUM PONTIFICUM.

(BibUotb. Patr. Lugdun., XX, 1026.)

Petras Galilaeus sedit annis viginti quinque, men-
ses duos dies tres. Coepit Christi anno quadrage-
aimo quarto.

Linus Etruscus annia duodecim menses tres, dies
duodecim.

Cletus annis duodedm , mensem unum , dies un-
dedm. Negant alii papam fuissc.

Clemens Romanus annis novem , menses duos,
dies decem. S. Petri fuit discipulus. Pauli auditor.
Hinc protonotarii cceperunl.

Anacletus Grsecus Atheniensis annis novem^ men-
ses duos, dies decem.

Evaristus Bethlemius Syrus, annis novem, menaea
decem, diesduos.

Alexander Romanus annos duodecim(aliis septem)
menses septem, dies duos.

Sixtus Romanus annis decem, menaes duos, dlem
unum.
Telesphorus annia decem, menses tres.

G Hyginus Atheniensis annos quatuor, mensaa qua
tuor, dies quatuor.

Pius annos novemdecim menses sex, dies viginti
unum.

Anicetus Syms annos undecim, al. novem. men-
ses quatuor, dies sex.

Soter annos novem, menses sex, dies viginti
unum.

Eleutherius annos quindecim , menses tres , dies
duos.

Victor annos undecim, menaes dnos, dies
duos.

Zepherinui Romanus annoa noven , aliia viginti,
menseB sex, dies dacem.

Calixtus annos sex, menses duoa, diea deoam.
Q Urbanus Romanns annos quatnor, menses tres,
dies duodecim.

Pontianua Romanua anno^ novean , menaea qnin-

que^ dies quinque.

241 CATALOGDS ROM. PONT. 242

Antfaeros Grecns aniios andecim, mensem unum, A Gelasius Afer annos quatuor, menses oolo, dies

dies daodecim . octodecim .

Fabianos Romanus annos tredecim, mensesundc- Anastasius II Romanus annum unum, mensesun*'

cim, dies undecim. decira, dies vigintiduo.

Comelias Romanas annos daos, menses daos, Symmachus Sardus annos quindeoim, menses

diea tres. septem, dies viginti sex .

Luciua Romanus annos tres, menses tres, dies Hormisda Campanus annos octo , dies octo-

tres. decim.

Stephanus Roman, annos septem, menses sex. Joannes Etruscus annos duos, menses octo, dies

Sixtus II Aiheniensis annum unum , menscm quindecim .

unum, dies decem . Felix Ilf Beneventanus annos septem , menses

Dionysius annos sex, menses duos, dies qua- quinque, dies quindecim.

'o^r. Bonifacius II Romanus annos duos, dies viginti

Felix Romanus annos qoatuor, menses quatuor, sex.

dies qaindecim . Joannes II Romanus annos duos, dies quinque.

Eutychiaaus annum unum, mensem unum, diem B Agapitus menses undecim, dies novemdecim.

ui^um. Sylverius Prusinas annum unum, menses quinque*

Gaius Salonensis annos undecim, menses quatuor, dies undecim .

dies duodecim. Yigilius Romanus annos septemdecim , menses

Marcellinus Romanus annos quatuor, menseaqua- s^^x.

tuor, dies sedecim . Pelagius Romanus aonos duodecim, menses de-

Marcelltts Romaous annos qniaque, menses sc- ^^^^ ^^ viginti oclo.

ptem, dies vigenti unum. Joannei III Romanus annos duodecim, menses

„ . . ^ ^ ' ,. undeciro, dies viginti sex.

Eusebius Graecas annos sex, mensem unum, dies ^

lYes, Benedictus Romanus annos qaatuor , mensem

Melchiades Afer annos quatuor. ^^^"^^ ^^«« ^'fi^>"** ^^^'

o 1 -^ »^^ • • .• . j Pelagius II Romanus annos decem, menses duos,

Svlvester Romanus annos viginti tres, menses de- .. . ^

ccm',dicsdecem. dies decem.

,, n j .... S. Gregorius Magnus Romanus annos tredecim,

Marcus Romanus annos duos, menses octo, dies j- j /. •. r.i. • .- m^

.... ' ' nienses sex, dies decem, Ccepit an. Chnsti 590.

, ,. ^ ... . ^ Sabmianus Tuscus annum unum, menses qmn-

Julms Roman. annos duodecim, mcnses duos dies ^j^^ novem

septem. '

UberiuaRoman. annos scx, mcnses trcs, dies , Bonifacins III Romanus annos quinque. menses

• 17^1:.. .«M.,» ..«.,«. »^«.^« -««.«^ j:*« «« BonifaciusIVMaraus.

relix annum unum, menses septem, dies un- _, j. ... *.

. . r > Deusdedit Roman.

Bonifacius V Neapolitanus.

Damaisus Hispanus annos octodecim,mensessex, tt • r. j j • j

^- . Hononus Caropanus annos duodecim, menses de-

dics decem. j- . j •

^ . . ^ . ^ . cem, dies septemdeciro.

Svncius Roman. annos qumdecim. . "^ , ,.

Anasiasius Romanus anno. quindecim. Sevcnnus Ronaan. menses duos, dies quatuor.

... Joannes IV Dalmata annum unum, menses novem,

Innocentius Albanus annos qumdecim , menses ,. novemdecim

undecini, dies viginti unam. ,

„ . r. \ ^. Theodorus Hierosolymita annos sex, menses de-

Sozirous Cappadox annos tres, menses tres, dies .. ^ .,^ .

, . cem, dies octodecim.

uadecim. . . „

Bonifacins Romanus annos sex, menses octo. dics » «. Martinus Tudertinus, Etmscos. annos sex, men-

septem. ^^™ unum, dies vigmti sex.

Coelestinus Roman. annos quatuor, menses deccm, Vitalianus Signinus, Latinus, annos quatuordecim

dies qaatuordecira . ""«^*** «®*-

Sixlas III Roman. annos seplem, dies octo- Adeodatus Roman. annos quatuor, menses qum-

decim. q«e, dies quinque.

Leo Magnus Roman. annos vigenti unum, mensem Domnus, alias Domnio, Romanus annum unum,

unum, dies tredecim. menses quinque, dies decem.

Hilarius Sardus anaos i.ex, roenses tres. diea Agatho Siculus, monachus, annos duo, menses

decem. sex, dies octo.

Simplicios Tiburtiaus annos quindecim, memsem S. Leo junior seu secundus, Siculus menses de-

oaam, dies septem. cem, dies septemdeciro.

Felix 11 Roman. annos octo, menses undecim, Benedictus II Romanus menses decem, dies quin-

dies septemdecim. decim.

843 HONORII AUGDSTODDN. OPP. PARS I. - DIDASC. ET HISTOR.

B

Joannes Y Antiochenus, Syrus annum unum, dies A
novem.

Conon Thrax menses undecim.

Sergius Syrus Panormitanus annos tredecim ,
menses octo, dies viginti quatuor.

Joannes VI Grscus annos sex, menses quinque,
dies septemdecim.

Joannes YII Graecus annos duos, menses sex, dies
quindecim.

Sisinius Syrus dies triginta.

Constantinus Syrus^ annos septem, dies quin-
decim.

Gregorius II Romanus annos sedecim, menses
novem, dies undecim.

Gregorius III Syrus annis decem, menses octo
diesviginti qumque.

Zacharias Grsecns monachus annos decem, men
ses quatuor, dies quatuordecim.

Stephanus II Romanus et Stephanus III annos
quinque, dies viginti octo.

Paulus Romanus, annum unum.

Stephanus IV, Siculus monachus, annos quatuor.

Adrianus Romanus annos viginti quinque, men-
808 decem, dies quatuordecim.

Leo III Romanus annos viginti, menses quinque,
dies sedecim.

Stephanus V Romanus menses septem.

Paschalis Romanus annos septem, dies septem-
decim.

Ettgenius II seu junior annos quatuor, menses
septem, dies viginti duos.

Yalantinus Romanus dies quadraginta. ^

Gregorius IV Romanus septemdeeim annos.

Sergius junior Romanus tres annos.

Leo IV Romanus annos octo, menses tres, dies
sex.

Benedictus III Ronianus annos duos, menses sex,
dies sex.

Nicolaus Romanus annos novem, menses sex, dies
triginta.

Adrianus junior, seu secundus annos quinque.

Joannes VIII annos decem, dies duos.

Martinus II vel Marinus Phaliscus, annum unum,
menses quinque.

Adrianus III Romanus annum unum, mcnses qua-
tuor*

Stephanus VI Romanus annos quinque. D

Formosus Portuensis, annos quinque, menses
sex.

244

Bonifacios VI Romanus dies qoindeeim.

Stephanus VII Romanus annis quinque, menses
tres.

Romanus Phaliscus menses quatuor.

Theodorus II Romanus dies viginti.

Joannes IX Tiburtinus monaehus annosduos.

Benedictus III Romanus annum unum, menses
quinque.

Leo V dies sexaginta septem.

Christophorus Romanus menses qualuor.

Sergius III annos septem, menses tres, dies se-
decim.

Anasitasius III annos duos.

Lando Sabinus menses sex, dies triginta quin-
que.

Joannes X Ravennas annos quatuordecim, menses
duos, dies tres.

Leo VI menses septem.

Stephanus VIII annos duos, mensem unum, dies
duodecim.

Joannes XI annos quatuor.

Leo VII Romanus annos tres, roenses sex, dies
decem.

Stephanus IX Romanus annos quatuor, menses
tres, dies quindecim.

Marinus juoior, aliis III Romanus annos tres,
menses sex, dies duodecim.

Agapitus junior Romanus annos deeem, mcnses
septem, dies dece.n.

Joannes XU annos novem, menses tres.

Leo VIII annum unum*

Joannes XIII annos sex, menses decem.

Benedictus V Romanus dies sexaginta.

Bonifacius VII Romanus anno uno.

Benedictus VI, ex comitibus TuscuJanis annos
decem, menses octo, dies viginti novem.

Joannes XIV Papiensis annum unum.

Petrus Joannes XV et XVI annum unum.

Gregorius V Saxo, Germanus sedit annos tres.

Silvester II qui et Gerbertus, Floriacensis mona-
chus.

Joannes, Joannes, Sei^us, Benedictus, Joan-
nes XVII, Nicolaus, Gregorius VI, Leo IX, Vic-
tor II, Stephaous X, Alexander II, Gregorius VII,
Drbaaus II, Paschalis, II, Gelasius II, Calixtus II,
Honorius II, Innocentius IL qui fuit pontifex ordine
165, Chrisli anno 1130.

5t45 GOMMBNTARII IN TIMiEUM FRAGMfiNTA. 246

COMIENTARIDS IN TIIyElll PL&TONIS

AUCTORE, UT VIDETDR

HONORIO AUGUSTODUNEKSI.

(Yictor GousiN, Ouvrages in4difs d^Abailard^ append.i p, 646.)

s

On sait que ie Tim^e de Platon ^tait connu par le Commentaire de Ghalcidius, au moins d^s le Tni* et
le IX* si^cle, puisqu*on le trouve dans des manuscrits qui remontent i cette epoque. On sait aussi que lea
doctrines qui y sont exposees 6laien( devenues, au xii« si&cie, un sujet d*^tude et de controverse. L*in-
fluenee des th6ories platoniciennes est visible dans Bemard de Ghartres. Gependant c'est une questioa
incertaine si ce demier connaissait Platon autrement que par Macrobe. Abailard ne cite jamais que Ma«
erobe, et il n*y a qu^un seul auteur du xiP sidcle que l*on sache positivement avoir comment^ Platon : cet
aateur est Honor^ d*Au(un. Non-seulement dans le premier iivre de Vlmago mundi (cc. 81 et 83), il s'oc«
cupe de Texpiication des fameux nombres du Tim^e; mais dans le premier livre de sa Pkilosophia mundi,
'1. I, c. 15), apr^s avoir rapporte piusieurs opinions qui avaient conrs de son temps sur TAme du monde,
1 renvoie, pour Texplicalion de la doctrine piatonicienne sur ce point, k des gloses qu'il aurait ^crites sur
Platon : Hanc dicit Plato ex dioidua et indiuidiM substantia esse excogitatam et ex eadem natura et
diversa : cujus expositionem si quis qucerat^ in glosulis nostris super Platonem inveniet. II serait donc
possible que le commentaire conteou dans le manuscrit de Saint-Grermain , 1195, fdt celui d*Honor6. En
effet, ranteur (f* 60 v^ c. 1) nous apprend qu*ii avait compos^ sur la phvsique un livre qu*il appelle nostra
Fhilosophia, oti il avait d6montr6 (}uMl ne peul y avoir de corps situ6s dans une r^gion sup^rieure k celle
dn feu. Nullum orgo naturali aspiratione superius debet esse igne. Quod enim dicunt aquas congelatas
esse iin^ ita absurdum auod illud dedignamur refellere. In nostra Philosoohia saiis idem diximus, Or,
nons retrouvons cette iaee en plusieurs endroitsde la Philosophia mundi (\. iii, c. 5, 6, etc). Enfin, les
auteurs dont il est fait mention dans le commentaire que nous avons sous les yeux, sont precis^ment les
m^es que cite ordinairement Honor^ d'Autun dans ses ^crits sur la phjsique, ce sont : BoGce Maorobe
et Gonstantin TAfricain. Voici quelques extraits du Gommentaire sur le Tim^e :

> Incipientibus Tiumsum Platonis inquirendum est quae compositionis illius causa fuerit, et unde in eo
agatur, et qualiter, etc, et cui parti philosophiae supponatur, et titulus. Causa vero compositionis hiuus
operis talis fuit : cum inter omnes recte philosophantes justitiam in conservatione reipublicse principa-
lum obtinere certum sit, circa illius inquisiiionem maxima fuit eorum intentio. Quomm Trasymachus
orator sic ipsam definivit : Justitia est ^uae plurimum prodest ei [supplevimus ei] qui plurimum potest ,
illud attendens quod propter conservationem justitise ad illum qui plurimum potest ipibernandae rei-
publicss transferantur. Gujus deiinitione relata in scholis, Socrates ait : Non ; imo justitia est quaa
plurimum prodest ei qui minimum potest. Qui enim plurimum potest, se et sua sine omni justitia con-
servat; sea qui mininum, minime. Et quia tam perfectam de ea dederat sententiam, rogavemnt eum
sui discipuli ut de illa tractatum componeret. Quomm satisfaciens voluntati, de parte ipsius justitia, id
est de positiva justitia tractavit. Justitia enim alia positiva, alia naturalis. Et est positiva quae ab ho-
minibus inventa, ut suspensio latronis, naturalis vero quse non est ab homine inventa, ut parentum
dilectio, et similia. Sed quoniam positiva justitia circa instituta reipublicse maxime apparet, in tractatude
ea ad rempublicam se transtulit, ut cirea eam justitiam ostenderet. Sed quia in nulla republica perfectam
poluit invenire jnstitiam quam in exemplum prsetenderel, novam secundum veterem Atheniensium con-
nnxit. Deinde Plato, ejusdem discipulus, cum decem volumina de republica composuisset, volens per-
ficere quod magister suus praetermiserat, de naturali iuslitia hoc opus composuit. Sed quoniam illa circa
creationem mundi maxime apparet, ad iliam se transfert. Unde possumus dicere quod materia hujusli-
bri est naturalis justitia vel creatio mundi. De ea enim propter naturalem juslitiam agit. Agit hoc modo
de tali materia : ostendendo efHcientem, formalem, flnalem, materialem causam mundi, deinde cau-
sam excogitationis animse, et modum et conjunctionem ejus cum corpore , et potentias in eo exercet ;
postea creationem coelestis animalis, aerii, aquatilis, reptilis. Deinde agit de setatibus hominis, de offi-
cio et ntilitate membromm ejusdem, ad ultimum de primordiali matcria. Hac utilitate agit de tali mate*
ria, tali modo, ul, visa potentia divina et sapientia et bonitate in creatione remm, timeamus tam po-
tentem, veneremur tam sapientem, diligamus tam benignum. Non uni tantum parti philosophiae suppo-
nitur, sed de pluribus aliquid in eo continetur. Quod ut melius intelligatur, partes philosophiae divisione
prodamus. Philosophia igitur eorum quae sunt et non videntur, et eomm quae sunt et videntur vera
comprehensio. Hujus duss sunt species : practica et theorica. Practicae vero sunt tres : ethica de instm-
etione moram, etbos enim mos, ethonomica (sic) dispensatura, ethonomus enim est dispensator; poli-
tica, civilis, polis enim estcivitas; haec docet quahter respublica tractetur. Theoricae similiter sunt
spacies tres : theologia, mathematica, physica ; et est theologia de divinis ; theos enim est Deus, logos
esl ratio. Mathematica quadrivium continet, dicta mathematica, id est doctrinalis. Mathesis cum aspi-
ratione est doctrina, sine ea est vanitas ; et dicitur doctrinalis antonomastice, quia scilicet perfectior sit
doetriaa in quadrivio quam in caateris artibus. In aliis enim sola voce fit doctrma; in ista ul et voce

247 HONORII AUGUSTODUN. OPP. PARS I. — DIDASC. KT HISTOR. 2t8

et oculis ; Qt eoim dicitar ab ore regula, osteoditur sub oeulib io fignra. Hatbemalic» suot quataor
apeeies : arilhmetica, musica, geometria, astrooomia. Physica vero de oaturis et complexiooibus corpo-
rum est, physis eoim est oatura. Musicas sunt species tres : iostrumentalis, muodaoa, humaoa. lostru-
meotalis tres : melica, melrica, rithmica. Melicae tres : diatonica, eoarmonica, cromalica. De omoibus
igitur artibus in hoc opere alic^id contiaetur ; de practica io recapitulatiooe positivae justitie ; de theo-
logia, ubi de efficiente, formali et finali causa mundi el dc anima mundi loquitur ; ubi vero de numeris
et proportionibus, de malhematica ; ubi vero de quatuor elementis et crealione animalium , et de pr i-
roordiali materia, physicae. Titulus taiis est : « Incipit Thimaeus Platonis , dictua a quodam discipu^o
suo. » Mos eoim Platoni fuit intitulare volumina a nominibus discipulorum ; ut conferret honorem di-
scipulo, ut et vitaret arrogantiam, et ut sublraberet aemulis occasionem reprehendendi. Vel Thimseus
dictus est quasi flos : thimio (sic) enim est floreo; quia in eo est flos philosophiae. Isocrates, etc. Thi*
maeus Platonis diu difficilis habitus est; non quia tam perfectus auctor aliquid obscure dixisaeti sed quia
lectores ignorabant artes quarum ex necessitate fecit meolionem. Cum enim de creatione muodi ageret,
de diversis artibus mentionem facere oportuit. juxta uniuscujusque proprietates probationes ioducendo.
Est igitur ignoratus a Latinis usque ad tempus Osii papae, qui cum sciret in eo multa uuilia nec fidei
contraria contineri, rogavit Cbalcidium archidiaconum suum, in utraque lingua oeritum, ut de Grseco in
Latinum iilud transferret. Cujus auctoritati obediens primas partes illius transtulit. Sed quia ignorabat
utrum placeret an non, misit ad illum ut de illis judicaret, ut, si placerent, cum majori audacia csetera
aggrederetur. Et quooiam difficiles erant ad intelligendum, saper illas commentum fecit, et cum parte
translata et commento has litteras misit, quarum continentia haec est. In principio excusat se de igno-
rantia, postea captat ejus benevolentiam ; deinde ostendit quare totum illum uon traostulit , et quare
super partem translatam commentum fecit.

c Descensus ad lilteram talis est. Difficilis res erat transferre libmm Piatonis de Graeco in Latioum ;
sed virtus tua et aroicitia fecit eam mibi facilero. Sed ad hoc quidem aliqais posaet dicere :Pote8tne vir-
tus boc facere? Probat (]uidem... auctoritate Isocratis, sic dicens Isocrates : Isocrates ille rhetor de.
quo in rhetorica legitur, in ExhortaHonibus suiSf id est in eo libro sic vocato, laudans virlutem, virtus
cst habitus animi modo oaturae rationi consentaneus, dixit c penes eam (tfirtutem) cansistere causam
totius prosperitatis: » ex virtute enim oronis prosperitas, quta, ut probat Boethius, omoia quae cootingont
bonis bona sunt ; quae vero malis roala sunt ; et omniuro bonorum, id est temporalium et aetemorum. (Sic.)
Et curo haec diceret, addidit eam (virtutero) solam esse qaae redigeret ad possibilem facilitatem ; id est
facerel laciles res impossibiles, ooo oatura sed usu. Et oe putaret aliqiiis eum roeotitum esse subjuogit
praeclare, id est aperte et vere : Quid enim. Probat quod virtuti res dimcilis facilis est, removendo a vir-
tute ea ((uae geoerant difficultatem. Haec sunt invita incoeplio, impatienlia laboris, et hoc est quod dicit :

Suid enim generosam magnanimitatem, id est virtutem, et est periphrasis, aqgrediy id esl iocipere, ac si
iceret nihfl honestum. Yel quid casptum, id est incoeptum, fattget^ nihil scilicet. Aotequaro eniro ioci-
pial, providet ao ad perficieoduro sufficiat. Vt temperet sea labore. Sed quia quod caret aiteraa requie
durabile non est, subjuuffit : tanquam vieta diflicuUatibus. Interpolare enim labores naturaeest necessi-
tas^ sed vinci fragilitas. Eadem est, Probato quod virtus faciat rero difficilem facilem, hoc idem de ami'
citta, quae quaedam virtus est dicens : eadem est vis amicitiae quae et virtutis est. Est amicitia voluntas
bonornm erga aliquem causa illius ipsius qui diligitur, cum ejus pari volunlate. Exponit qualiter sit ea-
dem vis, etest ;>ar extricatio, id est expositio, rerum pene impossibilium^ id est difficiiium. Tricae sunt
maculae retis : mde intricare dicitur involvere, extricare evolvere. Cum alter, Subjungit quaiiter aroici-
tia rem difficilem faciat facilem, scilicet cum alter ex amicis, inter duos enim ad minus est amicitia re
ipsa. Religiose imperare est debita et honesta imperare et possibilia : adminiculeniurf id est subveniant
effectui complaciti operis, id est ad efBcientiam operisutrique placiti. Ater voto parendi, id est ex voto
et voluntate obediendo. Ex voto obedire esl sine spe remunerationis, sine coactione timoris, sine con-
iunctione san|[uinis obedire. Conceperas, ctc. Hucusque excusavit se de arrogantia, roodo captat benevo-
lenliam Osii ejusdem, per hoc quod utilem rem praevideat. Conceperas animo, id est praevideras ; sed
antequam ostendat quidem, ne viderelur mala conceptio, commendat Osiom sic : Plorente omnibus stu-
diis humanitatis, Studium est vehemeus appHcatio animi ad aliquid agendura cum magna voluntate. Sed
studia alia sunt huroanitatis, ut practicae, alia divinitatis, ut theoricae. Sed cum iste in omnibus florerct,
raaxime in studiis humanitatis, quia humanus homo erat. Yel sludia humana dicuntur omnia quae ab
homine sciri possunt, io quibus omnibus iste florebat. Sed quia studiuro sine ingenio non sufficit^ se-
cunduro illud Horatii :

Ego nec studium sine divite vena ,
nec rude quid possit video ingeniuro, addit et ingenium. Ingenium est oaluralis vis ad aliquid cito io-
telligendum ; unde dicitur ingeniuro quasi intus genituro. Sed qaia ingenioruro alia sunt suroroa, alia
roinima, alia media, ad cumulum laudis addit excellentu Deinde, commendato eo, ostendit quod conce-
peral dignam spem operis proventu, id est operis Platonis de Graeco in Latinum proventuri. Sed ne vide-
retur superflua haec translatio, addit intentati; nullus enim adhuc transtulerat. Et quanquam. Alio modo
captat ejusdem benevolenliam, scilicel removendo ab oa arrogantiam. Continuo, hoc quod mihi injun-
xisti melius quam ego posses facere. Et quanquam hoc ipse, id est hanc iranslationem posses facere
faciuus, quia doctor, conamodius, quia majoris auctoritatis, tamen ei potius malueris injungere, id est
mihi, quem judicares alterum te^ id est quem ut te diligebas. Et tractum esta Tullio qui in libro amiciliae
axtii: Amicus meusestalterego. Sed, ne videreturinjunxisse vel propter ignorantiam, vel propter indigna-
tionem, a,it: credopropter admirabilem verecundiamrEsl enim quaedam verecundia bona, quaedam mala.
Mala est quando in bono frigidi malum quod fecimus conflten vel dimittere erubescirous.; bona est

2ua roaluro perpetrare embescimus, et scienlise vel virtuti quae in nobis sunt nos impares iudicamus .

ae quo ita senseras (»ic cod., edit. censeres), qnem te allerum judicabas, ac si diceret : non. Et qui
nunquam : probat quod non posset, arffumenlo a minori, quia nec in aliqua parva re voluntati illius un-
quam contradixerat, nedum in ista; et hoc est : et ego contradicerem huic tanto ; ad quanlitatem, quia
multa mania vilia sunl, subjungit : et tam honesto desiderio quinunquam.,,. id est ofBcium ad te pcr-
tmeos; ofncmm id est coogruus actus, quem juxta mores el institula civitatis, vel ex lege vel cx aatura

249 COMMENTARII IN TIM.EUx\I FRAGMENTA. Sl50

« oporlet nos adlmplere. Piec eliam in tolemnibui, id esl commuaibus ; Solon (sic) enim cst commune ;

« inde solemuia auasi festa communia dicunlur. Vsitatis^ id est quolidianis, in quibus amicus amico quasi

« in nugis contraoicit stepe, sed in seriis nunquam. In quo. Diceret aliquis : et si ita non posses excusare,

« diceres te ignorare. Responsio: noiui quia putarctur callida simulatio scientiae. Quidam enim sicnegan-

« tes callide simulant et hoc est : in quo, id est in qua pelitione declinatio, id est evitatio hujus speciosi

' tnuneris excusatUme ignorationisM 6st excusando per ignorantiam, scilicet dicendo me ignorare futura

« esset, id est reputari posset calida simulatiom scientiae. Itaque, etc. Non erat conveniens excusatio ; pa-

• rui^ et maxime quia sciebam te, Deo volente, hoc imperare, et hoc est : certus id munus^ id est hujus
« translationis officmm, non injungi mihi a te sine divino iostinctu, id est divina voluntate. Propterea,
« quia non erat causa excusationis, et quia non imperabas sinc divino instinctu aggressus primas partes
« Thimofi Platonis alacriori mente de incoeptione, spe confirmatorie de perfectione, non solum trans-
«< tuli sed etiam partis ejusdem translatae, commentarium feci. Ut ait Priscianus super exercitationibus
" puerornm : comminisci estpluta studio vel doctrina in mente habita in unum colligere. Unde commen-
« tum possit dici plurium studio vei doctrina in mente habitorum in unum collectio ; et quia secundum
« hanc definitionem commentum poRsit dici quislibet libar, tamen non hodie vocamus commentum nisi
« alterius libri expositorium, quod differta glosa. CommeQtum enim solum sententiam exseguens, de conti-
« Dualione vel expositione litterse nihii agil. Glosa vero omnia illa exsequitur : unde dicitur glosa quasi
« lingua. Ita enim aperte debet exponere ac si lingua doctoris videretur decere. Putans, etc. Hucusque
« excusavit se de arrogantia reddiditque benevoium illum laudando ; deinde docilem, quod transtulit Thi-
« maium Platonis ostendendo. Modo ostendit quare super eas partes commentarium fecerit, scilicet quia
« per se ad intelligendum erant difficiles, et ita reddit attentum, dicens : feci commcntarium et superflue,
« scilicet putanSf etc. Est exemplum vel res recondita liber Platonis in Graeco, simulacrum vero ejusdem
« in Latino. Sed simulacrum est obscurius ipso exemplo, quia obscuriorest cujuslibet libri translatio quam
« ejusdem in prima lingua compositio. Causa verot etc. Quare libnim divisit et non totum simul trans-
« tulit, ostendit : est operis prolixitas, et ulrum placeret an non dubielas, et hoc est causa, » elc.

On pourrait croire, d*apr^s ce debut, que not^^e commentaire ne sera quune paraphrase du commen-
laire de Chalcidius. Mais ii n*en est pas ainsi. Chalcidius ne s*est propos^ que de donner rinterpr^tation
des passages du Tim^e c|ui supposent la connaissance des sciences, telle que l*arithm6tique, la g^ome-
trie, la musique, etc. Ici, au contraire, nous avoos un commentaire r^gulier qui suit le texte pas k pas
et sans rien omettre.

« Vnus^ duOf tres, Plato tractaturus de naturali justicia, recapitulat ea qu» dixerat de positiva justitia,
if ut si onus et continus justitiae tractatus, quod facit tali modo, introducendo guatuor personnas, Soora-
« tem, Thimaeum . Hermocratem, Critiam, sub tali tigmento. Cum esset id moris Atheniensium ut in festa
■ die Palladis in domum alicujus philosophi convenirent, ut ab eodem in ali^uo instruerentur, confingit
« Thimsum, Hermocratem et Critiam quartumque cujus nome hic reticet, die festo Palladis in domum
« Socratis convenisse, et ab eodem in positiva justitia instructos esse,' finitoque tractatu, qusesitoque ab
« eis mutuo, id est tractatu de juslilia, promissoque, in crastinum venit. Sed quartum de sociis non inventeas
« sic incoepit narrare, unus, duo, tres, Sed quaeritur cur Plato, quem constat nihilsine causa fecisse, cur
« librum suum a numeris inco^it ; et si a numeris fucrit incipiendus, quare ab istis numeris potius (sup-
« plevimns potius) quam ab aiiis, et quare tres numeros, nec plures posuit, et quare per cardinalia no-
" mina, non ordinalia illos vocavit. Primo igitur, ut Pythagoricus, sciens maximam perfectionem in nu-
« meris esse, quippe cum nulla scilicet creatura sine numero possit existeret, numerus tamen sine quoli-
« bet potest existere, ut perfeclionem sui operis ostenleret, a perfectis scilicet numeris incoepit. Ab istis
« vero numeris idcirco quia sunt partes perfecti numeri, id est senarii. Perfectus est numerus cujus

• partes aggregatas reddent asqualem summam. Parsautem senarii secunda sunt tres, tertia duo, sexta
« unum quse aggregata talem summam reddunt id est sex. Propter ergo perfectionem, a parlibus per-
« fecti incoepit. Amplius inter hos numeros inveniuntur proportiones qu<e musicas reddunt consonantias.
« Inter duo enim et unum est dupla proporlio : ex hac nascitur diapason ; inter tres et unum sesquiquarta,
« ex qua diapente ; inter quatuor et tres sesquitertia, ex qua diatessaron. Quia igitur de creatione rerum, quse
« concorditer, et proportionaliter facta est, tractare disposuerat, recte a numeris obtinentibus propor-
« tionesincoepit. Tres vero tantum numeros ponit, quia de tribus simplici modo, secundum auctoritatem
« Boetii, agit ; de divinis intellectualiter, de mathematicis doclrinaliter, de physicis naturaliter. Tractare
« de divinis intelleclualiter est, remota omni opinione, quid(|uid dicatur de divinis certa ratione subjecta
« conQrmare. De mathematicis doctrinaliter agere, est de eis quse pertinent ad quadrivium sic (ractare,
« ut quod regula dicitur sub oculis in figura ostendatur, ut in quadrivio agitur. De physicis vero natura-
« liter agere estde naturis corporum, subjecta physica ratione,tractare.PercardinaIianominatiUos vocat,

• non ordinalia, ne uni alium praeferre videretur. Et haec sunt verba Socratis in crastinum venientis, nec
« omnes socios invenientis : unusy duo, tres^ o Thimaee, requiro quartum de numero vestro. Quartus iUe
« Plato fuit, qui quasi ab opere se subtraxit dum non sibi, sed Thimaeo, propter praedictas rationes, Ulud
« attriboit. Qui hesterni, » etc.

L'auteur continue de commenter longuement le preambule du Tim^e. II est inutUe de le suivre dans
ses d^Tcloppements sur le d^uge de Deucalion, fond^s sur une mauvaise physique,et absolument d^pour-
vns d*inter6t. Ses explications sur rorigine d'Ath^nes et la fable d'Ericthonius n'ont pas plus de valeur.

Le commentaire sur le discours m6me de Tim^e commence aux deux tiers de la premi^re colonne dudit
feniilet 56 verso. En voici le debut :

« Est igitur Thimaeus de naturali justitia tractatus ad creationem mundi circa quam maxime apparet se
« transferre. Ut enm perpctuitati quaiuor illius causas, seilicet efficieutem, formalem, finalem,' mate-

• rialem ostendit, ut ex talibus causis ^uoddam perpetuum posse creari manifestet. Est officiens causa di-

• viaa essentia, formalis divina sapentia, finalis divina bonitas, materialis qualuor elementa. Quae, ut me-
« lius inteUigantur, nimembrem proponit divisionem, in cujus altero membro efficiens, formalis. Hnalis

• causa mundi continetur, in altero materiaUs et eiTectus. Quae divisio talis est quidquid est vel est carens
« generatione etsemper est, vel habet generationem, nec semper est. Haec ut meiius inteUigamus, dica-
■ mos quid sit generatio, quid sit habere generationem, quid carere generatione, quid semper esse, nec

251 HONORII AUGUSTODUN. OPP. PARS 11. - EXEGETICA. 252

« semper esse. Generatio i^itur, ut ait Boetbius, in guinto super categorias, est ingressus in substantiam,
« id esl principium existentise ; carere vero generatione est carere principio existenti». Semper esse est
u sine prseterito et futuro existere ; non semper esse est per temporales successiones transire. Caret ergo
(( genoratione et semper est, quod nunquam incoepit esse nec aliquid praeteritum nec fulurum babet. Hoc
u convenit divinae essentiae : ea enim nec habuit principium existentiae, nec vices temporis. Hsec est effi-
« ciens causa mundi, ipda enim est omnium creatrix. Hoc idem convenit divinae sapientise. Si enim Deus
<( caret principio, nec potuit sine sapientia esse ; idem est enim illi et esse, et sapientem esse. Ergo et ejus
« sapientia caret principio. Semper vero est auia illi nihil prseteritum, nibil futurum est, sed omnia prse-
« sentia. Haec formalis causa a creatione manai dicitur, quia juxta eam mundum formavit. Ut enim fa-
«< bricator, volens aliquid fabricare, prius illud in menle disponit, postea quaesita materia, juxta mentem
« suam opeVatur, sic creator, antequam aliquid crearet, illud in mente babuit, deinde opere illudadimplevit
« Haec eadem a Platone dicitur arcbelypus mundus : mundus, quia omnia continet quse in mundo sunt ;
« arcbetypus, id est principalis forma. Archos (sic) enim est princeps, iypos (sic) forma vd figura. Idem con-
« venit divinse bonitati, ea enim caret principio et semper e^t praesens. Illa est Hnalis causa mundi, quia
« sola bonitate, ut in sequintibns apparebit, omnia creavit. Itasub hoc membro, efficiens, formalis, finalis
« causa mundi continetur ; sub alio vero materialis et effectus, et duo elementa ; et quidquid ex eis est prin-
« cipium, habet essentiae et per successiones temporales variantur, » etc.

Nous ne croyons pas necessaire de pousser plus loin ces extraits, Nous ne donnerons qu*un passage
qui pr^sente un interdt particulier, pui^qu*il y est question des id^es. II s*agit de cette phrase de
Platon : « Sensilem mundum in quo omnia genera et quasi quidam fontes continentur animalium
« intelli^ibilium. « Et hic periphrasis archetypi mundi,id est divinae sapientiae in qua continentur intelligi-
« lia ammalia. Mos fuit Platonis divinam cognitionem de aliqua re nomine ipsius rei vocare, sed eliam
« differentiam adjungere intelligibilem. Unde diviuam cognilionem de homine vocat intelligibilem homi-
« nem, de lapic e intclligibilen vocat lapidem, quqe eadem vocat ideas, id est formas. Ita enim ut cogno-
« vit res formavit. In divina igitur mente, quse archetypus mundus, gencra inteliigibilium animuTium
« continentur, id est cognitiones de diversis generibus animalium. Et auasi quidam fontes. Ut enim rivus
« est a fonte, sic omnia ab eis sunt quae sunt in divina menle, si quidem vere in eo continentur. »

Le commentaire ne s*^tend pas dans notre manuscrit au dcl4 du feuillet 60 verso, & la Hn duquel il est
tout k coup interrompu. Ainsi, nous ne possedons dei'ouvrage d*Honor6d*Autun,qu'un fragment qai com-
prend k peine ia moiti^ de la premi^re partie du Tim^e. En voici les derni^res lignes :

« Nec vero manus fuerunt ei necessarice cum nihilf etc, nec pedes,quia nul us motus ad quera pedes
« sint necessarii ei convenit. Qaod ut sit facilius, dicamus quod motus alius localis, alius non. Et est lo-
u calis motu&cum tota res modo in uno loco, modo in alio invenitur. Scd localis motus species sunt sep-
« tem : ante, retro, sursum, deorsum, dextrorsura, sinistrorsum, in circuilu. Ad hoc pedes sunt necessa-
« rii. Sed nullus istorum potest mundo convenire, extra quem nullus locus est. Motus non localis, quiet
« rattonalis dicitur, alius spiritualis, alius corporalis e^t ; ^ui rationalis motus, corporalis motus in eodem
K loco est, id est bkbere partes aliier, simul in eo loco qui tirmamento convenit, quia par illius modo est
« in Orienle, modo in occidente. Spiriiualis vero motus animse est : moventur enim ad inteligendum, etc.
« Ita rationalis motns convenit animae et firmamento, spiritualis animae, et hoc est ; nec pedes duxit ei
« necessarios, quoniam a nullo modo motus localis ei competebat ut expositum est, sed rationalii, id est
« in eodem loco, qui dicitur rationalis.

-«a-^Osf^soo-c»

253

HEXABMERON.

254

HONORII AUGUSTODUNENSIS

OPERUM PARS SECUNDA

EXEGETICA.

HEXAEMERON .

(Ex codice ms. inclyt» Carlhusise Gemnicenftis ia Austria eruit venerabilis D. P. Leopoldus Wyderoann
ejus dem loci presbyter et bibliothecarius, edidit R. P. Bemardus Pezius ThetauriAnecdoi. novUsimi

tom . II. parte i, pag. 69.)

PRiEFATIO.

Qaadraginta et sex annis sedificatum est templum
hoc. Maria duodecim annorum fuit, cum Christum
genuit : Christus autcm trigiata et quatuor annorum
in passione solutus occubuit. Duodecim autem et
triginta et quatuor, quadraginta sex fiunt, quibus
annis templum corporis Christi s&dificabalur, quod a
Jndsis solvebatur. In nomine quoque Ad» quadra-
ginla et sex inveniuntur : nam apud Gra&coi A unum
significat, D, quatuor, A iternm unum quod sex fiunt :
U. vero quadraginta significat. Quadraginta ergo et
sex annis templum sdificatur, dum Christus ab Adam
generalur.

CAPUT PRIMUM.
De neocosmo,

Qui multi multa de primis scx diebus disserue-
runt, ei diversa sentientes, obscuriora simplicibus
reddiderunt ; postulat coetus vester litteris promen-
dum, quid potissimum de his sit sentiendum. Majo-
rum ilaque sequens auctoritatem, pando vobis hujus
texlas obscuritatem . Cui vero hoc placeat, elucida-
rio nostro in capite praefigat Hexaemeron.

In primis quaeritur, cur Moyses de lapsu hominis
seripserit, casnm vero angeli reticuerit? sed scien-
dam est, aactores librorum prsecipue concordiam in
scriptis suis attendere, quo possit intentio cum ma-
teria uniformiter concurrere. Intentio quippe Moysis
est restaurationem humani generis per Christum
Ggaraliter narrare, quam intentionem omnimode
satagit suae materias adaptare . Cum in principio,
id est in Christo, omnia asserit creata^ et postmo-
dum cuncta in eo astruit reparata. In toto quo-
que textu suas narrationis nihil aliud ponitur,
nisi quod Christo vel Ecclesiae figuraliter con-
grait. Unde etiam narrationem suam usque ad libc-
rationem populi de Pharaone et principium Jesu
perdacit : Qui populum in terram repromissionis
introdueit, significans, videlicet verum Jesum, qui
populam credentium de diabolo eripuit : cni Pater
priocipatam soper coalestis et terrestria tribuit,etin
noTissimo tempore Eeclesiam in terram viventiam

A introducturus erit. Igitur, quia Dei Filius, per quem
omnia, hominem misericorditer de interitu redemit ;
angelum vcro in reatu juste deseruit, Moyses re-
dempti lapsum describit ; deserti autem caaum si-
lentio premit.

Materia autem sua est hic sensibilis mundus, in
quem homo post lapsum estpulsus ; et adventusDei
unigeniti in hunc mundum, mundi fabricatorisetha-
mani generis libcratoris : quem variis et myslicis
sententiis prsesignat, et ipsis rebus praefigurat : dum
populum de iEgypto per paschalem agnum liberat,
et ad amissam palriam revocat; atque universum
Ecclesiae statum per mirabile tabemaculum praeno-
tat : cunclaque ejus sacramenta perlegaliasacrificia
prsnuntiat. Unde et Novum Testamentum sic Veter^

B continuatur; ut quidquid Vetus proponit, Novum
solvere videatur. Ob quam rem etiam utrumque a
principio incipitur, cum illud, in principio creauit
Deus ccelum et ferraw, istud,in principio erat Ver^
bum, inchoatur. Joannis quippe Evangelium in ca-
none primum ponitur. Et notandum, quod Moyses
propheta Filium principium, et in eo omnia creata
commemorat : Joannes autem apostolus Patrem
principium, et Filium in eo semper, ei quoqua^Iem
mansisse, et omnia per ipsum facta pfaedicat. Quia
nimirum unam utriusque substantiam coucorditer
nobis denuntiant. Dicitur itaque {Gen, i):Inprinci'
pio crcavit Deusccelum et ierram, hocest, Deus pa-
ter creavit in Filio simul coelestia, ct terrestria, vi-
sibilia et invisibilia. Et Spiritus domini ferehatur

Q super aquas, vel aquas fovebat, id est cuncta
de aquis procreanda animabat. Et nota Trinitatem.
Dco Patri ascribilur mundi creatio, Filio rerum
dispositio, Spiritui sancto omnium vivificatio, vel
ornatio. Simpliciter autem sic ad litteram exponitur.
Inprincipio creauitDeus caslum el terram, hoc est, in
momento fecit Deus omnia corporalia,etincorporaUa.
Cceli etenim appellatione, incorporea, ut sunt angeli,
intelliguntur, et cuncta spiritualia quse a nobis non
conspiciuntur. Terrse autem vocabulo corporea, ut
hoc coelum et terra, innuuatur, et cuncta quse a nobis

255

HONORII AUGUSTODUN. OPP. PARS JI. - EXEGETICA.

256

cermmtur. Aliter : /n pnncipio, idestin primis.fe- A quatuor horae fiunl, et unum diem conaciunt. Ideo

cil Deus coelum etterram, deindecaetera. Teiraau-
tem erat inanis, scilicel afnictibus. et vacua, videli-
cet ab animalibus. Hoc ideo de coelo non scri-
bilup, quia superius coelum, quod ccelum coeli
dicitur, mox creatum plenum suis laudatoribus,
id est angelis reperitur. Ipsi enim astra matutina ex-
stiterunl, quae in crealione mundi Deum laudave-
nint; et pro mirabili opere Dei, quod subito ex ni-
hilo processisse viderunt, oranes filii Dei magna voce
jubilaverunt. Astra vero vespertina ad laudem Con.
ditoris processerunt, dum homines electi postmo-
dum creati sunt : qui in morte, ut sidera, occubue-
runt, et ad hoc in exortu aelemi diei ad congauden-
dum per resurrectionem effulgebunl.

autem non primus, sed unus dies dicitur, quia idem
semper repetitur ; ut scribilur : Orrfma/u?n« tuaperse-
verat dies (Psal. cxviii, 91), Illo primo triduo nox
prorsus tenebrosa manebat ; quia eam nec luna, nec
sidera illuminabant. Notandum autem, quod dies a
luce inchoatur et in luce terminalur : quia omnia
opera Dei a Christo, qui est lux vera, inchoantur, et
in eodem cuncta consummantur.

Dixitque Deus : Fiat /irmamentumin medio aqua'
rum. Hoc est : firmameiitum, quod in medio
aquarum locatur. alque coelum appellatur, de
ipsis aquis in modam crystalli induratum affirma-
tur : quod ideo apud Josephum crystallinum coelum

EUenebra,erant,uperraciemabyssi. hocosl.terra B TT""": ?""" '"'".'"•.''"* ™r ^V" ««'T ""
erat abysso im„,ersa. id cst profundilate aq^arum ■""""'"■"• ^""^" P"""' *''"* '" """** "^'•"'»-
operta : quae aqua eral tenebrosa, quia adhuc nulla luce
illustrata. Nulla autem creatura erat, quse tenebrae ap-
pellaretur, cum tenebrae nihil aliud, quamabsentia lu-
cis comprobentur. Sed haec tetra rerum imago chaos
vel informis maleria cognominatur. Porro forma ele-
mentorum tunc lemporis erat talis : Terra ipsis, qui-
busnunc, terminiserat circumscripta, sed tota aquis
operta : et ejus species talis, qualis adhuc sub pro-
fundo maris. Porro ignis in lapidibus et ferro late-
bat ; aer vero et terrae et aquae mislus inhaerebat.
Aqua autem universam superficiem lerrae contege-
bat, et toium spatium usque ad coelum replebal ;
seque aquis superioribus, quae adhuc superccelos
sunt conjungebat. Non autcm crassitudine uti
nunc spissabatur sed in modum nebulae tenuis dif-
fundebatur.

CAPUT II.

Et dixit Deus : Fiat lux. Cum de deo, dixit,
scribilur, nostro more dicitur, et efficacia ju-
bentis exprimitur. Dei aulem dicere nihil est aliud,
quam per verbum suum omnia condere. Per hoc
verbum hanc corporalem lucem de elemento ignis
protulit, et eam huic mundo intuiil. Quae lux lunc
talem clarilatem, qualem nunc ante solis exortum,
exhibuit : et tenues tunc aquas, ut nunc aerem, i!-
lustravit. Peir duodecim aulem horas super lerram,
ul nunc sol mansit : per duodecim vero, inferiora
orbis illuminavit.

Et vidit Deus lucem, quod esset bona. Hoc est,
rationali creaturae intelligere dedit : quam bona
sint cuncta, quae per lucem cernit. Et divisit lucem
ac tenehras : scilicet ut lux duodecim horas super
terram, et duodecim sub lerra splendesceret : tene-
brae quoque a luce fugatae duodecim horas sub terra
tolidemque super terramdelitescerent.Zonaquoque,
quae in medio orbe, igne candet, per cum aequino-
ctio gaudet.

Appellavitque lucem diem, et tenebras noctem :
id est appellare fecit. Sicut nos dicimus, do-
mum fecit, cum quis facere jusserit. Factumque est
vespere et mane, dies unus. Vespere est finis diei ;
mane autem finis noctis : quae duo juncta, viginti

runt. Quae autem inferius spatium occupaverunt, in
densilalem, quam hodie habent, coUectae sunt. Unde
sequilur Congregentur aquce, quoe sub ccelo sunt^ in
locum unum^ et appareat arida, Jussu quippe
Dei aquas, quae prius instar ncbulae rarae dif-
fundebantur, in unum locum spissando subito colli-
gebantur. Qui locus oceanus appellatur, et terra
prius limosa arescens, apta germinibus reddebatur.
Postquam autem media spatia inter coelum et terram
vacua apparuerunt, ignis etaer, quae prius sub aquis
pressa in terris latuerunt, congrua sibi loca libere oc-
cupaveruct. Elignisquidemaltiora, aer veroinferiora
mundi naturaliter repleverunt, et tunc luce nuper
creata clarius cuncta illustrari meruerunt. Sciendum
G autem quod omnes fontesvel flumina deoceanofluunt
et in eumdem eliam refluunt. Amaritudinemverona-
turalem in terra deponunt, per quam occultismeati-
tibus currunt. Similiter autem aqua a tractu spirami-
nis ventoi-um in nubes tollitur, et iterum ad terram
per pluviam deponitur. Fiumina autem, quae hodie
regiones dirimunt, maxima ex parte in diluvio eru-
perunt. Quaeritur, cum flumina omnia mare intrent,
cur roare non redundet? Sed traditur, quod soi na-
turalt attractu totum in die ebibat, quod tota nocte
de dalcibus aquis mari influit, iterumque per plu-
vias ad terras descendit.

Et vocavit Deus aridam terram, congregationes-
que aquarum appellavit maria : hoc est, sic appel-
lari fecit, sicut jam dictum est.

D

Et vidit Deuiy quod esset bonum : hoc est, ncenti
rationalis creaturae indidit, quam bona sunt cuncta,
quae Deus condidit. Et ait : Germinet terra herbam
viridem et lignum pomiferum, Mox ut aqua a
terris recessit, confestim terra jussu Dei cunctas
spccies herbarum et arborum, insuper et fnictus
earum Jam maturos protulit.Notandumautem, quod
hoc verno tempore contigit : et ideo eodemtempore
hoc idem annus observare consuevit.

Dixit autem Deus : Fiant luminaria magna infir-
mamento cmli : hoc est, infra firmamentum coeli,
Sol quippe in medio mundo locatus, luna au-
tem in hoc aere constituta ; pUnetse quoque suia
circuUs affixi traduntnr : sidera solummodo firma-'

ss*;

HEXAEMERON

258

menlo impressa feruntur. NoUndam aulem, quod A verit; quia nimirum primum de hoc elemento vo-

cunela ternis, et temis diebus in creatione absol-
TUDtur ; quia videlicet omnia per Trinitatem perfi-
eiuntur. Tribus enim diebus elementa, et tribus quae
infra ea sunt, sunt perfecta. In principio namque
ecElum et terra, ad materiam ex nihilo creanlur,
ignis et aer in lerra aquis operiebantur. Deinde
prima die lux ab igne sorenatur, secunda coelum ex
aqua inslar cryslalii solidatur; lertia terra fundatur
et aqaa ab ea segregatur, ipsaque terra floribus et
nemoribus condecoratur. Quarta coelum et aer su-
perior sole^ luna et stellis ex igne productis, illuslra-
tur. Quinta aer inferior, avibus, aqua piscibus fe-
cundatur. Sexta terra animalibus ex ipsa procrcatis
onustatur. Primi autem tres dies, qui ante solis
exortum transierunt , squioocliali lege , id
aDqnali diei ac noctis spatio, prieterieruiU. Sed et
quartus, qui lampas solis et lunae protulit, aequino-
ctio insignis fuit. Quseritur quid de luce nuper creata
actum sit, quae post jubar solis efifulsit? Fertur
quod, sicut raritas aquarum in spissiludinem oceani
prius est redacta, ita tenuitas lucis in corpulenliam
solis sit compacta, el in globos lunae ac stellarum sit
densata, ejusque clara gloria his prseclaris gemmis
sit amplius adomata.

CAPUT III.

Et fecit duo luminaria magna : majus utprcges-
set dieit et minus ut pra^esset nocti, Magna lumi-
naria ideo dicuntur, quia nobis magna videntur.
Caeleram luna minima stellarom fertur; septentrio-
nales autem steils majores sole scribuntur. Quaeri-
tur quidnam obseuri in corpore lunse conspiciatur?
Sed dicitur lunae globos ex igne et aqua esse forma-
tus. Qui si totas esset igneus, terra ejus yicinitate
ezusta torreretor ; nunc autem ejus calor aquae ele-
mento tempeFatur, et inde obscumm illud in ea vi-
deatur. Hincque iit, quod luna propria luee careat,
nec, nisi a sole illustrata, resplendeat, et ab ea etiam
ros noctarous perfluat, et super terram luceat. Ali-
quando quidem super terram lucent; aliquando op-
positis nubibus non lucent; semper autem illa loca
splendore replent, quo fixa manent.

Et sint et signa et tempora : In signa sant,
quia pascha nobis certo tempore celebrandum,

luit animantia producere, el cuncta hujus admi-
slione fecundare. Genera ergo piscium et reptilium
in aquis natare permisit, volucram vero in aere vo-
larejussit. Aeris etenim natura nibil aiiud, quam
aqua esse fertur, et baec cunctis animantibus vita-
lem flatum dare perhibetur. Atque idcirco tempes-
lates in aere, uti in mari, procreari traditur. Aqua
quippe in nubes condensatur, et iteram ventis in
pluviam dissipatur. Bx ipsaram quoque nubium
collisione tonitraa concrepant, et ex ignis excus-
sione fulgura corascant. Ex procellis autem venti
procreantur, ipsoramque in imbres, in grandinetn
formantur, ex frigoris vero inclementia pluvia in
nivom commutatur. Hiec autem turbulentia in aere
est Q tautum versatur. Caeteram spatia inter coelum et
aerem perpetua luce et tranquillitate plena credun-
tur. Aer quoque iste nocte tantum obscuratur, quae
ab umbra terrae generatur. Superior vero aether jugi
die laetatur. Quod autem in noctae stellae videntur
cadere, stellae non sunt, sed igniculi ab aethere flatu
ventarum in aera tracti.

Dixitque Deus : Producat terra jumenta , et
reptiliaj et bestias terras. Notandum, quod de
aquis duo genera producuntur, sciiicet natantia et
volantia : de terra aotem tria formantor videlicet
gradientia, reptantia, serpentia.

Igitur omnibus creatis ad usum hominis uecessa'
riis, ipse etiam de terra educitur, qui caeteris omni-
p bus ut dominus praeficitur. Qui etiam ad imaginem
et similitudinem Dei creatus memoratur, ut coeleste
animal intelligatur : dum ratione et intellectu a cae-
teris animantibus sequentratur. Et quia ei Dominus
quandoque couniri disposuft, ei partieipium cum
omni creatura tribuit : Scilicet discernere cum an-
gelis, sentire cum animantibus, crescere cum herbis
et arboribus, esse cum lapidibus. Corpus ejus de
quatuor elenentis compegit, animam scientia reple-
vit, et omni corporali creaturae praefecit. Traditur
eliam, quod quasi triginta annoram fuerit, quando
creatus sit, atque sapientiam Saiomonis, Samsonis
fortitudinem, Absalonis pulchritudinem habuerit.

Dixitque Deus : Ecce dedi vobis potestatem nt-
per universa. Ante peccatum homo omnia subjecta

aiiqnando quoque tempestatem vel serenitatem , D babuit ; post peccatiim vero ipse omnibus subjacuit.

aliquando etiam aliquid futuri ostendunt. In signa
sunt qaoque navigantibus et in arenosis regio-
nibus iCer agentibus. In tempora vero sunt aequi-
noelia ; et solstitia certa dimensione veris, aestatis,
antomni, et hiemis proferunt. In dies sunt, quia
nunc longiores, nunc breviores suo ortu vel oecasa
effieiunt. In annos sunt, quia luna suum annum
comroonem trecentis quinquaginta quatuor diebus
peragit ; sol vero trecentis sexaginta quinque diebus
saam annam percurrit ; stella Martis duobus annis,
Jovis daodecim, Satorai triginta annis suum carsum
perficit.

Dixitque Deus : Producant aquag reptilia et volo'
tilia. Hic SeripCura aperit, car Spiritus Dei aquas fo-

Ante reatum hominis terra nil noxium, nullam her-
bam venenatam, nuUam arborem steriiem protulit :
quae postmodum in poenam hominis venenum herbia
intalit, fructus arboribus abstulit. Aves quoque non
raptu alitam vivebaat, nec ferae bestiolas ad esum
lacerabant, sed omnia commoniter de herbis terrae
aiimenla sumebant. Unde sequitur.

Et erunt tam vobis^ quam illis in escafn. Postea
vero non solum aves avibus, vel Feraft l>e8tiis in-
sidias ponunt ; sed etiam ipsi hondini domestica
animalia violenter rapiunt. Et vidit \ Dtl^ duncta,
quag fecit, et erant valde bona. Cunela, quae
fecit Deus per se considerata^ sunt bona singola,
in universilate autem numerata sont valde bona :

259

HONORII AUGUSTODUN. OPP. PARS I. - DIDASG. ET HISTOR.

quia licet unuin alleri coalrarium videalur, unum-
quodque tamen necessarium comprobatur. Hinc
qu«erilur, cum diabolus inter bonas Dei creaturas
sil creatus, quaiiter dicatur bonns, cum uUra quam
dici potest, sit malus? Similiter quseritur de ser-
pentibus vel aliis animantibus, quae sunt nociva et
ideo putantur esse mala. Sed sciendnm est, quod
diabolus a Deo quidem bonus sit creatus» a se ipso
autem in malum commutatus. Qui tamen aliquo
modo dicitnr bonus, quia in Dei republica compro-
batur necessarius ; dum adversarios Dei juste punit,
telul tortor crudelissimus. Serpentes vero vel csetera
animalia his similia comprobantur bona; quod
josta ab hominibus exigsnt supplicia, vel ad diver-
ses medicinas sunt utilia.

Et requievit Deus die septimOf et sanctificavit il-
lum (Gen, ii). Septimum diem Deus Pater anii-
quo populo celebrandum instituit : octavum vero»
qui et primus est, Deus Filius novo populo obser-
vabilem iecit. Uterque autem maximo sacramenlo
gravidus existit. Sicut enim septimo die Deus opera
hujus mundi consummasse scribitur, ita hic mundus
per septem millia annonim extendi dicitur. Et sicut
septima die Deus ab opere suo requievisse legitur,
ita jusiorum corpora in sepulcris^ animss vero illo-
rum in gaudio post laborem requiescere creduntur.
Per diem etiam septimum dies judioii designatur,
in qua omne opus Ecclesiae consummabitur, eique
requies aeterna recompensabitur. Per diem vero Do-
minicam, qu® et prima et octava notatur, seternitas

A de munda terra rormaiur, et sexta aetate Ghristus
de Yirgine generatur. Ea etiam die Deus animalia
fecit, et sexta aetate fideles, animaiia sua, ad pascua
vitae vocavit, quae pastu corporis sui refecit. Haec
dies per vesperam complebitur, cum hic mundus
igne extremo delebitur. Septima die requievit Deus
ab emnibus operibus suis, et septima seute requies-
cet in Sanctis omnibusprosezdierum operibus,oum
Deus erit omnia in omnibus. Hsec diea vespera non
terminatur, quia illa requies nullo fine coangustaiur.

CAPUT IV.

Quid vero beatus Augustinus senliat de his die-
bus , quam brevissime studiosis dicemus. Suas
autem sententias nostro stylo pemutamus, quo le-
ctori festidium tollamus. Si enim ipsius verba po-
suero, nec pagina capit prolixitatem disputantis ;
nec infirmus intellectus gravitatem argumentanUs.
In principio creavit Deus co^lum et terram. Eoc est,
in Filio suo, scilicet in Sapientia sua, Deus Pater
creavit omnia simul spiritualia et corporalia ; sicut
scriptum est : Qui manet in mternum, creavit omnia
simul {Eccli, xviii, 1). Et iterum lOmniaperipsum
facta suntt et sine ipsofactum est nihil, quodfactum
est; in ipso vita erat (Joan. i, 3, 4). Hoc est dicere :
Omne quod postmodum factum est, materialtler ac
formabiliter, semper in verbo Dei fuit causaliter ac
praedestinaliter. Uode scriptum eat, qui fecit quie fu-
tura sunt. Goeli autem ac terrae nomine universaliter
omnis creatura comprehenditur. Non est autem

praefiguratur : quando finito labore post septem ^ aestimandum aliud inseusibile a Deo ante angelos

millia annorum octavum secundum inchoatur ; in
quo una dies melior super millia speratur, quse per
solum Filium omnibus credentibus datur. Ergo per
requiem septimi diei requies animarum in septem do-
nis Spiritus sancti innuitur, per requiem octavi diei
requies aetema in oeto beatitudinibus exprimitur.

Sex quoque dies primi designant sex aetates mun-
di. Prima die lux creatur, et prima aetate homo in
paradiso ad perfruendam aetemaro lucem collocatur.
Haec dies vespera clauditur, quando humanum genus
in diluvio mergitur. Secunda die firmamentum intra
aqoas solidatur , et secunda aetate humanum genus
in Area ab undis conservatur. Hsec dies vespera ti-

creatum : omne enim sensibile dignins insensibili
praedicatur. Angelica itaque natura, quae est intelle*
ctualis, in primis conditur, ubi Deus in prineipio coe*
lum creasse legitur. Sicul de primo angelo scribitur :
Ipse est principium viarum Dei (Job xl, 14). Quae id-
circo coelum appellatur, quia Deus in ea habitat, et di-
vina secreta in ea celantur : et haec coelum coeli dicitur«

r^rra autem erat inanis et vacua : Hoc est eorpo-
ralis creatura adhuc informata^ sed in verbo De|
cansaliter posila.ff tenebras erant super faeiem
abyssi : Hoe est, cuncta ab aquis creanda bon eranl
ad hoc per formas disereta. Et Spiritus Domini fe-
rebatur super aquas : Hoc est Spiritus Domiai con-
cta in formas discrevit, quae de aquis vel per aquas

mlur. dum Penlapolw cum omnibus incoUs suis in- D commislionem fieri disposnit. Soieadmn vero quod

eendio consumitur. Tertia die terra ab aquis sepa-
ratur, et tertia astate fidelis populus ab infidelibus
segregatur : dum Abraham et sua posteritas circum-
eisione, deinde filii Israel lege a gentibus seque-
strantur. Haec dies vespera terminatur, dum idem
populus a gentibus undique vaalatur. Quarta dies
sole et luna illustratur, et quarta aetas regno David
et lemplo Salomonis decoratur. Haec dies vespera
concluditur, dum destructo templo populus in Baby-
lonem captivus ducitur. Quinta die aves de aquis
producuntur, piaces inibi relinquuntur ; et quinta
aetate nnilti de captivitate relaxantur, plurimi in ea
retentantur. Haec dies per vesperam desiit, dum Ju-
daea gentiii regi subdi promemit. Sexta die homo

Dees non prius materiam, deinde formam fecit ; sed
simul omnia formata protulit, sicut cantus cum voce
simul procedit. Porro quod hoc vel hoc, illa vel illa
die fecisse legitur, hoc nostro more dicitur : a qui-
busminime intelJigitur, quod omnia simul fecisse
scribitur. Nuilum autem hominum scire poase puto,
quantum inter creationem angeloram et huiua
mundi tempus defluxerit, niu cuiDensrevelaTerit; *
praesertim cum adhuc tempus non fuerit , sed enm
islo mundo coeperil, et nihil aliad tempns sit nisi
im ac noctis, vel aani, ut puta veris, aBslatis, au-
tumni, hiemis vicissitudo ; vel rernm de praeterifo in
praesens, de praesenti in futurum transmukatio. Om-
.nia enim quae Deus creavit in aetemum pernanere

261

HEXAEMERON.

262

credaiilar, licet alia in alia permuleatur. Etcum hic A dum quod non primus dies, sed unus dicatur, quia

mundus vix ante sex millia annorum formatus sit,
frivolum videtur, quod angelica natura cum eo esse
caeperil. Igitur angeli diu ante hunc corporeum
mundum in beata et setema vita traduntur; unde
etiam in crealione hujus Deum magna voce laudasse
scribuntur. Ad Job namque Deus creator dicit, cum
ponerem fundamcnta terrs et cardines orbis, lau-
davenmt me astra matutina et jubilaverunt omnes
filii Dei.

Ei diaii Deus : Fiat lux, et appellavit lucem diem.
Qaaeritar utmm Dens aliquam spiritualcm vel cor*
poralem Incem fecerit , cujus visione angeli frue-
rentar : vel afiquam diem formaverit, cujus prssen-
tia delectarenlur? Sed hoc ab intellectu excludilur.

angelica natura, quse dics vocatur, sic ab aterna die,
Deo inchoatur, quod nullo iiue terminatur. Et haec
est illa, unus dies melior in alriis Dei super millia»
quia profecto particula angelicas vit® melior com-
probatur, quam multa millla annorum» quae hio in
afflictione peraguntur. Quueritor, cum corporea lux
non esse in coelo dicatur, cuuusmodi splendor an-
gelis lucere credatur 7 et utrum illa patria obscura
sit et angeli in tenebris latere arbilrandi sinl? Sed
sciendum est^ quod innumerabilia angelorum sont,
qai singoli hune solem septoplo sua clarilate vin-
canty et ineffabilem splendorem ab seterno reci-
piunt. Nam eivilas illa non eget sole, neqoe luna,
sed Deos omnipotens lumen ejus est, ciyus pulchri-

eum intelligibile meUos insensibili couniatur. Brgo B ^^?^^®"^ »^^ «^^"°* mirantur, et in quem angeU de

ipse Deos lux idtelligitnr, qoi lox vera scribitur :
de ciqus visione ita angelica natura illuminatur, ut
hic corporeos dies a sole illostratur. Dicitur itaque :
Dixit Deu$ : Fial lux : Hoc est per verbum suum
Deas locem sose sapientiae angelicae naturse infudit,
et dein adhuc omnibus creandis scientiam dedit. Et
facia esi lux. Yera quippe lux et seterna Dei sapien-
tia lucidam sapientiam, scilicet rationalem intelle-
ctum condidit, quem angelicis spirilibus indidit;
quo creaturam a creatura discemere possint ; sicut
scriptom est : prior omnium creata est sapientia.
Deos itaqoe dixit, /iat lux, cum angelos luce sa-
pientiae iUastravit. Ipsa est enim candor lucis seter-
nae. Facta est autem lux, cum cognoverunt Deum

siderare prospicere praedieantur. Si aotem hic mun*
dos tot solibos illuminaretur, quot diebus annos
volvitor, qua gloria potas perornaretor? et revera
si ita esset, tou illa lox iUi superaa luci coUata te-
nebrse essent. Brgo nulla aHa lux vel dies ibi cre-
dltur, quam claritas Dei et splendor angelorom
stque sanctoram, qui ineffabiliter vincont omnem
folgorem visibilium.

Quaerilur etiam quid sit regnum coelorum, vel
quod praemium ibi tribuatur spirilibus beatorum? si
ibi amoena loca aut splendida moenia sestimanda
sint, vel vestes pretiosse, aut variae deliciae ibi prse-
sentandae sint ? Sed cum regoum coelorum non aUud
quam pax et gaudium legatur, nulla locorum vel

omnia in sapientia jam fecisse , quae adhuc fulura C aedificiorum amoeaitas aut preliosisslmarum rerum

erant : In qoo omnes causas et raliones reram jam
conspiciebant. Et vidit Deus quod esset bonum : sci-
Ueet qaod Greatorem a creatura discernebant , et
creataram despicientes, Greatorem laudantes, dili-
gebant. Et divisit lucem a ienebris : Hoc est forma-
tam et intelUgibilem crealuramabinformatadiscre-
vit, dcm ei adhuc creandse scientiam dedit.

Appellavitque lucem diem, et tenebras noctem-
Hic quseritur utrum ante hunc mundum dics vel nox
fueriot qute hoc vocabulo appeUata sint, ct quae sibi
per vices successerint. Sed cum anle hunc sensibi-
lem mandum tempus non fuisse comprobetur, diem
aotem et noctem tempus esse non duhitetur : non
hic temporaUs, sed setemus dies intelligi nccessario

corporaUum vei incorporalium consuetudo esse
comprobatur ; sed sola visio omnipotentis Dei decla-
ratur, in cujus contemplatione beati aeteraa pace et
pleno gaudio et omni abundantia omnium bonoram
perpetualiter perfruuntur, et perfruendo semper
insatiabUiter sine fine saturabuntur. Unde et vespere
et mane hic nominatur, nox autem in his sex diebua
non memoratur. Quasi enim in vespera, sic illa
seteraa dies inclinat, cum angelica natura creaturam
per se considerat. Quasi vero in mane exsurgit,
cum in laudem creatoris pro mirabiU creatione
erumpit. Quasi aotem dies clarescit, com hanc in
verbo Dei per ipsam veritatem aeteraaliter sobsistere
conspicit; nox vero non interseritor, quia iUorum

monetor. Angelica quippe natura est aeteraa dies, ^ scienlia nulla ignorantia obtegitur. Sacra Scriptura

qoam fecit Dominus, in qua nos laetabimur et exsul-
tabimus, quando post resurrectionem aequales an-
gelis erimos , et Deom facie ad faciem , sicati est,
videbimos. Locem itaqoe Dens diem appellavit, dom
ipse vera lox habitans locem inaccessibUem et sem-
fdter&a dies angeios luce sapientiae splendentes cla-
ritate 8ua aeteraos Sol ot hic corporeos sol hunc
diem illuatravit. Tenebras qooque noctem appeUa-
vil, qoia corpoream ereatoram adhuc in informi
materia lalentem maxima distantia spiritoali separa-
vil. Omnis namqoe corporea crealura, si spirituaU
comparatar, jore tenebrae appellatur.

Faciumqui est vespere et mane dies unus, Notan-

se conformat hominum intellectibus» ut mater infan-
tiom moribua aut veluti cera reversis sigUloram
impressionibus. Materao namqoe incesao com tar*
di» ambulat, cum capadbus ad alta volat , altito-
dine soperbos irridet, profooditate attentos ter-
ret, verilale magnos pascit, affabiUtate parvulos
nutrit.

Haec ergo una die Deum cuncta insimul creasse
sapientibus narrat, hasc tardioribus sex diebus
Deum opera sua explevisse commemorat : a capaci-
bus quippe vix inteUigitur, quod Deus ona die, imo
uno ictu ocuU, omnia insimul creasse legitur. Ata^
dioribus autem facUe capitur, ut pomum fractom a

263

HONORII AUGUSTODUN. OPI>. PARS II. - UXEGKTICA.

264

parvulis manditur, quod sex dicbus omnis factura A
absoluta tradilur. Ergo per unam diem , in qua
cuncta creata indicat, lucidam 9ngelic2e subslanliae
naturam insinuat, quam aetemus sol justitiae suo
splendore irradiat. In qua die ipse cuncta condidit,
dum angclis in verbo suo cuncta adhuc creanda
praenoscere tribuit. Per sex aulem dies, quibus Do-
minum opera sua perfecisse dicit, perfectionem tan-
iam faeturee Dei innuit, quaniam per senarinm nu-
merum exprimit. Qui in numeris ideo perfectissi-
mus memoratur, eo qnod suis partibus per omnia
compleatur. In unitatem quippe eC binarium et ter-
narium solvitur, et ab eisdem in integrum reslitui-
tur. Unnm enim et duo et tria sex faciunt. Quam
regulam peritissimus philosophorum Plato non
ignoravit, qui ob perfectionem ejusdem numeri li- q
brum suum sic, unus, duo, tres inchoavit. Per uni-
tatem itaque ipse fons et principium omniuro rerum
Deus intelligitur, qui vere solus unus esse dicitur, a
quo binarius nascitur, dum spiritualis creatura ab
eo producitur, a quo item teraarius gignitur, dum
corporeus mundus condilur. Qui numerus replica-
tur, dum omnia ex Fatre per Filium in Spiritu san-
cto subsistere inteliigibiii nalurae manifestalur. Se-
narius ergo numerus consummatur, dum triplex
factura, scilicet spirilualis, sensibilis, insensibilis^
a triplici factore^ Patre videlicet, et Fiiio et Spirilu
sancto contineri consideratur. Unde etiam septima
die Deus ab operibus requievisse describitur, quia
post perfectionem Deus a creatura sua in se re-
quiescere, el ipse in eo solummodo requiem habere
cognoscitur.

CAPUT V.

Dixit quoque Deus : Fiat firmamentum in medio
aquarum, et ditndat aquas ab aquis, Et factum eft
ita; et fecit Deu$ firmamentum , et voeavit illud
cailum, Quod totum sic iteratur : Dixit Deus : Fiat
firmamentum, id est in verbo suo setemaliter
constituit fiendum. Et factum est ita : scilicet in
cognitione angelica, qui videlicet conspiciebant jam
in verbo Dei subsistere, quod adbuc futurum erat
in re. Et fecit Deus firfnamentum, postea videlicet
in ea forma, qua hodie cernitur. Et vocavit illud
ccelum : id est ab hominibus sic appellari docuit. Et
factum esi vespere ; cum angelica societas, quslux D
vel dies appellatur, crcaluram firmamenti in pro-
pria natura consideravit; et factum est mane^ cum
Creatorem inde laudavit. Et sic factus est dies se-
cundus , cum ab eterno die Dei de lace sapientiae
angeliei illustrantar spiritus : qui ab eo dies vel lux
denominantar ; et adhuc condenda, eis per ipsum
revelantur. Dixii vero Deus : Congregentur aquas^
quassubcalosuntf in locumunum; etappareaiarida.
Factumque esi ila. Congregataque estaqua in locum
unum, ei vocavii Deus aridam lerram. Hoc eodem
modo, ut superius, interpretatur. Dixit Deus, con-
gregentur aquas, id est in verbo suo ab aetemo eas
congregandas praefixit. Factumque est ita^ scilicet
natura angelica ita fiendum in verbo Dei cognovit

congregala est aqua , quae apparuit arida; postea
vldelicet in ea forma, qua uunc utraque creatura
producit germina vel animalia. Et facium est vespe-
re, cum ereatura aquae et terrae per se ab angelis,
qui dies nuncupanlur, consideratur : Et factum esi
mane, cum Creator inde laudatur. Fitque diestertius
cum ipsa intelligibilis nalura a Trinitale illustratur;
et ei singula condenda praemonstrantur. Sic quoque
de cseteris diebus sentiendum. Notandum autem,
quod septimae diei mane, et non vespere, ascribitur ;
et in hac die Deus requievisse dicitur : quia nimi«
rum omnis creatura mane per exordiam ab aetemo
die Deo habuit; sed uullum vespere alicujus finis
habebit, et per septiformem Spiritum factore soo
aeternaliter requie&cit. Sacra Scriptura Deum omnia
insimul creasse affirmat, et ecce, eum sex diebus
opera sua consummasse denuutiat. Omnia eum
simui crcasse in veritato accipitur. Sex aatem
dieruro distribulio nihil aliud intelligitur, quam
quaedam discretio, vel quidam rerum ordo contexi-
tur ; cum quaeque creatura ab alia vel aCreatore, in
intellectu angelicae ralionis discemitur : unde et
vespere et mane interseritur. Vespere^ cum creatura
in sui nalura ab angelis conspicitur ; mane, cum
Creator inde laudibus extollitur. Dies autem ideo
nominaatur, cum ab ipsis cuncta in Verbo Dei con-
templantur.

Primo itaque lux in ordine ponilur, quae dies
etiam nuncupalur, el angelica substanlia declaratur ;
quaeque a luce aeternae sapientiae illustratur. Secundo
firmaroenturo locatur, a quo hic corporeus mundus
inchoatur. Tertio species maris et terrae, in qua non
realiter, sed potentialiter herbaram et lignorum
natura formatur. Quarto »ol et luna cum sideribus
in igneo elemento, potentialiter quidem, locantur.
Quinto de humido aere volatiiia, de aqua vero nata-
tilia, iterum potentialiter educuntur. Sexto de terra
animalia, cum homine nihilominus potentialiter,
proferuntur. Qui ordo, quia ab angelica natura, quae
dies dicitor, in verbo Dei per senarium numenim
discernitur ; recte idem dies sexies repetitus descri-
bitur. Quem eumdem septimum Dominos benedicit,
et in eo requiescit : quia angelicam naturam Domi-
nus septiformi Spiritu replens sanctificat, atque eam
in se requiescere praestat. Haeccunctasicintelligen-
da, sequens Scriptura manifestat.

Hie est, inquit, liber generationis coeli ei ierras in
die; quando fecit Deus coflum ei ierram, ei omne
virgultum agri, aniequam oriretur in ierra. Hoe
utique de iUa una et aeteraa die dicitur, in qua
omnia insimul Deos creasae scribitor. Brgo stcot
homo ad similitodinem Dei conditur; ita etlam isti
temporales dies, ad similitudinem illoram sex, vel
potius septem, iu verbo Dei aetemaliter manentium,
creati dicunlur ; et omnia etiam in hoc, in mundo,
formata ad simililudinem formaram in Deo consis-
tentium, creala non absorde dicnntor.

Abhinc jam series corporeae creaturae texitur, ubi
fons erumpens de terra, totam terram irrigasse; et

itio

DE DECKM PLAGIS .EGYPTl.

i6C

Deus honilnem formassc , et paradii^um plantasse A
assehtur ; et animanlia ct ligna dc lcrra produxisse
legilur.

Qua aulem die hebdomado}, vcl quo ordinc, ulrum-
ne una die vel pluribus, cuncta in specics formavc-
ril, ignoratur. Sed prius fscta mundi machina cum
luminaribus , deinde in primis hominem in boc
muudo, ut puta, dominum mundi; ct ejus hnbila-
lionem, scilicet paradisum, fecissc ; deindc ad ejus
subjectionem , aGimantia volucrum, piscium el bc-
sliarum, et eorum viclum, videlicct herbas ct arbo-
rcs, produxisse pulatur. Quse cuncla roox creata, ad
homiaem ducla leguntur : post quse et mulier for-
inata, ct cuncta ei subjecta referunlur. Ulrum vero
liomo diutius in paradiso manserit, dubitatur ; licet
muUo tempore inibi habitasse a plai*ibus astrualur. o
Igitur in his aeternis sex diebus Deus cuncla causa-
iiler creavit, el ab omni opere in seplimo requicvil.
\a istis autem temporalibus omnia temporalia et cor-
poralia rcaliter per species el formas fecit; legem
crcscendi, permanendif alia ex se gignendi dcdit. Kt
Iia^c cuDCta Filius cum Patre usquc modo opcralur :
pcr quem adhuc omnis corporca crcatura in melio-
r«!m statum Iransformatur.

CAPUT VI.
De Incarnationc CkrisU,

IngressaSapientiaDei, octavo Kalendas Aprilis, in
uterum B. vir^inis Maria;, anno ab originc mundi qua-
ter millesimocenlesimo octogesimo quarto, octavi ma-
gni paschalis c>cIiquingentesimo tertio decimo, Octa-
viani Augusti quadragesimo secundo , cycli solaris
oclavo, cycli decennovenalis octavo decimo, cycli lu- ^
naris quinlodecimo, indiclionesecundcconcurrenti-
bus... Epactis sepleniSf feria sexta,Iuna decima.anno
ctiam aetatis ejusdem virginis duodecimo. In quo
ulero corpus suum per novem menses et sex dies,
id est, per quadragies sexies senos, hoc est per du-

(110) Mendum,

centos septuaginla sex dies a^difieavit. Hoc enim
tcmpus compulatur ab oclavo Kalendas Apriiis
quando conceplus est, usque ad octavam Kalendas
Jannarii, quando nalus fuil Christus. Katus estergo
vii Kal. Januarii, indiclionc icrtia, dominica vcl in-
fra, noctc. A qua nativilale, dic octava circumcidi-
lur, et die quadragesimo in tcmplo praesentatur. In
quo lcmplo duodennis adolcscens, sapientes inlerro-
gans invenitur; el anno vicesimo octavo <'H0), el ter-
lia Chrisli dic tricesimi anni a Joanne baplizalur, et
triccsimo tcrlio anno ct dimidia oclava Kal. Aprilis,
qua die conceplus fuerat, a Juda^is comprchenditur :
quorum lingua primum, hora tertia crucifigilur, et
scxla per roilites in crucc sustollitur. In qua cruce
per tres horas, id est sextaro, sepliroam et octavam,
fuit, atque hora nona exspiravit. A qua hora usque
ad diluculum resurrectionis sunt quadraginta horae,
ipsa quoque hora nona connumerata. His enim horiB
corpus Chiisti exanime jacuit, quod posilum est iu
sepulcro vesperi ; in quo per triginta scx horas re-
quievit. Resurgens aulem diluculo, prima Sabbali
pcr quadraginta dies in terris conversatus cst, ubi
voluit , et quomodo voluit. Quadragesimo vero die,
videntibus apostolis suis, coelos ingressus est, alque
in dextera sui Palris resedit. Unde die abascensione
decima Spirilum sanctum super aposto!os misit.
Qua die factus cst homo primus, eadem die conce-
ptus est homo secundus. Sexta enim die et homo vc«
lus factu^ est in paradiso, et homo novus conccptus
in ulero Virginis. £l qua hora terrenus homo invasit
pomum , humanum genus interempturus ; cadem
hora toleravit crucem et mortis amaritudinem cocle-
stis homo, universum mundum redeaoiplurus. Ergo,
ut videtur, eadem die et homo obcdiens cum latronc
in paradisum reverlilur : et homo inobedieus cum
muliere, suae damnalionis exsiiium inlrare compel-
litur.

DE DECeM PLAGIS ^GYPTI

SPIRITUALITER.

lEx codice ms. inciyt» Carthusiae Gemnicensis in Austria communicavit vencrabilis P. Leopoldus

WydemanDy ejusdem asceterii bibliothecarius. Edidit D. Bernardus Pezius Thesauri.

Anecdot. t. II, parto I, p. 89.)

Prinaa plaga J^gypli erat aqua in sanguinem ver-
sa« in qua infantes Hebrseorum necaverunt , et pi-
sces ejus moriui suut. Secunda rana) dc rivis et
paludibus educlae, replentes superficiem illius terrse.
Tertia cyniphes, id est hirciniB muscse, ignitis
aculeis homintbus et jumentis permoleslse, de pul-
vere terrae producta;. Quarta cynomyia , id est ca-
niua musca vcl potius coenomyia, id cst omne
Patrol. CLXXIL

D genus muscarum tcrram et aerem replenlium. Coe-
nos quippe commune dicitur, unde et coenobium
communis vita appellatur. Quinta plaga erat pesti-
lentia animalium. Sexta : vcsicse, pustulae, ulcera
de cinere fornacis facta . Septima : tonitrua , ful-
gura ei grandincs omnia caedentes. Octava locustae et
bruchi, qui reliquias grandinis in herbis et arbori-
bus vastaverunt. Nona : tcnebrae palpabiles per

9

261

ilONORII AUGUST04)UxN. OPPi PABS. II. — EXKGKtlCA.

208

Iriduum., in quibus horribiles iraagines quasi som- A Tonitrua vero sunl minae potenlum, fulgura ter-

nianlibus apparebanl, qujceos dcterrebanl : ubiau-
tem filii Israel eranl, lux eral, et L® plaga; cos non
langcbant. Deciraa plaga crat : quoJ f rimogcnila
ililgypti, id est : Omnes haeredcs sinl occisi, et dii
eorum contrili.

Hae aulem plaga; lestcCoraelio el Orosio quinquc
annis conligerunt, scilicet singulis annis duae : posl
unamquamque enim plagam spalium pci^nitenliaj
dabatur, scd rege indurato iterum plaga iuferebalur.
Sed quia, Aposlolo scribente, hsec omnia in figura
contingebantillis; eteodem asserenlc, lcx spiritualis
est, videndum quidnam spiritualiter significcnt.

Pharao, quod dicilur denudam vel dusipans^ est

rores perseculorum, grandines rapina» praidonum ;
quae singula Jiigyplios percutiunt , dum mundanos
advcrsilalibus allligunt.

LocUrStce aulcm ^[.hruchi^ qui vircnlia llorum cor-
rodunt, sunt bilingues et dctractores ; quimalis coU
loquiis bonosmorcs bona incipientiumcorruvnpuul.

Tenehroi vero palpabiles sunt iufideles, qui multos
a luce verilalis seducunt ad tencbras erroris : in his
tencbris horribiles imagincs apparent, qui cos de-
terrent; quia quaedam monslruosa de futuris sup-
pliciis imagiuanlur, de quibus merito talia crcdenlos
terrcantur. Porro lux ibi luccl, ubi filii Israel sunt ;
quia liliis lucis gaudia eelerna; elarilatis patescunl.

diabolus, qui hominem gloria immorlaliUilis denu- ^ Primogenita autem .l^gypli, quod haeredes sunt,

davit, et eum in variis erroribus dissipavit. Hujus
regQUm esl jEgyrtus, quod sonal tenehrce vel tribu'
latiOy et sunt ignoranlia, infidelitale et peccalis le-
nebrosi, Iribulanles eos qui sunt bonis operibus de-
dili. Porro Pbarao non est nomen homiuis, scd di-
guilatis, sicut apud uos reges, Aug^ sti appcUanlur,
oum pvopriis nominibus censeanlur : ille autcm
Pharao qui in isari submersus est , Ceucris dictus
cst. PlagsB .'Egyptiorum sunt percus.sioiies pcccato-
ruro.

Aqua .Egypti est sapientia hujus mundi ; pisces
in tluctibus vagi sunt philosophi in mundanis cu-
riosi. H»c aqua in sanguinem vertitur, et pisces
ejus moriuntur, dum ssecularis sapientia in peccatis

amatores sunt mundi : qui quasi .Egyptum ha»rcdi-
lant, dum solum hunc mundum dmant. Sed primo-
genita i£gypti perculiunlur, dum nmatorcs mundi
ab hac vila per morlem lollunlur, cl {Blernis sup-
pliciis tradunlur. Dii quoque eor um damnantur, dum
pra^Iati corum cuni ipsis aetcrnis pccnis depulanlur.
Hoc etiam in nobis intelligitur. Spirilus et anim^e
parcnles nostri sunt, filii sunt virtulcs : inter quas
primogcnitus csl fidcs, quie regni Chrisli cril ha^es ;
quem angelus percutiens occidit, dum haeresis per
diabolum invenla tidem in anima exstinguit^ ne
hasres regni Patris csse possit.

Harum decem plagarum medicina sunt decem
prrccepta in duabus lapideis labulis scripla. In una

animas obHgat, et suos seclalores morlifical ; san- labula erant tria qua; pertinent ad dilectionem Dei ;

^..lo ^».C«M wAAAnln Biyvniti/tnl iit c/ii.«Kiliir. . t ih/Hi*/i «iitf ^ ! ^. _1. . • •* . _ 1 .1*1 •!

guis enim peccala significal, ut scribilur : Libera nie
de sanguinibus (Psal. l), id esl peccalis. Infantes
Hebraeorum ab Jlgyptiis in aqua necati sunt , id est
simplices in fide ab erroneis gentilium libris seducli.

Ranas aulcm, qusc in paludibus coaxant, sunt
poelae , qui in cceno luxuriaj sordida facta priorum
clamant. Hac plaga .Egyplus percutitur, dum ho-
lum doclrina cor mundanorum subvertilur.

Cyniphes vero pungentes ignitis stimulis sunl in-
quieti, qui feruntur variis desideriis : qui cyniphes
de pulverc terra! procrcati sunl, quia inquicti lcrre-
nis desideriis tanlum dediti sunt. Ilircis maxime
inhiercnt, quia hi pracctpue felori libidinis iasidcnt

in altera scptcm, quae pcrtinent ad dileclionem
proximi.

Primum pra»ecplum cst : Vnum Dcum adora^
quod pertinct ad Patrem.

Sccundum : yon assumcs nomcn Dcitui in vanumj
id cst non pcrjurabis, quod pcrlinet ad Filium.

Terlium : Sunctifica dicm Sabhatiy id est : Unum
diem in hebdomada ab operibus corporisrequiesce,
et Dco vaca, quod pcrlinct ad Spiritum sanctum.

Quarlum : Uonora patrem et mairem,

Quintum : iVo« occides, subaudi : nec manu, ncc
liogua, nec corde.

Scxtum : yon mwchabcris : subaudi, nec facto,
nec consilio , ncc voluntate.

Hac lcrtia plaga hi percutiuntur, qui Spirilum san

ctum non habent, qui in Trimtale tcrtia Persone p Septimwn : l^on furtum facics

Oclavum : ^on /alsum tcstimonium dices.

scribilur.

Cynomyia aulem musca canina hacrclici sunl, qui
more canum contra catholicos indiscrele latrant ; et
inslar muscarum importunis disputalionibus rcpulsi
advolant. Multigenacmusca^multimodae sunt hxTCses,
quae mullis modis catholicos inquielant, ct dum
sanis sententiis abiguntur, iterum eos imp-ignant.

Pestilentia vero animalium est rcproba vita car-
nalium, qui dum bestialiier vivunt, carnali vila pu-
trescentcs quasi pestc intcrcunt.

Vesicm autem scalaiucntes et pustuloe buliientes,
et ulcerum incendia de favilla fomecis formata, sunt
invidi^ inusandL, odio plcni ; qui ira et odio feriunt,
et pdr hotBicidia antmarum ulcera contrahunt*

Nonum : yon concupisce^ rem proximi tui,

Decimum : Aow desideres uxorem aUerius nec
omnia quw illius sunt,

Haec idco denario numero continentur, quia ij)se
est limes omnium numerorum : cl ideo pro mercede
dabitur in vinca, id cst in lege Domini laboranti-
bus, quae est tinis operum nostrorum. Quem dena-
rium ternarius et septenarius corapleclilur; quia
lernario fides Trinitatis , septenario vero operatio
innuitur : qua; utraque in gemina dilectione per
septem dona Spiritus sancti in his septem diebus
complenlur. Tabulae autem lapideae legis designanl
dura corda, quae noluerunt dilectionem recipcrc.

i69 EXPOSITIO IN PSALMOS SELECTOS. 270

U\ voro ideo in igne datui*, quia praevaricatores A dida apparuit, quia observalores legis ul so\ fu!-
legis igni tradunlur : facicsauteni legislaloris splen* gefount. Amen.

SELECTORUM PSALMORUM

Exposmo

Ex inedito ejusdem amplissimo Coinmentario in Psalmos excerpta.

Ex codice ms. inc:yt9B CarthusNe GemnieeRsis in Auslria publici juris fccit veaerabilis D. P. Leopoldus

Wydeniano, ibidem biblioihccarius. Edidit D. B. Pszius Tkeianri Anecdot.

lom. H, parie i, pag. 95.)

AUCTORIS DEDICATIO

(111) Cbrisliano Falri verbo et exeraplo rclucenli ut speculum, commissum gregem ad pascua vila? per
arclura callem ducenti Honorius devolus Chrislo servienlium servus, devota; orationis affectus, qua-
lenus cum apparuit Priuccps pasloram^ supcr omnia bona Domini consliluatur in tabcrnaculis ju-
storum .

Studium tuura, vencrande Patcr, flagrans in Scripturis ardcnler, ad opus quod jubes aggrcdi accendit
auimum meum vehemcnlcr, et cymbam ingenioli mei impcllit in pclagus intransnavigabile, scd tamen
flatu Spiritus sancti ac remis orationum tuarum aiiquando transmeabiie. Valido siquidera impulsu clia-
ritatis urgcs mc subirc pra}.;Iarnra otius fralernnD utililalis, reduadantiam vidclicet superna> dulccdinis
in P:^lmis clausam stylo reserare ; ac squalcnti vase dulcem Spirilus sancti polura silicntibus juslitiara
propinarc : qnatcnus ih qui psalmos jugiter ruminant, eximiam, superni ncctaris suavitatcm intcriori palalo
sapiant; ne forte eis e(rlesiia vcrba, ut insipida aqua dc ore profluant, aut ut iist.ihe in organis inancm
souum cmillant. Cujus ardui operis dum penso magnitudinem, perhorresco : dum vcro in co perpendo
gralia? pleniludincm, dc injuncto munere hilaresco; conlidens mc omnium cralionibus sublevari, qui meo
potuerint labore in scripturis adjuvari. IIoc igitur opus nomini tua; dignitatis dcdicclur, ac per tc ulililali
tidelium publicelur.

Psalterium Gallicum autem, nou Romanum, explanabiraus , quia in nostris Ecclcsiis illud psallimus.
Est autem Gallicura Psalleriura, quod a sepluaginta Interprelibus esl Iranslalum : Romnnura auleni
quod a Symmacbo, vcl nescio a quo alio esl inlerprclalum. Sunt enim sex translationes ab Ecclesia re-
ceptae, videticet septua{[inta, Tbeodolionis, Symmachi; AquilsD, ct quinta editio cujus auctor ignoratur, et
S. Hieronymi. Nos autem septaagiota Interpretum translationem tractabimus, el ubi opus fuerit, de aliis
asssuraemos.

Quid sit ct unde dlcatur Psalteriumt B Quol ad logicam pertineaf,

Mulla suDt indoctis de Psallerio dicenda; scd Philosophia cst amor sapientisc; philo quippe

pauca doctis summatiro styk) pcrslringenda. Psal- rt wor, sophiadicilur «o/;i^w/ia .-hajcdividiturin trcs

lerium eat musicum instrumenlum , decem chordis parlcs, in physicam, ethicara ct logicura; id est in

dislealum, triangulum, in modum deli» litteraB for- naluralcni , moralem , rationalem. FMiysis nanique

matum, et dicilur Hebraice nabla, et Latine orga- natura, elliys mosy loys ratio dicitur. Ad physicam

uum, inferius latuni , superius concavum : quod perlinet Genesis, qux dc naluris loquilur ; Epistola^

iorerius percussuffl, supcrius reddit souum. Ab hoc Pauli ad ethicara pertinenl , quae de moribus

inslrumento hic libcr Psalterium cognomiralur, et tractant : Psalterium ad logicam, qua; et thcorica

.lymni in hoc instrumento decantali, psalnii dcno- dicitur, eo quod de ratione divinae scicnlix me-

iBinanlur. Quod autem apud nos sunt rhythmi sci- niorat.

iicct cantus cerlo syllabarum numero compositi, Traditur aulcm quod Psalterium in quinque dic.

tidibus citharx apli : hoc sunt apud Hebnros psalmi bus a DaviJ sil edilum ; el in quinque libris disltn-

metro vario compositi, chordis PsaUerii apli. Signi- tura, pcr (luinque raillia annorura, per quinque vul-

ficat aulem modulatio canlus conteraplationera, ipsi neraChrisli rcdemplum.

vero psalmi bonam actionem. Idco autem mysteria C De iitulo, intcntionc, matcria, ct auctore.

hujus libfi sunt per involucra et aenigmata tccta, ne Titolus libri hujus est liber hymnorura : hym-

vilescerent omnibus aperta. nus est laus Dei mctrice composiia. Omnes quippe

ilii) Rubrica codicis Mellicensis, sacculo xiii, ab supra primam quinquagenam Psaltcrii, » Beatus
Ouonc de Veldsperg, priore MelliceBsi exarati, est vir. Patri verbo et exempto, • etc.
baec : Ineipit Liber Honorii ad Chunonem abbaiem

271 HO^ORIl AUGUSTObUN. OPP

psalmi ia Hebraea lingua cerlo metro decurrunt : A
^ed hoc translatores propter simplices minime ser-
vare curarunt. Titulus aulem dicitur a Tilane, id
est a sole : quia sicut sol oriens mundum illumi-
nat, ila tilulus sequcns totum opus illustrat. Inti-
tulatur elitfm liber Soliloquioinim de Chrislo, quia
absquc persona loquitur de toto ChristO; scilicet de
capitc et corpore.

Intentio lotius libri est nos hortari per imitatio-
nem Christo conformari : ut per ipsum redeamus
ad summam gloriam, qua per Adam perdita veni«
mus in summam miseriam.

Maleria esl Christus et Ecclesia, Iheorica, id est
divincc scieDliiC supponilur : uliiilas, scirc vilia
cavcrc, bona agcre; finalis causa, adeptio vilaj
ajleraa». B

David rex ct propheta omu' s psalmos Spiritu
sancto atHatus de Christo et Ecclcsia coraposuit, ti-
tulos quasi quasdam claves npposuit : quia sicut
janua clave aperilur, ita litulo intelleclus psalmi
rcseratur. Quod quidam psalmi sub nomine Asaph^
Idithun^ Eihan vel aliorum iolitulentur, non ideo
fil, quia ipsi eos edidcrunt, scd ut interprclatio
nominum illorum dcnotelur. Quod autem quidani
noniinibus A(jgaii ct Zacharite inscripli sunl, qui
long^ post David fuerunt; declarant minifcslam
sancli Spiritus inspirationcm, cui omnia futura sunt
pra^sentia.

Qui el nomen Josiae regis longe anle pra^Jixit, et
fulura Christi mysteria, ut postca conligerunt, in
psalmis descripsit. Porro trecenti viri fuerunl ordi- ^
nati ad modulandum hoc opus ante arcam Domini,
(luibus quatuor prajcentorcs pncerant, Asaph, Idi-
ihun, Ethan ct Hcman; unde cl quidam psalmi eis
atlilulantur.

De ordinalionc psalmorum.

Psalmi non ordinatim, sed sparsim stint a David
conscripti. Post incensam autem a Chaldipis legem
Esdras prophcta novas Htteras invenit, leg3m re-
novavil, psalmos in unum volumen redegit, ordi-
nem ob cerlas causas dedit, tilulos ((uasi claves ad
reseranda occulta mysteria affixit. Tradilur namque,
quod David in primis Benedktus Dominus Deus
meus edidcrit ; sed Esdras propter mystcrium Bea-
tus vir primum d^^inde caeleros in ordinc sequcnlcs
posueril. D

Dc fornia sive /igura psalteriL

Psalterium, quod Christum et Ecclesiam concinit,
forma sua corpus Christi exprimit. Dum enim infc-
rius percutitur, supcrius resonat : et corpus Chrisli
dum ligno crucis tuspendilur, divinitas permiracula
resouat. Della, ad cujus formam Psalterium lit,
quarta liltcra in ordine alphabeti notatur, et corpus
Jhristi quatuor elementis compaginalur : sivc Ec-
clesia, qua; esl corpus ejus, quatuor Kvangeliis iidi-
ticatur.

Exprimit etiam Psallerium formam hominis, qui
conslat ex superiori et inferiori, corpore videlicet et
anima : qui debet inferius percutere, id esl corpus

PARS i(.

EXEGETICA.

rri

suum jejuniis et oralionibus ailligere, ut sic supehus
possitdulce melos Deo rcddero ; jufita illud : Carnera
macerant, Spiritum roborant. Quod lil in triangulo
Psallerio, hoc est, in confessione Trinitalis : ct in
decem chordis, id est in dccem pra^ceptis legis.
Chorda exsiccatur, torquetur, extenditur : ita debct
homo a carnalibusconcupisccntiisexsiccari, virtuti-
bus torqueri, charilate extendi, quia nulla opcratio
valet sine charitate ; ut illud : Si distribucro omnes
facultatcs meas, etc.

Decem chordse, quse in Psalterio extenduntur,
sunt decem praecepta legis, quse per Christum tra-
duntur. Decem in quinque eV quinque resolvuntur
ct quinquc sensus in corpore CUrisli gcminali rope-
riunlur : per quos dcccm chord» dulciler rcso-
nanl, dum decem praicepla opcribus rcpra.»scn-
tant. Unde licct Fsallerium prouno volumine com-
putctur, tamcn in quinque incisionibus ({uasi quin
que libris distinguelur. Qui gcmiuantur, cum de
Chrisli divinitate et humanitale, vel de Christo et
Ecclcsia, vel de activis ct contemplalivis intelli-
ganlur.

De numero psalniorum.

In Psalterio ccntum et quinquaginta psalmi scri-
bunlur : quia sicut olim diluvio centum quinqua-
ginta dicbus mundi scelus diluitur, sic crimen pa:-
nilcntis Ecclesiffi ccntum quinquaginta psalmis un-
dis lacrymarum abluitur. Unde quinquagesimus
psalmus pro poenilcntia, ccntesimus pro judicio,
ccntesimus quinquagesimus pro laudc pouitur :
quia nimirum qui hic pa^nitet, judicium cvadet, el
ad pcrenncm laudcm per Christum pervenict.

De mysterio psalmorum.

Hic liber scribit de capile et corpore et singulis
mcmbris, id est de Chrislo, et Ecclesia, et singulis
electis. Undc aliquando caput Christi, id est divi-
nilas; Mliquando caput Ecclesiie, id est humanitas;
aliquando corpus Christi, id est tola Ecftlesia ; ali-
quando Ecclesia hic in tcrris peregrinans; ali-
quando Ecclcsia cum Christo in coclis regnans ;
aliquando sanum membrum, id est justus ; ali-
quando membrum a?grotans, id est peccator lo-
quitur : et indo est, quod personic in psalmis ita
varienlur.

Spiritus sanclus de capite loquitur , uti ibi :
Beatus vir, id est Christus, gui non abiii (Psal.
i), etc. caput dc seipso loquitur, ut ibi : Ejo
autem consiiiutus sum rcx ab eo (Psal. ii), ctc.
Spirilus sanclus loquilur dc corpore, ut ibi : Astilit
regina a de.vtris luis [Psal. xliv), ctc. Corpus dc
seipso, ut ibi : Dico ego opera mea regi {ibid.)^ elc.
Membrum sanum loquilur ut ibi : Cu^todi animam
meam, quoniam sanctus sum (Psal. lxxxv), etc.
Membrum aegrotum ut ibi : Miserere mei, Dominc,
quoniam infirmus sum (Psnl. vi).

Undc psalmi a fidelibus decantati tam vivis quam
dcfunclis prosunt, sicut escae solo ore sumptae omni-
bus membris proficiunt : quia pcr verba Spiritus
sancli tam defuncti quam vivi in lib.^o viico scribentur

^ia

EXPOSITIO IN PSALMOS SELECTOS.

274

qui io corpore Chrisli per unitalem fidei recensen- A videlicet, annnm Domini placabilem pervcoerunt.

tur. Sicut enim infantes in baplismate fidem suam
per patriuos pronuntiant, sic indocti vel defuncli
per ora psalmos canentium Deo supplicant. Anima
quoque in suppliciis posita, quas>i dolens membrum
per os Ecclesise clamat : De profundis claniavi
iPsal, cxxix\ etc.

Ilic liher est clavis ccpU et janua paradisi : per
hunc etenim coelum referatur, pcr hunc ad aeter-
nam vitam intratur. Ideo ab hoc sumant omnes ini-
tium discendi, qui per libros sunt docendi. Hic li-
ber inchoaiur a beatitudine et finitur in laudid ju-
bilatione, quia per Chrislum , qui est beatus vir,
datur beatitudo, ubi cst perpetua laus et dnlcis ju-
hilalionis muhitudo. Hic liber translative Psalle-

Secundi quinquaginta psalmi omnes justos depro-
munt, qui sub lege a Moyse usque ad Chrislum ex-
sliterunt, qui per misericordiam et judicium Chri-
slum promeruerunt. Tertii quinquaginta psalmi om-
nes sanctos cantant, qui sub gratia tempore Chrisli
usque ad finem mundi consurgent : qui per chari-
tatem, quae in beati immaculati describitur; et per
ascensiones virtutum, qua^ in quindecim grndibus
roperiuntur, ad Jaudes a^ternse jubilationis perdu-
cunlur.

Psalterium non exleriori, sed intcriori homini lo-
quilur : sanctus enim Spirilus in eo loquitur, non
cami, sed spirilui, et idcirco totum spiritualiter in-
telligitur. Unde sicut olim manna habuit omne de-

rium, proprie David, specialiler et propter excel- B lectameotum et omnemsaporem suavitatis; sic car-
ientiam Propheta nominalur. Unde aliquando legi-
tur, sicut in Psalterio ; aliquando sicul in David, ali-
quando sicut in Propheta scribitur : quod lolum de
isto libro dicitur.

Scriptura Veteris Testaraenti Spiritu sancto au-
ctore scribilur, et in tria, id est in hisloriam,
in prophetiam, in hagiographiam dividitur. Hislo-
ria cst , quae prajlerita narrat; prophetia, quaj
futura nuntiat ; hagiographia , quae selernae vitae
gaudia jubiiat. Hic liber in hagiographia locum
possidet, quia laudibus aeternae patrice plenius
refulget.

Nola,

Sacra Scriptura quinque modis intelligitur ; ali- ^
quando ad solam historiam , cum praelerila nar-
ral y ut ibi : Formavit Deus hominem de limo et
posuit eum in paradisum {Gen. ii). Aliquando ad
bistoriam et allegoriam, ut ibi : Jacob duxit uxores
Liam et Racbel ; quod ita in re fuit, sed activam et
contemplativam vitam Christo jungcndam pra^no-
tavit. Aliquando ad solam prophetiam, cum futura
praenuntittl, ut ibi : Ecce Virgo concipiet el pariet
fiiium (Isa. vii). Aliquando ad solaip liMeram, cum
aiiquid mandat, ut ibi : Non occides^ non nKpcha"
beris (Deut. v). Aliquando ad solam allegoriam, ut
in Canlicis canlicorum. Hi omncs modi in hoc libro
inveniunlur. Historia, ut : /»//io, tuDomine, ferram
(iindasti [llebr. i). Hisloria etallegoria, wiiPercwsit

men hujus libri habet omne spirituale delectamen-
tum , et cst convertihile ad omnem sensum cujusli-
bet intentionis.

Cum in choro psallitur, tunc sunt verba Ecclesiae
Deum laudantis ; cum a justo canitur, tunc sunt
verba gratias agentis ; cum a peccatore recitatur,
tunc sunt verba veniam dcprecantis; cum pro de-
functis decantatur, tunc sunt verba animae de sup-
plicio ad Deum clamantis : et quocunque se inten-
tio canenlis converlerit^ mox se sensus hujus scri-
ptunc affectui canentis conforroabit. Cum maledi-
cente maledicit, cum benedicente benedicit. Male-
dicit roembra diaboli, ut ibi : Maledicti qui deoiinant
a mandatis tuis {Psal. cxviii) ; benedicit membra
I Christi, ut ibi : Benedicti vos a Domino (Psal. cxiri).

His utiliter praelibntis expediti ad ipsum textum
veniamus. Sequitur :

PRIMUS PSALVVS DE INCARTVATIONE CIIRISTI.

VKns. l.— Beatus vlrquinon abiitin consilioim^
piorum. Primus psalmus non habet titulum, quia
propric est de Christo qui nuUum habet initium.
Hic etiam titulus omnium psalmorum scribitur,
quia omnes per eum aperiuntur, dum omnes de
Chrislo intelliguntur. Hic quoque monas, id est uni-
tas nominatur, quia hunc describit, qui proprie
unitas adoratur. Et sicut omnes numeri ab unitate
procedunt, sic omnes psalmi ab hoc numerandi ini-

petram et fluxerunt aquw {Psal. lxxvii); qnod et D tium suniunt. Hic nihilominus caputlibri nuncupa-

in Chriftto el in ercmo contigit. Prophetia , ut :
Benedictas qui venturus est in nomine Domini
f/\<a/.cxvii).Sola lillera, iiiiDecUna a malo etfnc
honum {Psal: xxxvi). Sola aIlegCM'ia, iil : De tor-
rcnte in via bibet (Psal. cix).

Ilic Uber ad formam mundi ordinalus cognosci-
tnr, qui in tria tempora dividitur : quorum unum
ante legem* aliud suh lcge, lc:tium snb graliacom-
putalur. Sic hic liber in ter quinqna<;inta psalmos
partilur, in qnibus universitas sanctorum invenitur.
Prinii quinquaginta psalmi qnippe omnes justos
praeferunl, qui ante logeni ab Abel usquc ad Moysen
fuerunl; qui per poenitpntiam ad jubilaeum, id est
ad qninquagesimum remissionis annum, Christum

tur, quia de capite Ecclesiae Chrislo scriptus com-
memoratur ; siut ab ipso Domino dicitur : In ca-
pite libri scripium estde me, ut facerem voluntatem
tuam {Psal. xxxix). Psalmus hic habet duas partes :
unam Beaius vir, iu qua Christi incarnatio et cor-
pus ejus Kcclesia notatur ; aheraro non sic ampti,
in qua corpus diaboli demonstratur.

Ifiatcria hujus psalmi est Christus cum corpore
suo, id est, cum Ecclcsia fidelium : et corpus dia-
boli, id est multitudo iniquorum; et ultimum judi-
ciuni, et regnum justorum et supplicium malorum.
Intcntio ejus a malis revocare, et ad bona invitare,
et ostendere genus humanum per Adam in roiseriam
lapsum, per Christum ad gloriam reparatum Au-

%Vy HONORH ArGlSTODLlN. OPP

clor osl Spirilus sanclus, scriptor David rex et pro- A
phcta.

Verba psalmi hujus sumpta sunt de prima ffitate
mundi ab Adam usque ad tempus diiiivii. Quaedam,
quffi aale inc<eplionera psalmi subintelliguulur, de
Adam suraunlur. Beatus vir de Abel, sed, in lege
Domini de Heooeh : el erit tanquam lignum^ de ligno
vitaj in paradiso; non sic impii, de gtgantibus ; ideo
non resurgunt impii injudiciOyde diluvio: Quoniam
7iovit Doniinus viam justorum , de his qui in arca
fuorunl; et iter impiorum pcrihit , de his qui in di-
luvio perierunt, sumplum vidclur. Signifieant au-
tem Chrislum cum universis cleclis per ullimum ju-
dicium ad beatitudincm transiturum, et diabolum
cum reprobis aelernum suppUcium subtturum. Hic
psahnus tripliciter intelligitur, de Ghristo, de Ec- B
ciesia, de unoquoque electo. De Christo igitur in
primis videamus, et ab ipso qui est prineipium Ira-
ctandi, exordium sumamus. Adam tcrrenus et vetus
homo infclix fuit, qui dejustitia ad injusliliam, dc
beatiludine in miseriam, dc paradisoin exsilium, de
vita in mortem abiit; in consilio impioruniy id est
da)monum ma^um sibi consilianliura. Et in viapec-
catorum stelit, quia in errore stabllis pcrmansit :
el in cathedrapestilctiticesedit^dum maliliam poste-
ros pravo cxemplo docuit. Hinc trcs mortcs expri-
muntur> quibus omncs posteri Adac involvuntur : quae
ex consensu, cx actq, cx coasuetudine oriuntur.
Diabolo namque persuadentc horoo consensit, dum
velitum a Deo cjucupivit. £t quia a stalu rectiludi-
nis ab|it, dura Deo similis esse voluil, beatitudinem q
amisit et mortem animae subiit : Gt hoc in consilio
impiorum^ dacmonum, quorum consiliuni cst justi-
tiam desererr, et a Deo aposlatare; et ha-c esl mors
prima..

Et iji via peccatorum stetit, dum concupiscen-
tiam aclu perticicns inlcrdiclum pomum comedit.
Via pcccatorum est transgressio mandatorum ; el
quia lianc viam csl homo ingrcssus, ideo cst etiam
mortc carnis deprcssus; ha^c cst mors ^ecunda.

tt in ratkedra pestilenti(v scdit^ dum ex prava
consuetudine malum exemplum aliis praebuit.
Cftthedra enim pestileniiae est doctrina malitise; per
hanc proiata esi in hominem mors terlia, quse est
justa damnatio. Tali modo primus homo abiit et
cum suis scquaclbus periit. ^

Christus aulem secundus Adam, coolcslis cl novus
liomo est. Beatus vir, qui homini btaliludinem con-
tulit : dum sempcr Deus cxistcns vir ficri voluit.
Qui non abiit in consilio vnpiorum dum a juslltia
non declinavit in lenlalionc daemonum prava sibi
consulentium. Et in via peccatorum non stetity
quia peccatum nonfecil : ct in cathedra pcstxlentice
non sedity quia nec verbo nec exemplo ullum
malum docuit.

Diabolus Iribus modis tenlandi cuni appcliit, qui-
bus et primum horainem devicit ac Iribus mortibus
viclor suhegit. Gulam quippu Christo suasit, dum
la{»ides mulari in panem vohut inaaem gloriam

. PAHS 11. - KXEGETICA.

-276

suasit^ dum saltum de templo dare monuit ; avari-
tiam voi superbiam suasit, dum omnia regsA mundi
prasbuif. Sed quia Christus vi/Hor exstitit, dum ad
concupisecRtiam non abiit, nec in vana gloria stetil,
nec in sl\ ariiiei sedit : ideo humanum genus a tri-
bus morlibus, cogitationis, locutionia et operi3 re-
demit.

Sedere estrcgnantium vel docentium; pestilentia
csl libido dominandi, quse ita omnes titiliat, ut ncc
monachos intactos relinquat. /n caihedra pestHe.ntia'
sedet , qui praslaturam dominandi appctilu tcnet.
Cujus ambitionis ne cui daret excmplum, remiit
Christus, homo Donjinicus, a lurbis in deserto obla-
tum sibi rcgnum. Supra dicta quidem Christus non
fecit, sed quid?

Vers. 2. — in lege Domini eoluntasejus, LexDo-
mini est mala devilare et bona facerc, quod est ju-
stilia ct dilcclio; justitia quippc est malum devi-
tare, dileclio bonum fac.cre. /n lege Doniini, quod
est juslitia, voluntas Christi fuit, dum juslitiam in-
declinabililcr tencns, Palri obedicns usque ad mor-
tem exslitit. In lege Domini, quod est dileclio, ni-
hilominus vohintas ejus fuit, dum suos in fi.iem di-
ligcns pro cis animam posuit. Unde pl scquilur :

Et in lege ejus meditabitur die ac nocle. Hocest,
in prosperitale et adversitate. In die mediiiilus est
legem justilicc, quan<1o lurbis eum rcgem cooslituere
volentibus fugit; in nocte vero mcditatus est legem
dilcctionis, quando Judxis cum comprehcndere
voienlibus sive quaerentibus ad passionem sponte
occurrit. Sed ct secundum lcmpus hoc in die, istud
autem in nocle contigit.

Vers. 3, — Et ideo erit tanquam lignum quod
plantatiimestsecus decursus aquarum. Hoc est : ipse
erit comparabilis ligno vito} iti parudiso plantalo, do
(|uo dicilur : Vincenti daho edere de lignoviteequod
cst in paradiso (Apoc, ii). Paradisus dicitur hortus
delieiarum, et significat Ecclesiam, in qua sunt dc-
licise Scripturarum ; locus voluplatis est, paterna
majcstas, aetcrna beatorum voluptas , fons inde
iluens est Christus dc peclore Palris manans;f1uenta
qu2B paradisum irrigant, sunt dona Spiritus sanoli
quffi Kcclesiam fccundant. Lignuni vita; est sapien-
lia, animarum vila; hoc lignum, scilicet Christus,
est secus decursus aquarum plantatum : hoe cM^
secundum descensum Spirilus sancti in utero vir^i-
nali iucarnalum , cuju.<« dona ubiquc ut fluentn de-
currunt. Hoc in temporc fructum dedit, dum post
ascensionem in tempore a Patre destinaio, Spiritum
sanctum apostolis misit Vel, decursus aquarum esi
lapsus populorum , juxta qucm dccursum, non iu
cursu, arbo illa plantata fuit : dum Christus in si-
militudinc carnis peccati, non in carne pcccatrice,
apparuit.Hacc arbor y*r«/*/w?n suum in temporesuo
dcditydim corpus suumin eduliumfidciibusdedil. De
hoc lcmpore scribitur : Ubi venit ptenitudo temporis,
misitDeus Filium suum (Galat. i\), Aliter ; Decursux
aquarum est morlahtas hominum, juxta quem h(*c
lignum plantatum fuit, dum Christus mortalis ex-

KXPOSITIO IN PSALMOS SKLKCTOS.

m

Milil. Qui ad fluxora morlis dccurrens ail : Sl in vi- A Hucusqiie de capile ; nunc videamus de corpore

ridi UgnOy, id esl in fruclifero hoc faciel; in arido,
id est in slerili quid fiet ? boc lignum in tempore
fructum dedity dum reparalionem humani generis
in pas^^ione prolulit. Suum puctum ideo dicit quia
nullus alius, quantumlihel sanctus eum dare potult.
Velj Kgnum vilaj cst crux ferens Chrislum, fruclum
vilfe. Vel ideo Christus comparatur arbori, quia sic-
11 1 arbor nmbra protegit, fruclu reficit : ita Chrislus
in hac vila suos ab apstu vitiorum umbra suae dilc-
ctionis protegit, et eosdem in fulura dulcedine sua?
contemplationis refocillabit. IIoc significatur per
lignum vitae in paradiso juxta decursus aquaruni
de loco voluptatis salienlis plantatum : de cujus
fructu «yii comederit non morietur in seternum.

Arbor crucis est lignum vitae in paradiso, id est
in Ecclesia, planlatum sccus decursus aquarum, id
est juxta fluenta Scripturarum : quia passio crucis
iropleta est jaxta prreconia prophetarum. Hu^us ar-
boris fructus est Christus in ea pcndens : de cujus
corpore qui comederil, non morietur inaeternum. De
quo ligno subdilur quod fructum .mum dabit in
tempore suo, Arbor crucis fructura in suo tempore
(iedit, dum in tempore passionis, suslinuit Christum
pro salutc humana; redemplionis. Christus quo({ue
fruclum suura in tempore suo dedit, dum in die rc-
surrectionis, fidelibus altulit gaudium aelerna; exsul-
lalionts; fruclum in tempore suo dcdit dum in die
ascensionis hominibus coelum contulit. Crux in
tempore sno fructura dabit, cum in judicio apparens
Chrislum pro humano gcnere passumdemonstrabit.
ilhrislus fruclum suum in tcmpore suo dabit, cum
post judicium Ecclesiam sanguine suo acquisitam
Deo ac Patri reddet et se, ut est Pulri coaequalis,
ei manifeslabit. De hoc ligno adhuc sequilur.

Et foHum ejus non defluet. Folium arboris est
doctrina de cruce passionis Christi ; sicut enim foliis
fruclus operilur, sic verbo doclrinic opus vestilur.
Sicut «rgo folium palmie imo ligni vila? non defluct,
ila promissio doctrinao Chrisli pro operibus fixa pcr-
manel. Undc aperte subdilur :

Et omniii qucecunque faciet prosperabuntUrr ,
Sicuti ca qu» facla sunt per Adam in arbore pra^vari-

quod esl Ecclesia.

Mullitudo fidelium ab initio mundi usque in finem
cor unum et animam unam habere scribitur ; et ideo
propter unilalem fidei et unitatem dilectionis unus
vir dicitur. Hic esl heatus qui fide el operalione est
beatiludini aptus : hic esl vir dictus, quia viribus
virlutum conlra vitia est robustus. Hic beatus vir
non abiit in consilio impiorum, dum fidelis populus
ante Christi adventum, a cuUura Dei non declinavit
ad idololalriam terrore tyrannorum vel doctrina
philosophorum. Beatus etiam vir non abiit in consilio
impiorum, dum posl Ghristi adventum Christianus
populus a catholica fidc non declinavit ad perfidiam
terrorc persecutorum vel persuarsione haerelicorum.
B Et in via peccatorum non stetit ; quia in errore
non diu permansit sed cito per eam transiit. Et in
cathedra pestilentice nen sedit^ quia idololalriam
vel hsaresim non docuit.

Hic Ires virtutes, fides, spes et charilas nolantur,
per quas populus crcdentium repatriare conatur.
Quia cnim Deum verum et unum credidit, ideo ad
idololalriam vel haeresira non abiit : et quia futura
bona speravil, ideo in errore non stelit; in via enim
peccatorura stare, est in errore perdurare. Et quia
legem Dei dilexit, ideo in doclrina malili«e non
sedit. Sed in lege Domini voluntas ejus, subaudis,
complendi.

Lex Domini est a Moyse vcteri populo conscripta ;
lex etiara Doraini sunt Evangelia novo populo cre-
^ dita. Populi fidelis ante Christi adventura voluntas
in lege Domini fuit, dum raandaia legis iraplere stu-
duil : populi Christiani volunlas ia lege Domini fuit,
dum pra^cepta Evangelii iraplere studuit. Et in lege
ejus meditabitur die ac nocte^ hoc est, omni terapore
versabilur in dilectione. In die raeditatur legera Dei,
quando in pace diligtl amicos in Deo : in noctA
hanc raedilatur cam in ptjrsecmione diligit inimicos
proplcr Deum.

Et ideo erit tanquam lignum quod plantatum est
secus dccursus aquarum. Arbor mittil radicem
dcorsum stipitcra sursum, de quo rami prodeunt,
ex quibus folia exeunt : sub his fructus dependent,
in quibus semina latenl. Huic arbori dilectio compa-
ralur, per quara raultiiudo fideUum ad alta scandere

caiionis,cesserunthomini inadversitatem : ita cuncla D conatur. Radix qu» tcrra) infigitur, est dileclio qua

quap faela sunl per Christura in ai bore passionis,
provenerunt horaini in prospcritatera. Sed ct do-
ctrina et signa et omne quod vel in passione vel re-
aurreclione vcl ascensione fecil, tolum in prospc-
rum humanae salutis cessil. Et quae in judicio ad-
Luc faciet, prosperabunlur, dum Iioslcs ejus per
fum juste damnabunlur, jusli digne coronabuntur.
Hunc talem virum Spiritus sanctus exempli gratia
humano generi proposuit, quasi dicat : Hunc bonum
virum, qui non abiit, non stelit, non sedit in malo,
vos imilamini, qui per primtim hominem de summa
p:loria ad infiraara pcrvenistis miseriam : ut in ista
vita oburabrct vos ab aestu viliorum, et in futuro ad
amissara reducat gloriam.

proxirous in lerra diligitur. Stips ad alta surgcns
est dileclio Deura diligens. Rarai arboris sunt varia;
viriutes charitatis, folia sunt bona verba ; flores bona
voluntas, fructus bona opera, seraen sana doctrina.
Hoc lig7ium plantatum eit secus decursus aqua-
rum, (luia arbor charilalis fundatur super fluenla
Scriplurarura.

Aqua trijl facil : sordes abluit, sitim exstinguit,
imaginem reddil ; sic fons sapienti» flucns de loco
voluptatis. id est Christus de pectore C*atris per cha-
ritatcm sordes pcccatorum diluil, sitim ignjorantice
exstiuguit, imaginera Dei animjc reddit. Haec arbor
fructura suum in tempore suo dabit, quia charitas

5579

HONORII AUGUSTODUN. OPP. PARS II. — liXEGCTICA.

280

aliquando conlemplalioni vacat, aliquando aclioni A Impius, est qui in Deum vel in parenles peccat.

insudat. Hujus arboris folium non defluet, quia nul-
lum verbum a bono prolalum sinc mercede re-
manet.

Et omnia^ qucecimquc faciet, prosperabunlur ;
quia, sive prospcra, sive adversa, omnia sanctis in
prosperitatem commutantur , quibus omnia , vel
bona vel mala, in bonum cooperantur.

Nola ordincm : Inprimis docemur a malo decli-
nare; deinde bonum facerp, ad exiremum de fruclu
ligni vitee edere. Quem ordinem Ecclesia in bapti-
zandis servat : quos primum docet diabolo et ope-
ribus ejus et pompis renuntiare, deinde in Patrem
et Filium et Spiritum sanctum credere ; post haec de
oorpore Christi edere.

peccalor qui in scipsum, pestilens qui proximos
vaslat. Tres lapsus animae hic notantur, cogilalio,
locutio, actio. Beatus vir non abiit in concilio impio-
rum, dum cogilationi a daimonibus immissae per vo-
luntatem non consentit ; in via peccatorum non gra-
dtlur^ dum malum non loquitur ; in cathedra pesti-
lentice non sedet^ dum malum operando, non docet.
II«c per tres mortuos figuranlur qui a Domino re-
suscilantur : per puellan in domo resuscitatam, pcr
adolescentem extra porlam resuscilatum, per Laza-
rum de monumenlo excilatum. Puella in domo
morlua est aniraa in cogitalione per deleclalionem
mortua ; adoltscens extra porlam clatus esl animus
in consen«u operis defunclus ; senex in sepulcro fe-

Haec de corpore sunt dicla, nunc pauca de mem- B ^»^"^ ^^^ ^^^^^ »° P^s^» consuetu iine tumulatus,

Sequitur :

Scd 171 lege Domini voluntas cjus, a malo decli-
nando, et in lege ejus meditabitur die ac nocte, bo-

bris sunt dicenda.
Applicatio psalmi primi ad quemcunque fidelem,

Quisquis fidelis cst membrum Ecclesiae, oorporis
Christi ; qui a capite Christo beabitur, si in integri-
tate corporis, id est in unilate Ecclesiae commorabi-
tur. Beatus dicitur bene auctus, vel bene aplus ; id
est gloria auctus, vel bealitudine aptus. Est aulem
beatus, cui nihil deest quod velit, nec aliquid velit
quod nocet. Vir dicitur a viribus, qui contra vitia
cst fortis et non mollis.

Quilibet ergo fidelis in fide et opcratione stabilis,
esl beatus vir^ qui non abiit in conspectu impio-
rum, id est in nuUa perfidia a Deo aposlatavil con-
silio dffimonum vel hominum impiorum. l

Hic potest syllogismus formari : est autera syllo-
gismus argumentalio dubi® rei faciens fidem. Syllo-
gi?mi latent in sacra Scriplura, ut piscis in profunda
aqua : et sicut de aqua piscis in usum hominis ex-
trahitur, ita syllogismus de Scriplura ad utililalem
elicitur ; qui tribus membris, proposilione, assum-
ptione, conclusione, hoc modo componilur. Realus
vir cujus voluntas in lege Domini est ; nullus cujus
voluntas in lege Domini est, abiit in consilio impio-
rum, nullus igitur beatus vir abiit in consilio impio-
rum. Ilic categoricus syilogismus vocatur : hoc
moJo per tolum huuc librum categoricos sylloii-
smos vocabis.

Et in via peccatorum non stetit, id esl in nullo

num faciendo. Lex a ligando dicitur, eo quod fiorao
in mandatis Dci loris obedientiae ligctur. Et erit tan-
quam lignum quod plantatum est decursus aqua-
riim ; hoc est, hic talis ut palma in fide florebit, ut oli va
in operalione fructificabil. Quae arbor secus decur-
sus aquarum planlatur, hoc est, ipsa arbor fructifera
fonte saiienlis in vitam aetemam irrigatur : quaeque
fructum in tcmpore suo dabit, hoc esl, in lemporc
tribulationis fructum patientias reportabit. Tcmpns
malorum est hic desideria carnis implerc ; tcmpus
bonorum est hic de malis mundi lugere. Mali in
^ lempore suo spinas et tribulos peccalorum profe-
runt ; boni in tcmpore suo flores virlutum et fruclus
bonornm operum emitlunt. In temporeautem tribu-
lationis mali, ut arida ligna, in igneardebunl : boni
ailem, ut sol, in regno Dei fulgebunt. Et falium
ejus non defluet^ hoc est, in angustia positus ul Job
nec malura verbum proferet. Et ideo omnia quir-
cunque faciet, prosperabuntur, quia oranis adver-
sitas et tristitia in gaudium ejus convertctur.

Post descripta mombra Christi sequunlur impii,
qui sunt mcmbra diaboli.

Applicatio partis alterius psalmi ad impios,

Boni sunt a malo declinanles, et bonum facientes.
(Vers. 4.) Non sic impiif subaudit, sunl in volun-

vitio, quod est via ducens ad mortem, permansit, D tate, non sic in aciiono. Sed quales? tanquam pul-

licet in ea aliquandiu humano errore ambulaverit.

Sic namque solemus dicere : Totannosin illa civitate

steti, id est mansi : Lata enim et spatiosa est via,

quas ducit ad mortem {Math, vii). Et in cathedra

pestUcnlim non sedit. Cathedra est scdes doctorum

pestilentia vero conlagio animalium : cathedra pe-

stilenliae estdoc»rina malilia?; velcathedra pestilcn-

tiae est haeresis, quae uti contagio per gregesovium,

ita late pervagata est menres fidclium. In Hcbra)0

scribitur, in cathedra derisorum vel delusorum, el

intelligilur Pharisaeorum vel haerelicorum, Dominum

vel Ecclesiam deridenlium. In cathedra ergo pesti-

lentia? non sedit, qui malum usque in finem pravo

exemplo non docuit.

vis^ in maiitia aridi, nullo clmritalishumoremadidi,
quem projicit ventus a facie terrce. Vonlus est tcn-
laiio, pulvis moiibus leves, facies terra» caro Chri-
sti : qui formam terra^ induit dum in carne nohis
similis apparuit. Sicut ergo vcnlus lurbinis pulverem
a lerra tollil, et in circuilu volvit; sic ventus tenta-
tionis inslabiles a fide Christi clcval, et in gyro car-
nalium dcsideriorum roiot, et a tcrra vivenlium dis-
iipat.

Aliler : Kon sic impii, quemadmodum ilii, qui
imitando beatum virum ad similitudinem ligni vilae
proficient, ila ut videndo beatiludinem ct ajternila-
tem ejus ipsi beali et seterni sint juxta illud : .S>-
cundum dies ligni erunt dies popuii mei {Isa. lxv).

m

E\Va<^[T\0 IX rSALMOS SFI.KCTOS.

m

Stid infructnosi, ut anJam li^num, igai apli erunl
quos ventus aquiiOi id est diaI)olus, projicit por cu-
piditates a facie terra), id cst a stabililalc Hcclcsice,
ut sint pulvis el cibus serpentis.

Vers 5. — liieo non rcsurgunt impU in judicio
negue pecratores in consilio juslorum. Iinpii sunt
ia Deum et in parentes peccanles, peccatores vero
in tnalis perseveranlcs. Vel impii sunt pagani et Ju-
da>i, peccatores haeretict et fd'^iCbrisliani. Duo sunt
judicia : unum hic confessionnis, allerum extrema;
examinationis. In hoc judiciocst sa^erdos judex, iio-
mo reus accusator, conscientia testis, pccnitentia judi-
cis senlentia: porro cousilium juslo-^um est converjio
peccatorum. Impii ergo in hoc judicio non resur-
gunt, quia profundum suum casiun in tlagitiis nc-
sciunt. Ei ideo crimina sua confiteri et pirnitere re-
fugiunt. Neque peccatores in consilio justorum suh-
audis, resurgunt, quia de malitia ad bonilalem con-
verti noiunt. Vel m conspectu justorum non resur-
gunt, id cst in concordia eoruin esse renuunt, quos
cl oderunt . In ultirao autem Judicio omnes lam rc-
probi quam electi in carne resurgunt, et omues ra-
(ionem pro propriis factis reJdituri ante tribunal
Christi stabunt. Sed impii in judicio non resurgent,
id est ut justos ibi judicent sicut bic fecerunt : sed
ut a juslis judicentur, et pro faclis suis juste dam-
nentur. Xcque peccatores ibi resurgent in consilio,
id est ia congregatione justorum ; quia hic noluc-
runt resurgere ad justitiam in eonsilio justorum, ct
ideonon erunl ibi participes bcatiludinis eorum.

De quatuor ordinibus,

Quatuor ordines erunl in judicio; duo electorum,
duo rcproborum. Unus eleclorum ordo sunt perfecti,
qui in jjdicium non perveniunt, sed judiccs cum
Domino erunt ; alter electoru n, sunt qui ab audi-
tione mala non timebuut, sed per dulcem vocem
judicis vocati, Venite, benedicti {Matth, xxv),gau-
dium Domini sui iutrabunt ; tertius reproborum in-
riJelium, quia jam judicati, eliam damnati sunt; et
quia hi sinp lege peccavcrunt, sine lege peril^unt ;
quartus ordo reproborum fiJelium, qui Deum verbis
profcssi sunt, factis autem negaverunt : et quia in
legem Dei peccaverunt, per legem judicabuntu'*,
cum eis tftrribililera JuJice dicetur: Discedite a me,
maledicti [ibid,), etc

Huc totum ideo rii, quooiam (Vers. C) novit Do-
minus vitam justorum, id est approbat vitam illo-
rum et laudans remuuerat facta eorum,quaodo ibant
cum eo in vitam seternam. Viam auiem malorum
noo cognoscit, id est vitau» illorum improbabil : cl
ideo iter impiorum peribii, id est alTecliones malo-
nim, in quibus ul in viis discurrebant. tunc disper-
ibunt, cum in tetcrnum suppHcium cum diabolo iu-
iroibunl.

Conrlusio,

Ilic psalmus a primordio mundi incipiens, in fme
saeculi claudilur : quia mundu<^ in Christo, qui ezt
principium et Qnis, inchoans in eo etiam fmilur.

A Iduo antemliic psalmus in nocle Dominica canitur,
quia in ea Chrislus resurrcxit, de quo ipse scribitur :
etiam in hac die Ecclesia (corpus Chrisii) rcsurre-
lura erit, cui hic psalmus congruit. Ideo et in festo
cujuslibet sancti psailitur, quia quisque fidelismem-
brum Ecclesia) censetur, cujus compago in descri-
ptione hujus psalmi tenctur.

PROLOGUS IN PSALMUM QUIXQUAGESIMCM.

Hic psalmus quartus de pccnitentialibus fcribi-
tur ; quia per quatuor virtutes, prudentiam, forti-
tudinem, justitiam, temperantiam homo perfecius
ef/icitur. Soptem autem piV^iitentiales psahniideo
ponuntur, quia per septem dona Sinriius sancti^
peccata remittuntur, Primus spiritui timoriSj

3 sccundus Spiritui pietatisjertiusspirituiscientio',
hic quartus spiritui fortitudinis ascribiiur : quaf
una de quatuor principalibus virtutibus ponitur,
In hoc psalmo pra^cipue humilitas el horatio no-
ianturj per quas maxime peccata rela.Tantur,

In quinquagesimo loco ponitur, quotus numerus
dierum Pentecosten scribittir : et significat lcetitiam,
quampoBnitens assequitur per veniam, lloc expres-
sum est per annum quinquagesimum^ qui dictus est
jubildfus, id esl jubilatione plenus: in quo recepit
popuius amissam Imreditatcmy ct venditus rediit
adperditam Ubertatem, Sicper pn^iiitentian amissa
h(preditas paradisirecipitur, et ad pristinam iibcr'
taiem reditur, llomocnim concupiscentiavictus suh
peccato venundatur ; cumomnisquifacitpeccatum,

p servus peccati efficiatur. In quinquagesimo numero
denarius quinquies multiplicatur ; quia post quin-
que scpculi astales Christus salus hominum et viioe
(iennrius generatur : per quem Spiritus sanctus,
qui est remissio peccatorumt datur.

De iitulOp historia et fignra,

Tilulus hujus psalmi est : (Vers. \,^) In finem
Psalmns Daind, cum venit ad eum Nnthan pro-
piteta, quando intravit ad Bethsabee . Nota esl his-
loria. Urias unus de ducibus David puichram
uxorem habuit. quam rcx se balucantem conspicicns
concupivit, adduci prajcepit, cum ea concubuit. In-
terim vir ejus in obsidione cujusdam civitatis cum
exercitu concedit, sed Davidis consilio occisus in-
teriit. Hoc facto, misit Dominus Nathan prophetam
I) ad David, qui ei paradigma de ove et hospite pro-
posuit : per quod ei culpam pcrpetratam objccit.
David vero commissum scelus agnoscens, et com-
minationem Domini lerribilem expavescens, pcnni-
tentiam ex corJe egit, el hunc psalmum pro satis-
fHctione composuit, et pristinam gratiam a Domino
promeruit.

Hic ergo psalmus ascribitur David r'»i;i et pio-
phetae, qui eral respiciens in finem, id esl in Chri-
stum : pcr quem v>dit sibi remitlendum poccatum ;
dum venitad eum Nalhan prophcta, quando intravit
ad Bethsabee. Hoc est quaudo eum Nalhan pro-
phela increpavit pro adulterio commisso nithsabee
el homicidio Urite.

Nathan, qui David de pa?nitentia monuit, dici

283

HONORll AUGrSTODUN. OPf>. PARS. I[. - EXEGKTICA.

m

lur dedit et significat opdinem doclorum, qui po-
pttlo fideliura consilium de poRnilentia dal. Qui pa-
radigma de ovibns proposuit, quia lonus pastor
animam pro ovibus posuit. Porro ad littc-
ram homo qui mullas oves habuit, David fuit,
qui multas nxores habuit : pauper qiii unam ha-
buil, Urias fuil, qui unam tantum uxorem ha-
buit.

llospe.s, cui pauperis ovis occidilur, est illicitus
amor, qui de copulationc uxoris reticitur. El nola
quod hixuria apud Da\id hospes fnit, apud Salo-
moncm vero regnum lcnuil.

Lapsus sanctorum ideo scribunlur, ut potenlia
medici in salulem dcsperati a^groli commendetur,
et lapsi exemplo illorum ad spcm vcnice .luimenlur.
Sed stulli formam peccandi de sanctis sumunt, for-
mam pa^nitendi refugiunt.

Cum Davidi sicut aliis hominibus peccalum sit a
Deo imputatufn, ct eliam dislriclc in co sit vindi-
catum, qnaeritur cur in iigura ponatur? Scd scien-
dum est quod Deus de tolo humano genere Israeli-
ticum popuhim in figuram clsgerit, qui populus
Christiani populi umbra fuit. Nam quid([uid vcl
inscius fecit, fiUurum aliquando praMiotuit. Spocia-
liter tamen Spiritus sanctus quoi dc illis vel dc
cunclis retro populis per prophelas scribi voluit,
ligiira fuluri fuit. Undc scribilur : Omnia in fifjura
contlngebant illis (/ Cor. \), David itaque Christifi-
guram, Bethsabee Ecclcsiai, Urias diaboli imagincm
gessit. Et sicut illa, dum in fon'e Ccdron lavarelur
cxuta vestibus siiis, Davidi placuit, cl ad regios me-
ruit venire complcvus, marilus quoque ejus prinoi-
pali jussione cst trucidatus : ita et Ecclesia, id cst
congregatio fidelium, per lavationem sacri baplis-
matis mundata a sordibus peccatorum, Chri:to Do-
mino noscitur essc sociata, et diabohis apostolis
impugnantibus esl annihilatus. Hoc et ipsa nomina
innuunt. David nam^iuc desiderabilis^ Bcthsabee
puleus teslamenti, Urias dicilur gloria Dei mei,
et d^signal diabolum, qui sibi gloriam Dei sui usur-
pavir, dicens : SimHis ero Altissimo (Isa. xiv).
Dicitur ctiam Lux me.i DcuSf significans illum qui
transfigurat sc in angclum lucis.

Sicut Belhsabce non cst passa concubitum prioris
mariti, poMquam copulata est David ; ila Rcclesia
non est conjuncta diabolo, poslquam venit ad Chri-
slum desidcrabilem, qui fuit exspeclatio gontium.
Haec puteus testamenti fuit, quia abyssus veleris
legis iu ca lutuit. IJrias consiiio David occuhuit, et
diabolus Christi consilio gentilitatem amisit. Nec
mireris, per adulteruai tigurari Christum, pcr adul*
tcram denolari Ecclesiam, ct pcr castum designari
diabolum : quia nihil coafert turpitudini, si litteris
designetur aureis; nihil dcrogal hanes!ati, si lilleris
dcnotetur alramentareis.

De materia, intentione ac utHilatc hnjus psalmi.

Matcria hujus psalmi cst oralio pGcnilcnlis Da-
vid : intentio est nos exemplo David informare ad
prrnitentiam et orallonem. Magna Utilitas in hac

A oration^ fidelibus confertur ; ut juslus de justitia sua
non confidat, cum justissimum David cecidisse vi-
dcat : et peccator non desperel dum tantum pec-
catorem veniam consecutum audiet. Verba sum-
pta sunt de p(cnitc;ntia ipsius David, et cuique fideli
congruunt, qui post lapsum ad Dominum cum satis-
factione ct oratione recurrunt.

Quoniam si voluisseSy de hisloria trahitur, ubi
Deus sacrificium Cain rcspuit, quia jusliiiam non
obtulit. Vel de historia accipitur, ubi Dominus sa-
crificium Saul despexit, qui obcdicntiam conferre
neglexil. Designat aulem, quod Dcus hujus obla-
tioncm spcmit, qui charilalem el humilitatem of-
ferre conlemnit. Benigne far, de futura tunc hi-
sloria trahitur, ubl*Jerusalem a Babyloniis destrui-
B tur, sed iterum a Zorobabcl et Jesu sacerdole con-
struitur el acceplum sacrificium Deo offertur ; vel,
de hisloria, ubi Jerusalem a Romanis est desiru-
cta, scb ad Adriano impcratore dcnuo rciedificata :
in qua Cbristiani nunc acceptabilia Deo offcrunt
sacrificia. Significat autem quod Sion, id cst Ec-
clesia, hic a paganis et luTreticis destruatur, sod
per Jesum summum Sacerdolen el Regem Chri-
stum in coelestem Jcrusalem vivis ex lapidibus rea»-
dificalur.

De divisione hujus psalmi.

\n quinque membra hic psalmus dividilur, qiiia
pro realu qninque sensuum pcBnitenlia agilur. Pri-
mum est : Miserere mei^ Deus^ in quo poenitentis
p satisfactio. Secundum est : Asperges me hyssopo,
in quo miscricordla; confidenlia. Teriium : Averir
faciem tuam, io quo Trinitatis veneratio. Quartum:
Docebo iniquos, in quo poenitenlis fulura pra?dica-
tio. Quintum : Benigne fac, in quo pocnitenline oc-
ceplio notatur.

In priori psalmo terribile judicium describitur,
et blanda rcgis admonitio subjicilur. Unde pecca-
tori cum dixit Jesus : Quare tu enarnis justitias
meas {Psal. xux) ? perterrilus adjudicem cum sa~
crificio p<onitenli{e currit diccns :

Explicatio psatmi,

Veks 3. — Uiserere meiy DeuSy secundum ma-
gnam tnisericordiam tuam. Misericordia Dei lanta
est, ul dc ca4o mundi Crealorem deposueril, ter-
D reno corpore induerit, Patri ajqualcm ajtemilalo,
nobis cojequaverit mortalitate : formam servi Do-
mino mundi imposueril ; ut ipse panis vivus esuri-
ret, fons vitie siliret, virtus infirniaretur, oainipo-
lens vita moreretur. Magna miscricordia fuit pro-
pler nos crcari Creatorcm, servire Dominalorcm,
vendi Redemplorem, humiiiari exalttlorem, oc-
cidi vivificatorem. Secundum modum hujus ma-
gnai misericordia miscrere mci : Chrislus est fons
misericordias in quo lotus est David, Petrus,
Zachxus, Paulus, Maria, lalro et alii innumerabiles,
de quo sequitur :

Et sccundum multituiinem miscrationum tua-
rum dele iniquitatem meam. Major est mullitudo
Dci miserationum quam multitiido omnium pecca-

285

liXPOSITlO IN PSALMOS .SKf.KCTOS

m

toruni. Quiii muUiplex est taa mtsericordia , et A Mors enira est {HBna peccaii, quaf; a parentibus

roagna mea miseria, ad modum tuic multae mi-
serationis dele magnitudinem me® iniquitatis. Si-
mililudo trahitur a ccra, cui impressa est defor-
mis imago, qoa delela reforraatur cera ad expri-
roeadam polchram imaginem : ille namque solus
in libro vilae scribetur, cijus omuis ini((uitas de-
lotur.

Vers. 4. —AmpUiis lava me ah iniquitate mea.
Prius lavasti me de fonte baplismalis, jam ampHus
lava me dc fonte lacrymarum. Et a peccato meo
munda me. Lavasti me in baptismo ab origiuali,
munda me nunc a peccato actuali.

Vers. 5. — Quoniam inUjuitatem meam cgo co

quasi haereditas possidetur, sed per concopiscen-
liam camis ministratur. Christus autem qui sinc
concupiscentia est conceptus, sine peccato cst gc«
neratus ; mortalis autem non nalura, sed voluntale
fuit, ideo vincenB omnia .

Vkrs. 8. —Ecce enim veritatem dilexisti. Id est
confessionem : ecce apparct quia tu prior dilexisii
verilatem in rae facere, id csi cognilionem peccali
et pffinilentiam, qnia tu prius me voluisli. hicerta et
occulta sapienlid'- tucv mnnifeslasti miki ; id cst re-
velasti mihi mvsteria Filii tui, quaR mullis quidem
rcvelasti, sed mihi certa monslrasti, primo ut agno-
scerera te habere Filium ; deinde ut ipsum uosccrem

gnosco, Ideo tu ignosce, quia ego lecrvmis punior, ^ «^ ^«"^'"^ "^^^ venlurura, ita ut passionera ejus el
• j_. r__ .__^j.. «. ' . o resurrectionem quasi visam pnsnuntiarem. Ideo :

ideo tu misericorditer parce. Et peccatum meum
conira me est semper : boc est, quasi imago hor-
ribilis stat eoDtra me, quam scmper apertis et clau-
sis oculis aspicio, et orando et plorando annihilare
copio. Superius dieitar : Arguam ie ei siaiuam
peeeata conira faclem tuam \^Psal. xlix) : hoc poB-
nitens pramcupat, et ponit peccatum saum contra
s* semper illud sspiciens el iHud deflens. Est au-
tem vera pccnilenlia et commissa deflere, et deflcn-
da non commillere.

Ideo te oro quia (Vbrs. G) tibi soli peccavi ei
malum coram ie feci : qui solus es sine peccalo,
el qui solus cs bonus. Nota : Ipsum misericordisB
parenlem, scilicet Chrislum alloquitur ; omnes ho-
mincs vinculi^; peccatorum Constricti tenentur, lu p
solus es verax et juslus. Vt justi/iceris in sermo-
nibus tuis, cum dicas : Quis ex volis arguet me
de peccatoJ iJoan, viii) et prophela dc te, pccca-
inm non fecil ; et : Princcps mundi veniet ad le,
ct nihil de suo inveniet (Joan, xiv). Et vincas in-
jlilia omnes homines, cun judicaris ab injustis
diconlibus : Reus est morlis {Matth. xxvi); el : Si
hic non esset malcfactor non tibi tradidissemus
enm (Joan xviii).

Aliter : Tibi soli, qui es regum Rex, peccavi et
malum coram ie feci, qui omnia inspicis, qui do
niea slirpe le nascilurun; promisisti. Sed nunc oninis
populus dieil : De David non nascetur Christus, qui
tale peccatum commisit, et idco fit irritum promis-
sum tunm in opinione Iiominum. Ideo dimilte pec- q
catum meum, ut jusiifieeiis in sermonibus iuiSy im-
plendo promissum luum, ne fallax sed verax appa-
reas, ei vincas cum judicaris a mundanis, non de-
bere te reddere ea propler mulia peccata mea : et
manifesta, non ex merilis meis, sed sola juslilia lua
sermones de promissionc mihi facta forc complcn-
dos. Tu solus jusius cs iu te, alii pcr te.

Vers. 7. -- Ecce enim in iniquitatibus conceptus
sum, Id est in originali peccalo quia omncs in Adam
peecaverunt Ei in pcccaiis concepit me mater mea.
Xon crat David dc aduUcrio natus, scd dc Jesse
juslo viro et conjuge ipsius; nec est peccatum com-
roistio conjugii, scd quia morlalis dc pareotibus
propagmtur, merilo in peccatis concipi memoratur.

Vers. 9. — Asperges me hyssopo et mundabor. Id
est mundabis me pcr sanguincm Filii Dei. Hisloria
tangitur : fasciculo hyssopi aspergcbalur sanguis
super leprosiim ct inuudus fiebat. Sanguis iste si-
gnificavil sanguinera Filii Dei, qno Icprosi corpore
et aniraa supt mundali. Hyssopus herba parva el
rcprimens lumorem pulmonis, sigoilical humilita-
tem Christi qui se obtulit Dco : hyssopus dicitur ra-
dice pctram penetrare, quae pclra est Ghrislu'*. La-
vabis me et super nivem dealbabor; id estpurificabis
me per lavalioncm baptismi ct ero albus super ni-
vem. Anima habut candorem suum sicut corpus
suum : et intcr omnes visibiles crCaturas nihd al-
bius csl nive, super quam in corporc est candor
animoe. Et poslquara hoc feceris.

Xeixs. \0 Auditui meo dabis gaudium ei Ufti-
tiam. Soperius dixisti : Audi populus meus et \o-
quar {PsaL xlix i, eccc audio obcdienter quid prx-
cipias, nec contradico, et huic audilui mco dabis
gaudiura ct Iietiliam. Gaudium pertincl ad peccati
absolutionem, Isetilia ad pcrennis vitae perceptio-
uera. Auditui gaudiura et Icelitiani dabil quando di-
cet : Venite, bcnedicti Palris mei, percipite regnum
{Matth. XXV), ctc. , auilita hac vocc exsnUabunt ossa
humiUata, scilicet animi firmamcnta in pcpnitenlia
debiliiata. Per ossa eliam iiitelligilur ralio et liberum
arbitriura, in pecca^is inclinala : hjec cxsultabuut,
ciim restilues vim ralionis et facultatem liberi ar-
bitrii. Dum enim horao pcccalis deleclalur, ralio
excoicalur, iiberum arbilrium dcbilitatur. Ut au;Ii-
tui mco des gaudium et I.Tlitiam.

Vers. H . — Averte faciem tuam a peccaiis meis.
Dcuin peccala nostra aspicerc vcl rccordari est velle
punire ; faciem a peccalis avcrtcre vel oblivisci, est
nolht punire. Cailerum Deus scraper aspicit omnium
hominum actus vel cogilaliones, nec unquam obii-
viscilur, cui omnia pncterila et futura suut prssen-
tia. Ei omnes iniquiiates meas dele; originales et
actuales dele, lioc est dimitle, quia crimcu nostrum
admissum in quibusdam quasi tabulis scribitur,
dum divina notilia conlinetur. Et non tanlura pec-
cata dimitle, sed etiam .

Vers. \t. Cor mundum crea in me, Deus. Qui

HOXORH AUGUSTODUN. OPP. PARS II. — EXEGETICA.

587

lioc poles faccre, purga animnm alj ignoraiiliae ca- A
ligine, ut le possim pure inlueri el intelligere. Creare
positum est liic pro restaurare. Grea cor mundum,
hoc esl da mundum intcllectum : cor ideo pro intelli-
genlia ponilur, quia in hoc fons cogilationum esse di-
citur. De corde, inquit Dominus, excunt cogitaUones
(Matth. XV) ; unde et cor conoydes cst, quae ignis
habel imaginem ; ut merilo lah* positione sil plasma-
tutn, unde nobis polestvenire consiHum. Traditur
ctiam a physicis cor in primis in homine formari. Et
Spirittim rectum innova in viscerihus meis : iterato
da sapientiam, id est intellectui meo Fiiium tuum,
nt bene possim operari : qnia ipse cst linea omnis
recta» operalionis. Non Spiriius, sed homo innova-
tur dum a vctuslate peccati reformatur.

Vkrs. 13. — Ne projicias me a fucie tua, A facie "
Dei projicitur, qui curari contemnitur. Ita innova,
ut amplius non projicias a conformiiate ejus, qu»
est facics tua, per quam cognosceris, el non per-
mitlas ullerius exceJere Hneam luam. Et Splritum
sancium ne auferas a me^ sciHcel spirilum prophe-
tias vel dilectionis.

Vers. 14. — HeddemihHmtitiam salutaristui.
Hocest, me fac habore la»liliam de salvatione Fiiii
tui. Gratiam Spirilus sancti se amisissc cognoscit,
quia Spirilus sanctus peccantes fugit, et non habi-
tal in corpore subdito peccalis. Kt spiriiu prlncipali
confirma me, ne iterum peccem, ncc animi muiabi-
Hiate a le discedam. Hic Triniias cxpressc ponitur :
in spiritu principnli Pater, in spirilu rccto FiHus, ^
in spiritu sancto ipsc Spiritus sanctus accipilur.
Non tamcn ideo spiritus principalis discitur, quod
ipse sit prior tempore vel major, sed quia ab eo et
Filius et spiriius sanclus non ipse ab iHis dicitur.
Si hoc feccris, mihique illa qua) petii dederis.

Vers. 15. — Docebo inuiuos vias tuax. Hoc est,
alios peccatores vcrbo et exemplo misericordiam et
jnstiliam tuam instruam, et per me impii nd te con-
rertentur ab errore.

Vers. 16. — Libera mc de sanguinihus DeuSy
Deus salutis merr. Sanguis singulari numero pars
corporis, vel ipse homo vel progcnies accipilur. Pars,
ut ibi : Sanguis de latere Domini exivii {Joan. xix);
liomo, ut ibi : Caro et sanguis non revelavit tibi
{Matth. XVI); progenies, ul : alto sanguine, Iioc est, D
nobili stirpe natus esl. Sanguines vero phirali nu-
mero peccata vel morles inlclliguntur. Deus salutis
cst Chrislus per quem shIus datur c«cdentibus. 0
Deus omnium, qui es Dcus salulis mcjr, libera me
de mortibus. Ideo ponit sanguines pro mortibus,
quia per elTusioncm sanguinis fit mors. Muilas
mortes habuit : unam, qua seipsum peccando occi-
dit : alleram, qua Hethsabee in anima ; tertiam qua
Uriam dolo interfecit. Et exsuUabit lingua mea ju-
stitiam tuam, hoc e>t, si hoc feceris, tunc exsullan-
ter proferel aliis lingua mea justiliam tuam, qua
peccata remittis et in Ix>nis opcribus promovos. Su-
perius dicitur : Quare tu enarras justitins meas et
as&umis testamentum meuni per os tuum [Psal.

288

xLix) ; nunc a culpa absolulus justitiam Dei exsultans
narrat. Unde subditur.

Vers. 17. — DomifiCy labia mea aperies, quae
rcatus occluserat : idonea el munda facies ad profe-
rendum justiliam tuam ; et tunc os meum annuntia'
bit laudem tmm, id esl pra^conia juslitisB tusp. Pec-
cantcs non audenl loqui ne rcdarguantur, el pec-
cata eis impropcrerjtur : his labia ad loquendum
aperiunlur, dum a peccatis resipiscentes justifican-
lur, el tunc Spiritu Dei animali gloriara humanam
dcspiciunt, laudes et improperia hominum aeque
contemtiunt, peccantcs libcre, uti Paulus, redar-
guunt. Horum ora laudcm Dei annuntiant, cum
peccata sua coram hominibus pronuntiant, ut de sua
salvatione excmplum convcrsionis sumant. Laudem
Dei sacrificio, non sacrificium animaHum offero :

Vers. 18. — Quoniam si voluisses sncrificium
dedissem. Sed intelligo le sacrificium de peccaloribus
nolle, quia dixisti superius : Non accipiam de domo
tua vitulos neque de gregibus luis hicos (Psal.
xLix). Utique holocaustis non delectaberis sciiicet
dc animalibusoblaiis. Sed quia talia in figura oife-
1 ebantur, qua? nunc pro peccatis recipere recnsas :
scio quale sacriticium accipias.

Vers. 19. — Sacrificium Deo spiritus conirihula-
tus. Id est pro peccalis contristatus, erit delectabile
sacrificium ; cor contritum, id est poenitcntia affli-
clum, et humiliatum, hoc est, pia confessione devo-
tum Deun non despicies sicul sacrificia legis. Tale
sacrificium prsevideo tibi fieri a Sion, ct ideo :

Vbrs 20. — Benijnc fac DominCy in bona volun-
tate tua Sion, ut (rdificcniur muri Jerusaiem. Per
Siom dcnotalur cognilio Dei, per Jerusalem chari-
tas. Una est civitas Jorusalem composita ex angelis
et hominibus : cujus pars destructa erat in Adam,
pro qua orat ; henigne fac, id esl largitcr lac dando
fideni et omnem bonam vitam his, qui sunt futuri
Sion, el hoc in hona voluntate tua, id est ex gratia
tua; ut a^dificenfur muri Jerusalem i^ev eleclosho-
mines, qui dfstrucli sunt ia apostatis angelis. Vel
benigne fac Sion, id est primitivic Ecclesi«e de Ju-
doeis ; ct a^dificentur muri Jerusalem, id est peream
constitue Ecclesiam dc genlibus ; vel aBdificeniur
muri Jurusalcm de Jud.iii^s et gentibus fide et dilc-
ctione, quibus benijine fac dando perseveranliam ei
remuneralionem. Sion, quod dicitur speculatio est
preescns Eoclesia ; Jerusalem quod sonat visio pacis,
est Ecclcsia regnans in cwlis, qme construitur vivis
de lapidibus. Benigne crgo fac Sion, idest prgesenli
Ecclesia* dando peccanlibus veniam el confessio-
ncm ; ut per cos ccdificentur muri Jerusalem, id rst
per lalcs lapides numorns electorum in Jerusalem
cirlesli redinlogrctur. Miiri Jerusalem sunt angeh et
honiinos.

Vkrs. %\ . — Tunc accepium sacrificlum justitiai.
Hoc csl tunc maxime erit libit acceplabile sacrificium
spiritus contribulali ct cordis contrili. Tunc accipies
oblaiiones et holocosta, scilicet fidcles se lotos tibi
olferentes, el res suas pauperibus distribucntcs. Vel

2du

EXPOSITIO IN PSALMOS SELliCtOS.

290

sacrificium justiiut esl corpus Dominicum^ pro no- A
bis ut Bgnus, iroroolalum ; oblationes sunt confcsso-
res vcl quique fideles se (Ilinslo pcr fiilem et opera-
tiooem ofTcrentcs : holocausta sunt martyres pcr
i<(nem passionis, vel quolibel cruciatu corporis ab-
sumpti. Tunc impii supcraliare luum vituies, scili •
cet EcclesiaD sacerdoles. Altare Dei cst Cbristus ; vi-
tuli sunt Cbristiatii, in fide novelli, in baptismate re-
novali : et sicut vituli ungulam findentes, ila inter
booum et malum disccrnenles ; et sunt ruroinantes,
id est prsccepta vcrba Dci in raemoriam revocantcs ;
el sunt cornibus arroati, id esl forlibus sanctorum
exemplis roborati. Hi vituli supcr altare pouuntur,
cum pcr sacerdoles Ecclc^io) Doopcr Chrislum 0110-
runtur, ac sic muri Jerusalcm per bos reliciuntur.

Alitcr : Modo in priescuti acccptas sacrificiuui ^
pro iuiquitalc spirilnm conlribulalum, in futuro sa-
criticium justiliiK laudis solius, ubi in domo tua
babitanlcs in ^a*cula saeculorum laudabunt le. iloc
csl enim sacrificium justiliH3. Tunc justi eruntobla-
tio et liolocauslum, quando eos lotos divinus ignis
absumet : et auimse sapientia, rorpora immorlali-
tate induentur, et mors in vicloria absorbebitur.
Vituli erunl omncs electi a vinculis Icgis el miseriae
buluti, et nova getale juvenes posiii supcr allare
Christum, in quo sineiine requiescent.

Conclusio .

Ilic psalmus ideo a pocnitentibus frcquentatur ;
ut pcr virtulem hujus, sicut David, in muros ctrlc-
slis Jerusalem atdificenlur. Et nola quod pccnitcns ^
primitus sua commissa dcplorat, deinde aliis mise-
ricordiam Dei pracdicat, poslremo pro errantibus ex-
orat. Ideo autem in quadragesimaadlaudescanilur,
quia per poenitentiam ail aBtcrnam laudcm pervcni-
lur. Et ideo privalis diebus ad laudcs cantatur, quia
qui lenebras peccatorura evadunl, ad lucem veram
et ffilemam laBtitiam perveniur.t. Idcirco ad horas
sscpe ileratur, ut quisque fidelis vivus lapis, ut Da-
vid, ccclesti xdificio imponatur.

PROLOGUS l.\ QUINQUAGIXTALB SECUNDUSl.

Legitur, quod David propheta cum senuisset, qua*
luor millia juvenum ex Isracl elegerit, qui psalmos
organis, citharis, nablis, tyropanis, cymbalis, tubis
el propria voce magna jucunditate personarent,
quos ipse Domini inspiraliooc protulil. Quse suavis D
cantus adunatio tribus partibus divisa conslabat :
ratiooalis quae ad humanam voccm ; irrationalis,
quas ad musica instrumenla; communis, quae ad
utrasque partes pertinebat. Cantores namque simul
cum organis concinebanl. Illa suavis et jucunda
musica Ecclesiam catholicam tali actu pra'dicebat,
qaac ex diversis linguis varioque conccnlu in una
tldo concordiam, Domino pracslanle, tradilura erat ;
qujequc de Iribus parlibus mundi, Asia, Africa, Eu-
ropacollecta Christocisdem psalmislaudcsconsonat.

Psalmi sunt in duodccim parles dislincli : in
prima parte Chrisli carnalis vita ; in secunda deita-
tis nalura ; in tertia impiorum advcrsus eum conspi-
ratio ; ia quarta Ecclesiu* adversus cos adraoni-

tio; in quinla Chrisli in persecutionc oratio; in
sexla pccnilentiu.n doprecalio ; iu i^cptima Christi
secunduni assumptan humdnitalcm ad Patrem sup-
plicalio ; in octava parabolica^ et tropologicac allu-
siones ad Chrislum pertinenles ; in nona mulliplicia
pricconia, modo ad humanitatem, modo ad divinita-
tem perlinenlia ; in decima graduales ; in unde-
cima opera Trinilatis, in duodecima laudcs cum
alleluia sci*ibuntur.

PnOLOGUS IN QUINQU.VGESIMUM PBIMUM PSALMU.M.

Quinqucjam conscripl;e docados, priBfcrunt quui-
que mundi a)tates, in quibus Ecclesiac corpus in
suis membris digeslum, per laborem quinque sen-
suum iu muros ccelestis Jerusalcm est congestum .
Nam ante Christi advcntum fideles se sub quinque
libris Moysis ud coeleste a^dificium prasparabant ;
nunc sub gralia quinque prudentes virgines, quac
sunt omncs Ecclesi^c Hdeles, se sub eisdem libris,
spirilaliter intcllcclis, ad camdem slructuram pra^-
parant .

Jam sextam decadem Spirilus sanctus a corporc
iniquorum incipit^ quod in sexla mumli a;tale Chri-
slum et Ecclesiam porscqui coepit. Et sicul primum
quinquagintale a (^hrislo, qui est caput corporis saU
vandorum, inchoat, qui beatus vir aetenia beatitu <
dine suus remunerat ; sic istud quinquagintale ab
Antichrlsto, qui est caput corporis damnandoruni,
incipit, qui filius perditionis ad aeternam perdilio-
nem omnes sibi consentaneos pertrahit.

Ilic psalmus in quinquagesimo primo loco calcu-
lum ponit, qui numerus a ternario surgens, et per
septenarium scandens, ad denarium pervenit. Ter
eniro septero et ter deccm sunt quinquaginta unum;
qui numerus signat quod bi, qui in tribus partibus
mundi perseculionem pro fide Trinilalis patiuntur,
per septiformen Spiritum ad denarium aelernas vita;
pcrducuntur.

IIujus psalmi litulus esl (Vers. 1, !2) : In finem
intellcctus David cum venisset Doeg kiumceus et
annuntiavit SauH et Dixit ei : Venit David in do-
mum Abimelech, Nota est historia. Saul voluit Da-
vid occidere, qui fugit, et vcnit ad Abimelcch sacer-
dotem et acccpil ab eo pancm sanctum, etgladium Go-
lia;. Quod videns Doeg custos roulorum Saul nun-
tiavit Sauli. Unde Saul iratus occidit orones sacer-
dotes Domini. Per boc significatur perseculio Anli-
christi in Ecclesia Dei. Doeg molus, Iduma^us dici-
tur terrenus, et denotatur Antichi*istus, qui movcbit
totam tcrram ad sui cullum, Per Saul significalur
mors ; per David vita Chrisli ; per Abimelech Ec-
clesia; gladius regni potentiam, panes propositionis
designant sacerdotii gloriam. Per David Christus rcx,
per Abimelech cxprimilur sacerdos. Iste intollectus
est David prophelae extendcntis sc in tinem roundi
denotans ca in hoc psalroo, qua; fient in ultimis
tcroporibus ; quando veuiet Antichristus in roundum
et invocabil mortcro ad punienduro Abimelech, id
est incipict iulerricerc in Ecclesia omoes justos,

291

JIONOrtll AUGUSTODUN. OPP. l'ARS IL — EXKGKTlCA.

idco quia suspicicnt (l.lem Christi et erunt domiis A scl loqui, quam opere perticercs maliliam
cjus .

Aliter : Saul (iicilur petiiio, el signat morlem,
quam Deus non focit, scd liomo peccando eam ap-
pcfit ; unJe in titulo quarti decimi psalmi seribitur,
in diequa liberaviteumDominmde manuomnium
inimicorumejus ctdemanu Suuits; quia novissima
inimica destruelur mors. David dicilur quod den-
derabilis est vita, quam omnes beali desiderant. Abi-
melrtcli, quod interprclalur regnum Pairis mei, cst
Ecclesie, regnum cocleste, quod gemit inler civcs
regni terreni peregrinum. Doeg Idumteus, quod di-
cilup moius ierrenus, cst populus Babylonicus in
motu terrenorum semper migrans et nunquam
quietus. Qui est custos mulorom, id est slerilium,

m

Sicut
novacula acula fecisti dolum, Novacula cral raso
rium. Anlichrislus cril novacula diaboli ; quia, ut
acuia novacula pilos carnis abradit, ila ipsc bona
oxtcriora a justis per dolum abstrahit. Kt, sicut no-
vacula ):asis pilis faciem rcnoval, sic ipse Chrislia-
nos a pcccatis per dolum purgalos in sanctitale in-
noxat. Et sicut aliquando rasorium carncm saucian-
do laedit, sic ipse quosdam tormentis sauciat, quos-
dam miraeuIU decipiens in aoima laedit. Acutum
fecisli dolum^ dum benc docere tc simulas, ut in
errorem inducas.

Vers. 5. — DHexisti malitiam super benigniia'
iem. Ratio te docct benignitatem, sed lu magisdili-
gis malitiam ; quia bonos punis, malos supor eos

qui in bonis sunl slcriles, ouera pcccatorum por- b erigis j el non solum malum facis, sed et alios a

bono abstrahis. Nanr«, dilexisti, inquit, iniquitatem
magis quam loqui asquiiatem : dum justos propter
jusliliam damnabis, ct iniquos exaltabis. Sed mali-
tia et iniquitas demergent te in barathrnm ; benigni-
las et acquitas elevabunl justos in coclnm .

Vebs. 6. — Dilexisti omnia verba prcecipiiaiio-
nis lingua dolosu : hoc est, dilexisti loqui omnia
dolosa vcrba, qua; ducunt ad pra^cipitium . Lingua
dolosa esl fallacia) minisira aliud in cordc gestan-
tium, aliud ore promcntium. Descripta Antichrisli
ncquitia sequitur ejus perdilio.

tantes.

Chrislus rex vita» venil in Ecclesiam, qua; csl re-
gnum Patris sui. Scd Saul, id cst diabolus, rex
morlis, et Doeg, id est mundi amatores, qui sunt
rcgnum Babyloniac, persequunlur et Christum el
Ecclesiam. Et quia hoc maximc crit Anlichrisli
temporibus, idco aseribiturei Iiic psalmus.

Materia hujus psalmi esi iQvectio Spiritus sancli
in Anlichristum, quod sinecausapersequaturEccie-
siam. Intcntio csl, nos cautos faccrc de pcrsccn-
tione Antichrisli ipsam perseculionem pra)diecndo el
damnationem ejus, ct ostendendo ndem el constan-
tiam justorum, qui tunc erunt. Verba sumpta sunt
de hisloria, ubi Doeg gloriabalur in David regis
cxpulsione, et in Abimelech sacerdods occisione ; (
et signatur quod Judaicus populus gloriabatur quia
(^lirislum rcgem et sacerdotem occidit, sicut et An-
ticl^ristas gloriabitur, quod regnum* et sacerdotium
dc Ecciesia exterminabit. In quatuor hic psalmus
dividitur : prima divisio est : Quid gloriariSf in qua
Spiritus sancti in Anticbristum inveclio ; secunda :
Proplerea Deus, in qua Antichristi deslructio ; tcr-
tia : Videbunt jusiiy in qua ipsius damnatio ;
quarta : Ego autem^ io qua tidelium ascribitur lau-
datio. Psalmus pcr diapsalma dividitur, quia popu-
lus fidclium ab infidelibus per Spiritum. sanctum
discernitur. Sequens vox est Spirilus sancti^ qui in
pcrsona fidelis populi in Anti^hrislum invenitur, cu-
jus crudelis persecutio hic ostenditur.

Expositio psalmi LL

Vers. 3. — Quid gloriaris ia viaUtia^ qui potens
es itt iniquitate ? Malitia cst noosolum mala facere,
sed et docercY et alios ad malum coostnagere. la
hac inalilia Anticliristus glorialur, dum totus mun'-
dus a cuhura veri Dei ad ipsius vcnerationem ineli-
natur. Hie pctens est in iniquitate, quia immensts
divitiis ct miris signis omnem iniquitatem valel po-
tenterperficere. 0 Uli perditionis, quid gloriarisin
malitia, quae erit tibi taoka ruina? poiens iniqultate
videris, sed poteiUer tormaQta patieris.

Vers. i. ^ Tata die, koc est omni terapore, tn«
justitiam cogitaoit lingua tm, id est meas tua me-
ditaia csi njuslitiam : qttomodo lingua tua pos-

D

Et quia bonum respuis, maUim diligis : '

Vers. 7. — Propterea Deus destructtein /inem.
Christus, qui verus est Deus, destruet ie, ct poien-
tiam tuam illustralione adventus sui,et hooin/inem,
id est in sempiternum. Et quoniam eveliet te dc
tua sublimilate, hocestoccidet te; ei emigrabii te de
tabernaculo corporis vel hujus mundi ad perpeluam
poenam : et radicem tuam, subaudis, t\c\\Qide terra
viveniiuyn. Radix ejus est humana; glorise cupiditas
quam in potentia regni figit^ qui de terra viventium
evellitur quia ei in ea regnare non conceditur. Tra-
ditur ad litteram : dum multi Christianorum a facie
Antichristi in ^Egyptum tugerinl, el ipse eos perse-
qui disposuerit, tabernaculum in monte Oliveti fi-
gat, in quo cum Spiritus Domini, quem quidam
Michaelem intclligunt, occidal, ac dc hoc taberna-
culo ad infernnm migrabit, ubi Dominus in coclum
ascendit.

Vkrs. 8. — Haucejus damnaiionem videbunt justi
et timebunt Deum ; vel, quidam se ei consensissii,
quidam propter ejus signa dubitasse timebunt. Alii
super eum ridebunt, qui se ejus ssQviliaoa cvasisse
gaudebunt. Ejus factum irrisione dignum reputa-
bani et dicent :

\ems.9. — Kcce komo quinon posuii Deumadju-
torem suum : hoc est, ecce apparet quod homo fuit,
qui se Deum fecit et verum Deum a^iutorem ha^
bere contempait. Hoe in Simone Mago prsecessit,
qui se Deum fiaxit, sed cadens fallax apparuit. De
Dei auxiiio iion confidit sedsperavit in multiiudvne
dimtiarum suarum ; id est, non in Deo spem suam
poeuil, sed in maltis divitiiSy in auro et argenlo, in

293

EXPOSITIO IN PSALMOS SKLECTOS.

m

faciiDdia ct scienlia, pcr quos putavit se salvari. Et A esl de Ecclesia, qu^ nunc est labernaculum Dei,

l^rcevaluit in vanitatc suay ia est, putabit se pracva-
lcrc cl dominari omuibus malis ct bonis, in vani-
talc, (|ua sc Deum docebit. Maxima quippc esl vani-
las, quod despeclo Dco sc ut Deura coli prteeipit.
In hac his pra^vahiit, quibus se Deum csse pcrsuasit :
ipse intcribit quia arbor sterilis fuit.

Vehs. \0. — Ego lutem, Christianus popuhis,
quem ip=c est persecutus, sum sicut oUva fructi-
jcra ; ideo salvabor in saecula. Oleum dicitur misc-
ricordia, fruclusolivajsuntopera misericordiac. Gen-
tilis populus ut oleaster est insertus bonx oliva;, id
cst primiliva? Ecclcsia;, unctus olco sancto in bap-
tismate, cai coaluit fidc ct operalione. In domo Dei.

ipsum cmigrabit quando in stognum ignis ol sulphu-
ris praJcipiLabit. Rfullccm cjus dc tcrra vivcntium
cvcllct, cum semcn impiorum de regno coclorum
peuitus craiiicabit, et in terram moitis projiciet.
Servusenim Doeg non mancbit in domoin telernum -,
niius autem fidelis populus manet in a^ternum.

Yidebunt juiti terribile Deijudicium super impium
populum ct timcbunl, scd hoc timorc purgabuntur.
Et super eum ridebunt, id esl de juslo Dei judicio
gaudebunt. quod impiorum pcrseculioncm et pras-
scnlem damnationem evaserunl : et dicent : Eccc
homo, qui Anlichristus, cum loo corporc suo in
supplicium corruit ; qui non posuit Deum adjutorem
suum, scd in mullis divitiis spem suam posuit, quas

id est in catholica Ecclesia, ideo speravi in miseri- . . ^ . ^ .... , .

dia m; et in i^culum smcuH, hoc est. hic el in B o™nes am.s.l. Egoaulcm cro m Domo Da .n ccclesl.

futuro, non in divitiis, ut Antichristus persecutor

meus.

VERa. 11. — Confttcbor tibi in sccculum SircuU
ifuia fecisti. Id 'esl laudabo tc cordc, ore, opere
quandiu vivam, quia me lalem fecisti, et dc Anti-
chrislo justumjudicium fecisti ; ct exspectabo nomcn
tuum^ hoc cst Christum FiHum tuum, ad judicium
venturum et mihi pro labore pra^mium vila) reddi-
turum ; quoniam bonum esl in conspectu sanctorum
fuorum^ quia lunc sancti suramum bonum pcrci-
piunt, quando Chrislumin gloria Patrisconspiciunt.
Aliter : Non properabo consequi nomen tuum quod
esl Deus, uti fecit Antichrislus, sed exspectabo bene

Jerusalem florens in gaudio sicut oliva^ qui non in
divitiis, sed speravi in ejus nmcricordia : et laudabo
nomcn ejus in saiculum, quia conspicio summum
bonum in ajlernum.

PROLOGUS IN PSALMUM CB.VTBSIMUM.

Quinguagesimus psalmus canit pwnitcntiamjdc
vcro ccntisimus miscricordiam ; quia prwmium vittc
in judicio reportabunt, qui frucium picnitentuv
eentesimum in patientia attulerunt, Et aptc hic
psalmus post privcedenicm poniiur, in quo gratia-
rum actio EccJcsim pro conversione JudfPorum
scribilur ; quia mojc ftdem Judaorumjudicium ul-
timum sequitur, Ideo in centesimo loco computatur

ivendo accipere nomen tnum : ut sim Filii lui co- p quia ovis^ centesima in judicio pcr misericordiam

ha?res, ipse cxistens Filius, sic quoque consequen
ter et Deus. Quoniam hoc bonum esse conspiciunt
sancti, qui in hoc summo bono erunt per a^vum.

Uoc tolum polest referri ad corpus diaboli, quod
sunt omues iniqui, qui sunt roembra Antichristi.
Doeg Idumaais est Judaicus populus pro terrenis
commolus; Saul mors vel diabolus; David est
Christus ; domus Abimetech Jerusalem in Jud^ea,
rcgno Palris Chrisii. Devid in doKum Abim^lech
venit, quando Chrislus in tcmplum Uicrosolyrois,
domum Patris sui venit. Doeg hoc Sauli nuntiavit
quando Judaicus populus Christum morti tradidit.
Qui gloriatus est in malitia, qoa prophetas et justos
occidit. Potens in iniquitate fuit, qua ipsum Doml-
num neci dedit. Tota die^ hoc est omni tcmpM*e, in- ^ ^* J^^^^'*^
iustitiam contra Christum et aposlolos cogitavit : ^ *^^^'^' ^^"'* *^^^' '" ^"^
quos ui acuia fwvacula dolo do terra JadeBorum
abrasit. Verba prwcipitationis dilexii, quando ei^
Chrislum praedicare intcrdixit : quibua se de regoo
ia morlem, ut diabolus d4 coelo, Adam de paradiso
pi^aecipitavil. Proplerea Deus desiruxit ^um deUge
cvulsU eum do civilate, emigravil euia de terra sua
ioter geates ct radicem, idest, germen eimde terra
viventium, hoc est de Eoclesia.

Totum etiam corpus diaboli, quod nunc in malitia
gloriatury ^ipotenter justos opprimit, Deus in p,ncm
destruet : dum in fine mundi omncs impios perdct ;
de consorlio justonim illud cveUety qaando illud
ventilans, paleas a tritico tollet. De tabernaculo^ id

pii pastoris svperno gregi consociatur.
De iitulo, materia, inlentione ac dtvisionepsalmi*
Tituius psalmi est : Psalmus ipsi David, hoc est,
i?ta laus bonie operationis attnbuilur ipsi Christo,
victori judici, aspectu delectabili. Maleria sunt Ec-
clesia; merita in judicio remuneranda. Intcntio est,
nofi hortari bonnm facere ct a malo declinare ut
pos^imus misericordiam in judicio reportare. Verba
sumpia sunt de regimine David, qui regnum Israel
bene rexit, malos odio tiabuit, bonos dilexit ; et si-
giiificat regimen Christi, qui Ecclesiam bene regit
malos odit, bonos diligit. Duas habctsectiones, quia
actio Ecclesise habet duas divisiones, scilicet inala
devitare, bona agere. Una pars esi miserieordiam
ct judicium, in qua septem notaiUur decIinaDda,
sex medilantur facienda
Vox est Ecclesix

Expositio psalmi C.

Veus. 1. — Msericordiam ct jmlicium caniabo
tibi, Dominc : raisericordia cst de pra^eati, judi-
cium dc iuturo canitur. 0 Domine Trinitas, eom
jucundilate aunuutiabo aliis miscricordiam tibi as^
cribendam, quam exhibcs hic poenitentibus, ei
judicium, quod ostcndis in futuro in duritia cordis
permanentibus : nain istis gaudia, iiiis das suppli-
cia.

Vers. 2. — Psallam et %ni£liigam in viaimmncur
lata : hoc cst, quia judex es ju3tus, operabor booom
abstinens a malis. Cantare perlinet ad cottteQajpiatio-

i.\)"y

UONORU AUGUSTODUN. OPP. PAUS H. — EXliGETlGA.

296

ucm, psallorcad Jiclioiicm. Via iinmiciilata cstin-
nocenlia :innoccntia vera cst, (\\\x nec si!)i nec altcri
noccl ; quoniam t/ui diligit inhjuitatem, odit ani-
mam suam {PsaL x); el ncmo prius nisi in se quam
in alterum peccat. In hac psallam bcne oporandoe/
intcllUjamquanlovenics ad mt*: id e t (|uando rcmu-
norabismo. Alilcrpsallam etinnocons ero, et intclli-
gam lc procmia pro innocientia liac reddilurum. 0
sponse, (|aando venics ad mc, ut me sponsam tuam
de Babyloae educas, cl in Jerusali*m civilalem tuam
introducas? Nunc viam immaculalam exponil. Pe-
rambulaban in innocentia covdis mei: Iioc est, non
solum abstinui a prava actione, scd eliam a mala
cordis cogitatione ; ct hoc in medio domus mere, id
cst communiomniumhabitantium indomo Eccksiai.

De septem vitiis declinandis,

Ilinc mcrila sua cnumeral, pro quibus co^leslia
sperat : ct primilus septem ponit cunciis dcvitan Ja ;
dcinde sc\ omnibus agenda. Dcclinanda sunt ho^c :
lujusta) rci irailalio, legis prscvaricatio, murmuratio,
malignitas, detraclio, supcrbia, cupiditas. lloc csl
quod dicil :

Vers. 3. — yon proponebam ante oculos meos
rem injustam, id est, non proposui aiite oculos mcos
cordis malum iaccre, nec facientcs imitari, facienti-
busconscnlire. Facientes prcrcaricationes odivi, el
parenles, et coijnalos, et amicos Icgom tuam praeva-
ricantcs odio habui, non tamcn homincs, sed horai-
uum errores.

Vers. 4. — Sonadha:sit mihicor pravum, id esl
mala voluntas murraurantis, vel pravum consilium
alicujus nofi iavcnit mc sibi conseataneum. Murmu-
ratores, ct pravo consilio malum machinantes non
fuerunt mei coasortes. Decimantem a me malignum
non cognoscebam, hoc esl, disscntientem a pro-
posito meo ita devitabam, quasi non agnoscerem ;
vel, hsercticum a me pravo dogmalc declinan-
lem, ct maligne agentero, ita abhorrcbam ut igno-
lum.

Vers. 5. — Deirahentem secreto proximo suo hunc
persequebar^ id est qui in occullo fralri derogavit,
et discordiara seniinavit, hunc ut hostem impugna-
bam. Pejus peccat detrahens quam fornicans : hic
enim se solum occidit, ille autem se et proximum .
Mali non solum devilandi suut ut confundantur, sed
ctiam pcrsequendi ut corrigantur. In Hebrso habe-
tur: Ilunc iaterficiebam, quia detractores gladio
propriae linguaD occiduntur. Superbo oculo et insa-
tiabili corde cum hoc non edebam : hoc est, cum su-
perbis et cupidis non comedi. Omnis superbus vel
cupidus est invidus ; quia dum solus vuU potens vel
dives videri alienis bonis cruciatur, ct alienis malis
delectatur. Gam lalibus convivium invidias non iuii ;
imo tales in tantum cxsccrabar, quod eos in pran-
dio meo non paticbar. Unde et Scriptura prsecipit,
nec cum hujusmodi cibum sumere (/ Cor, v). In ocu-
lis maxime superbia notatur ; qui superbi qui sc
aliis digniores arbilrantur, alios vel aspicere dedi-
gnantur. Cupiditas autem cordi assignatur, quia cor

B

A Dco vacuum caducis rebus uon salialur. Hd^c duo
vilia pra} aliis sunt nolabilia quia omnibus sunt pe-
jora : initium cuim omnis pcccati superbia {Eccli. x;
cl radix omnium malorum cupiditasilTim. vi).Per
illam angelus dc cQ3lo cecidit ; per islam homo de
paradiso corruit. Kx his duobus qua^si ex fonlibus
diaboli omnia mala prolluant, et miscros ad larlara
Irahunt. IIa.'C omnia qux dicta sunt, non solum sunt
dcvitanda, scd etiam odienda et persequcnda.

De virtutibus sex aijendis.

Vkrs. 6. — Sequuntur sex facienda, sciiicet tide-
iilas, ci^titas, humilitas, pro^dicalio, saucta conver-
salio, malorum impugnalio ; de his subditur : Oculi
mci ad fideles terrue ut sedeant mecum. IIoc est, iu-
tenlio mea non erat ad nobiles et divites sa^culi, ut
eos populo tuo praeponerem, sed ad fidcles Ecclesia'
ut cos prxlalos et rectores constiluerem, qui me
cum iu judicio soderent et populum luum juste ju-
dicarcnt. Ambulans in vla immaculata hic mihi
ministrabat, id est ncn impudicos, scd castoset in-
noccntcs ministros allaris orclinabam.

Vers. 7. — yon habitabil in mcdio domus «!('«%
qui facit superbiam : boc cst, pubUce peccantes, et
lioc superbe defendenles non commanebant j)ubIico
niecum in communione, quia excludebam eos a sa-
cramentis et a domo ecclesi(e ; humilcs autem et
obcdienlcs erant mei concives. Qui loquitur iniqua,
non direxit in conspectu oculorum meorum, id cst
adulator, iniquis vcrbis placere cupiens, non direxit
p se in beneplacilo meo : vel, vaniloqui non placue-
runt oculis meis, ui essent nuntii mei sed pra^dica-
tores ct bona persuadentes.

Vers. 8. — hi matutino interficiebam omnes
peccatores terroi^ id cst in bona operationc, qux est
quoddam maue aslerni diei, omuia peccala terreni-
tatis meae occidi. Et meo exemplo omnes peccantes,
ct tcrrena tantum appctcntes annihilavi. Vi disper-
derem de civitate Domini omnes operantes iniqui-
tatem : Hoc est verbis et faclis iniquos impugnavi,
ut eos de iniquitate ad aequitatem convertercm, aut
de ficclesia penilus segregarem.

Applicatio ad Christum.

Huic etiam judici Christo congruunt : Oculi mei
ad fideles terrce ut sedeant mecum, hoc esl populos
^ et alios fideles do terra elcgi, utsedeanl mecum ju-
dices in judicio. Ambutans in via immaculata hic
miki ministrabat : id est immaculati ministri mci
iliic crunt, ubi ego ero. Qui immundilia se maculant
Christo non ministrant, ct qui ea, quse sua sunt,
qusBrunt, Christo non serviunt, ct ideo cum Christo
non erunt. Non habitabit in medio domus mea; qui
facit superbiam. Nullusqui facit mala opcra, qua^de
superbia descendunt, habilabitindomo mea, coelesti
Jerusalem. Qui loquitur iniquay non direxit in con-
spectu oculorum meorum : hoc est, non solum male
operantes, sed etiam male loquentes, in conspectu meo
noncrunt,idestfaciemmcam non videbunt./n matu-
tino inter/iciebam omnts peccatores terro!. Praesens
viia est quasi nox ; setema vita quasi dies, cujus mane es t

297

EXPOSITIO IN PSALMOS SELECtOS.

dies judicii. In hoc matutino interficiet Dominus A ficat quod decem prsecepta legis implentibus repro-
_.i.j: ' • A , M.__. .._ mittfttur vil« denarius, qui est unus Deus.

De Htulo, maleria, inientione et divisione psalmi.

Vers. 1. — Titulus psalmi est : Oratio pauperis^
cum anxiatusfuerit^et coram Domino precem suam
effuderit boc est : ista oralio est Domini Jesu, qui,
cum esset dives in gloria Patris, pauper lactus est
pro nobis mortalis et passibilis. Oratio habita tunc,
quando anxius fuit, id est, quando de perditione hu-
mani generis doluit ; et efTudit precem suam coram
Domino in monte Oliveti ; quando tristatus usque ad
mortem factus in agonia prolixius oravit, et sudor
ejus, ut sanguis, in terram manavit (Luc. xxn).

Materia psahni est humani generis miseria, Ghri-

gladio oris sui omnes peccatores terras, scilicet ter
rena appetentes, dicens : Discedite a me, omnes ope-
rarii iniquitatis {Luc. xiii). Ut disperderem de civi-
tate Dofnini omnes operantes iniguitatem, Tunc
haedos ab agnis, zizania a tritico, paleas a granis
separabit, et de civitate coelestis Jerusalem et de
societaie sanctorum, cun diabolo et angelis ejus in
sternum ignem prsecipilabit.

PROLOGCS IN QUINQUAGINTALB TKRTIUM.

Quatuor sunt genera proptietice : fit enim ali-
quandoper acta^ aliquando per dicta;aliquando per
revelationem.aliquandoperoccultamsanctiSpiritus
revelationem. Per acta fit prophetiaf ut transitus

Hebrarorumper mare Ruhrum ad terram repromis- n *^^ P"> <*o oralio vel passio. Intentio est ostendere,

^i S^ li^'l J. d IJ J^ J ^L^*. llAminOm t\Al* a/\1om r*ltm««: mMkl^MM m^l..^^ . ^a ^

sionis, quas prcedixitnostrum transiium de tenebris
ignorantias per bapiismum ad cmlestem Jerusalem.
Per dicta fii^ quando angeli verbis insinuant futura
propheiis. Per rcvelaiionemfity quando per quasdam
imagines in ecstasi positis fulura prassignantur^
sicut Danieli, E%echieli. Peroccultam inspirationem
fit, ut David cui Spiritus sanctus intus futura de
Christo ostendii. Aliquando fit prophetia de prceie-
rito^ ut illud : In principio creavit Deus coelum et
terram {Gen. i). Aliquando de prassentiy ut illud :
Unde hoc mihi, ut venial mater Domini mei ad me
{Luc. i). AHquando autem de futuro, ut illud : ecce
Dominus veniet ad judicium, et omnes sancii ejus
cum eo.
Primum Quinquagtntale de Christo et ejus corpore

hominem per solam Christi gratiam salvari ; et nos
ad orationem et poenitenliam hortari. Verbasumpta
sunt de Adam ; cijgus os cami adhaesit dum costam
ejus in feminam Deus aedilicavit, et camem pro ea
replevit, et significant quod virlus Dei, scilicel Ver-
bum, caro factum carai adhseserit, dum Ecdcsiam
de corpore suo aedificavit.

Hic psalmus in tria dividitur, quia in co tria ge-
nsra hominum sub genere trium avium notatur. Pri-
ma pars est : Domine, txaudi, in qua oratio paeni-
tentis ponetur. Secunda : Percussus suamsicutfe-
numf in qua miseria humani generis defletur. Ter-
tia :Tu autemt Domine, in qua hominis reparatio per
Christum exponetar, vox est humani generis in
Chisto ; miseria totius humani generis hic deplora-

sumpsit exordium; secundum de Antichristo et ejus ^ ^^^» ut judex ad misericordiam fleclatur; eteediflca-

corpore habuit initium : istud tertium de miseria to-
tius humani genens et de sedificatione Sion inchoa-
tur, el in laude internae gloriae consummatur.

Prologus in psalmum CL

Jam in decem Decadibus operarii vineae Domini
expressi sunt, qui Decalogo legis pro denario vilae
laboraverunt. Nunc undecimam decadem Spiritns
sanctus ingreditur, in qua prsevaricalores legis Dei
quam maxime notantur ; qui aut vineam Domini in-
trare noluemnt, ut Judaei et ethnici ; aut intranles
otiosi in ea fuerunt, ut ficti Christiani ; aut ingressi
cum scandalo exierunt, ut hseretici.

Hic psaimus est unus de septem poenitentialibus,

tio coeleslis Sion de vivis lapidibus decantatur;
Christus cum sit unus ex hominibus, loquitur pro
omnibus hominibus. Ipse judex, ipse advocatus ;
ipse mediator, ipse mundi reconciliator.

Expositio psalmi CI.

Vers. 2. — Humanum genus per Chrislum in
monte Oliveti anxium oravit, per Christum in cruce
clamavit : 0 Domine Pater, exaudi orationem
meamf quam pro humano genere ego homo fundo,
quia in meseria anxiatur : et elamor meus adie ve*
niat, ut de miseria eripiatur. Oratio est petitio,
sed cum parva intentione ; clamor vero cum magna
cordis intentione: unde Moysi dicitur : Quid clamas

in quibus notalur remissio septiformis Spiritus. Hic D «^^ »w {Exod. xiv), cum nihil dixisse legalur. Chris

tus in monte pro hominibus oravit, in cmce pro eis
clamavit.

Vbrs. 3. — Non avertas faciem tuam a me, Filio
tuo orante, sicut avertisti eam ab Adam peccante.
Facies Dei est cognitio ejus ; homo in paradiso quo-
dammodo faciem Dei vidit, quia plurimum cjus
notitiae habuit. Quo peccante, Dens faciem ab eo
avertit, quia ei cognilionem sui subtraxit : unde
nunc orat, ut hanc in se credentibus reddat. /n qua"
cunque die tribulor, inclina ad me aurem tuam :
hoc humanum genus in Chrislo orat ; ex quo homo
a paradiso cecidit, omnibus diebus in tribnlationo
fuit : unde oportet ut omnibus diebus Deum pro
tribulatione invocety ul aurem misericordiae ad eum

10

ideo quintus ponitur, qnia Christi passio in eo de-
scribitur : per ejus quinque vulnera homo a pec-
catis redimitur. Primus psalmus pcenitentialium
spiritui timoris ; secundus, spirilui pietatis ; tertius,
spiriiui scientiae ; quartus, spiritui fortiludinis ; hic
quintos spiritui consilii ascribitur; quia per Angelum
magni consilii Christnm, humanum genus a morte
liberatar, quod in hoc psalmo narratur. Hic apte
post illum psalmum ponitur, in quo judicium descri-
bitur : qoia per pcenitentiam evadet homo judicii
senteotiam. Hic poBnitentibus bene congmit, quia
cinerem tanquam panem edendum, et potum cum
fletu miscendnm edicit. Hic ps&lmus est centesimus
primos; qnod sunt decies decem et unum : et signi-
Patrol. GLXXn.

HONORll AUGUSTODUN. OPP. PARS 1. — DIDASC. ET HISTOR.

299

incliaet.

iQclinaDte, qai non valet voeem exaltare. Deus aa-
r«m homioi iqolinavit, duo) Ghristus in cruce mqu0
ad mortem se hurniliadt {Philipp. u). In quacun-
quc die invocavero te^ velociler exaudi me : Chrislus
in die passionis Patrem pro salute hominum invoca-
vit; qui velociter eum exaudivit, dum hQmines per
eum reparavit. Eoiaudi me.

Y^a^. 4* — Quia defecerunt sicutfumusdies m$i:
hm YOtx est hun^iui generis in Chriato. DiQS hominis
iq parf^difto a^t^roi fueruat, iq hoQ mundo iust^biles,
ut fumus, h^U 8uqt : quia siout fumu# ia aUum sur-
gens ev^qescit, sic ten^pus homiqis a pueritia in
jqvenVutem, inde iq senectutem e^cresceos, inde in
mqrtem vergens deiicit, Et ossa mea sicut cremium

300

Similitudo est a medico ad infirmum se A siiali more coeunt, in dolore et gcmitu pariuDt,

natosy ut bestiffi catulos, lacte natriunt, dolore et
gemitu in terram moriendo redeunt.

Haec eliam vox Christi est, A tsoce gemlius mei
adhassit os meum eami meas, Os Ghristi fuit deilas,
quae carni adhsesit, dum Verbum earnem induit pro-
pter vocem gemitus humani generis in miseria ad
Deum clamantis. Os etiam cami adhsesir, cum
Christus Ecclesiae se conjunxit.

Vers. 1, — Similis factus sumpelicano soUtudi-
nis, Pelicanus est ayis .Egyptia grandis ut ciconia,
natqralc macie semper confecla, eujus sunt duo ge-
nera. Uquqi semper in stagnis moratur, et piscibus
vescitur, quod latine onoQrotalus dicilur. Alterum
semper in solitudiqe; et esca cjus sunt venenata

aruermt. Qm mm^ sunl ratioqftlitfts et liberum B animalia, id est, serpentes crocodili et lacertae. Haec
__,. . .._ ,^_ .^ , , .,. ^^.^ fertur natos suos occidere el eos per triduum

Iqgere ; terlia die seipsam vulnerat et aspersione sui
sanguinis pulloa vivificat : Dicilur aulem pelicanus
soliiudinis^ ad dlfFerentiam iilus qui moratur in
staguis. Huic avi Christus similis est factus, quia
soUis de vir^iae est qatus; qui, qu$si venenata ani-
malia comedit, dum peccatores in corpus suum tra-
jepit : quasi natQs occisos aspersione sanguinis re-
suscitavit, dum homines in peccatis mortuos efFu-
siono proprii cruoris vivificavit.

Fc^tui mm sicut ni^cticorax in domicilu). Nycle
dicitur qox» corax corvus ; nycticorax dicitur nocli-
corvus : quem quidam bufonem, quidam noctuam
nonainant, qui tantura tenebras t^mal. Haii; avi Chri-

arbritium, qua^ post peccatum ita in homine debili
ti^ta s\mt, sicut creuuum aoiiltens vires extracio suc-
co in frixorio. Uod^ alia lectio sive translatio habet,
sicut in ffijpoiia cQnfrixa sunt* Raiionalitas ^ruit,
quia perspicaoitlitemi quam prius hababat, amisit'
Liberum arbitrium aruit^ qui^ e^m fc^cilitatem noo
habqt, qv^m Jfxm babuK. A4 litter^m etitim os^^a
exsiqcata meduUa ar^nt in sepulQrQ, ^iput oremium
exstruj^c^ pin^uedin^ aret iq frixorip. lloc ideo quia.

V$ag. b,-^Pef4m$us sumuifenum, et aruitcor
meum. Omnis caro fenum (ha, xl), uDde sumpsit
Christus eovpus humanumi et ideo ut feiiam est per-
cussus, id est ut alius homo doloribus. Sicul fenum
ad tempus viret, sed (alee seetam mox aret, sic horao

modico tempore floret, percussus iftfirmitate langtiet, C*tus simili^ faptus est, scUicet passionibus ui peco4-

sectus morle, oor aresoet quia Spirttum et tntelli
gentlamamitiet. Gurhoc eontingettQtita obHtus sum
comedere panem meum. Pani» animaa est mandatum
vitae. Panem de<lit Deus homiai ad eianduoandum,
dum ei praetceplum vitse posuiX ad pbservandum.
Dum enim dixit ; Hoc observate. ne moriarnini (Le-
vU. v«i), eral s9quip<^keiMi quasi dicei^et : Huno pa-
nem comedite, ul vivalis. Hqsc saum paMem obH-
tua est horao oomedere, dum noa foil soHicitus pn»-
ceptuun Dooiimi observare. OMitut pr»Qe|Mttip, teti-
git veikora ; obMttis naaducaM paaam, iHbtt v«n»>
miim; undepefcussumeat opr ejus, et aniit ticut
feiMD». Hoe feuura Ciuristus ioduit, ui paaora oon<-
vertil, horaind/n pevcussaiqaserfiftate, etareAictiim
mo?te, refaeU,

Vebs. 6. — .4 voce gemitus mei adhasut os meum
carni mem. Vox gemilus hominis, erat vox diaboli,
qui dixit : Coraedite, et entii siout dU (Gen. iii).
Et qttia hano voeem audivlt, gerailum doloris et
morlis iiioidit. Os dioitur fof titudo vtrilis, oaro in-
fimiiias Biulleris. A m^ gemUus os eami adhcBsit,
dun pensuasu diaboli vir mulieri consensit. De osse
quippe Ad» fh«la esl Eva, ot earo peposifa est pro
ea. Hoc os oami adhsesil, dum de papadiso ejectus
femiiiee per conoupiscentiam se eommlsouit. 8i enim
in paradisa permansissent, sine oottaupiaoenlia et
sina (More et sorde fUios procreassoBl. Sed quia
voc«p diaboli avdttruol, per conciifiiso^ntiaro be-

tor denigratus, amans tanebpag, id est pecQatores,
non qt teqebr» renf^aneftqt, aed ut lux, id est jusli
fiant. Domicilium est, qbi destruct^ domo parietes
tantum reraanent : unde in Hebraeo habetur in pa-
rietinis in quibua habilat i|Qetieorru8. Domicilium
crat populqs Jud^orum deslrqclus interius a turba
d^monum. U Hoq dQrqicilio Chri^us sicut nyctico-
rax est factus, qqia in cordibus Judaeorum ut pQcca-
tOjT est reputalus. Nyticorax per noctem tanium vo-
litat, et Ghristus per naprtem peqcatores tantum li-
berat. Yel Factns surn siciU niffiticorflx in dqmi-
cilio, quancjo dQrmlYi coaturb?itq.s in sepqlQro.

Vers. 8. — Inde : MigiUwi, quia a morta survaxi ;
et faehu sum, aicut fiasser sdUarius ia teeto.
D Paaser se ab aliis avibiui^ sepapat» et m tfieUi ifomus,
vel ahis et firmia locis habitat. Domua «^t munilus,
tectam est coQlum. Cbristus factus esl sio^t paaser
solitari^ in teefo, qitia sqIusDous homo hahitat in
co^lo. la HdbrfBO est sieut avis sgilitaria. ChrisUis fiiit
pelieanas soUtudinis, solvs nafius 4e Virfine, aoius
vivens aine crimin^ ; n^ieticopax in domioilio, mor-»
tuQS in sepuloro.; pasaer solilanus in tacto, solua
Deus home in cgsIo. E*er tvia ^aena aviim de^igiuu»*
tup eUam tria geaeva hominum. PalioaQgia soUtudi-^
nis est po^uliis oredaiis da gaolibos ; geptiiiits evBi
quaai sQHtudo, quia a nuUoi saoolo iphahitata. Biyc^
CQvax est populus coovereus de Jqdie», qui erant
dofflioiUfiai dauaoaiia* ^aiatr eat poiwliui q^ ds

301

fiXPOSlTlO IN PSALMOS SELECTOS.

m

Clirislianis ad conleinplativam vitam conversus ad
tcclum coeU mente convolat : in qiio, a mundi acti-
bus separatus, solilarius babitat .

Vbrs. 9. — Priaaquam saoguia^^m, ut pelicanus
pro iiliis, effiioderem. iota die exprobrabant mihi
ittimUi mei^ id 6s& loto lei^pora vila meae imppo-
perabant mibi Judsi, dicentes me faM riUnm» dfe-
raoniaABay amicum pttbHoBuorum. Vel tota die pas-
sioDis mihi mimici eiprDbrabant, dttia cp)%pbia el
spuiis feota dtt ilhidfibant e( ii| eruee infiultabjiat. £^
qui priuB laudabani me difientes : Scimu$ quitk ve-
rax cs {Matth, \xii ; Marc. \u) ; Adversum me ju-
ratfant quando collecto consilio ad mortem n\e dam-
nabant, Et hop ideo.

Vebs 10. — Quia cinerem tanquam paneni
manducdbam^ hoc est; peccatores sicut justos mihi
inoorporabram : Et potum meum cum fletu mUae-
bamf td eat : boaos cum his pro quibus flendum
erat, isiscebam, et peceatof es sieut iuato$ bibeb^m.
Ideo ezprobr^qtes dixerupt : Hic pecct^tores recipitf
et manduci^t c^fn illis (l,uc. xxii). Siqiilitudo tra-
hitur ab is locis, ubi fprte vinum cum aqua tempera-
tur. Per ciner^m accipiuntur peccatores in cinereet
cilicio p<enileptes : peccanti quippe homini dictum
est : Cinis est et in pulvpren iHs (Qen, iii). Panis
suut justitiam esurientes, pocu]um vilam sitientes,
Hetus GQpimissa deflentes. Cinerem Christuslanquam
paaem ipanducavit, duna poenileotes esurientibus
justitiam associavit. Potum cum fletu temperavit,
dum peccata deflentes sitientibus viti^m commiscuit,
Aliter : Potps intus trahitur, AqIus foras egreditur :
poculum suun^ Christus ip passioue sui^ cuqn fletu
miscuil, dum g^ntes quasi dulcem potum in se
traxit et Jud^os qupsi fletum foris egpssit. Ad litte-
ram etifMB potum ci|m fletu temperavit, quapdo iqa-
pii acetupi felle miatiun ei sitieatioflerebari^

Vbbs. ii. — Hoc eveBit a facie ira et indigna-
tUmis inm^ idest a prffiseBlia vindietaa tuse etgravis
poew, quam fNissus sum oausa Adaa. Passibilitas
eoim el mortaUias, quiae sunt pm» pecoati, yocan-
tor ira et indignatio Dei. Hflee ira Dei luanet super
ilioBa qui bob credU ia Christum : per qi^em apfere-
tur ira Dei, et immortalitas dabitur regni. De ira
tua multas pceoas passus sum in laeu miserisp, quia
elevans allUisti me, id est : p^r liberum prbilrium
elevasii ; per juaiitice jadicium allisistL Ilaac iterum
vox esl humani gBBeris in Christo. Deus quippe bofnj'-
nem ratlone et intellectu supar omeia animaBtia ele^
vavit ; sed quia in honore posilus non intellexil, in
miseriam eum allisit. Sicut enim nullum horum habet
honorera, sic nullum habet hanc miscriam. Solus
namque homo post multas huj^is vitae raiserias trurr
ditur post mortem in ultrices po^nas. Ideo superiora
etiam pcenitenti congniunt, cujus ossa sicut crer
mium aruerunt : quia propter reatum oblitus est co-
medere panem suum, et a voce gemitus os cami
SU2B adha&ret. Scilicet ut propter Jejunia et fletum
pro carne ossa videantur, et ideo prae nimia macie
similis factus est pelicano : et propter nigras et sor-

A didas vestes, nigre(Knem peccatorum sigmficantes,
simiHs noclieorvo, propter solitariam vagatioBem
similis passeri. Cui tota ^i^ inimieii id est impoBBi-
tenles, vel dsemones exprobraat quod eiBerem tan-
qnam panem manduoat, et potnm eura fletu miseeat.
Quia iram Dei et indignationem timet, qui eum ele-
vavit, dum ad imaginem snam creavit ; sed propter
culpam alHsit, dnm eum omnibus poenis submisit.
Sequitup vox Christi : propler hunc, Pater mi, ele-
vasti me in onioe, et aUisisy me in RK>rte.

Vpas. 12. — l>ies mel sicut umbra declinaverunt,
id est facti suot transitorii et instabiles ut umbra.
HsBc vox propria Christi est de se et suis se scquen
tibus ; superius fuit vox de se et suis posteris : Dies
mei sicut fumus defecerunt, et percussus sum sicut
B fenum, et aruit cormeum. Dies similes sunt umbrs
vel fumo, quia vixi brevi temporc : et Ego, quem tu
Deus vitae assumpsisti, sicut fenum arui, auia pas-
sionibus consumplus in morte propler homioem
emarcui, quem ut fenum morte arescere dolui .

Vers. 13. — Tu auiem, Domine^ in oiternumper'
manes, id est dies tui semper sunt permanentes, ad
quQS polens es nos deducere. Et sic erit memoriale
tuum in generationem et generationem^ hoc esl,
raisericordia lua, qua meraor es illorum, erit in hac
vita et in alia, scilicet Sion et in gentibus ; vel : Me-
moriale tuum erit in generatione Judaeoruiu et in
generatione gentium ,

Vers. U. — Tu exsurgens misereberis Sion:
quasi Deus jacuit; cum populus Sion idol^ coluit ;
G tunc quasi surrexit, cum cis Filium suum verum
Deum misit : tunc misertus est Sion, quando primi-
tivam Ecclesiam de Judaico populo elegit, fiJem et
virtntes ei tribuit. In me exsurges, et misereberis
Sion ; guia tempus miserendi ejus^ quia venit iem^
pus gratise, in quo ejus miserearis. De hoc tempore
scriptum est : Vbi venit plenitudo tcmporis, misit
Deus Filium suum {Galat. iv), ad quid? ut Sion,
id est 008 qui sub lege eranl, redimeret .

Vbrs. i5. — Sion aedificabitur habitabilis civitas;
quoniam placu£runt servis tuis lapidcsejuSy idest
apostolis servis tuis sdificatoribus Sion ptacuerunt
prophetae, lapides vivi, in ea constructi, quos intel-
lexerunl hanc sedincationem praedixisse. Per hos
lapides proraissa est prsDdicatio, de hac processit
D Evangelii instructio, per hujus praeconiura agnitus
est Christus lapis angularis. £^ideo teme ejusmise
rebuntur, scilicet aedificatores, qiii de terra fece-
runt eeelum. De ipsa terra venit unus paries, tot
millia credentium et pretia rerum snarum ad pedes
apostolorum ponentiom . SequilBr alius paries ve-
niens de geotibus.

Vers. 16. — Ettimebunt gentesnomen /ttum, Do-
mine^ qui es lapis angularis, in te duos parietes e
diverso venientes conjungcns. Gentes timebunt, id
est venerabuntur nomen tuum, quod est Domious.
Vel : Verebontur me Piliura tuum qui sum nomen
tuum . Et omnes reges terrce timebunt gloriam tuam^
id est omnes principes venerabuntur te gloriosum ct

303 HONORII AUGUSTODUN. OPP,

sicut paiietes ia lapidetn angularem coavemeat. A

Vers. n. — Quia cedificavit Daminiis Sion ia
virlutibus. Eia, vivi lapides, ceraite ; io structuram,
noa in ruinam, sedificatur Sion ; aedificatur arca, ca-
vete diluvium. iEdificata autem Sion vldebitur in glo^
ria 8ua quiprius visus est in infirmitatesua. Alia tran*
slatio habet, in majestate sua^ id est, in divinitatispo-
tentia. Et ex qua causa hanc domum aedificavit ?

Yers. 18. — Quia respexit in orationem humi-
lium : patriarchae et prophetse et antiqui patres hu-
miles Deum rogaverunt, ut domum in paradiso aedifi-
ficatam et per diabolum destructam in mundo redifi-
carety et collapsam civitatem in coeloper ipsumrepa-
raret. Respexit ergoDeusin orationem humilium,
dum in mundum Filium suum misit qui in unam Ec-
clesiamcompegitpopulumfidelium. Et non sprevit B
precem eorum, quia implevit desiderium ipsorum,
promittens hominibus sequalitatem angelonim.

Vers. 19. — Scribantur hoec in generatione al-
tera ; scilicet beneficia, oratio, passio, remissio, aedi-
ficatio, exauditio habeantur in memoria in altera ge-
nerationc ; quae deperdita facla est altera, hsec ge-
neraiio in domum Dei iedificata semper prae oculis
habeat ista. Et populis qui creabitur laudabit Do-
minum^ hoc est, populus Christianus, in peccatis
mortuus, in virtutibus novus crealus, de idololatria
in alium ritum alteratus, de praediclis beneficiis lau-
dabit Dominum.

VfiRS . 20. — Quia prospexit de excelso sancto suo;
id est per me sanotum corpore, excelsum deitate,
prospexit miseriam homiuum. Dominus de ca;lo in Q
terram aspexit^ id est per me coelum in terrenos
miserando aspexit.

Vers. 21. — Ut audiret gemitus compediiorum^
id est ut gementes solveret a vinculis peccatorum ;
ut solveret a peccatis filios interemptorum, id est
gentes imitatores occisorum, Adse scilicet et Evae,
qui fuerunt interemptores totius humani generis.
Gompediti gementes erant Judaei, filii interempto-
rum pagani. la fiebraeo scribitur /ilios mortis, ut
solveret filios diaboli a peccatis.

Vers. 22. — Ut annunlient in Sion nomen Do-
mini, id est in Ecclesia, et laudem ejus tandem in
coelesti Jerusalem,

Vers. 23. — /n conveniendo populos in unum,
et reges, id est ad hoc nomen Domini in Sion an- Q
nuntiaot, ut populi et reges in unum fidei conve-
niant, utserviant Domino,

Ters. 24 . — Responditei in via virtutis suas, hoc
est, populorum et regum conventus iu Sion respon-
det Domino Patri in via virtutis suae, scilicet imita-
tione filii sui, qui est via virtutis suae: qui verbum
virtus Dei per Jesum Christum intravit ad homines
et per hanc viam reduxit devios ad vitam. Aliter :
Jerusalem vel laus ejus scilicet Ecclesia de toto orbe
terrarum vocata respondit Christo in via virtutis
suae; quia sicut Christus, etiam ipsa in virtutibus
arobulavit. Hujus vox hic sequitur : Paucitatem die-
7^m meorum nuntia mihi\ hocest : Ecclesia in via

PARS II. — EXEGETICA.

304

virtutis posita respondit, dicens : Insinua mihi,
quando finiantur pauci dies isti, fiat consummatio
saeculi, et veniant anni 8eterai.|.Et dicitur ei, proedi-
cabitur Evangelium in omnibus gentibus, et tunc
oeniet finis (Matth. xxiv). Ad litteram etiam res-
pondit Dominus Jerusalem in via virtutis, cum ad
passionem accederet, et cum palmis populus eum
susciperet; cum cantum populi in ea audiret, res-
pondit eis et paucitatem dierum suorum enumeravit
ei, dicens : Veniet dies cum inimid tui drcumda-
bunt tCf et ad terram prostement te, et fiXios tuos
qui in te sunt, et non relinquent in te lapidem su-
per lapidem {Luc, xix).

Haec quae sequuntur usque in fmem psalmi sunt
verba generaliouis alterae et populi novi creati, a
compedibus soluti, qui in Sion convenity et laudem
de aetnrnitatecanit.

Vers. 25.— Ne revocesme in dimidiodierum meo-
rumj id est ne subtrahas me abannis tuis, qui sum
positus indimidio dierum meorum, Duae partes si-
mul collatae utraque est unum dimidium, licet una
major, altera sit mioor : sicuti, si unus dies coofer-
retur ceotum anais, aeterni anni sunt unam dimi-
dium, dies hujus vitae alterum sunt dimidium : in
uno dimidio, id est in temporali est homo, in altero
id est in aeterno est Deus. Ideo sequitur, in genera-
tioncm et generationem anni tui, hoc est de prae-
saenti usque in futuram. Aliter : De meo dimidio tem-
porali, id est de paucitate dierum meorum tenden-
tem in tuum dimidium ne revoces me, deserendo re-
labentem in errorem, sed trahe juvando nitentem in
aeternitatem. Aliter: Peracta dimidia via mea ne re*
voces me de mundo inemendatnm et imperfectum ;
sed permitte me totum tempus vivere quod consti-
tuisti : sicut Ezechiae fecisti; utde praeterito emen-
datuB, et in bonis actibus perfectus, occurram in vi-
rum perfectum in annos tuos, qui sunt aeterni.

Vers. 26. — Initio tu, Domine, terram fundasti et
opera manuum tuarum sunt casli : hoc tractom est
de nova creatura mundi,ubi scriptum est : Inprin-
cipio fecit Deus caslum et terram {Gen, i). Princi-
pium est Christus in quo coelom et terram et omnia
fecit Deus ; ut scribitur : Omnia per ipsum facta
sunt {Joan, i). Et sicut ibi fuit principium mandiita
et hic initium fuit novae creaturae, id est Ecclesiae.
In hoc initio tu^ Deus pater, terram fundasli^
quando Ecclesiam ia Christo locasli. Et opera ma^
nuum tuarum sunt cosli^ id est apostoii per opera-
tiouem Spiritus sancti formati.

Vers. 27. — Ipsi peribunt ; quia secundum cor-
pus morientur; visibiles etiam coeii peribunt, quia cas-
lum el terra transibunt {Matth, xxiv ; Marc, xiii ;
Luc. xxi). Tu au^m permanes semperin unostalu.
Cum hic dicatur : Cxli peribunt, quaeritur quomodo
illa Scriplura dical : Terra in ceternum stat ? {Eccle,
i) . Et iterum : Omnis creatura Dei manet in aeter-
num ? Sciendum quod forma renim peribit, ipsa
substaotia ia aetemummanebit. Etomnes sicut vcs-
timentum veterascent: coeli sunt quasi veslimen-

305

KXPOSITIO IN PSALMOS SELECTOS.

306

tum mundi, qui senescunt, etvetustale deficiunt in A mitur. Designat hic numerus, quod perfecti in

hac forma qua nunc sunt

Vbrs. 28. — £^ Hcut operlorium mutoMs eos et
mutabuntur. Coelum est terrae opertorium, quod re-
Tolvitur ut tabemaculum, peracto autem judicio
cceli in aliam formam mutabuntur, quia Dominus
tunc novum coelum et novam terram faciet, et luna
gloriam solis, et sol lumen septem dierum habebit.
Sanctorum corpora sunt animfe vestimenta : omnes
ergo sancli sicut vestimentum veterascent , id est
corpora omnium deficient prius senectute, tandem
resolutione, comparatione similes vestimento quod
eo usque atteritur, donec ad nihilum redigatur.
Corpora quoque sunt animae opertorium, in quibus
operts non videntur. Postea mutabis eos ab ista
resolBtione sicut opertonum, utpote quod prius B ^^^ ^^ fo ita in virtute firmali jam estis, quod si-

sanotitate erunt in astema jubilationB. Psalmus kic
est uniformis, quiaunanimitas linguarumet loudis
semper erit in sanctis, Vox est Spiritus sancti.

Ezposiiio psalmi CL.

Vbrs. i . — 0 vos electi, qui accensis lampadibus
sponso et sponsae occurristis, laudate Dominum in
sanctis ejus : hoc est, laudate eum in illa considera-
tione qua vos sanctificavit, et sanctis angelis cose-
quavit. Laudaie eum in flrmamento virtutis ejus :
firmamenlum virtutis est confirmatio sanctorum post
resurrectionem ; quando sancti ita in virtute firma-
buntur, quod ulterius peccare nolunt, sicut angeli
firmati cadere noluerunt. Inde laudaie Dominum,

animiB fuerunt, corpora in gloriam solis, animas in
sequalilatem angelorum ; coeli, id est sancti ita
mutabontur.

Tu autem idem ipse esqui fuisti, quando mundum
ex nihilo fecisti, et non senuisti , et es primus ante
omnia, et novissimus post omnia » quia semper no-
vus. Et anni tui non deficient, id est setemitas tua
semper permanet, immutabilis es, et invariabilis,
quia setemus ; et quos fecisti de terra ccelos, hos
facies aeteraos.

Vbas. 29. — Filii servorum tuorum habitabunt,
id est Christiani apostolomm filii, quos per Evange-
liom genuerant , babebunt illos tuos annos non de-
ficientes, habitantes in regno perpetuo, ubi gaudium

cut angeli amplius peccare non cupitis.

Ybrs. 2. — Laudate eum in viriutibus ejus, ho^
est, laudate eum pra diversis virtutibus vobis ab eo
collatis, pro quibus jam ad coelestia venistis. Alia
translatio habet : Laudate eum in polentatibus ejus^
hoc est : laudate eum pro hoc quod vos fecit poten^
tatus, cum virtutibus et potestatibns angelicis, om-
nibus inimicis sub pedibus vestris positis. Laudate
eum secundum multitudinem magnitudinis ejus^ id
est laudate eum respectu multitudinis magnitudinis
ejus, qua vos in coelestibus magnificavit, et qua
multa millia millium pro multis opibus gloria et ho-
nore coronavit.

Laudate eum in sono tubas : per tubam victoria

esl «lemum, et nunquam finienda securites. Etse- C ^P'^^ ^1«^* «»^^0 »^»o/* %*^« »>^»ti»« ^^^^^

men eorum in soeculum dirigeiur, id est alii Chris-
liani, ex iis geniti, in seteraitatem dirigentur. Aliter :
Anni tui seterai sunt et in illis annis filii servorum
iuorum habitabuni, id est servi tui per filios, id est
per bona opera illos annos habebont, et semen
eorum in sasculum dirigetur, id est fletus quos
prsmittent, in gaudio meteot.

Eo quid Filius Oei orando profecit , dum huma-
nom genos ad seleraitatem perduxit I

PROLOGVS IN PSALMUIf CL.

Materia hujus psalmi novissimi suntnupticeAgni,
Postguam enim rex judicium cum populo suo ha-
buerit, sponsam suam de Babylonia ad se venientem
cum omni frequentia angelorum et sanctorum in

victores tuba canere. Laodate ergo eum pro victo-
ria qoa diabolom vicistis, et sobactis hostibus ani-
mee et corporis victores supernam arcem intravistis.
Sonus tubse est etiam excellentissima charitas lau-
dis, qoam personabont com angelis. Per tobam
quoque accipitur prsedicatio. Unde in Apocalypsi di-
cuntur angdi septem tuba cednisse {Apoe, viu) ;
quod significat sanctos omni tempore in mondo prse-*
dicasse. Yel per tobam innoitur regalis susceptio,
inde legitur quod angeii tuba canant, dum adventom
aeterni Regis annuntiant. Laudate Dominum qoi foi-
stis, in sono tubas , hoc esl in prsedicatione ; qm'a
Dominum in mundo praedicastis, et adventum sum-
mi Regis praenuntiastis. Laudate eum in psalterio et
cithara. Psaltenum quod de superioribus sonat, ani-

novam Jerusalemintroducet:inquocomiiaiutubw^ ^9m; ciiharsL^ qvLOd de inferioribus sonat, signat

personani, in nuptiis organaconcrepani. De hoc hic
psalmus iractat. Inteniio est, nos inciiare ad illud
tesiuin properare. Verba retpiciunt ad supradictos
prophetas, qui ad testivitatem in recedificaio lemplo
Jerusnlem celebrandamf populum de capiiviiate
reversum monuerunt. Quod et monei nos de capii-
vitate diaboli et viiiorum reverxos renovata vita
Deum laudare, utpossimussoluta uUima captivitaie
illud festum in nova Jerusalem cum sanciis cele-
brare. Titulus est, Alleluia, id est laudate Dominum,
qui et venistis ad Sponsi convivium. llic psalmus
est centesimus quinquagesimus^ per centum per-
feciio^ per quXnquaginia jubilan exsuUaiio expri-

corpus ; laudate Dominum inde , quod vos in anima
•t corpore glorificavit. Per psalterium etiam con-
templativa vita, per citharam exprimitur activa.
Laudate Dominum, quod in contemplativa et activa
\ita vixistis, pro quibus seteraa prsemia recepistis.
Vel per psalterium coelestia , per citharam intelli-
guntur terrestria : hoc est in consideratione supe-
rioris ct inferioris creaturae laudate Dcum.

Vbrs. 4. — Laudaie eum in tympano et ehoro.
Tympanum fit ex corio exsiccato et firmato , quod
significat caraem immutatam, ab omni cormptione
firmatam. Inde laudate Deum , quod caraem ve-
stram, prius fragilem, tanta firmitate immutavit.

307

HONORIl AUGUSTODUN. OPP. PARS. II. — EXEGETICA.

308

quod uUra culli corruplioBi subjacebit. Chorus esl A operatioue coQSonanles, ut confessores. Cymbaladi

ooafidrs 49onceutu8 caaeolMm, et iBtel%iAur «ociBias
tageleriMa ^et homiaain eoncordi jubilo Deum lau-
danUttiii : iade kudate DonHnum, quoniam hunc
cho.^um intrastis , et his cantoribus associati estis.
Laudate eum in ckt>f4U el K>f^M. Chordae sunt in-
testina animalium exsiccata et attenuata , dulciter
resonanlia; et dcsignant internas cogitationes justo-
rum, vigiliis et jejuniis exsiccatas, et sancta medlta-
tione atlenuatas, dulcissimum melos pui^a^ conscieh-
tisB resonantes. Organum quod habet diversas fistu-
las concordi modulalione conson&ntes, sighificat di-
versos sanctorum actus concordi dileclione non dis-
sonanles. Laudate Dominum in chordi$t id est pro
sanclis cogitationibus quse, ul chordae, duldter re-
&ons.ti\, laudate Dommum in or^awo, id est pro g rdmV^^feclum^^dotteC occurrat ih sp^^^^

misericordia et dilectione persultiahtes, ei CJetferi lide-
les. His musicis vasis laiidat onlhis spiHtus , id est
omnis spIHttttiils, bominunl : hnjtomodi ihstrumenta
ii^e^D&ftbaiit in nu^i» Agni «tertium Allelitift. Ideo
istos tr68 ))SAlmi»6 ail laudeft qnotidte frequentamus,
t)dl9it^tlas k) deTH ieiHMilem Uudes cUm angelis
t^ant&re vitleimus.

Epiiogus pstLUerii,

\Ji cunctis logentibud consulamus, sUmm&m totius
opftris brevi epilogo doncludamus. beus est t*ater
Chrisli, coi^pus Chrisli estEccIesItt; nutritor Eccle-
siae Spiritus sanclus , cujus hulrimehlnm est sacra
Scriptura, per quam in suis membfis cn^sclt in vi-

bonis aClibus quae, ut organa suaviler concrepiint.

Ykrs. 5.-— Laudate eum in q/mbahs bsnesonanti-
bus. Cymbala splendent et sonant postquam in igne
fusa fuerint. Quae significant corpora sanetorum,
qu^, imt^uam ignem tribulatioais Iransiierunt, uti
&ol fulgebunt, et aeternam Dei laudem sonabunt . In
his ^mbaiu, id est, in his glorificatis corporibus
fiaoAtorum laudate Dominuia« et iji cyfnbaiis jubHa-
tionis, id est in animabus jusiiiicatis. Jubilatio enim
eti iaefijabilis 'aus Dei, qua non nisi anima profer-
tur. Gt quid plus dicam ?

VeIis. B. ^ minis spit-ilus laudei Dminum. Hoc
est : Omnes angeli qui eslis spirilus , et omaes fao-
inlkHis sfititualeB fedi^ laadate Dominum ; quDaiam
VObis feeit lAle eofeiViTium. Vei : Omnis spiHtns ait C
V9b!s iBBtertil iftUdatidi De<lm : ipirites ingelorum,
(jUoe ttiaHt^te fiimavit ; «plritue homittuiti, qeos in
gldf ia aag^iiii eo(»4ttiivil ; spifitus dsemonum quos
sanetis «tibjugavit | Kpihtai maiorUm, quos pcenis
Ju^l^ mahcipiiVil. Hoo quoque tempore s)nrttus aiii-
ma&tium sit mateHa laudandi Domintim, quibus tot
difersa eorpora, volucrutn) piseium ac beitiarum
' viviftcAVit.

Notandum quod musica fil tribus modis, voce,
flatu, pulsu. Voce per fauccs el arterias canentis
hominis; flatu per tibias; pulsu pcr cithafas. QuDe
tria genera 1n istis nuptiis rcsonant ; vox in choro,
flatus in tuba, pulsus in cilhara : ctuab mentem, spi-
ritum, col-pus signifl6atil, qua; Triniialem semper
laudibus concelebrant .

Porro per diversa musicsB instrumenia expressi
sunt diversi ordines laudantium Deum in £)cclesia.
Sancti , sunt sacerdotes caste viventes , qui corpus
et sanguinem Christi saorificant. Virtus Dei sunt
per quos virtutes operatur, ut llartinus, Benedictus.
Potentatus ajus sunt, per quos daemones et vilia
premil, ut praelati. Multitudo ejus sunt fideles, ut
subditi. TubiB suut praedicatores ; psalterium spiri-
tualia operantes, utmonachi ; cithara se castigantes,
ut eremitae etinctusi. Tympanum in vitiis morliflcati,
ut martyres; chorus in communi yita concorditer
. viventes, ut regulares canonici. Chordoi jejuniis
macerati, ut poenitentes; organum prsedicalione et

mum. Pdrro psallerium esl qa^si cellarium , de quo
diversa lercula et muttimoda pocula proferuntur ad
sponsae cohvivium,

In prima ilaque decade , infantia Eccte$*s6 q^lisi
lacte ttutriiur, dum a via pieetatonim proliibetur,
et in lcge Domihi ihedit&ri fedocelur : prb tjha obe-
dientia ei b^atiludo per Adam ttmissd, ^ef ChHstum
reslltui promiltitar. Qul beat^ Vit' i fttre rex in-
slilUtus, UDstri causa in raortfe dorttthnt et exfeur-
rcxit, Hiios hominum ab inferais exlractos in patte
in idipsum constituit, in qua in set^rauin exsntta-
butlt, qui in gemitu labOf&runt. Qulqhe ite altum
regi^essus Judet gloria ct hoaohi corotiatus ^egnabit
in ilite^aum ih templo saacto suo.

tn secunda decade, eleqilia Domini in igVift S|>IH-
tus sancti examinata, pueritiTlrti Bcttlesi* ad vtrila-
tem infbrmanty qiife ocaibs bordis ^ju^ illuMinikt ; ut
sciat Dotnihum e^se in justa geheratiohe ; et iti ta-
bernacTildm ejus ingfedieuies sine tliecula, e^im-
pleri cum vttltu Domini leetitid, et boiiis eatiltri, tum
apparuerit gloriaejus; et ut DominutH dtligtit, t)iii
inelinavit coelos et descendit , a detictb mixiino
emundans adjutor et t^etntitof miseris exstitit.
i^ujus sa:rificii Doraitius memor l\iit, quahdo «^oroham
de lapide pretioso super caput ejus posdit.

In tertia decade, Ghristi exemplo adolescentia
Ecclesia; instruitur patientia quia factus est oppro-
brium hominum, cujus regnum dominabitur gen-
tium. Qui in loco pascuae, ubi nihit deerit, illnm
collocabit, qui innocens manibus et mundo corde
^ fuerit. Et anima ejus in bonis '* emorabitur, qui la-
vare inter innocentes manus non dedignabitur. Hic
bona Domini in terra viventium videbit, cum caro
ejus in resurrectione reflorebit : quando Dominus
populo suo in pace benedicot, cum planctam in gau-
dium convertet in magna multitudine dulcedinis suse,
quam perfecit timentibus se.

In quarta decade, juventus Ecclesiae in chamo et
freno ad pcenitentiam constringitur, ut anima <gus
a morte eruatur ; quia mors peccatorum pessima ;
quos Angelus Domini persequens coarctablt in iar-
tard. Et qui operantur iniquitatem , a Deo expulsi
sunt; et injusti disperibunt. Afllictos autem et humi-
liatos eruet ab omnibus iniquilatibus , et immittet

309

Dominus in 08 ejos , canticam nOYum»
literatis oam, et beatum faciei in
tium.

tb quinta docade, juventus Ecclesice flag^llis eru-
dita, et coQstantia contra adversa superata, ad Deum
fonlem vitae desiderat, qui ejus juventutem Isstificat.
Propter quem tota die mortificatur, uti ovis occi-
sionis : qualenus in la^titia et exsultationo adduca-
tur in templum regisi ubi vacet et videat Deum .
Quo principes populorum cong^regati snnt in civitate
Domini virtutum. Ouando justi in matutinOi malo-
rum dominabuntur : cum ipnis salutare Dei ostende-
tur ; quando muri ierusalem in angelis lapsi per
homines rendlfioeQtur.

11 seila decade, virllis aetas Ecoiesia) jam solido
pane cibatur dum ad pugnam oontra vitia fbrtitu-
dine idformatar. Unde mox fervens ad bona studia
fit ut oliva fractiiera, et fit intelligens aut requirens
Deum; qui eam contra mala adjuvat. Gui voluntarie
sacrificat, pennas sumens ut columba ad requiem
volai, ut Deo in luraine viventium placeat, qui ani-
mam suam de medio catulorum leonum eripiet,
quando molas Iconum Dominus confringet. Et ideo
fortitudinem Dei uiano cint&bit, cum esm dc tribn-
latione in oivitatem munit&m deduceds, lieeredita-
tem limentibus nomen suum dabit .

In septima decade, virilis asetas solido cibo rcfe-
cta, ad contemptum mundi admonetur ; unde tilii
ejus rapinas nolunt cbncupiscere, nec divitiis af-
fluentibus cor apponero, sed Deum volunt in vita
sua benedicere. Annuntiant opera Dei, in bonis do- C
mus ejus cupiunt repleri ; transeunt per ignem et
aquam in refrigerium. Petunt ut Dominus illuminet
super eos vultum suum quatenus cum justis epu-
lentur in conspectu Dei : cum fiet mirabilis in san-
ctis suis, quando salvam faciet Sion, in qua habita-
bunt qui nomen ejus diligunt. Cum exsultent et !ce-
tentur in Deo omncs qui quaerunt et diligunt eum :
quando os eorum replebitur laude. ut hymnum di-
cant Deo tota setemitate.

In octava decade, matura eetas BceleBteB poiu
scientiee inebri&tur, ut serviat Filio Regis» qui facil
mirabilia magna solus ; cui soli bonum est adhssrere.
Qui operatas est salutem in medio terrae. Qui, cor-
nua peccatorum confriugens, exaltabit cornua

KXl^OSiTlO IN PSALMOS SKLECTOS. 310

in die mala A tium, constiiuit ; in qua ille homo, qui foit iater
terra viven- morluos liber vulneratus dormiens in sepulcro,
positus in lacu inferiori, et magnas et terribilis
super omneS) qui in oircuitu ejus sunt, ubi repleti
mane misericordia Dei Qxsultabunt et deketabuntur
omnibus diebus, quos de tribulatione eripuit» glori-
ficavit, iongitudine dierum replevitf salutare suum
facie ad faciem ostendit.

In decima decade, senior a^tas Bealesiie inebriata
docirinam aliis eractat, qute in Seaecla uberi, ut
pairaa floret in virtutibus, ut cedrus Libaai multi^
plicatur in opeiibus, quss est sedes Det parata con-
tra mare et flumioei soientia eruditai el de le^ Dei
doota. Ideo populum pascuae ejus et ovel mabus
ejas iovitat, ut in psaimis ei jubiieAt» caationm do-
g vum ei cantent, quia de manu peccatoris eos Mbera-
vit» justitiam suam gentibus revelavit, qUia est
magnus super omnes populos, qui servientes sibi in
leetitia ducet in exsultationem et in judicio disperdet
de civitate sua omnes operantes iniquitatem .

In undecima decade, eadem aetas Ecclesis ad
orationem instigatur, ut semen ejus in sseculum di-
rigatur, ut juventus ejus sicut aquila renovetur, et
pcr emissum Spititum Dei* reorsetur, fadem I)omi-
ni semper qufcrat, jtidiotum et justitiam in omni
tempore faciat, mlsoricordias Domini intelligat, pa-
ratum cor ad praecepla ejus habeat, et laudare eum
in medio multorum ; qui est principium a Patre ge-
nitus, in splendoribus sanctorum missus, redemptio
poputorum per Norum Testamfntum.

Ift duodecirtla deCade, seneclus ficctesise timore
sanctorum eruditur, quem gloriae et divitiae in me-
moria SBtema sequuntur, quam olim sterilem Do-
minus fecit habitare in domo ejus matrem filiorum
laetantem, cujus filios benedixit pusillos cum majo-
ribus, quae placebit Domino in regione vivorum,
cui sacrificabit hostiam laudis in medio Jerusalem,
in qua onmes gentes et omnes populi laudant
Deum ; qui per portas justitiae ingressi ambulant im-
maculati in via legis Domini, ut de incolalu mundi
et habitantibus Cedar perveniant ad montcs , ubi
auxilio Dei ab omni malo custodiantur.

In tertia decima decade, eadem ficoieaie ntas de
strepitu sscnli ascendere per gradus virtutum ad
paoem ierusalem docetur, qUae per tribus et per se-

justorum in pace : in qua factus est locus ejus. Qui D des ut civitas fledifieatur, in qua servi et ancillsB

populum suum in manu Moysis et Aaron deduxit
qnos pane angelorum pavit. Qui ultus est sangui-
nem suorum , reddens septuplum viciDis eorum.
Qui vineam de electis suis plantavit, quos ex adipe
frumenti cibavit, et de petra melle saturavit, etc.

In nona decade, eadem maiufa «!tas Bcclesix po-
culo sapiebtiae Isetlficalur, cum homlnes dii et fllii
excelBi a Deo VOtahtnr, a quibus ipse solus Altissi-
mus in omni terra pr^icatur, ad quem pervenien-
dum beali ascensiones in corde suo disponunt de
valle lacrymarum , ul inhabitet gloria in terra eo-
rum, quOram animas de inferno inferiori eruit, in
civitaKe gioriosa, ih «)aa esl habitatio omnium iaetan-

oculos ad Dominum habitantem in Coelis levant, ot
ojus adjutorio aquam intolerabilem pertranseant»
venieiites ad eo6 qui habitant in ienisalem, tibi est
pax super Israei, repleti gaudio e4 eKSuIiatioae, ubi
post mortis somnum datur hsereditas Domini eleotis
liiiis merces fructus ventris Marifle ; ubi bonS Jeni-
salem videbunt omnibus diebua vitae aeternie, et be-
nediciio Domini super eos erit, quos ex oranibus
iniquitatibus redemit, quibus retributio in anima
ipse Deus erit.

tn quarta decima decadei decrepita detas Ecclesioe
ad m&nsuetudinem permulcetur, quam sibi elegit
in habitationem et requiem, in qtta fratres in unum

Sli HONORII AUGUSTODUN. OPP. PARS. II. -- EXEGETICA m

habitantes, Dcum ia noctibus benedicunt, qui habi- A bunt, omncs sancti organis et cymbalis ut Sponso
tat in Jerasaiem, cujus misericordia in «ternum, in sBlemum Jubilabunt. Quia porlum diu optalum
eui reversi de Babylone cantant hymnum de canti- prospero cursu altigimus, tempus est ut deposito
eis Sion in conspectu angelorum, dies firmati in velo gubernatori noslro omnium bonorum largiton
via etema, ubi recti habitabunt cum vultu Dei, sa- gratias agamus.
erificium yespertinnm facti. Explicit,

In quinta decima decade, eadem setas Ecclesia ad Finito Psalterio idem Honorius exposuit etiam
perseverantiam confessionis persuadelur, quam justi Cantica, quce in laudihui singulis diebus dicuntur,
exspectant, donec eis Dominus retribuat, cum ani- ^^i ^i Cantica : Benedictus, Magnificat, Nunc dimil-
mam de tribulatione educet, qua post bellum can- jig^ Orationcm Dominicam, et Symbolum aposlolo-
tioum novum ei canet , quem laudabilem nimis Yxm, Quod uniuersum opus his demum verbis con-
saneti benedicent, cum judicium injuriam patienti- cludii : Opus quod de Psalterio vel Ganticis institui-
bus faeiet, cum Jerusalem aodificans consummabit, nius, auxilio Dei ad unguem perduximus, rogo autem
eujus filioa benedicens adipe frumenti satiabit ; in omnes fiilibs EcciesisB qui hoc opus lecturi sunt, ut
qua nova Jerusalem erit hymnus omnibus sanctis, mecum Ghristo pro hoc labore gratias agant ; et pro
cum Isetabuntur in cubiiibu:( suis, cum poracto ju- B meis excessibus preces pio ladultori fundant. Et
dicio Rex sponsus reginam sponsam in novam Jeru- noverint in hoc opere nihil esse meum praeter so*
salem introducet, et angeli tubis ut regi persona- lum laborem, sententiaa autem esse sanctorum.

QC^STIONES ET AD EASDEN RESPONSIONES

IN DCOS SALOMONIS LIBROS

PROVERBIA ET ECCLESIASTEN

(Bibliolbica Vet. Palr. edit. Lugdutt., XX, 1140.)

PRiEFATIO.

Quot nominibus vocatus est Salomon? Tribus, sicut sacrse Scriplurae manifestissime docent, id esl Salo-
mon, Idida, et Ecclesiastes. Quare his tribus nominibus nominatus esl? Salomon, id est pacificus, dictus
est ab eo quod in regno ejus pax fuit. Idida vocatus est, id est dilectus Domini, quia dilexlt curo Dominus.
Ecciesiastes qua lingua dicitur? Gneca, nam Hebraice celeth [coheleth, sive coeleth] dicitur. Gislelh autem
et Ecclesiastes quid sonat in Latino sermone ? Ille quippe Ecclesiastes dicitur, qui coetum Ecclcsise con-
gregat. Unde recte in Latino sermone Ecclesiastes dicitur concionator^ quia coocionatur, id est loquitur
ad populum, et sermo ejus non ad unum specialiter, sed generaliter dirigitur ad omnes. Goncionator ergo
recte in sancta Ecclesia dici potest pnedicator. Quot libros ediditSalomon? Tres tantum, juxta numerum
vocabulorum suorum, hoc est Pi*overbia, Ecclesiasten, Ganlica canticorum.

Quid ait Salomon in Proverbiis? aut quid docet in Ecclesiaste, vel in Gantico caotieorum?In Proverbiis
docet parvnlum, et per varias sententias instruit, quasi filium. In Ecclesiaste vero jam perfect» «tatis vi-
rum imbuit, ut intelligat quia in hi:yus mundi rebus nihil sit perpetuum, nihil gloriosum aut magnum, sed
omnia brevia, et caduca et vana sint quse cernimus. In Canlico canticorum, jam virum consummatum, at-
que in omnibus et variis exomatum virtutibus sponsi Domioi nostri Jesu jungit amplexibus. Specialiter
autem quem significat iste Salomon, Idida, et Ecclesiastes? Dominum nostrum Jesum Ghristum, qni est
noster Salomon, id est pacificans omnia per sanguinem suum, fecii utraque unum{Ephes. ii, 14) : hocest
de duobus populis unam construxit Ecclesiam . Unde Apostolus : Christus, inquit, pax nostrut qui fecit
utraque unum (iM^.). Ipse est Idida, boc est dilectus Patris Filius, de quo ipse Pater ad discipulos suos
ait : Hic est Filius meus dilectus^ in quo mihi bene complacui (Matth. xvii, 5) . Ipse est nimirura et Eccle-
siastcs, id est concionator noster, qui congregavit coetum, id est Bcclesiam sanctam de universo orbe terra-

313 QUESTIONES KT RESPONSIONES IN PROVERBIA. 114

ram, ad quam loquitur, dicens : DUcite a vie quia mitis sum et humilU corde {Matth. xi, 29). Hic es t
filius David, ad quem caeci clamabaDt in Evangelio, dicentes : Miserere nostri fili David (Matth.ix, 27),
Hic est etiam rcx noster Jenisalem non terrestris, sed illius coeiestis, quse est mater omnium nostrum.

IN PROVERBIA.

CAPUT PRIMUM. A

Quid est quod Salomon dicit (vers. 17) : Frustra
jacitur rete ante oculos pennaiorum ? Nunquid non
solent aves saepe retibus capi? Solent utique. Qui
sunt ergo isti pennati ?

Sancti et electi Dei, qui habent pennas fidei, spei
et charitatis, caeterarumque virtutum. Habent et spi-
ritales oculos, quibus et insidias antiqui hoslis prae-
cavent, et peccata praevident. Frustra ergo, id est
in vanum, jacitur rete ante oculos pennaiomm, id
est laquens insidiarum diaboli objicitur sanctis et
electis viris, quia facile in terra soperare possunt
insidias diaboli qui suam conversationem habent in-
coelis.

Quse est sapientia de qua dicit Salomon (vers.
20) : Sapientia foris prcedicat, in plateis dat vocem B
suamf

Christus Jesus, qui est Dei virtus et Dei sapienlia,
sicut dicit Apo&tolus (/ Cor. i, 24). Hsec ergo sapien-
tia quomodo foris praedicavit? Intus prsedicavit, hoc
est, in secreto, antequam pateretur, quia paucis, id
est solis discipulis, mysteria suse divinitatis osteadit ;
poit reiurrectionem vero suam foris praedicavit,
quia misso desuper Spiritu sancto^ aperte se per
apostolos, quod Dei Filius esset, mundo prsedicavit.
Quomodo in plateis dedit vocem suam? Quia qui
ante in secreto et in occulto et ia uno populo Ju-
daeoram praedicaverat, postea in latitudine plebium
et turbis gentium, manifeste prsedicavit per aposto-
los, juxta hoc quod eis pnpcepit, dicens : Quas dico
voHs in tenebris, id est in occulto, dicite in lu- C
minc, id est in manifesto ; el quod in aure audis-
tis, id est in secreto, prmdicate super tecta
(Matth. \, 27), id est aperte et coram hominibus.

Quomodo intelligendum est quod ait (vers, 21) :
In faribus portarum urbis profert verba sua ?

Per urbem sancta designatur Ecclesia, coadunata
de utroque populo, Judseorum videlicet et gentium.
Fores portarum urbis hujus, sancti doclores fue-
runt, qui verbum Evangelii praedicando, credentes
in eam introduxerunt. Sapientia ergo in foribus por-
tarum praedicavit verbum suum, quando Christus in
apostolis suis loquebatur.

CAPUT II.

Quid est quod ait (vers. 2) : Inclina cor tuum ad q
eognoscendam prudentiam ? Quomodo potest homo
inclinare cor f

Ille inclinat cor snum ad cognoscendam pruden-
liam, qui humiliat se^ et eraendat animam suam a

peccatis, ut dignus fiat ad percipicnda mysteria di-
vinitatis.

CAPUT lU.

Quid est (vers, 5) : JV^ innitaris sapientioe tuasJ
Quis enim innititur sapientiae suae?

Ille qui sua papientia, aut suis viribus confidit se
posse implere divina mandata.

Ecce iterum dicit (vers. 1) : iVe sis sapiens apug
temetipsum, Quis enim sapiens apud semetipsum?

Ille certe qui se prae caeteris extollit, quasi do-
ctior, et jactat de his quae ex dictis Patrum recle co-
gnoscere et intelligere potuit.

Quae est vera sapientia ?

Dominum timere, et recedere a malo.

Unde scis quod haec sit vera sapientia hominis ?

Quia in libro Job scriptum est : Ecce timor Do-
mini, ipse est sapientia ; et recedere a malo, intel-
ligentia (Job xxviii, 28).

Quis est homo illede quo Salomon ait (vers. 13) :
Beatus homo qui invenit sapientiam ?

Qui doctrinam veritatis, id est Evangelii, aure
corporis simul et cordis percipit, et in Scripturis
sacris Domici voluntatem studet cognoscere.

Quando (ihid.) affluit pj^entia ?

Quando cum magno amore et sui cordis delecta-
tione audit praecepta divina, et opere studet im-
plere.

Quid est quod ait (vers. 17) : Viai ejus viag pul-
chras, et omnes semitas illius pacificce ? Quae sunt
istae semitae, aut quae sunt hae viae ipsius ?

Yiae sapientiae sunt actiones Domini, quas gessit
in carne, sive doctrinae ipsius quae continentur in
libris Evangeliorum ; quae vioe pu lchrae sunt, quia
divinee. Semitae sapientiae sunt mandata et praecepta
Domini ; quae semitae recte dicuntur pacificae, quia
omnia praecepta Domini ad pacem aeternam perdu-
cunt.

De qua lcge, aut de quo consilio dicit Salomon,
cum ait (vers. 2i) : Cxutodi legem meam atquecon-
silium meum ?

De lege et consilio sapientiae Domini nostri Jesu
Cbristi, quae est lex tapientiae, quae dicit : Si vis in-
gredi ad vitam, serva mandata : id est Non occides,
Non nuBchaberis, Non furtum facies (Matth. xiz,
17). etc.

Quid est quod ait (vers. 32) : Abominatio Domini
est omnis illusor^ Quis est illusor?

Qui verba Dei, quM oognoscit, implere contemnit.
Illusor est haereticus, qui verba Dei perverse intei-
ligendo el docendo oorrumpit. Et iiie est illusor.

315 HONOHII AUOUSTODUN. OPP

qui magna Dei promissa quasi parva despioit» et pcc- A
nam ffiternfi dannbtitiokiis quasi tolerabilem spernit^
Uerum : Uliusor est, qui suoa proximos siiliplices et
pauperes insultando contemnit. Omnes bos tales
abominalur Dominus, et cum simplicibus est serm^-
cinatio ejus (vers. 32j, quia illos gratia coilestis
sapientiae illuminat, qui in se nibil duplicilatis ha-
bent.

CAPUT IV.

Quare Salomon diclt (vers. 3) : Et ego /ilius fui
patrii mei tencllus^ et unigenitus coram matre
fneaf Quomodo fuit unigenitus coram matre sua,
cum praeccssil eum uterinus frater, sicut Scriplura
libri Regum lcstatur?

Verum qui pra^cessit eum fratcr, sed ille mox Ut p
natus est, quasi nunquam fuisset, sine nomine de
bac vita discessit, propterca istum unigeTiitum ap-
Ipellat.

CkHt V.

Quid esi quod dioii (ver^, 9) : N^ dei uliBntM ho-
norem tuum, et annot tuos cmdMi t Dc quo ho-
nore dicit, aut quos vocal aHeDOs ?

De quo? Factus est homo dd imagiHen Dei (Gen,
i, 21), Alienot vooat dsmoneS) et est seDsus : Ne
hohorem taum (quod ad ImagineM Dei creatuA es)
mftle viVendo, subdas immundis spiritibuB.

Quem appellat crudelem, liut de quibus aniiis di-
citdr?

Annos vocdt Bpatia vitft; crudelemi diabblum. St
est Bcnaus : Spalia vitfle quft» tibi dadit Deus, male q
Ttv«ndo he tr^das diabolo.

De (|ua cifiteroa dieit SalotobDt aut de qitb puteo
fluenta, cum didt (beri. 15j ! Bibe o^tmm dt ciS"
iterm iua et fluenta puMJ

Gilteroam vocat cHtbolicam, id ett Veteris ic Novl
Teslamenli doctrinam ; puteum vero, profunditatemi
et iiltitudinem ejusdem catholicm doatrid», aqttHm,
sdentlam ; fluehta, copiam et Bbttudeniiam Itientifi^
varios sadr» Soriptun» Appellal ihtellectua. Docn
cnim verbis bii cltvere a doeirina h^reticorum, et
attendere iectlodibus sacrarum Seripturarum. Bt est
sensud : Bibi dtfnan dt tisterna ^tttt, serva et opere
imple doctHiiam quam aliis prdeditas^ et Huenta pd-
tei» id est Ibundantia sermonis tui seu soientifle) af-
fluenier redundei iu te in operibUs bbniSi ^

Quare dicit Salomon : Derivenlur fontes tui fo'-
ra$i ei in plateis aqUtts tuas dioldi^iviirs. 46); Cum
stalim sbbjungiit : Hnbetv eas sotus, nec Hnt alieni
participes tuif (Vers. \1.) Si fonted nostros furas
derivamus, et iu plateis aquas divldlmus, quomodo
io\i eas habere ponsumuB?

QuAmvis ih verbis videatur cooti^arietas , t6men
non elt, quia hm senteoti» hon possunt nisi spirita-
liter intelligi . Fontes ergo nostros derivamus, cum
aiiis vim predioalionis infundimUs, cum verba sa-
cras Scripturs annuntiamus. In plateis aquas dividi-
dimus, eiim pDpoHs proedicamus. PliteA namque
dicta est a latitadihe, est enim Grsecus dermo. la
plateis effo aquas dividimus, quahdo in nlultitadine

PARS II. — EXKGETICA.

31t>

auditorum verba scientiae dilatamua, et joxta unius-
cijgusqoe qualitatem divina eloquia dissipamus. Si
in plateis aquas dividere debemus, quomodo ergo
eas soli habere debemus, quas in plateis dividimus?
Quando aliis verba divina praedicamus, et tamen
soli aquas habemus, quia de ipsa praedicatione hu-
manas laudes non quserimus.

CAPUT VII.

Quid est quod Salomon dicit de lege sua (vers. 3) :
Liga eam in digitis tuis, scribe illam in tabulis
cordis tui^ Quis enim Icgeih in digitis ligare po-
tedt ? aut sl fecerit, qua; etit utilitas f

In digitis, hoc est in actibus. Legem iii digitis li-
gat quicunque eam bonis opcribus Implet et ornat ;
in tabulis cordis, hoc est in iatitudine COgitaiionis.
Scribit efgo legem In tabalis cordis soi, qul eam
cum gaudio sascipit, et metnoriae commendat.

GAPUT vm.

Qui est quod Sapientia dicit (vers^ 30) : Delocta^
bar per nmfnioi dies Indim eoram eo <id est eoram
Patre omDipoitnte) omnt timpore^ ludene in orbe
/ermmm ? Nonqaid Sapientiat id est Dei Filius
pueriliter ludebat coram Patre?

Absit I Sed quid est quod dicit, ludens ? id cst
gaudens. Ludebat enim per singulos dies.id est gau-
debat se unum essc, hoc est unius substanliro cuni
Patre a principio ex diebus aeternitatis.

Quomodo ludebat omni tcmpore in orbc terra-
rum?

Quia cum tempore orbis et creaturae esse coepis-
senl, ipse Pilius gaudcbat, quia qiiod erat sempef in
Patre manobat.

CAt>UT IX.

Quid esl quod ait (vers. 1) : Sapientia adificavit
sibi domumt

Quia in domo aediticavit sibi sapicntiaro. Sapicn-
tia, id est Dei Filius Dominus Jesus Ghristus, aedi-
iicavit sibi domura, quia ipse creavit hominem in
utero Virginis, quem in nnitatem sua; personas as-
sumpsit.

Quomodo [ibid.) excidit coiumnas septemt

Seplem columnas excidit, quia per septiformem
gratiam Spiritus sancti crexit Ecclesias per orbem
terrarum, qure sicut columnae sustentando continent
memoriam nominis ejus, id est mysterium ejus in-
carnalionis. Polest et aliter intelligi: Sapienti» do-
mus, Kcclesia Ghristi est : columnse autem domus
hujus, sancti doctores. Quse columnae bene septcm
esse dicuntur, quia sancti doctores repleti sunt se-
pliformi gratia sancti Spiritus. Quomodo ergo exci-
dit sapicntia has oolumnas ? Excidit, columnas ,
quia mentes praedicatorum ab amore praescntis sae-
culi separavit et ercxit eos ad portandam'ejusdem
Ecciesise fabricam.

De quibUB aocillis dicit Salomoti (vers 3) : Misit
nncillAs suas nt vocarsnt ad arcem^ et ad numia
civitatisf

Ancillaa Vooitt, sanetoi apostolos. Quire vocateos
aneillaB ? propter ]Dsipientibm> infirmitatem et pau-

3n

QU;ESTIONES ET RESPONSIONES IN PROVERBIA

318

pertaUm, quia idioUis, iDflrmos, et pauperes et de-
spectos elegit apostolos, quos ad prsedicaodum mi-
sit in muodum, ut fideles populos vocarentad arcem
seternde beatitudinis, et ad moeDili Jerusalem coele-
siis.

CAPUT X.

Qms est (t«H. I) /llftis knpUns c|ei IdfUficat pa-
trm f M, qds eet /f ftttl «tnitu^ qtti mm^m eU

111« qui il6cep!4 fidei ht hapttomatis inysteria betle
servat, et opere implet, filius sapiens est ; iste f»ro.
cul dafoib tetibcat Deum F^U*efn. Qui veto atb^pta
fidei ac bapiishMitis ktiybt^Ha, tnalls operibus vel
bseretitA prtivittite eoituitipit, filitts slfriiM efet ; hic
nitnitum mtie^ittii e^ matHs suffi, l&ft&eite videlicet
Ecclesiae, quia cetitfistftt e^tn.

Quid est quod dioit Stiomoa (vers, 10) : Stultits
labiis verberabitur ? quomodo potest homo stultus
labiis verberari ?

Verberatio in hoc loco damDationem significat.
Stultus ergo labiis verberabitur, quia propter verba
iniqua et raala quae locutus est, condemnabitur.
Unde et alibi dicilur {Prov. xviii, %\): Mors el vila
in manibus linguw, quoni^m uousquisque aul ex
verbis suis justificabilur, aut ex \erbissuis condem-
nabitur {Malth. xn, 37). Cur liDgua dicitur habere
manos, cum manus haberenon possit? tfetaphorice
dietum est, hoc esl secundum translationem, quem-
admodum venti dieuntur habere pennas. Manus
etenim linguae ipsa verba sunt, quibiis aut bene lo-
quendo meretur vitam, aut male loquendo meretur
roortem. Aliter. Peh matiu^ sdepe in Scripturis sa-
cris t>pt^a desigtahtnr, \xi illud : Lnboirs mAnUum
tuarum quia ma^iducabis {Psni, cxtvil, %). fn ttm-
nibtis iingiise dieit, hftSc est in 0})ek^ibus. OperH ete-
nim lingu«e sunt tolMqiiia bonti vel malA, 6k t|hibbs
inors nascitut, aut Vita.

Quis est isle piger de quo dicit Salomon {vers.i6):
Sicut acetum rfentt^UJf, ci fafHUs oculiSf sic piger
his qui miserUfit tllUfh ?

frjger est hiafe vlvens dtitholicus, qui non laborat
ne<)ue operatur, ut M aelemam b^atittidiheM perre-
nire mereatur. Per acetum et fum*.2m, hae^eiicorUm
designatur perfidii ; per oettliDs et dentes, praedica-
toree siwct» fieelesite. Qui bene oouii dicuatur,
quia tecca itioera prevrdent ; puleiife etiaiB den-
tes, qvoiiiam spirttalia tiimeBta fidelibus miuistrare
soient. Ergb sieut acetum dehtibus, et Tumus ooulis
\d est sicut perfidia haereticorum contraria esttmnis
doctoribiis, t\%iA contristat eost el molestiam gignit
et laenrmas ; slii pige^ id est maius Catliolicus g ra-
vis eat eisdenk bonii doctoribus, qui miienint eum,
iioc estf !|Ui jusserunt ut iidem suara openbus iiii-
plenH. Ideo gravit est, quia fidem pravis operibus
destmit.

GAPtJT XI.

Quid esl quod aii {vers. 21): Mahus in nianu, non
erit innocens malus J Quomodo malds homo ma-
nus in manu, et ideo non erit innocens i

A Qui manum jungit ad manum, nihil operatur.
Mali ergo quandiu manus in manu fuerint, non erit
innocens, quia si ad tempus subtrahit manus ab
opere malo, tamen, quandiu malus, innocentiam
cordis habere non potest. Unde, jam dictum : Abo-
minabile est Domino cor pravum {Prov. xi, 20).

Quoroodo inlelitgCBdttal est quod aic {tftrt^, ii) :
Cireuiw amreUs in narib^ swis^ mklier pukhra
et fuiua^

Hoe cst, si eii^ulum aureum m tiaribUB po^i in-
iiaeris^ iile dvm pHrgil tetrtom mtere ao Ibdere
naso, immergit circulum aureiiiii in voiihtabniratiili,
et tunc perdil circuius aureusdecoreraquemiiabuit.
fiiniliter ei^o mdlier fattfa, si Babet piilchritBdinem
vnitiiB^ vel aiaecipMt oraamenta inauriiim, raoniiiinn
B simal ei vedtiflfteBtoi^Ufli, sordtdat pulohritudinem
y^tiis^ et amittit doeoremi si se ooeoo iifoidinis oot&-
ftuinare diiigit, et aduiterits eerrufiipit .

St)iH(ualiler aiiietn quoikiodo intelligettdii est hsec
scntentia ? Quicunque sacras Scripturas iatente me-
ditatur, et jugiter perbc^utaiur diviDa eloquia, acci-
pit ornamentum scientiae ; qued &i male vivendo cor-
nunpit, et destruit quod intelligii^ cireulum aureum
habet in naribus, sed more suis lerram fodiendo
coinquinat et luto immergiti quia ornatum perquem
notitiam Scriplurarum accepit, immunda actionesor-
didavit. taiis anima, pulchra mulier et fatua est ;
pnlcbra quidera per scieotiam \ sed dedita camali-
bus delectationibus, fatua est per actioaera.

Quid est quod ait {vers. 25) : Anima quoe benedi-
G city impinguabitur, e{ quat [qui] inebriat, ipsa [ipse]
quoque inebriabitur ?

Plures namque sunt qui inebriant alios, sed ipsi
non inebriantur ; non ai6\i hoc de corporali ebrie-
tate, sed de spiritali : Anima ergo qu^ benedicit,
impidguabitur, quia quieunque exterius praedicando
benedicit, spiritalem pioguedinem accipit, id est spi-
ritali gratia augetur et crescit. Similiter qui sacro
eloquio mentes subdilorum studet inebriare, ine-
briabiiur et ipse, quia sancti Spirittis gratia re-
pletur.

Quare non dixit, homo, sed, auima quae benedi-
cit, impinguabitur^

Id Scripturis divinis sa^pius poni solet pars pro

tolo^ id est aDirha pro loto iiomiDe. f otum vcro po-

j% nltur etiam pt*o parte, ut illuH ; Tulerunt Damlnum

meum {Joan. xx, IfJ). Dorainum dixit, pro torpore

Doroihi.

Quis est ille de quo dicit {ver$, 96) : Qui absfson-
dit frumentai maiedicUur in pi^ulis ? Nuoquid
propterea malediGendus est aliquis^ quod boa omni-
bus fruraenta sua maoifestat ?

Fruments, sanctjB prsediliiitio^ikdUbt VM>&. Br-
go quicunque abscondit hic frumenta, id est sanctae
praedicationis verba apud se retinet^ et non vuU aiiis
annuDtiabe divina eloquia, iste maledicitur in pbpu-
lis, quia pro culpa silentii condemnabitur, quiamul-
lis proriess^ potuil, §ed quitt noluit, ideo pv6 multo-
irdm pdftha justc piihietur.

3J9

HONORII AUGUSTODUN. PARS II. - EXEGETICA.

320

Qui sunl filii qui vcDdunt frumenta, de quibus A ludinera, et non vult Christi praecepla implere, ut

mox subditur {ibid.) : Benedictio autem super ca-
put vendentium ?

Illi vendunt frumenta, qui verba vilse et sanclae
praedicationis suis annuntiant. Quod preliura acci-
piunl ab eis? pretium fidei et sanctse confessionis.
Quoraodo veniet benedictio super caput eorum ?
Quia singulis eorum dicturus esl Dominus : Euge,
urve bone et fidelis intraingaudium (Afa«A.xxv, 26).

Quid est quod ait {vers. 29) : Qui conturbat do-
mum suam, possidebit ventos t quomodo potest ali-
quis possidere ventos ?

Domum in hoc loco mentem appellat, id est qua
unusquisque veluti in domo habitat per cogitalio-
nes, ventos, immundos spiritus vocat. Qui ergo

beatitudinem raereatur obtinere. De hoc enim Jaco-
bus dicit : Vir duplex animo inconstans est in om-
nibus viis suis (Jac. i, 8).

Quis est nuntius impii de quo dicit {vers. 17) :
Nuniius impii cadet in malum ?

Nuntius impii, id est angelus diaboli, Arius fuit
et Sabellius, cseterique haeretici ; vel etiam susurro-
nes, angeli utique Satanae, isti nimirum cecidere in
malum, id est in aeternae gehennae tormen-
tum.

Quis ergo est legatus fidelis de quo sequitur
(ibid.) : Legatus autem fidelis^ sanitas ?

Legatus fidelis est unusquisque catholicus praedi-
cator et doctor^ qui sibi suisque auditoribus sanita-

domum, id est mentem, malis et noxiis cogitationi- g tem et salulem acquirit aeternam
bus perturbare non timel, iste nimirum

bit ventos, quia per malas cogitationes viam fa-
cit daemonibus, ut ingredianlur et inhabitenl in
ipso.

CAPUT XII.

Quomodo {vers. i) : Mulier diligens est corona
viro suo ; et putredo in ossibus ejus^ qme confu-
sione resdignas geritt

Mulier bona et casta, honorem praf»bet viro suo iu
omnibus, et quia diligit eum, el bene regit eum et
domura ejus, corona est illi, quia ejus virtutibus
addit graliam, unde coronelur a Domino. Adultera
vero mulier quamvis videatur speciosa, putredo la-
men in ossibus ejus esl, quia inius fetore luxuriae
membrasua coinquinat. • ^

Quomodo intelligendum est quod dicit (vers. 9) :
Melior est pauper et suffidens sibi, quam gloriosus
indigens pane ?

Vere melior est idiota et simplex qui operatur
bona quae novit, unde vilam aeternam meretur ha-
bere in ccelis, quam gloriosus, id est clarus doctrina
et eruditione Scripturarum, vcl opertus doctoris ofli-
cio, qui indigel pane dilectiouis, quia nec Deura di-
ligit, nec proximum : vel certe ideo pane indiget,
quia non operatur quod intelligit aut docet.

Quis {vers, 23) homo versutus qui celat scien-
tiam ?

Versutus, in hoc loco in bona significatione poni-
tur, id est sapiens el prudens. Vir ergo versutus, id

CAPUT XIV.

Quare dicit {vers. 19): Jacebunt maliante bonos,
et impii ante porias justomm, cum in hac vita
magis soleant boni jacere ante malos, et justi ante
portas impiorum?

In novissimo judicio coronatisjustis, mali etim-
pii condemnabunlur, qui eos in praesenti vita affli-
gebant, et idcirco dlcit : Jacebunt mali ante bonos,
et impii ante portas justorum. Attamen quod dicit,
non ad vicinitatem locorum pertinet, quoniam boni
et mali non sibi erunt tunc vicini, sed pertinet ad
visionem bononim, quoniam boni semper videbunt
tormenta malorum, ut Deo liberatori suo majores
sine fine referant grates.

CAPUT XVI.

Quid est quod ait {vers. 11): Pondus et statera
iudicia sunt Domini ?

Quia, sicut ipse voluit, unicuique mensuram et
gratiamdedit fidei {Bom. xii, 3).

Quos appellat {ibid.) : Lapides sasculi [al. sac-
culi] ?

Justos et fortes in fide. Omnes ergo lapides saecu*
li, id est sancli et clecti Dei, opera sunt Domini,
quia nemo sua virtute, nemo suo merito eleclus est
a Domino, ut coelesti aedificationi aptus esset, sed
sola misericordiaipsius.

CAPUT XVII.
Quid est quod dicit {vers. 6): Corona senum filii

est sapiens et prudens, aliquando de industria cclal ^ fi^^orum, et gloria filiorum patres eorum ? Si roali

scientiam, duabus scilicet de causis : una, quia in-
firmis auditoribus non potest loqui quasi spirilalibus
«ed quasi camalibus, id est magna Scripturarum
«anctarum mysteria quae novit, non audet illis ma-
«ifestare, ne forle scandalizentur ; altera, quia non
Tult sanctum dare canibus, neque mittcre margaritas
anteporcos(Jfa«A. vii,6).

CAPUT XIII.

Quid est quod ail {vers. 4) : Vult piger et non
vult ? Si ergo vult, quomodo non vult ?

Per pigrum ille designalur qui se non vult exer-
cere in bonis operibus. Vull ergo piger regnare, ct
non vult laborare pro Deo ; vult pervenire ad beati-

sunt filii filiorum, quomodo gloria sunt patrum suo-
rum ? et si patres mali fuerint, quomodo sunt gloria
filiorum ?

Senes in hoc loco patriarchas appellat et prophe-
tas, quorum filii svnt apostoli, et filii filiorum, suc-
cessores apostolorum, videlicet sancti pra^dicatores
omnes isti corona senum sunt, id est patriarcharum
et prophetarum, quia digna laude celebrant, per
quorum exempla et vaticinia ad cognationcm gra-
tiae pervenerunt. Quomodo patres sunt gloria filio-
rum, magna quippe gloria est praedicatoribus Novi
Testamenti, qiiia filii vetcrum, id est patriarcharum
esse meruenint .

Quid est quod dicit {vers. 14) : Qui dimittit aquam

321

QUJESTIONES ET RESPONSIONES IN PROVERBIA

322

caput est jurgiorum ? Nunquid ille qui clausam A diversam pondus, et diversam meQSuraro. Quantum
aquam decurrere dimiltit, jurgia concitat ? aut nun-
quid non magis vinum quam aqua jurgia concitare
solet?

Figuraiive hoc dictum est, nam per aquam desi-
gnata est lingua le>is et fluxa et immoderala, quse
instabilis est sicut aqua. Qui ergo dimittit aquam,
hoc est immoderate relaxat linguam suam, caput
est jurgiorum, quiaqui linguam suam non refrenat,
lites et jurgia condtat, et eoncordiamdissipat.

CAPUT XVIII.

Quid est quod ait (vers i6) : Donum hominisdi-
latat viam ejus, et ante principes spatium ei /a-
cit ? quod est donum hoc quod dilatat viam hominis,
et facit ei spalium ante principes ?

Donum hoc, donum est cbarilatis, sive aliarum B
virtutum^ quas a Domino fideles accipiunt. Hoc vi-
delicet donum dilatat viam ejus, id est actionem,
quia unusquisque fidelis quanto amplius gratia Spi*
ritus sancti intus repletur, tanto magis viam suam
foris dilatat, id est bonorum operum gressum multi-
plicat, quse quotidie in sanctis desideriis et bonis
operibus crescit et augetur. Hoc donum quoroodo
facit homini spatium ante principes? quia inter ma-
gnos Ecclesiffi rectores, in futuro tribuit ei culmen
honoris, et gloriam aeternse beatitudinis.

CAPUT XIX.

Quare dicit {vers. 24) : Abscondit piger manum
sub ascella, nec ad os suum appHcahit eam ? Quis
esf enim tam piger, qui comedendo vel bibendo ad
os suum manum non applicet ? G

Qui abscondit manum suam sub ascella, non
vuU utique ad aliquod opus vel ad laborero exten-
dere illam. Ergo per pigrum designatur unusquis-
que segnis et desidiosus prsedicator, qui non vult
opere impiere quod docet. Manum quippe ad os por-
rigit, qui studetopere implere.

GAPUT XX.

Quis est ille piger, de quo dicit (vers. 4) : Pro-
pterfriguspigerararenoluit, mendicabit ergoasstate
et non dabitur ei ? Quid ? si piger lempore frigoris
arare noluerit^ nunquid, aestatis temporCi qui sibi
aliquid tribuat invenire non poterit ?

Saepe etenim pigri, et frigoris et sestatis tempore
inveniunt qui slbi tribuant eleemosynam fideles. Sed
piger in hoc loco illum significat qui propter desi- C
diam et hujus mundi adversitatem, quae per frigus
designantur, in Dei servitio negligit laborare : id-
circo in die judicii mendicabit, quia non babebit
opera bona, pro quibus aetemam merealur accipere
beatitudinem ; quoniam, quaecunque seminaverit
komo hasc et metet {GaL vi, 8). Cur ergo dies ju-
dicii aestati, et regnnm Dei comparatur ? Quia tunc
omnia nostrae tristitiae nubila transibunt, et vitae il-
lius dies, aeterni solis claritate fulgebuat.

Quid cst quod ait {vers. 10) : Pondus et pondus^
mensura et mensura, utrumque est abominabile
apud Deum ?

Pondus et pondus, mensura et mensura, dicit

ergo ad litteram, quicunque in domo suavarium ha-
bet pondus variamque mensuram, propter hoc uli-
que habet, ut taliter libret et metiatur sibi, atque
aliter proximo, quod est abominabile Domino. Un-
de in lege Moysi Dominus praecipiens dicit : Sit tibi
aquus modiuSt justusquas sextarius (Lev. xix, 36).
Spiritualiter autem quomodo inteiligi debet ? llle in
domo sua diversum habet pondus et diversam men-
suram, qui semper in suis actibus quaerit unde ipse
laudetur, et in aliorum actibus perscrutatur unde
illi vitupereutur, iste qiioque talis abominabilis est
Domino, quia nimirum quantum sibi placere deside-
derat, tantum displicet Deo, qui omnia secreta ri-
matur cordium.

Quomodo intelligendum est quod ait (vers. 14) :
Malum est, dicit omnis emptor, Et cumrecesserint,
tunc gloriabUur ?

Secundum litteram, solet emptor vituperare quod
emere desiderat, et dicit : Malum est, malum est.
Verumtamen si bene emerit, cum recesserit, gloria-
bitur. Spiritualiter autem quomodo intelligitur ? Ille
veraciter est emptor, qui sibi aeterna praemia in coe-
lis comparare desiderat. Ipse nimirum emere stu-
det terrenis coelestia, caducis mansura, temporalibus
seterna. Talis ergo emptor quidquid patitur in prae-
senti, malum esse dicit, quia esse intelligit. Atta-
men quia adverna omnia patienter sustinet pro Deo,
cum recesserit de mundo, tunc gloriabitur, quia per
veniet ad beatitudinem.

Item quomodo intelligendum quod paulo post di-
cit (vers. 21) : Hasreditas, ad quam festinatur in
principioy in nocissimo benediciione carebit ?

Haereditas haec, acquisitio avaritise potest intelligi.
Ergo quicunque per avaritiae nequitiam in hac vita
divitias multiplicare desiderat, necesse est ut in fu-
turo aeternae haereditatis benedictionem amittat. Ali-
ter: Quicunque pro humana laude bonaopera quae-
rere desiderant, in principio quasi ad haereditatem
festinant. Ideo in novissimo benedictione carebunt,
quia nullam remunerationem percipiunt a Deo ; de
talibus scriptum est : Amen dico vobis, receperunt
mercedem suam (Matth, vi, 2).

Quid est quod ait (vers. 25) : Ruina hominis est
devotare sanetoSy etpost vota retractare ?
* Devotare sanetos, id est voto se obligare. Impii
autem devotabunt sanctos, quia voto se obligant ut
persequantur sanctos. et occidant eos quemadmo-
dum septuaginta [quadraginta amplius] viri, sicut
in Actibus apostolorum legitur, devoverunt se non
manducare nec bibere^ donec oiciderent Paulum
(Act, xxiii, 21 ), et pagani saepe, ut legimus, diis devo-
verunt sanguinem christianorum. Quid est post vota
retractare? Post vota promissa retractare est san-
ctos persequi, et detrahere, et quasi vile mancipium
contemnere. Quomodo ergo ruina est hominis de-
votare sanctos, et post vota retractare ? Si enim pec-
catum est cum aliquis sanctos Dei persequitur, aut
ofiendit, aut laedit, et idcirco ruina est illi, quia,

323

HONORll AUGDSTODUN. OPP. PARS 11. - EXEGETICA.

m

persequendo sanctos, aeternse damnationis sibi pa-
ral inlerilum .

CAPUT XXI.

Quomodo intelligendum est qaed aii (vers. 4) :
Sicut divisiones aquaruniy ita eor f^^M(lanium) esse
inmanu Dei^ et non onmram heminum, eum alibi
scriptumsit : /n mumi ejus sunt omnesfines terras ?
{Psnl. xoiy^ 4). Si omnes finea ferra tn raanu ejus
sunt, hoe est in potestate Dei, an non et corda om-
nium hominum in manu ejus sunt ?

Regem ia hoc loco non illum solmn debemtrs
inlelligere qni rex est solo nomine, et temporaliter
aliis imperae^ sed uDumquemque Tinim sanctum, fi-
delem atque religiosum Gbristianum, cujus milites
sunl saav» vivtutas» «t ipsa vitia in se vinttie aevit.
Siani argo DonaiaHs multifi^riis diviakmibiis aqva-
rum, late fmes terrarum et aeris impiel» ila eor m-
gis quocunque volueritj convertit, quopinm sicut di-
visiones gratiaruip angelis et hopiinibiis, juj(ta vo-
luptatepi suamj tribuit, ita cordi^ re^um, i4 est sai^-
ctorum» variis doctrinis replet^ et diversis omdi
virtutibus.

Quis esl {vers, 16) : Yir qt^i erraverit a via doc-
trince^ et in coett^ gigantum commornbitur ?

Gigi^ttes appellat immundos spiritus» id e^t im-
roones, de quibus et bea^us Job dici^ : Eepc giqan-
tes gemunt ^b aqui^ ; et gui iK^bitant eun^ eis {Job
\%\i, 5), id e^t dserpopes, e| omnes quos ipsi deci-
piunty et qui sibi consenseruni, spb poenis torqueo-
tur. Quare daemones appellantur gigantes ? Quia
damiones suporbi et elati sunt, et male fortes, sicut
olim fucnmt gigantes. In coeli ergo istorum gigan >
lum, id est dsemonnm, commorabuntur omnes qut
enraverini a via dociriB», id eat a vta veritatis, qaia
simul eam dmmoBibus terqaeiMur.

Qane esi oivitas fertiam ? vet quis est sapiens de
quo dieii ^t^tfr^. 99): Cioittitem foriium aseendii
sofiens $t destfuxit robur ftducim ejus ?

Givitatam appellai moiMimn; fortes, dssmones.
Mtindus iste qaoBiain eivitas fertifim erat, quia, i^
lomm enllui dedilus, deemonibus serviebat, et fidur
eiem vitie in enlta eoram babebat, qui een sunC dii,
sed opera manuum hoHiinum. Qnis eet iste aapiens
qtti hanft eiviialem ascendii? Ule fiiius Yirgiiiis
Dominus Je<»ua ChriatQS, Dei virtus et Dei si^inniiiat
qqi tanc bano civi(MtefD (^sQendit, qugndp n^us in
oarae» visibilis rpundo appi^ruUr Ipse uipiinim de-
stfuxit robur tiducise ejus, quia subverlit et abslulit
de muqdo cultpm deorum» in quibus copfidebftpl
geplilcs.

GAPUT XXH.

Quid est quod ait {vers. H)i Fovea profunda
est os aHenaif Quae est aliena, cujus os magna fo-
vea?

OsalicnaD dicit os meretricis. Qui crgo vei*ba me-
retricfs libenter audit, et oscula ejus libenter susci-
pit, quasi Januam putsat profunds foveae, id est in-
ferni. Ergo, nisi se cito ab ejus eolloquio vel osculo
subtrahat, deserente se Deo, illico mergetur in pro-

A fundum mortis ; et hoo est quod addidit {ibid,)\ €ui
iratus est Dominus^ incidet in illam,

Quid est quod ait {vers. 17) : Appone cor ad doc-
trinam meam. Et paulo post subjungit : {vers. 20)
Ecce descripsi eam tripliciter, in cogitationibus et
scientia ut ostenderem tibi firmitatem et eloquia
veritatis ? Quomodo deseripsit tripUciter doctrinam
et scientiam ? aot quid est cor apponere ad doctri-
nam ?

Cor apponere est intelligere doctrinam sanctam
et justam. Tripliciter vero deacripsit suam doctri-
ni^m, quia uiucuiqae |ur«e(;epit i|i cam sludef^t im-
plere cogitltlione, locutione, et opere.

De quibas termiBis dicit {vers. %7) : iV^ transgre-
diaiis terminos antiquoSi quos posuerunt fatres

Torniinqe eotiqups diei( termiaos verilittis e^ fidei
quos bAbuerunt ab ioitio e^tboliisi dociores. Hoo er-
go precipii, ui %^m, ^dei veritaieoi ei evaBgeUc»
doetrin» wm aliter auacipiai, quao:^ e saoGiis Pa-
tribua es| (radjta, sive hoo pneojpil, u| eipquiii sa-
orarun) Scripiurarum nemo aliter ipterpretetur, nisi
JuxlA upiuspujusque scribentis vel doceutis a^ncti
Spiritus v^t4tem et iutentipQem.

CAPUT XXIII.

Quae sunt opes illaQ de quibus dicit {vers. 5). ^e
erigas oculos tuos ad opes quas habere non potes^
quia facient sibi pennas quasi aquilas et volabunt
in eeslum ? Quae opes, id est divitise sive eopia^,
pennas sibi facere possunt ?
C Opes istae arcana sunt divinitatis, et seereta coc-
lestium mysteriorum ; et est sensus : Ne erigas oeu-
los mentis tuae ad perscrutanda divinitatis arcana et
mysteriorum ccpiestium seereta, qu» penetrare non
potes, nec inCelligere vales, quoniam soKs aquilis
patent, id est supernis, tantnm manifesta sunt ci-
vibus.

CAPUT XXIV. ,

Quid est quod dicit (vers. 16) : Septies enim cadet
justus et resurget ? Si Juslus est, quomodo peccare
dicilur ?

Loquitur hic Salomon de levibus et quotjdianis
peccatiSy sine quibus nullus Justorum in hac vita
potuit esse vel potest, quia videlicet in hac prse-
senti vita nullus sit [adeo] Juslus, ut aut coactus, aut
^ volens aut frequenter singulis diebus non peccetper
ignorantiam, per oblivioncm, per cogitationem, per
serroonem, per necessitalem, pcr carnis fragilitatpro ;
et tamen quia justus est, adjulus divina grat|a, re-
surgat per poenitentiam, per Jejunium, per oralio-
nem, per eleemosynam. Qnare septies cadere dici-
tur, et non minus aut amplios ? Septenarius etenim
numerus poni solet pro universitate seu generaliter,
utillud: 5ep<tV?5in die laudem dixi tibi {Psal. cxvm,
164) : hoc est, omni tempore, et iterum : Benedicam
Dominum in ow.ni tempore {PsaL xxkiii, i). Scp-
ties etiam significat ahquando saepe vel fr^quen-
ler. Quod aptissime potest inleliigi hoc modo :
Sepliei' cadit Juslus, hoc est, ssepe, et ssBpe re-

325

QU.«STIONES ET RESPONSIONES IN PROVERBIA.

su

surgit ; aut certe oiQDi tempore cadit et resurgit ; A regnm inserutabile. Sieot ftltiludo cceii et profan-

gratia scilicet divina , seeundam quod supradictum
cst.

Qoomodo inteUige«ndum est quod ait Salomon
(oers. 27) : Fraspara foris opus tuum , ei diHgen"
ter exeree agrum tuum, ut pottea atdifiees domum
tuam ? Quod est boc opus quod foris prseparare
debemus ^

Opus vocat bonam actionem, ideo addidit, tuum,
hoc est, utile tibi et necessarium. Opus ergo nostrum
foris praedicamus , cum actionem noslram bcne
componimus exterius, et ut Deo placeat ordinamus.
Qaomodo agrum nostram diligenter exercemas . Si
a spiRia vitiorum corpus nostrum purgamus . Post
agri exereitiam, domum nostram quomodo xdiii-
camaa ? Si primo exterias actas nostros benc com-
ponimus, tanc domum nobis (ediftcamas, cam puri-
tatem vit« et munditiam, etiam in cogitatione ser-
vamus, et babitacnlum nostrae mentis piis cogita-
tionibus exomamus.

CAPUT XXV.

Quis est Oominus, aut qui suat reges de quibus
dicit (vers. 2) : Gloria Domini, celare verbum, ei
gloria regum, investigare sermonem ?

Dominus iste, Dei Filius intelligendus est, Domi-
nus videlicet Jesiis Christus, cujus gloria fuit ceiare
verbum, id est se esse Filium ; quia, cum in came
appamit, magis se honoinis quari) Dei Filium confi-
teri voluit, ut diabolus eum non agoosccret, et ita

B

ditas lerrs comprehendi non poteat ab bomioibus,
ita nostrse fragilitatis capacitas non valet compre-
hendere neque penetrare altitudinem scientiffi et
intellectus prophetarum et apostolorum.

CAPUT XXVI.

Quomodo sibi ooocordaat, aut quomodo sibi con-
venire posaont ea qoaBdidt {vers. 4) : Ne respondeas
sMto jujtta stultiHam suam^ ne effioiaris ei simi-
lis; et(i;er«. 5); Bespande stultojuxta stuUitiam
suam, ne sibi sapiens esse videatur.

Ista niminun aententiffi valde aibl videntur esse
contrari». Vere stbi beoe aoneordant, si eaa dili-
genter eoaskieremiia. Per hoe eBtoi quod ait : Ne
respondeas stuUo juxta stultitiam saam, Qoa admo-
net, ut, quia atultoa sapienttam non reoipil, ooe ejas
non imitemnr mores» aed potius oQQtempamus et
despiciamas ; el quoties loquiroor, non turpiter, non
funose, nott aaperbe , sed lioiieate, patieoter atque
homiliter, boo est aapienter loquamur, ne illi similes
effieiaraur. Per hoc vero quod seqmlur : R^ponde
stulto juxta atttlttLiam auam> nos admoneiBur i|t
sapienter ioerepemus, et redarguaiDua eum» et ma-
nifeste demonatremus quenta ait atuUitiai ne,si fgrte
nott agnoaeat atukitiam auam, se putet eaae aapieq-
tem.

Quis est ille su8arpo,de qoo dieit (vers. i2> : Ver-
bm s^surrmiM quasi sknpiieiUi et ipsa pervessiunt ad
inieriera ventri» f

Soaorronem, vooat ineeatoreai liftia, et biiio-

passione sua genus humanum rediroeret , quoniarp q gae», qoi laudem Uode verb^rupi simia^t , et ideo

si diabolus eqm agnovisset Dei Filium esse, nequa-
quam omnipD crucifixisset. Gloria quippe Domini
fuit celare verbuoi, id est In formd hon^iqis, divini-
tatis suse occultare potentiam i ut dum infirmilatem
carnis ostenderet, diabolus eam ad passionem
tradere festinaret , quatenus per ignorantiam pas-
sionis pcrveniret ad gloriam resurreclionis. Qui
suni ergo reges, quonim gloria est investigare ser-
monem f Reges isti , sancti ftrerant aposloli , qai
diligeater Domrai sermonem invesHgare stuctebftnt,
qno 86 Deum fbre signifteabat ; nam abi se non
aperle Deum eaae monstrabat, sed raysliee intelligt
ejus sermonem, summa perscrutabantur diligentia,
quole bU UM : B§q ei Pater unum sum^s (Jom- x,
30). Nvn onm aeleret Verbi diYiailptem; et oalenr

quasi simpUetA videntur vfirba ipsios, sed perve-
niuol ad inlemra veotria, qoia suaurro semper
qoief ii audive oode jurgi% poasit seroHi^re , quibus
stomachus iadigoelur, et ompifk iqi^riora pertur-
bentur.

CAPUT XXVll.

Qats est ille amor abseoiidilos , de qoo dieit

{vers, 5) : M^Horest cojreptiomanifestaquam amor
abseonditus ?)

Quia malto melios esl aliquem eompere masi-
feste inorepando, qoam studio simuhUiMia pee-
candi, oeealte dtligere.

Qitid est quod ait {vers, 1) : Anima saturata cal^
cabit favum^ anima esuriens et amamm pre duki

dei^carAie iottrmitatem » ioterrogaiTit bea reges, ^ sumeti qwynoodo aninaa satnrata caleat favam?

dieeae ; Quam iicunt komiues ess4t FUium^ fkominis f
MaUk, KVi, 43.) Cui regum eatimioa, videlioet
beoiofl Petrus opo^tolus , inveaHgaoe aermofiem
illiiia, qoeai aotea avpios audivit, eootinuo respon-
dit : Ttt es Christus Fiiius Dei vivi {ibid., IS).

Qqi^ eai quod mox eeqoitw i GaHum stsrsumt al
terra deorsmm^ et cor regsiminscrutaHie ? Qoi sonl
isit rag aa» qtwruKa co^iaacputaliile dieitot t

Btfgee «Qeal piophelaB et apoataloa» qui, rftve*
iaola spinfti^ aveaM diviiHbitia cogsQSttere nevoe^
ruat» Fer oor Bagaqi , ieiignatue aeicnti^ aposU)t-
loniaa ei pvo^ttrum- Quomodo intelUgeiidum oat
quod ^ : fmkwn aoffaomi ei Itrra deersom» et oor

Juxla litteram, aninHi saturttla oalcal ftmm, quia
qniennque cibie replelus est , dtilcem ooatenHHt et
despicic eacam ; qui vere esuril , lieal in eibis ati-
quam amariludinem sumat, parvipendit. SpiritaO'
liter Botem inteHtgitur : Aomia saturata , est anima
dlvitum) qui in prsesenti vtta habent consolationem
suam, qaoniam rermn lemporalium copiis abundanty
unde in BvangeKo ^minus ait : V« vobis qui satu^
rati estiSf quia esunetis {lue. vi, 2(V). Anima ergo
divitum oalcat ftivum, qnia pro tcrrenis bonia sper-
nit dulcedinem regni cocleslis. Anima vero esnriens,
et amarum pro dulci amoct; queolam qui esurit et
sitit justitiam omom amariMipam prp 4<4«94ipe

321

HO.^ORIl AUGUSTODUN. OPP. PARS I. — DIDASC. ET HISTOR.

328

snraet, quia patienter sustinet omnem vilae prssen-
tis adversilatem pro amore aeternae beatiludinis vel
dulcedinis.

Quid loquitur Salomon cum dicit {vers, 23) : Dili'
genter agnosce vuUum pecoris tui, tuosque greges
consideral Nunquid lanigeros docet considerare
greges ?

Non. Loquitur enim pastori Ecciesiae, et est sen-
sus : Diligenter attende illis quibus prsepositus es, et
agnosce animos ct actus singulorura'; et si aliquam
in eis vitiorum sorditatera inveneris, citius castigare
et emendare stude .

Quid est quod dicit Salomon {vers. 25) : Aperta
suntprata, et apparuerunt herbas virentes , et
collecta sunt fena de montiJbus^. quis enim hoc
quod dicit, ignorat ?

Vere nuUus, si hsec verba juxta litteram acci-
pimus. Quomodo ergo intelligenda sunt 1 Yerum-
tamen spiritualiter. Quid ergo prata signi6cant ? Per
prata, coelestia designantur mysteria, quse ideo pra-
ta dicuntur, quia pascua sunt fidelium ; bsec enim
prata, hoc est divina mysteria , diu clausa fuerunt
sub signis ac iiguris legalibus. Quomodo et quando
aperta sunt hsec prata? Aperta quippe sunt prata,
quia per gratiam Domini Salvatoris revelata sunt
coelestia sacramenta, quando aperuit discipulis suis
sensum, ut intelligerent Scripturas {Luc. xxiv, 45).
Tunc etiam apparuerant herbae virentes , hoc est,
novse sententiae evangeiicae veritatis et gratiae. Quid
significant fena collecta de montibus? Per montes
designantur sancti Patres Yeteris Testaraenti docto-
res; per fena, scripta ipsoruro. GoIIecta sunt ergo
fena de moniibus. Per montes designantur sancti
Patres, quia scripta sanctorum veteram Patrum
coliecta sunt ad pabulum et ad refectionem ovium
Dominicarum, id est animarum itdelium.
CAPUT XXIX.

Quid est quod ait {vers. 13) : Pauper et creditor
obviaverunt sibi; utriusque est illuminator Deus 1
quis est iste pauper et creditor qui sibi obviaverunt ?

Pauper est humilis verbi Dei auditor, creditor au*
tem est qui paupcri, id esl humili auditori, pecu-
niam verbi Dei praedicando commisit. Quando pau-
per et creditor obviant sibi? Quando in unam cam-
demque auditor et preedicator simul divinae pietatis
gratiam conveniunt , unde sequitur, utriusque iliu-
minator est Deus quia sine gratia divinae pietatis
nec ille potuit praedicare^ nec ille credere.

Quid est quod ait {vers. 18); Cum defecerit
prophetia, dissipabitur populus^ quae est prophetia
haec, qua deficiente, populus dissipabitur ?

Prophetia est sacerdotalis eruditio atque doctrina.
Ergo cum defecerit doctrina et eruditio sacerdo-
tum, populus dissipabitur, quia cum deest admoni-
tio et increpatio sacerdotum , suae voluntati et arbi-
tio et increpatio sacerdotum, suae voluntati et arbi-
trio populus relinquitur, et continuo variis peccatis
atque vitiis corrumpitur.

CAPUT XXX.
Quomodo tgnitus clypeus omnis sermo est Dei,

A sicut dicil Salomon (ver5.«5) : Omnis sermo Dei
ignitus clypeus est omnibus sperantibus in se ?

Omnis sermo divinae auctoritatis idcirco ignitus
clypeus dicitur, quia corda electorum , qui spem
suam in Deo ponunt, et igne charitatis illuminat, et
sordes vitiorum, quas in eis reperit , consumit et
purgat, et ab insidiis hoslium cunctisque adversila-
tibus illum defendit.

Quse est sanguisuga, cujus duas esse dicit filias ?
sic enim dicit {vers, 15) : Sanguisugce duas sunt
filias, dicentes : Affer, affery et nunquam satiantnr.

Sanguisuga diabolus est , qui semper sanguinem
sitit, hoc est ad peccata homines trahere cupit, et
sitim peccandi incessanter accendit. Quae sunt illae
sauguisugae duae, dicentes : Afifer, effer, et nunqoam
^ saturantur T Luxuria et avaritia ; nam quanto magis
quisque luxuriatur, tanto amplius delectatur. Simi-
liter quanto quisque sibi divitias cumulat, tanto ma-
gis somper augmentare desiderat.

Quare posuit Salomon exemplum steliionis, cum
dicit {vers, 28) : Stellio manibiui nititur et moratur
in (sdibus regis ?

Ut pigros et ingenio tardos ad discendum et bene
operandum provocaret. Quod genus animalis est
stellio? est genus lacerti valde pigri, sed colore
vario , unde et nomen accepit stellio , quia quasi
stella; guttis distinctus est et variatus. Quid vero
significat? lUos significat qui tardi sunt ingenio, et
tamen quotidiano studio et diligentia Regis aeterni
aulam conscendunt, hoc est quamvis cum magno
^ labore, ad notiliam sanctarum Scripturaram per-
veniunt, et penetrare valent secreta coplestium my-
sterioram. De talibus scriptum est in Evangelio :
Qui habet, dabitur ei, ei abundabit {Maith. xiii, 12) :
Quoniam qui habet studium legendi, dabitur ei fa-
cultas intelligendi.

Quffi sunt ista tria de quibus dicit Salomon^t^erx .
29, 30, 31) : Tria sunt quce bene gradiuntur, et
quartum quod feliciter incedit : Leo fortissimug
bestiarum, qui ad nullius pavet occursum, gallus
succinetus lumbos, et aries ; nec est rex qui resistat
ei ? Ista sunt quae bene gradiuntur? Quem significat
ille leo ?

IUum de quo scriptum est : Vicit leo de tribu Jur
j. da {Apoc. V, 5), Dominum videlicet Jesum Christum,
qui fortissimus bestiaram dicitur, quia quod infir-
mum est Dei, fortius est hominibus. Quid est illud
infirmum Dei? Infirmum Dei fiiit caraem nostrae
mortalitatis assumere. Sed hoc fortius est homini-
bus, quia ipse homo qui natus est cx Virgine , per-
fectus exstitit Deus. Quare iste leo ad nullius pavet
occursura? ({XkVB^peccatum non fecit, nec inventus est
dolus in ore ipsius {! Petr. ii, 22), unde ipse dicit :
Ecce venit princepsmundi hujus, et in me non habet
quidquam {Joan. xiv, 30). Quid significat gallus suc-
cinctus lumbos? Sanctos praedicatores. Quare prae-
dicatores galli dicuntur 7 quia in prsBsentis vit» tem*
poribus tenebras, id est peceata, delere suadent e
docent, et veram lucem praedicando annnntiant, glo-

329

QCJESTLONES KT RESPONSIONES IN PROVERBIA

380

riam videticet aeterose beatitudinis . Quare isti galli A ideo mulier dicitur, quia generat sprituales filiosex

succinctl lumbos dicuntur ? Quia isti preedicalores
in membris suis luxuriam, avaritiam, libidinem res-
tringunt. Quid significat aries, cui non est rex qui
resistat? Per arietem sancti designantur confes>
sores et sacerdotes, qui velut arietes gregem prse-
cedunt, quia populum fidelem per exempla sua gra-
dientem ducunt. Isti nimirum arietes si spiritualiter
et recte vivunt, nullus est rex qui eis resistat, quia
nullus est tam ssevus persecutor, qui valeat eorum
intentionem impedire, quia etsi eis mala ingeruntur,
omnia patienter sustinent pro Ghristo.

Quid est illud quartum (vers. 29, 32) : Quod ince-
dit feliciter, — Est qui stultus apparuit, postquam
erectus est in sublime ? Quis esl ille ?

aqua et Spiritu sancto. Fortis ideo vocatur, quia
cuncta adversa sfleculi et prospera propter fidem et
amorem sui Gonditoris ac Redemptoris contemnit ac
despicit. Quare dixit Salomon, mulierem quis inve-
niet ? quia per Spiritum sanctum cognovit quod nul-
lus patriarcharum aut prophetarum, aut omnino ali-
qtiis electorum sufficeret ad redemptionem humani
generis, nisi solus Uediator Dei et kofninum, homo
ChristusJesu8(I Tim.ii^ 5). Ideoque ait, mulierem
fortem quis inveniet ? quia per Spiritum sanctum
subauditur nullus. Quare mox addidit, Procul et de
uUimis finibus pretium ejus? Ut ostenderet quia non
suo tempore, sed looge post eum, nec similis iili,
vcnturus erat Cliristus, id est purus horao peccati

Antichristus, qui elevabitur in sublime, hoc estin B ^^''^'^!'^'^ ^^^ ^" ^'«^^ s»cuIorum descensurus eral

allum, quia cum fuerit homo nequissimus, dedigna-
bitur se Dei Filium nominare, sed menlictur se esse
Deum. Elevatus est in sublime, quomodo stultus ap-
parebit ? qnia in ipsa elevatione et superbia jua di-
vino gladio subito perculsus interibil. Quaredeillis
superioribus dicit : Tria sunt quas bene gradiunlur ;
de isto vero : Quartum quod incedit feliciter? Quare
non dixit de isto similiter, incedit bene, sed, felici-
ter, ait ? Quia omne quod incedit feliciter, semper
non bene incedit ; neque omne quod incedit benc,
semper feliciter. Quae sunt ergo quae inccdunt bcne
aut fcliciter?llla bene incedunt^ quae ambulant san-
cte et juste. Illa incedunt felicitcr, quse in bac vita
habent prosperitatcm. Leo el ^allus ct aries bene

Dei Filius de coelis, qui natus ex Virgine, perfectus
esset Deus et homo. Et hocest quod ait, Procul, id
est longe post. Significat autem tempus quod fuit a
diebus Salomonis usque ad partum virginis. De ul-
timis vero fmibus dicit, quia a summo caslo egressio
ejus (PsaL xviii, 6). Quod pretium dedit Dominus
pro hac muliere ? Semetipsum, sicut dicit Apostolus :
Qui dilexit nos, et tradidit semetipsum pro nohis ob-
lationem et hostiam in odoremsuavitatislEphes.yfi).
Mulicr fortis quomodo facta est quasi navis insti-
toris? sic enim dicit Salomon {vers. U) : Facla
est quasi navis instiioris^ de longe portans panem
suum .

Institor dicitur negotiator, propterea quia semper

gradiuntur, sed non feliciter, quia et Christus Dei Q instat ut acquirat et multiplicet merces et sualucra.

Patris adimplevit voluntatem in omnibus, sed multa
adversa, eliam et mortem tandeni sustinuit. Simili-
ter sancti praedicatores et confessores divinam stu-
dent adimplere voluntatem, sed multas in hac vila
sustinent persecutiones. Antichristus vero non bene
incedit, quia contra voluntatem Dei omnia superbus
faciet : sed incedit feliciter, quia, quamvis ad breve
tempus, in magna erit gloria et prosperitate.

CAPUT XXXI.

Quis fuit rexLamuel, de quodlcit {vers. 1): Verba
Lamuelis regis^ visio qua erudivit eum mater sua ?

Lamuei Ilebrsea lingua dicitur ; Laline, in quo
Deus. Ipse nimirum est Salomon rex Israei, in quo
Deus fuit, quia nisi Deus in eo mansis^et, tot el q
tanta divina mysteria nec intelligere nec scribere
posset. Quae fuit mater ejus quae erudivit eum et do-
cuit visionem? Secundum lilteram polest intelligi
camalis ejus mater, Bcthsabee videlicet regina, qim
pmdenter illum docuit. Sed mater in hoc loco nihil
melius inteliigitur, quam spiritualis et divina gratia,
quae illum in corde invisibililer crndivit, et docuit
intellectum sapientiae, quam ille foris hominibus
praedicavit et scripsit.

Quae est mulier illa fortis, de qua dicit (vers, iO):
Mulierem fortemquisinveniet, procul etdeultimis
finibiu pretium ejus f

Mulier fortis appellatur Ecclcsia catholica, qtiae
Patbol. CLXXII.

Navis ergo inslitoris, onusta diversis mercimoniis
quae in sua patria magis abundant, per loca pergit ad
loca peregrina, ut illic venditis omnibus qua3 attulit
chariora domum reporlet. Sic ergo mulier fortis,
id est sancta Ecclesia, sempcr omari desiderat vir-
tutum divitiis, et abundari bonis operibus, navigans
per mare hujus saeculi, ut per illud sua virtute mer-
cetur, id est acquirat majora divinae gratiae dona.
Quis est ille navis institor? Dominus Jesus Christus,
qui dedit pretium sanguinis sui, et redemit Eccle-
siam . Sancta ergo Ecclesia ad exemplum institoris,
id est Domini ac Redemptoris sui, semper multipli*
care sibi laborat virlutum atque bonorum operum
lucra, ut per ea mereatur acquirere majora, id est
aeternae beatitudinis praemia . Et hoc est quod ait, de
ionge portans panem suum, quia in omnibus bonis
quae temporaliter agit, solam tantum vivi panis satu-
ritatem desiderat, quia aeternam solummodo retri-
butionem exspectat.

Quid esl quodait (vers. 22) : Stragulatam vestem
fecitsibi, byssus et purpura indumentum ejus ? Quae
esl stragulata vestis ?

Quae variata textura firmissima fieri solet. Quid
ergo signiGcatur per stragulat^tm vestem? Fortia
opera sanctae Ecclesiae, et diversa virtutum orna-
menla, de quibus Propbeta dicit : Astitil regina a dex-
iris iuis in vestitu deaurato, circumdata varietate
{Psal, XLiv, 10). Byssus et purpura quomodo indu-

11

381

HONOMI AUGUSTODUN. PARS II. - EXEGETICA.

332

mentam est muUeris, id est sancUe Bcclesie? Bys- A omnes electi.

8U8, genus lini candidissimi est, unde pulchre per eurgent enim

byssum designatur corporis castitas, et sanctae con-

versationis puritas. Per purpuram vero sanguinis

effusio designatur. Fortis ergo mulier, id est sancta

Ecclesia, induit se bysso, cum serval corporis casti-

tatem, et nitorem sanctse conversationis rutilat. In-

duit se purpura, quando in ea sancti martyres pro

Christi nomine sanguinem fundunt.

Si byssus et purpura indumentum est sancUB Ec-
clesise, cur ergodicit in sequentibus {vers. 25) : For-
tUndo ei decor indumentum ejus, et ridebitindie
notnsHmo^

Nulla est contrarielas, quia fortitudo et decor in-
dumentum est sanct» Bcclesiae, quia propter fidem

Christi est justitiam, patienler suslinet malorum ho- B P^ futiro.

Vir ejus, Dominus Jesus Christus,
filii Ecclesiae, videlicet omnes electi
de terrse pulvere in novissimodie judicii, et immor-
talitatis gloria decorati, matrem euam beatissimam
pnedicabunt, id est laudabunt sanctam Ecclesiam
qu« iilos genuit ex aqua et Spiritu sancto. Surget et
vir ejus et laudabit eam, Dominus Jesus Christus,
cum in die judicii manifestus apparuerit in potentia
divinitatis et laudabit eam dicens in jadido : Venite^
benedicti Patris meit etc. Esurivi enim^ et dedistis
mihimanducare {Matth, xzv, 34), eto.

Cur ergo Salomon posuit prsBteritum, dicen8(vm.
28) : Suvrexerunt^i debuit enimdicere: Surgent.

Quod Salomon futamm noverat, certissimum te-
nebat, et ideo more propheUco posuit praereritum

minum improbitatem et persecutionem. Est et decor
indumentum ejus, quia operatur justitiam» et segra-
tia virtutum adomat.

Quare autem dicit, ridebit in die novissimo, cum
Dominus dicat in Evangelio; Vof vobis quiridetis^
guia lugebitis et flebitis ? {Luc. vi, 25.)

In Scripturis sacris risus solet gaudium signifi-
care. Unde Dominus ait ? Beati qui nunc fletis, quia
ridebitis {Luc, vi, 21), id est gaudebitis. Bealus
quoque Jobdicit : Osautem oeraeium replebitur risu,
id est gaudio [aliter in Vulg. Donec impleatur risu
os tuum] {Job. VIII, 21) Mulier crgo fortis, ideslsancta
Ecclesia ridebit in die novissimo, id est gaudebit
in retributione coelestis regni .

Qui suttt filii mulieris, qui eam {uers. 28) beatis- ^
fifnan prasdicaverunt f aut quis est {ibid.) vir ejus
gui eam laudavit ?

Filii btiyus mulieris, id est sanct® Ecclesiae, sunt gloriam fecerunt.

De quibus dicit quod 8equitar((;tfrt, 29). Multm
fllim congregaverunt dUntias^tusupergressa es uti-
versasl

Multas filias, appellat Ecclesias httreticoram, et
urbas malorum Gatholicorum, quse dicuntur Christi
filise vei Ecclesiae. Quare dicuntur Christi fiiise vel
Ecclesiae ? Propter fidem et baptismi sacramentum
et adoptionem filiorum, quam in iMiptismate percepe-
runt. Istae filise quas divitias congregaverunt ? Ora-
tiones, jejunia, eleemosynas, et castimoniam camis,
lioguae refrenationem, Scripturarum meditationem,
et cseteras bonorum operum divitias. Qme verae di-
vitia> sunt, si spirituali intentione fiaut, videlicet
propter regni c(elestis remunerationem aliter nihil
prosunt agentibus. Unde filiae ilise, Ecclesiae videli-
cet hsereticorum, aut turbse malorum Catholicorum,
frustra congregaverunt divitias, quia vel in fide er-
raverunt, vel certe hujusmodi bona propler vanam

IN EGCLESIASTEN

CaPUT PRIMUtf.

Quid est quod ait Ecdesiastes {vers. 2) : Vanitai
vanitatum, et omnia vanitas^ cum in libro Genesis
scriptum sit : ViditDeus cuncta qum fecerat, et erant
valde bonaJ {Gen.u 31), Si cuncta, quse fecit Deus
vaide sunt bona, quomodo omnia vanitas ? et non
solum vanitas, sed etiam vaaitas vanitatum?

Coelum et terra, maria et omnia quse in hoc cir-
culo continentur, per se quidem bona sunt, quando
a bono Deo creata sunt; sed comparata Deo, utique
pro nihilo habentur vel habenda sunt, quia semper
Deu8 permanebtt id qood est, illa vero omnia per-
transibunt. Nam, quas videntur^ temporalia sunt, et
transitoria; quas autem non videntur, Oftema (//
Cor. IV 18).

Quare bis replicavit sententiam suam dicens : Va*
nitas vanitatum, dixit Ecclesiastes, et omnia vani-
tas^i

Ad exaggerandam magnitudinem vanitatum, itera-
yit sententiam suam, ut per hoc demonstraret, qaia

omnis gloriamundi sicut flosfeni marcescet, etsicut
fumus pertransiet.

Dequageneratione dicit (veri. 4): Generatio prie*
terit, et generatio advenit f

De generatione Judaeorum, et gentium dicit, reee-
dit enim prima generatio Judaeorum, quoniam periit
D propter infidelitatem, et succedit ei generatio de
gentibus congregata, videlicet sancta Ecclesia fide-
lium, quae per fidem Christi salvatur. Potest et sic
intelligi, generatio venit,et gendratio vadit, hocest,
aliis morientibus,aIiinascutttur; et quos prius vide-
ras, jam non vides, et incipis videre eos qui ante
non fuerunt.

Quare dicit Salomon {{ibid.) : Terra in eetemum
statf cum Dominus dicat in Evangelio : Co^lum et
terratransibuntf (Ltic.xxi, 33.)

Vere juxta sententiiim Dei transibunt per meliora*
tionem, sed non per abolitionem, quia in igne judi-
cii purgata meliorabnntur, quoniam renovabuntur,
sed penittts non destruentur. Tantum quippe ardtbit

333

Qn.ESTIONBS BT RESPONSIONES IN ECCLESIASTGN

334

eoelam desarsam, et terra deorsuro, qoaDtom mali- A mina sunt ; et bsec flumina ad locum unde exeunt

tia hominum et diemonum simul coinquinari potuit
Ei^o juxta tententiam Salomonis, terra in etefdum
slabit, quoniam nunquam deftruetur, sed meliora-
bitur et renovabitur.

Quid significare Toluit Salomon, cum ait (ven, 5):
Oriiur sol et oceidU^ et ad locum suum revertUur^
et ibi renascens gyrat per meridiem et fleetUur ad
aquilonemt Quit enim nescit quia oritur sol et oc-
cidii, et per incognitas nobia vias regreditur ad lo-
eum suum nnde est ortus, ut ilerum oriatur?

Hoc ideo Salomon dixit, ut ostenderet quia sol ipse
qui hominibus in iuce diei datoa est, sua mutabili-
late, id est orlu sno et occasu, quotidie hojus sse-
culi demonstrat interitum. Per has namque tempo-

revertuntur, quoniam*per sancta dtsideria ad amorem
sui Condiloris redeunt, et de omnibus bonis laudes
et grattas iUi referunt, a quo ea perceperunt.

Qi 'd est quod Salomon dicit (t^r^. 18) : quia in
mulli sapientia muUa sit indignatio; et gui addit
sdent^am, addit et doloremf Quomodo multa est
indign tio in muita sapienlia?

Ideo in multa sapientia multa est indignatio, et qu|
addit scientiam, addit et dolorem, quia quanto quis-
que majorem sapientiam percipit, tanto amplius sibi
indignatur et dolet vitiis et peccatis subjacere, et
non babere virtutes. Nam, quanto quisque plus in
sapientia profeceril, tanto magis sibi irascitur de
malis operibus quas gessit, et contristalur et dolel

rum mutationes, et per ortum siderum et occasum B »«»^ ^^^* «««• «^ i*>«o ^j *^^** scientiam, addit

docet SalorooD, quia humana ctas quolidie non ces-
sat interire atque deficere. Soi iste qui quotidie ori-
tur et occidity quid in hoc loco spiiitualiter signifi-
caltlllum verum solem Dominum Jesum Christnm,
qui est sol juslituB, designat, de quo propheta dicit :
Vobis^qui timetis Dominum orietur sol justitice
Malac. II, S). Iste sol justitlae quotidie oritur timcnti
bus se, hoc est fidelibas suis, videlicet sanctis et piis
horoinibus. Ocddit etiam meridie pseudoprophetis,
hoc est hsretici» et malis Catholicis, quia propter
peccata sua lumen gratiae suae amittunt. Occidit
etiaro infidelibu«, quia luce fidei non merentur illu-
slrari.

Quid est qaod ait {vers. 7) : Omnia flumina itt-
trant in mare et mare non redundat; ad locum C vocat errorem". Talis namque risus vocaturcachin

et dolorem, quantoque amplius coelestia et terrena
cognoscit, tanto magis dolendo et flendo laborat, ut
errorum laqueos evadere possit, et liberari valeal
de hujas sseculi miseria.

CAPUT II.

Quare dicit {vers. %) : Risum reputaH errorem,
et gaudio dixi : Quid frustra deeiperis^ cnm natu-
rale sit homini ridere, et Dominus in Evangelio
dicat : Gaudete et exsultate, quia merces vestra
multaest in caslisJ {Matth. v, i%.)

Non reprehendil Salomon risum naturalem, id est
modestum et honestum. Unde alibi dicit : Vir scf
piens vix tacite rideHt {EecU. nxi, 23) ; sed risnm
dissolutum atque immoderatum et perstrepentem,

unde exeunt, flumina revertuniur, ut iterum
/Iuait/ ? Quis enim novit quodad locumsuum rever-
tantur, ut iteru m fluant?

Novit Bcclesiastes ilie, videiicet Salomon, per gra-
tiam sancti Spiritus, sed isle noster ecclesiastes Do-
minus Jesus Chrislus, qui est ipsarum conditor
aquarum per potentiam divinitatis, quia sequalis est
Deo Patri, plenissime novit, quia flumina qose mare
intrant, in abyssun: defluant, et per occultus venas
ad capita fontiuro revertuntur, et de matrice abysso
iteruro ebuUire incipiunt. Spiritualiter autero quid
significant hec flumina? Per hsec flumina sancti de-
signantur prsedicatores, qui dum virlitubus emicant,
doctrinis coruscant, vere flumina fluunt, quoniam

nus. Similiter non spirituale, sed temporale gaudium
vocat deceptionem. Illi vero qui prseterita mala sua
non plorant, neque intelligunt ruinam peccatorum
suorum, cachinnant et gaudent in bonis temporali-
bus, quia vana et brevia putant esse perpetua bona,
et idcirco suavitate vitaB praesentis decepti, quotidie
hqjus saeculi errore vexantur.

Quare dicit Salomon {vers. 14) : Oculi sapientU
in capite ejus; stuUus autem in tenebris ambulatJ
Nunqnid ocuii stulti non sunt in capite ejus ?

Oculi in hoc loco, non sunt corporales, sed spiri-
tales intelligendi, ocoli videlicet menlis, id est sen-
sus et intentiones aniroi. Per caput vero designatur
Christus, unde Apostolus dicit : Caput viri ChrUtus

aridam terram camalium cordium sancta sua pnedi- ^ {I Cor. ii, 3). Oculi viri sapientis in oapite, quia vi

sapiens omnem intentionem suam ad Christum di«
rigit, et in Christo collocat, et oculos su» mentis
semper ad coelestia iroitando sublevat. Stultus vero
in tenebris ambulat, quia stultitiae simul et pecca-
toruro saonim tenebris obcaecatur, et amore h^jus
roundi a cceleslibus abjicitur. Odit enim coelestia,
et diligit terrena ; despicit quae sunt setema, et
amat temporalia, et ideo non potest oculos suos
ad coelum levare, sicut vir sapiens, quia non co-
gitat ea quie Dei sunt, sed quae hujus saeculi.

{Vers. 13.) Qaid distat inter virum sapientem et
stultum? Hoe distat, quia iste sapientias claritale il
lostratur et exomatur; ille vero ftultiti^ suae errore

catione simul et operalione irrigant, ut ferant bo-
noruffi operum fraclus. Quomodo ergo revertuntur
haec flumina ad locuro unde exeunt, ut iterum fluant?
Quia sancti praedicatores in omni doctrina et opere
qoae faciunt, ad laudem sui Creatoris recnrrant, ut
Domino auctori suo laudes et gratias referant, per-
qaem ot talia Cacerent, et omne honum quod sunt,
acceperunt. Semper enim ad fontem veri luminis
revertnntur, ne forte arescant et siccentur, ut ex eo
sqoam sapientiae et gratiam virtotum accipiant, nt
iteram fluant, hoc est, semetipsos bonis operibus
repleant, et sJioram corda fluentis doctrinae spiritua-
liter iofuiidimt. Qmoes etiaro fideles viri sancti flu-

335 HONORII AUGUSTODUN. OPP. PARS. II. — EXEGETICA. 336

obtenebratur et deturpatur. Tantum quippe distat A plantatiene aut evulsione arborum aut herbarum di-
inter sapientem et stultum, quantum inter diem et citur?

Doctem, lucem et tenebras, quomodo distat tandem
inter sapientem, et stultum, cum unus sit interitus
utriusqueJ (Verg. i6.) Sic enim {ibid,) moritur doc-
tus ut indociuSf sapiens ut insipiens. Quamvis enim
unus sit occasus et similis morssapienlisetsLuUi, et
S83pc magis in bac vita affligatur sapiens quam stui-
tus, tamen non erit similis memoria in fuluro, nec
aequalem percipient coronam vei remuneralionem,
quoniam in die judicii ad regni coeleslis elevabitur
sapiens gloriam ; stultus vero demergetur in aeternae
damnationis tormenta. Quis est ille sapiens, qui tan-
tum distat a slulto quanlum lux a tenebris? Nun-
quid ille qui philosophicae tantum disciplinae pollet

affluentia, vel liberalium artium splendet eloquen- 3 relur.

Non . Hoc dicit de nativilate et morte hominum .
Nam, quod superius dicit, tempus nascendi, hoc est,
quod sequilur, tcmpus plantandi, hoc enim plantan-
di; quod nascendi ; et quod superius dicit, tempus
moriendi{ibid,X hocest.quod sequitur, tempusevel^
lendi quod plantatum est {ibid . ). Nam evellendi hoc
est, quod et moriendi. Soit quippe Deo notus est
ortus et occasus hominum, id est tempus nascendi
et tempus moriendi, et tempus plantandi et tem-
pus evellendi, quoniam ipse instituit et tempus in
quo unusquisque nasceretur et plantaretur ad vi-
tam, et tempus in quo rooreretur, et de hac vita
evelleretur, hoc est, per sententiam mortis eradica-

tia ; non est utique, quoniam scecularis prudentia
inimica est Deo {Rom, viii, 7), et carnalis sapientia
quamvis cloquenlia) floribus adornetur, nulium ta-
men in se spiritualem, nullumperpetuaebeatitudinis
fructum conlinet. Scd iile veraciter est sapiens qui
Deum diligit, et qui ejus mandata custodit, et quan-
tum possibile est humana; fragilitati, cjus volun-
tatem in omnibus studet implere, de quo dicitur
(vers. 26) : Bono homini dedit Deus sapieniiam in
conspeciu suoy et scieniiam et l(Btitiam,

Quare dicit Salomon {ibid,) : Peccatori autem
dedit afflictionem et curam superfluam ? Si enim
Deus peccalori homini dcdit solticitudinem el curam
superfluam habere, quid ergo ipse peccat, si se curis
superfluis atque sollicitudine rerum lemporaiium p
affligit f

Causa superfluae curae atque malfle sollicitudinis
non est in Deo, sed in illo qui ante sponte pec-
cavit, quia peccatis suis exigentibus promeruit, ut
haberet curam superfluam et sallicitudinem, et ideo
quod ait : Peccatori autem dedit curam superfluam
et sollicitudinem, intelligendum est, suis meritis
exigentibus, dari permisil, videlicet, quia peccator
fuit.

CAPUT 111.

Quid vuU demonstrare Salumon per hoc quod
ait (vers. i) : Omnia tempus habent ? Quod si om-
nia tempus habent, ergo etiam divinitatis substantia
tempus habel.^

Absill Illa quippe inefTabilis et aeterna divinae ma-
jestatis cssenlia, quae omnia creavit ex nihilo non
claudilur loco, nou coangustatur tempore, nullo
spalio terminatur. Et idcirco Salomon ut ostenderet
de quibus dicerct hoc, stdtim subjunxit, dicens
(ibid.) : Et suis spatiis transeunt universa sub cmlo.
Yult demonstrare enim quia contraria sibi sunt
omnia quae in mundo sunt, et nihil perpetuum ex
his omnibus quae sub coelo sunt, et infra tempus
continentur.

De qua plantatione aut cvulsione loquitur Saio-
mon, cum dlcit (vers. ^) : Tdmpus plantandi, et tem-
pus evellendi quod plantatum estJ Nunquid de

Quid est quod item dicit (vers. 3) : Tempus occi-
dendif el tempus sanandi ? Nulii quippe dubium est
quia tempus sarmandi a Deoconcedatur. Sednun -
qiiid Deus instituit tempus occidendi alios? aut
eum quem semei occiderit homo poterit unquam
sanare?

Non utique. Sed illi soli est tempus occidendi, et
tempus sanandi, qui per Moysen loquitur, dicens :
Ego occidam et vivere faciam, percutiamy et ego
sanabo (Deut. xxxii, 39). Ipse nimirum statuit et
tempus in quo peccatores occidantur; et sanentur
infirmi^ hoc est peccalis languidi. Tunc enim occidit,
quando vel corporis inflrmitate, vel aliqua hujus
mundi adversitate peccatores affligit, ut corrigantur
et moriantur peccalis, et vivant Deo. Saepe namque
Deus ideo flagellat sceieratos, ut eos occidat et
sanet, id est ut desinant esse quod sunt, et inci-
piant esse quod non sunt. Est crgo et tempus sa-
nandi, cum Deus omnipotens eos quos occidit, id est
adversitatibus misericorditer affligit, et per occultam
aspirationem compungit, et ad poenitentiam pro-
vocat.

De qua destructione et aedificatione ioquitnr, cum
dicit (vers. 3) : Tempus destruendi, et tempus asdifi'
candi ? Nunquid de sedificatione aut destnictione do-
morum ioqaitur? Quid entm prodesset, si hoc dice-
ret ? Quis enim nescit, quoniam aiii destruant, et
aiii aedificent domos?
Non hic loquitur Salomon de domorum destru-
D ctione, sed malorum et bonorum aediflcatione, quo-
niam necesse est prius mala destruere, et sic bona
postea aediflcare; justa illud Psalmistae : Declina a
malo, et fac bonum (PsaL xxxvi, 27). Hoc ergo
dicit, quia terapus est destruendi mala, et tempus
est aediOcandi bona, quoniam in prsesenti vita con-
cessum nobis est a Deo, ut destruamus mala, et
aediflcemus bona, hoc est, prius in nobis per pceni-
tentiam deleamus peccata, postea per sancta desi-
deria, virtutum construamus aediflcia.

Quare dicit Salomon (vers. 4) : Tempus flendi et
tempus ridendi ; tempus plangendi, et tempus sal-
tandi ? Quis enim ignorat quia alio lempore flemus,
alio autem ridemus? aut quid iuit dicere, tempus

337

QUiESTIONES ET RESPONSIONES IN ECCLESIASTEN

338

plangendi, et tempus saltandi? Nunquid forsitaa A 25) ; et item : Si guis te percusserit in dexteram

ostendere voluit, quod oporteat nos saltationum
exercere iudibria ?

Absit I Nihil enim oportet nos scurriliter agcre.
Sed tempus flendi est vita praesens, tempus autem
ridendi est vita futura. Qui ergo in praesenti vita
quotidianis fletibus et lacrymis purgare peccata sua
sluduerit, in vita futura ridebitf id est gaudebit. Si-
militer tempus plangendi cst vita praesens, tem-
pus saitandi vita beata. In motu namque salta-
tionis homo suse mentis gaudium et exsaltationem
animi demonstrat. Qui ergo in pra;senti vila plan-
gendo studet abolere peccata, in futura vita saltabit,
hoc est, iaetabitur et exsuUabit ingloria seternsefeli-
citatis.

fnaxiltam, prcebe illi et alteram; et gui voluerit
auferre tunicam tuamj dimitte illi et pallium ?
(Matth. v, 39;LtM:. vi, 29).

Vere semper nobis est lempus belli et pugnae,
quandiu in pra?t'enli saeculo sumus, quoniam semper
necesse est nobis pugnare adversus insidias anliqui
hostis, hoc est malignorum spiriluum dcbellare
poteslates. Pacis vero lempus erit , cum de prae-
senli saeculo migravcriraus, quoniam, si bene pu-
gnaverimus in hoc saeculo, in futuro coronabimur,
et in ccclesli Hierusalem aeterna pace securi requie-
scemus.

Quare dicit [vers, 12) : Cuncta fecit Deus bona
in tempore suo , cum superius dixerit omnia esse

Quid est quod dicit {vers, 5) : Tempus spargendi B vanitatem ? {Eccle, i, 2.) Si omnia vana, quomodo
lapides, et tempus colligendi ? Quid enim prodest ergo bona sunl ?

lapides spargerc? aut quid prodest colligere, nisi
fortasse velit aliquis aedificare domum ?

Non hac de causa loquitur Salomon, sed de gen-
lium dispersione et collectione. Nam per lapides gen-
tiles designantur. Unde beatus Joannes Baptista :
Potens estf inquit, Deus de lapidibus istis suscitare
filios Abrahm {Matth, iii, 9; Luc. iii, 8). Tempus
enim spargendi lapides, fuit ante adventum Do-
mini, quia gentiles non permanscrunt in unitale fi-
dei, sed recedenles a Deo, dispersi sunt, quia va-
rios deos adorabant, et diversa loca \f. idola] cole-
bant. Tempus autem colligendi lapides , fuit post
adventum Domini, quia sicut ait Apostolus : Ubi ve-

Omnia vana, quia transitoria, sunl; verumtamen
bona sunt cuncla, quia a bono Dco crcata sunt, et
bona quidem sunt, tamen non semper, sed in tem«
pore siio. Nam bonum est vigilare, bonum et dor-
mire, attamcn vigilare sempcr, semper dormire,
non utique esl bonum.

Quare dubitando loquitur Salomon, dicens (vers.
21): Quis novit, si spiritus filiorum Adam ascen-
dat sursum^ et spiritus jumentorum descendat
deorsum ? quis enim ignorat, quia spiritus jumen-
lorum descendat, id est cunctorum peccatorum bru-
torumque animalium simul cum corpore dissolvatur,
sed mox ubi egreditur de corpore, aut deducatur ad

nit plenitudo temporis, misit Deus fiUum suum C gioriam aut dimergatur ad poenam?

factum ex muliere, factum sub lege {Gal, iv, 4).
Tunc quippe ccepit colligerc lapides, quia peracto
passionis mysterio, direxit apostolos in universum
orbem terrarum, dicens : Jte docete omnes gentes,
baptizantes eos in nomine Patris et Filii et Spiri-
tus sancti(Matth. xxviii, 19). Dcinde celebrato xl
die, Ascensionis ejus mysterio in coelos, mox, ubi
ab apostolis fama nominis ejus difTusa est, longe
lateque per mundum lapides , id est genliles qui
erant dispersi per variam idolorum culturam , col-
lecti sunt, quia respuentes et abominantes idola, in
unitate fidei quieverunt.

Quare iterum dicit {vers. 8) : Tempus dileclionis
el tempus odii, cum Joannes in Epistola sua dicat :

Paulo superius ostendit Salomon, quia quanlum
ad corporis vilitatem, nihil distat inter jumentom et
hominem, quia sicut moritur homo, sic et jumentum,
et sicut jumentum redigitur in pulverem, similiter
et homo, sed ut ostenderel quod secundum animae
dignitatem multum distat homo a jumento et pecorc,
subjun> it idcirco, dicens : Quis novit si spiritus fi-
liorum Adam ascendat sursum, ct spiritus jumento-
rum descendat deorsum?Olenditenim quiahaecsola
differentia inter horaines et bestias sit, quoniam spi-
ritus hominis ascendil in coelum, el spirilus jumen-
torum seu pecoris descendit in terram, quia moritur
et siraul cura carne dissolvitur. CMm ergo dicit Sa-
Iomon,Quis novit, quasi nemo sit qui hoccognoscc-

Qui odit fratrem s^um, homicida esi^ (l Joan, D ^e possit : idco ait, Quis novit, ut diflicullalem aul

III, 15.)

Tunc quidem est tempus diiectionis, quando post
Deum diiigere debemus patrem et matrem et uxo-
rem, et filios ac caeteros propinquos. Odii vero tem-
puB est, quia pro Christi confessione contem-
nere simul et odisse debemus patrem ct matrem,
omnesque propinquos, si nobis in via Dei fuc-
rint coQtrarii , sicut sancti martyres saepe fecisse
leguntur.

Quid est quod rursum dicit {vers, 8) : Tempus
bellU et tempus pacis ? Quomodo tempus belli est,
eum Dominus in Evangelio dicat : Esto consentiens
adversario tuo cito dum es cum eo in via ? {Matth. v,

raritalem significaret, sicut est illud, Gencrationem
ejus guis enarrabit ? {Isa, liii , 3) hoc esl , nullus
aut perrarus. Nam quod impossibile est, nullalenus
ftcri potcst.lllud vero quod est difficilc,ficripotest,
qnamvis cum magno laborc. Spiritualiler autem
quid signiticant illifilii, autillajumcnta? FiliiAdam,
significant sanctos aut electos viros, qui merito ap*
pellantur homines , quia rationabiliter ac sancte et
spirilualitervivunt;perjumentaverodesignanturcar-
nales, qui propterea jumentavocanlur, quoniam be-
slialiler et carnaliter vivunt, sicut jumentaetpecora.
Hinc enim dicit propheta David : Homines et jumenta
salvabiSfDomine (P^a/.xxxv, 7). Solctenim ficri,ut

339

HONORII AUGUSTODUN. OPP. PARS II. - EXEGBTICA.

340

illi qui videotur homines jasti, peceent et avertantar
a juslitia sua, et faciant iniquitatem ; econtrario illi,
qui sunt mali et impii, convertantur ab iniquitate
sua, et faciant equitatem et justitiam. Ideo dicit Sa-
lomon : Quis novit, si spiritus Gliorum Adam ascen-
dat sursum, et spiritus jumentorum descendat deor-
sum? quia tam incertus est hujus vitae status, ut el
peccator qui jumentum vocatur, per poenitentiam
conversus exsurgat et ascendat in coelum, et justus
a justitia sua conversus, ruat io peccalum» et demer-
gaturad inferos.

CAPUT IV.

Quid est quod ait {ven. 5) : SiuHw complicat
manu$ tuas, et comedit carnes suas? Quis est enim
tam stultus, qui carnes suas comedat?

Stultus iste, piger ille debet intelligi, de quo in
Prorerhiis dicii : Abscondit piger manum sub ascella
{Prov. xiXy 24). Iste stnltus et piger complicat manus
suas et comedit cames suas , quia magis eligit in
otio et torpore vivere et habere pugillum farris,
quam laborando acquirere unde pascatur. Comedit
eames suas, dictum est per hyperbolen. Quid est,
per hyperbolen ? Hyperbole Grace dicitur, quando
aliquid profertur incredibile. Quomodo ergo di-
ctum est byperbolice , comedit cames suas ? quia
incredibile ett ut aliquis comedat caraes suas,
sed ad exaggerandam pigritiam hujus stuUi, ait,
eomedit caraes suas, ut ostenderet quia magis desi-
derat stultus, ut caro ejus tabescat inedia, et miseria
famis deficiat, quamut manuum suaram laboribus
sustentetur.

Quis est ille unus de quo dicit Salomon {uers. 8) :
Unus est^ et secundum non habei, non /i/ium, non
frairetn, aut aliquem propinquum; et tamen non
eessat laborare, hoc est, divitias congregare, nec
tantas congregat. et ideo mixima vanitas, qui congre-
gavit divitias, et ignorat cui congreget eas, vel cui
eas relinquat? Spiritualiter autem quem significal
ille unus, qui non habet secundura ?

Dominum nostram Jesum Christum, qui naturaliter
solus est Dei filius, et solns descendit Deus de coelis
ad redimendum genus humanum. Quomodo non ha-
bet filium aut fratrem, cum in sacro baptismale
omoes Christiani filii Dei efficiantur, et fratres Do-
mini nostri Jesu Christi? Iste solus proprius et na-
tnra filius, csateri vero omnes sunt adoptivi; et
ideo fratres ejus non natura, sed gratia. Quo-
modo ergo iste unus laborare non cessat ? quia pec-
cata nostra patienter sustinet, et misericorditer ad
poenitentiam exspectat, et pro nobis quoiidie apud
Deum Patrom interpellat. Quomodo non satiantur
oculi ejus divitiis? quia noalram semper desiderat
salutem.

Quis est ille funiculus triplex, de quo dicit Sa-
lomon {vers. ii) : FutUcuXus triplex difficile rum-'
pitur ?

Hoc est, unitas Patris et Filii et Spiritus sancli, quia
indivinilate tres eunt peraonse, sed una est natura.
Cur er^o ait, diffioile rumpitur? Illud enim, quod

A difficile estf fieri potest, qQamvis com magno labore
Nunqaid ergo funiculos iste rampi potest? Yere
nunquam, quia individua est sancta Trinitatis na-
tura, sed diffidle, in hoc loco pro impossibile acci-
piendum est, quia fieri non polest ut Trinitatis na-
tura scindalur.

Quis est ille (vers. IS), puer pauper et sapiens^
qui melior est rege sene et stulto ?

Dominus noster Jesus Christus , qui puer dictus
est propter innocentiam et simplicitatem , quia pec-
catum non fecit, nec inventus est dolus in ore ejus.
Iste puer eum esset dives factus est pauper pro
nostra salute. Iste veraciter est sapicna, quia iit ipso
habitat omnis plenitudo divinitatis, corporaliter
(Coloss. II, 9). Quis est ille rex senex et stultus?

Q Diabolus, qui pene ab ipso mundi exordio regnavit
in genere humano, et ideo senex vocatur, et vere
stultus est rex, quia quanto plures decipit, tanto
sibi poenam accumulat. In regno quippe hujus
regis senis et stulti, id est dialioli, natus est puer
optimus, Dominus videlicet Jesus Christus, qui foctus
est Rex regum, et Dominus dominantium {Apoc.
XVII, i4, et XIX, 16).

Quid est quod a<t {vers. i7). Custodipedem tuum
ingrediens ({omttm/)^?Nunqnidoffensione lapidom
monet custodiri pedem , quando ingredimur domum
Dei, id est ecclesiam Dei ?

Quamvis semper honeste et cum timore ac silen^
tio debeamus ingredi domum Dei , tamen non pe-
dem corporis docet custodiendum , sed pedem ani-

p me, id est ingressum corporis, ut in conspectu Dei
mundas preces eflfiindamus. Et est sensus : Quando
ingrederis domum Dei, videlicet ecclesiam, custodi
pedem tuum, id est, ingressnm mentis tu», ne of-
fendas in cogitationibus malis, ut oratio tna pura
dirigatur ad Deum.

CAPUT V.

Quid est quod ait {vers. 5) : Ne dederis os tuum
ut peecare facias camem tuamJ

Quando ioquitur vanitates et verba libidinosa,
quibus caro incitetur ad peccandum , hoc est , noli
dicere : Non pecco, sed quod habltat in me pecca-
tum, id est, fragilitas carais mee, qni si hoc dieis,
Deum provocas ad iram, quasi ipse Mt auctor
malitie tuae atque peccati .

D CAPUT VI.

Quid est quod ait {vers. 7) : Omnis labor hominis
in ore ejus, sed anima illius non implebitur ? Quo-
modo fieri potest, ut omnia que homo laborat, sint
in ore ejus ?

Vir ecclesiasticus sapieni omnem laborem habet
in ore sno, quia omnia qne in Scripturis discit,
qootidia mediiatur, praedicat, et docet; et anima
illius non implebitar, qaia non safficit sibi qnoi
didicit, sed magis ac magis semper Jiscere capit et
studet.

Quid eat quod ait (t^erf. 9) : Melius.estvidereguod
cupiaSf quam desiderare qnod nescias ? Quomodo
cupit, aut quomolo desiderat quod neseit ?

341

QUiESTIONBS BT RBSPONSIONES IN ECCLESIASTBN.

342

IHe qai ocalo mentis diseernit inter boDum et ma* A dare, ille utique muUum et nimis est justus. Quo-

lum, videt quod cupiat bonum, et quod repudiet
malum. Qui autem sequitur yoluntates cordis sui et
concupiscentias, saepe desiderat quod nescit, quia
yult comprebendere quod non potest.

De quo dicit Salomon {vers. iO) : Qui fuiurus est,
jam voeaium e$t namen ejui^ et seitur quod homo

De Domino nostro Jesu Christo, c^jus nomen
ante vocatum est in Scripturis sacris, quam ipse
eamem de Virgine sumpserit, et cognitum est pro-
phetis et sanctis Dei» quod verus homo erat ven-
taruB.

Si hoc de Domino nostro Jesu Christo dictum
est, qoid est quod sequilur {vers. 10) : Et non pos^
sit eontra fortiorem se in judicio contendsre ; quis 3
est ille fortior, contra quem Dominus noster Jesus
Christus contendere non potest in judicio.

Dominus Pater, qui fortior est, quia Filius secun-
dom humanitatem minor est t^atre.

CAPUT YII.

Quid est quod ait {vers. 4) : Melior esi ira risu^
cnm risus sit naturalis res?

Ira non aemper est vitium, sed aliquando etiam
yirtua est, quando irascimur nobismetipsis vel aliis
peccantibus. Hsec ergo ira melior est risu, quia ri-
sos dissolvit mentem, et Istitia corrumpit taominis
animum. Hsec ira corrigit et emendat peccantem.

Quid est quod dicit [vers. 8) : Calumnia conturbat

modo sapit homo plus quam necesse est ? Quando
superbe sapit, unde monet Apostolus : Noli alta
sapere^ sed time {Rom. xi, 20 ; et xii, 16). Ille plus
etiam sapit quam necesse est, qui vult intelUgere
ea qusB non potest comprehendere neque pene-
trare.

Qaare dicit Salomon {vers. 19) : Qui timet Deum
nihil negllgit : cum apostolus Jacobus dicat : in
multis offendimus omnesf {Jae. iii, 2.) Nunquid
Jacobus aut caeteri apostoli non timebant Deom, qui
se in multis offendere confitebantur ?

Timebant utique, et in multis offendebant, quia
non est super terram qui faciat bonum et non peo-
cet. Quomodo igitur venim est quod dicit, qui timet
Deum, nihil negligit ? Qui enim sanctum et castum
timorem habet, nihil negligit, quia nec prosperis
elevatur, nec adversis dejicitur, quia quidquid iUi
accidit, non eum contristat. Quis est ille qui san-
ctum et castum Dei timorem habet? Qui Deum in
nullo vult offendere, et quantum ipse adljuvare di^
gnatur ejus voluntatem, ipsius mandata in omnibus
vult et studet adimplere.

Quid est quod dicit {vers. 20) : Sapientia confor'
tabit sapientem super decem principes eivitatis^
Qus est haec sapientia? et qui sunt isti principes?

Sapientia in hoc loco Dominum nostrum Jesum
Christum significat, qui est virt^s et sapientia Dei
Patris. Decem principes civitatis, id est Hierusalem

sapientem, et perdit robur eordu ejusf Qui enira ^. ^j^^jjg^ ^^^j principes Ecclesis, quia ipsam quo

yere sapiens Cbt, nulla turbatur oalumnia» nec deji-
eitur adversitate.

Sapiens in hoc loco non ille intelligendus est qui
perfectus et consummatus est in sapientia, sed qui
jam ccepit habere sapientiam, et tamen non est
perfectus. Talem sapientiam calumnia hominum
slve adversitas aliqua facile conturbat, et perdit vi-
gorem ac fortitudinem anim» illius quia, cum pa*
tienter non sustinet adversa, vexatur impatientia.

Qoid est quod Salomon ait {vers. 11) : Ne dicas
in eorde iuo : Quid putas causm est, quod meUora
fuerunt tempora priora guam nunc sunfi Ideo
roalam est hoc dicere, quia, sicut ipse ait {ibid,) :
Sulta est talis inierrogatio. Quare stulla? Quia
nnus Deus conditor omnium temporum sive dierum.
Nanquid non fuerunt tempora bona et maa?

Vere fuerunt, sed virtutes fadunt nobis tempora
bona ; vitia et peccala, faciunt mala. Et idcireo nos
scmper ita bene vivere debemus, ut dies prssentes
meliores nobis sint, quam pneteriti.

Quid est quod ait Salomon {oers. 17) : NoH esse
justus multum, aUt sapere plusquam necesse est :
Quld enim mali est, si multum est homo justus ? aut
quis potest plus sapere quam neces^e est?

Ille multum et nimis justus est, cujus justitia sae-
va et crudelis est, et alios excitat ad querelam et
mnrmurationem. Verbi gratia : Qui videt fratrem
soom peecare, et magis vult eum condemnare atque
pnilire, qoam per poenitentiam corrigere et emen-

tidie regunt. Cur ergo decem dicuntur ? Quia decem
fuerunt ordines angelorum, sed unus decidit per
superbiam, et idcirco boni angeli semper ad hoc la*
borant, ut de hominibus eorum numerus adimplea-
tur, et veniant ad perfectum numenim, id est ad
denarium. Quomodo ergo sapientia? confortat sa-
pientem super decem civilatis principes? Quia ma-
jus auxilium est sapienliae; id est Domini nostri Je-
su Christi, quam sit angeiorum.

Quid est quod dicit Salomon {vers, 20) : Virum
de mille reperi uitttm, muUerem ex omnibus nms
inveni ? Nunquid non multe mulieres sanctae fue-
runt, virgines simul et vidu», qus pudicitia et cas-
titaie ac bonis operibus Deo placuerunt ex quibus
D plurimse illarum martyrio coronatse sunt ?

Vere fuerunt, et usque nunc sunt plurimse virgi-
nes simul et viduae, Deo accepte. Sed hoc dicitSa-
lomon quia sno tempore de viris multis vix potuit
aliquem invenire bonum. De mulieribus vero nul-
lam invenit, quia omnes ad luxuriam traxerunt se.
Potest bsec sententia spiritualiter inteliigi ? Vere po-
test, nam per virum designatur bonus animi cogita-
tus, per mulierem vero carnalis et dissoluta cogila-
tio. De mille ergo viris vix unus invenitur cogitatus
purus et mundns qui perversa cogitatione non tur-
betur et poUuatur extrinsecus. De mulieribus vero
nulla invenitur quae placeat Deo, quia camalis el
perversa cogitatio non est accepta Deo.

343

HONORU AUGUSTODUN. OPP. PARS. i[. ~ EXEGETICA.

34 i

CAPUT VIII.

Quid est qaod ait (vers, 5) : Qui custodit prasce-
ptum Dei, non experietur quidquam ma/t? Quo-
inodo nibil mali experietur, cum sancti viri qui prae-
cepla Dei custodierunt, multa mala perpessi sunt in
hoc saeculo?

Verum quia qui prascepta Dei cuslodit, id est om-
ne quod praecepit et jussit Deus, non experietur
qaidquam mali in futuro, boc est nullum patietur,
nullum sustinebit roalum in die judicii. Quamvis
enim aliqua mala patiatur in hac vita, levia sunt
ct transitoria. In futura namque vita nihil mali pa-
lielur, quia perveniet ad seternae beatiludinis pra;-
mium et gloriam.

CAPUT IX.

A Daemones, vitia, et peccata, haec enim onmia exter-
minant suavitatem unguenti, id est gratiam Spiritus
sancti.

Quid est quod ait (pers. 21) : Cor sapientis in dexte-
ra ejus et cor stulti in senistra iUiusl Quis enim ha-
bet cor suum carnale in dextra vel in sinistra manu?

Vere nullus, et ideo spiritualiter hsec sententia
est intelligenda. Quomodo? Per cor designatur in-
tentio, sive cogitatio, per dexteram opus bonum, per
sinistram opus malum. Cor ergo sapientis in dex-
tera ejus, quia cogilatio et iutentio viri sapienlis ad
hoc tendit, et ad hoc laborat, ut semper bona opere-
tur, quatenus in die judicii ad dexteram Domini, id
est in sorle justorum stare mereatur, et cum ipsis in
seterna bealitudine gloriari. Cor autem stulti in si-

r\ -A ^ t j u / f\ 11 r- 1 • B nt^^ra t/hu«, quia et mala quae cogitat, malis operi-

Quid esl quod ait (uers, 4) : Melwr est canis yi- , .'^ ,_ . ,. . :.. '. • • . •

^ ^ bus accumulat, pro quibus m die judicu a sinistris,

vus leone tnortuo^ Quid per canem vivum aut leo-
nem morluum vult Salomon intelligi ?

Canis vivus gentilitalem significat, Ico mortuus,
populum Judaeorum a Deo derelictum. Melior est
ergo canis iste vivus apud Deum, quam lco mor-
tuus, quia nos qui de gentibus credimus, vivcnles
per fidem, cognoscimus Deum Patrem el Filium et
Spiritum sanct\im. Judsei vero mortui per intidelita-
tem, nihil sciunt. Aliter : canis est peccator, qui se
peccatis morluum conSlelur, et per poenitentiam re-
surgens, incipit per justiliam vivere. Lco mortuus
est juslus qui in &ua justilia cocfidit, et de suis me-
ritis gloriatur, et idcirco in superbia elalus, mor-
tuus est apud Dcum. Melior est ergo peccator hu-

id est in sorte reproborum ponetur, et cum ipsis in
aeternum punietur.

Quis est ille spiritus de quo dicit (vers, 4) : Si
spiritus potestatem habentis ascenderit super te,
locum tuum ne dimiseris ? Quis est ille qui potcs-
tatem habet, cujus spiritus si ascenderit super nos,
locum nostrum dimittere non debemus?

Diabolus princeps hujus mundi : spiritus ejus,
est maligna suggestio. Spiritus diaboli qnomodo
ascendit super nos ? quia persuadendo facit ut mala
cogitemus. Si ergo soggerente diaboio mala sugge-
stio ascenderit in cor nostrum, non ei locum debe-
mus dare, sed cootra ipsam foititer pogoare debc-

railis et per pcenilentiam correctus, quam juslus C ™"*» ^® ^^^^ ^P®^®^ compleamus malam cogitatio

superbus : quia iste abominabilis, ille est Deo ac- - - -

ceptus.

Quid dst quod ait (vers, 8) : Omni tempore sint
vestimenta tua candida^ et oleum de capite tuo non
deficiatl Nunquid potcst aliquis candida semper ha-
bere vestimenta? et si forsitan ita est divcs, ut sem-
per vestimenta possit habcre candida, quia omnino
difficile est, quomodo fieri potest, ut de capitc
ejus nnnquam dciiciat oleum ? Quis unquam ferre
potest, ut semper oleo caput perunctum habeat ?

Hxc sententia non historialiter, sed spiritualiter
debet intelligi. Nam per vestimenta virtutes desi-
gnantur, quibus anima veslitur et ornatur. Por
oleum vero designatur opus misericordiae, id cst
eleemosyna. vel certe spiritualis laetitio, et est scn- j) terrae cujus rez juvenis, hoc est in quo parva el in-

nem. Potest et sic intelligi : Si habes vitae humilita-
tem, munditiam, castitatem, patientiam, charitalem,
et diabolus tibi suggcrit superbiam, libidinem, im-
munditiam, odium, ne dimiseris, locum tuum, hoc
est, humilitatem, ne efficiaris superbus, sic et de
caeteris est intelligendum.

Quid est quod dicit Salomon {vers. 16) : Vas tibi,
terraj cujus rex puer esl et cujus principes mane
comedunt! Nunqiiid non beata fuit terra Israel,
quae juvenem habuit regem, David scilicet, qui vi-
ginti annorum foit quando suscepit regoum ? Nun-
quid non bonus Josias fuit rex, qui regnare coepit
in adolescentia ?

Vere bonus rex fuit David et JosLas, sed vere vae

sus. Omni temporc sint vestimenta tua candida,
hoc est, quaecunque egeris bona, sint munda et
pura, ut possint Deo accepla esse, et nunquam defi-
cias in bonis operibus, et semper liabcre sludeas
Isetiliam spiritualem.

CAPUT X.

Quae sunt muscse dc quibus Salomon dicil {cers, i) :
Musco! morientes exterminant suavitatem un-
guenti ?

Quantum ad litteram, si musca^ moriantur in un-
guento pretioso , exterminant suavitatcm illius ,
verumlamen Salomon spirituales muscas vult intel-
ligi in hoc loco. Quae sunt ergo spiritualcs musca»?

firma est et carnalis sapicntia et prudentia. Qoi ju-
venilia desideria sequitur, odit justitiam, veritatem
et judicium. Quomodo principes mane comedunl?
quando luxuriose vivunt principes, mane comedunt,
et idcirco vae terrae cujus pnncipes manc comedunt,
quia magis amant voluptatem hujus saeculi ct carnis
delectationem, quam populi salulem, ideoquc luxu-
riose vivendo perveniunt ad judicium.

Quomodo (oers, 17): Beata est terra, cujus rex
nobilis est^ ct cujus principes comedunt in tempore
suo^

Si rex cst nobilis, decorus sapientia, splcndidus
justitia, ornalus bonis moribus et actibus, vere beata

345 QaESTIONES ET RESPONSIONES IN EGCLESIASTEN

est terra cai praeest , qui regit eam in judicio et A Quid est quod ait Salomon (vers, 6)

346

aequitate, et exaltat justitiam. Qui sunt illi principes
qui in tempore suo comedunt? IUi qui uon luxu-
riantur> qui non amant hujus saeculi voluptatem,
qui non vivunt in crapula et ebrietate , sed cibos
quaerunt tantum ad corporis sustenlationem. Ideo-
que beata terra quse tales habet principes, quia cum
justitiam et aequitatem diligunt, non pervertunt
justitiam.

CAPUT XI.

Quid est quod ait (vers, %) : Da partes septem^
necnon et octo ? Quse sunt istae partes septem et
octo?

Per septenarium numerum designatur Yetus Te-
stamentum , propler Sabbatum , qui est septimus B
dies sanctificatas in iege. Per octonarium vero nu-
meram designatur Novum Testamentum, propter
diem Dominicum, qui est octavus dies, Domini re-
surrectione sacratus. Quomodo ergo intelligendum
est quod ait : Da partes septcrn , nccnon et octo ;
hoc modo, id est, utrumque Testamentura Yetus
scilicet et Novum , pari veoeratione suscipere , et
praecepta ejus diligenter implere.

Quid est quod ait (vers, 3) : Si ceciderit lignum
ad austrum, aui ad aquilonem, in quocunque loco
ceciderit^ ibi erit ? Nunquid ligaum quod cadit con-
tra aquilonem aut meridien , ibi erii ? Nonne saepe
movetur in alias mundi partes ?

NuIIi hoc dubium est. Sed hsec senlentia spiri-

Mane semina

semen tuum, et vespere ne cesset manus tua?
Quis enim semper mane el vespere seminare potest,
maxime cum glaciali tempore nullus audeat semi-
nare?

Semen in hoc loco non est intelligendum frumenti,
vel allerius cujuslibet generis» sed semen boni ope'
ris, ex quo nascitur fructus justitiae, et merces aeler.
nae retributionis. Quid ergo docet cum dicit : Mane
semina semen tuum , et vespere ne cesset manus
tua ? ut nullo tempore, nulla aetate a bonis operibus
cessemus, et nostram malulinam scilicet justitiam
vesper inveniat , et vespertinam misericordiam ite.
rum sol ortus accumulet. In adolescentia pariter et
senectute virtutum copia nos semper Deo commen*
det. Mane semina semen tuum, et vespere ne cesset
manus tua , hoc est , in bonis operibus semper te
exerce.

CAPDT XII.

Quid est quod ait {vers. 5) : Florebit amygdalus,
impinguabitur locusia, et dissipabitur capparis ?
Quid enim hoc profuit dicere , cum nullus ignoret
qtiia amygdalus florere solet, impinguari locusta, et
dissipari capparis ?

Haec sentenlia spiritualiler est intelligenda, etma-
gnum in se continet mysterium, nam per amygda-
lum designatur Dominus noster Jesus Christus, quia
sicut nux amygdali constat ex corlice , osse et nu-
cleo, quoniam per os amygdali designalur divinitas ;

tualiter debet intelligi. Per lignum homo designa- /^ per locustam, populus gcntilis ; per capparim, po-

tur quoniam anusquisque quasi lignum est in silva
generis humani. Per aquilonem , qui est frigidus
ventus, designatur inferni suppliciuro, et est sensus :
Ubicunque homo sibi locum et futuram sedem prae-
paraverit, ibi erit cum roorluus fuerit, hoc est, si
bene vivendo sibi locum prxparaverit ad austrum^
cum eeciderit, id est cum mortuus fuerit, in requie
paradisi et gloria regni coelestis pormanebit in aeter-
num ; sin male vivendo sibi locum ad boream prae-
paraverit, inferni pceuas in saecula saeeulorum ha-
bebit.

Quid est quod ait (vers, 4) : Qui observat ventum
ut nonseminet^et quiconsiderat nubes ut nuTiquam
metat ? Quis est enim tamstoltus, qui semperobscr-
vet ventum ut non seminet , et consideret nubes ut
nanquam metat ?

Ilaec sententiam spiritualiter est intelligenda. Nam
per ventum et nubes saepe tempestales generari so-
lent. Per ventum designatur diabolus, per nubes
prsesentis saeculi adversilates. Quicunque timet dia-
boli persecutionem , aut muudi adversitates , non
seminat, id est verbum Dei non prsedicat; non ope-
ratur bona quae possit : nunquam etiam metet, quia,
etsi aliqua bona inchoat, ad perfectionem ea non
perducit. Quid ergo agendum est? Sine considera-
tione nubium et timore ventorum , in mediis tem-
pestatum seminare debemus, id est in omnibus ad-
versitatibus verbum Dei prsedicare, et bona quae
valemus, nos agere semper oportet.

pulus Judaicus. Quomodo intelligenda est haec sen-
tenlia? Florebit amygdalus , id est nascetur Chri-
stus, et coruscabit miraculis. Impinguabitur locu-
sta, id est credet gentilis populus, et replebitur bo-
nis spiritualibus. Dissipabitur capparis , hoc est pe-
ribit Judaicus populus propter infidelitatem.

Quare verba sapientium stimulis et clavis assimi-
lanlur? sic enim dicit Salomon (vers, li) : Yerba
sapientium sicut stimuli, et quasi clavi in altum
defixi ?

Aplissime verba sapientiuro, stimulis et clavis
comparanlur, quia peccatorum culpas nesciunt pai-
pare, sed pungere. Qui enim sunt veraciter sapien-
tes, eorum procul dubio verba clavi sunt et stimuli,
qui peccatores non blandimenlis fovent , sed aspera
increpatione redarguunt, et secretas eorum con-
scientias quasi pungendo, ad lamenta et ad laborem
excitant ut corrigantur.

Quid est quod ait (ibid,) : Qv^ per magistrorum
consilium data sunt a pastore uno ? Qui sunt illi
magistri , per quorum consilium data sunt verba
sapientium? aut quis est ille unus pastor a quo data
sunt?

Magistri sunt sancti prophetae et apostoli. Pastor
unus est Deus, a quo data sunt omnia verba sa-
pientium, quia ipse docuit magistros, .id est prophe-
tas et apostolos, et instruxit eorum consilium, quo-
niam ipse dedit verba in corde et ore ipsorum.

Quid est quod Ecclesiastes in fme libri sui dicit

34*7

HONORII AUGDSTODUN. OPP. PARS II. — KXEGETICA.

348

(uers. 13) : Deum time^ et mandata ejus custodi.
Eoc est omnis homo ? Quomodo fierL polest, ut hoc
tantum sit omnis homo , id est Deum timere , et
mandata ejus observare ? Multo quippe major est
pars eorum hominum, qui nec timent, nec mandata
ejus observant , quam sit iliorum qui timent et
custodiant.

Yere major pars est malorum quam bonorum,
quia sicut Dominus dicit : ilftt//t sunt vocatiy pauci
vero electi (Matth, xx, 16), et incomparabiliter major
est infidelium muUitudo, quam fidelium. Quid ergo
vult in hoc loco Salomon demonstrare? Hoc nam-
que demonstrat in his verbis , quia non est homo
qui Deum non timet, et mandata ejus non custodit.
Quare non est homo ? Quia non servat modum ra-
tionemque suae naturae. Quse est ratio et modus na-
turae humanse? Rationabililer vivere, quia inter om-
nia animalia solus homo creatus est rationale ani-
mal, quoniam inter cuncta vera animantia solus
accepit homo a Deo rationem et intellectum, ut agno-
sceret suum creatorem, et diligeret eum ac timeret.

A et ore simul et corde laudaret. Quid esl Deom time-
re? Yoluntalem ejus implere, et bona qu» facienda
sunt, facere. Sicergo quiDeum non timet, et mandata
ejus non cuslodit, non est homo. Quid ergo est?
Bestia. Quomodo bestia vocalur? Si est cnidelis suis
domesticis, vel subjectis, aut vicinis, leo est, non
homo. Si autem raptor est, tigris est aut iupus. Si
vero est adulter^ aut fornicator, aut immundus, ca-
nis aut porcus ; aut si est stultus, asino comparatur.
Fraudulentus itaque et simulator, congrue vulpecu-
lae assimilatur. Sic et de caeteris intelligendum est.
Quis est veraciter homo? lile solus est homo, qoi
Deum timet, et mandata ejos costodit.

PERORATIO.

Q Haec de Parabolis Salomonis nos humiliter de-
scripsimus, ne in figuraiivis phantasiis nihil aliod
credentes, quam quod secundum visibilioro forma-
tionem scriptum invenimutf; sed eruditi potius a
hgurativis ad eorum quae vera sunt cognitionem
ascendamus.

EXPOSITIO IN CANTICA CANTICORUM.

(Bibliotb. vet. Pati\, XX, 1153.)

INCIPIT BPISTOLA HONORII DOCTORIS EXIMII SUPER
GANTICA CANTICORUM.

Donum sapientiae cum Salomone poscenti Hono-
Rius, a vero PaciBco postulata consequi.

Quia praedecessori tuo beatae memoriae venerando
abbati C[ononi] librum David utcunque explanavi,
poscis a me, imo jubendo exigis successor ejus, li-
brum Salomonis tibi explanari, justum asserens ut
qui patri patris opus magno sudore elaboratum ob-
tuli, tibi quasi filio filii opus slylo elucidatum debeam
offerre. Feci itaque quod jussisti, el librum Salo-
moois qui intitulatur Gantica canlicorum multorum
ore celebratum, paucorum intellectui reseralum,
plano stylo reseravi; ac opus desidiosis obscurum,
omnibus studiosis Spiritu sancto illustrante elucida-
vi, nihil mibi praeter soium laborem ascribens-
sententias vero auctoribus [al. auctoritati sancto
rom] rclinquens.

INCIPIT PROLOGUS IN UBRUM SALOMONIS QUI DICITUR
GANTICA GANTICORUM.

In principiis librorum tria requiruntur, scilicet^
auetor^ materia^ intentio» Auctor, ut noueris no-
men scriptoris, uirum ethnicus, an fidelis, uirum
Catholicus an hcereticus fuerit. Materia^ ut scias
utrum de bellis an de nuptiis vel de quibus rebus
tractat. Intentio, ut cognoscas utrum rem de qua
tractat suadeat vel dissuadeat, vel liber lectus quid
utilitatis conferat,

Auetor libri hujus est Spiritus sanctus, loquens

Gpervas sapientio^, Salomonem hujus libriscriptorem
qui fuit rex sapientissimus etprephetapneeipuus.
Ideo non legitur lectio libri Salomonis^ sed lectio /i-
bri Sapientias. Qui Salomon tria volumina heroico
metro edidit.quceet in tres partes philosophUB^scili-
cet ethicam, physicam^ logicam distribuit. Parabolas
namque ethicofattribuit, in quibus bonos mores do^
cuit, ut iM? c Audi, fili mi, disciplinampatris tui, et
ne dimillas legemmatris tuas (Prov. i, 8.) » EcclesiO'
sten autem physicas assignauit^ in quo naturas rerum
disseruit, ut ibi : c Omnia flumina intrant in mare^
aii locum unde ftuunt revertuntur aquee ut iterum
fluant (Eccle. 1,7).» Cantica canticorum logieof
contulit^ in quibus rationalem animam per dUectUh
nem Deo conjungi voluit, vel doeuit, utibiit Fortis

Q est utmorsdilectio.Aquasmultasnonpotueruntex-
stinguere charitatem (Can^. viii, 6,7). » Auctor est
OBquivocum. jEquivocum autem dieitur quod unum
est in litteratura^ sed diversum in significationef ut
leo. Est enim leo c(«leste sidus in caslo^ et leo terre'
stris bestia in terra, est etiam leo aquatilis piscis in
aqua. Estquoque leo^ nomen hominiSt apostolici sci*
licet uelimperatoris; estet leo picturavel sculptura,
sicetauctorestaequiuocum. Est autemauctor eiuita-
tis^ id estfundator ut Romultis Romrn ; est et auctor
sceleriSy id est princeps uel signifer ^ ut Judas
Christi mortis; est quoque auctor Hbri, id est
compositor^ ut Dauid Psalterii, Plato Thymati. £st
etiam auctor communenomenf abaugendo dictum.

349

Uateria lihri est sponsus et sponsa, id est Christus
et Eeclesia, ut in Evangelio legitur : t Qui habet
sponsam sponsus est (Joan. iii,89).» Et item : « De-
eem virgines exierunt obviam sponso et sponsx
{Matth. XXV, 1).» Christus namquepersimiledicitur
sponsus, quia sicut sponsus sponsas camaliter con-
jungitur.et unumcum eaef/icitur, ita Christus per
assumptam camem Ecclesias assodatWf et ipsa per
comesUanem corporis ejus ei incorporatur. Unde et
corpusejusscribitur^ cujus caput ipse legitu7\ mem-
braque ejus omnes electi, per/idemetdilectionem ei
connexi, materia ejus sunt.

Hic liberagit de nuptiis qucefiunt quatuor modis,
scilicet historiee, allegoricCj tropologice, anagogice.
Juxta historiamfiunt nuptioi duobus modis, aut car-
nis cammistione aut sola desponsatione. Sola despon-
satioMj ut Mariof etJoseph. CamiscommistionefUt
Salomanis etfiHasPharaonis, quam sibijure copula-
Mmatrimonii, cujus domum auro gemmisque deco-
ratam ofdificavit. Juxta allegoriam quoque fiunt nu-
ptice duohis modis. Uno,quo verbum Deicamemsibi
conjunxit, id esi quoDeus humanamnaturamsum-
psit, quamin dextera Patris exaltataminsolioglO'
rieeeollocavit : AlioquoChristus Deus homo univer-
sam Eeclesiam, idest totam fidelium multitudinem
per commistionem corporissuisibisociavit. Quam et
suo sanguine subarravit, et lavacro baptismatis lavit,
etvariisSpiritus sancticharismatibus dotavit.

Juxta tropologiametiam fiunt nupttce duobus mo-
dis : Uno, quo anima Christo per dilectionem copula-
tur; a/io, quo anima quod est inferior vis interioris
hominisspiritui, quo est superiorvis ejus perconsen-
sum divinas legis conjungitur, de quoconjugiospin-
talisproles, idestbonumopusgignitur.

Juxta anagogen nxhilominus fiunt nuptias duobus
modis: Uno^ quoChristus resurgens amortenovus
homocoBlosascendit,etmultitudinemangelommsibi
sociavit; alio,quo adhucpost resurrectionem totam
Eeelesiam in visione deitatis suasglorias copulavit.
Tres nuptke leguntur in Evangelio : Primai \bi : t Si-
mile estregnumcmlomm hominiregi^ quifecitnu--
ptias filio suo (Matth. xxii, 2).» SecundtBibi: « Vos
similes hominibus exspectantibus dominum suum,
quando revertatur anuptiis (Luc. xii,36). » Tertia:
ibi:'t Et quceparatas erant intravemnt cum eo ad
nuptias (Matth, xxv, 10). » Prinue nuptue erant^
qnando fiex eoeli Filio su o, Christo humanam naturam
copulavU, ubi thalamus virginis utems fuit, dequo^
tutsponsusdethalamoprocessit(Psal. xviii,i>). i^Ad
kas nuptias omnes ante legempatriarchas, omnes sub
lege prophetas invitavit. Secundas nuptias fuemnt,
quando Christus novus homo ad caslos ascendit, et
multitudinemangelomm sibi conjunxit. Adhasnu»
ptias omnes gentesper apostolos convocavit. Tertioi
nuptiofpost judicium emnt, quando per angelos EC'
clesiaminccelestem Hierusalem transferet, etin tha-
lamo gtorias ipsadeitatis visione sibi conjunget. Ad
hasnupiiasperpraflatosEcclesUe multos volentes tra-
hii^multosnolentesintrare compellit.De hisnuptiis

EXPOSITIO IN CANTICA CANTIC.

350

A materiahujus libricontexiturj ideoetepitkalamium
id estnuptialecarmen dicitur,

Intentio ejus est Ecclesiamvel quamlibet animam
Christi sponsam sponso Chrifto per dilectionemcon-
jungere. Qiub dilectio in duo dividitur, scilicet, in
dilectionem Dei et proximi. Dilectio proximi estbi-
formis, videlicet : « Quod tibi non vis fieri, alii ne
feceris (Tob. iv, 16); • et : « Quod vultis ut faciant
vobis hominesj facite eis,similiter(llatth.yuy 12). •
DilectioDei uniformis est, scilicet ut prascepta ejus
servemus, ut scribitur:'^ Si quisdiligit me.sermo-
nem meum servabit (Joan. xiv, 23). •

Titulus enimhujus libri est : Cantica canticorum,
id est laus laudum. Sicut enim in lege queedam di-
B cuntur sanetttj quofdam vero sancta sanctorumy his
sacratiora; ita Cantica canticommdicuntur,quia
omnibus canticis rrasfemntur . Quasdam nafnque
sunt cantica victorice, ut:* CantemusDomino(Exod.
XV, 1),* qtUBdam gratiammactionis, ut ^^Exsulta"
vit cor meum in Domino (1 Reg. ii, 1). » Sed ista
cantica nvptias Christi et EcdesixcanuntMeoom"
niacantieaproecellunt.HocautemdistatintercanUr
cum et carmen , quod certa lege metri carmen scandi"
tury canticum vero modulando canitur, Est autem
canlicum jucunditas mentisde ostemis^ etintelligi-
tur bona vita, per quam acquiritur jucunditas ceter*
nas exsultationis.

Et sciendum quod hasc verba : t Osculetur me (Cant.

n I, \),\nonsuntcanticumj sedde canticoaguntyquia
bonam vitamjustomm, quas in dilectione constat^
canunt. Canticum quippeestvitajustorum. Canti--
cumcanticommestvitaperfectorum. Liber sst asqui-
vocum. Est enim Liber, Bacchus Deus vini : et es t liber
homoingenuiLs; estquoque liber interiorcorteXy qui
dearbore trahitur; in quo antiqui solebant scribere ;
unde et librariidicebantur. Est enim liberinquo legi-
tur. Hic liber est unus de septem agiographias. Sacra
igiturScripturaestbipartita. Dividiturenimin Vetus
etNovum Testamentum. VeterisTestamentiscripto-
res fuerunt propheto! ; Noviautem Testamenti scri-
ptores apostoli exstitemnt ; utriusque vero auctor est
Spiritus sanctus. Veteris, ut legitur aut scribitur :
• Audiam quid loquatur in me Dominus Deus (Psal .
Lxxxiv. 9). • Novi, ut legitur: t Non enim vos estis

^ quiloquimini.sedSpiritus Patrls vestriqui loquitu}
in vobis(Matth. x, 20). » Vetus Testamentum partir
turintria;inhistoriam,prophetiam,agiographiam.
Historia esi qux narrat prosterita, ut Genesis. Pro-
phetia est quoe prasdicit futura, ut Isaias. Agio»
graphia est quoe tracta asterna, ut David. Sunt
autem agiographux septem libri, qui coaptantur
septem donis Spiritus sancti, scilicet Job, David^
ParaboloR, Erclesiastes, Cantica, liber SapientUg,
Ecclesiasticus . Ex quibus Job ascribitur spiritui
sapientia,David spiritui intellectus, ParaboUespi'
rituiconsilii, Ecclesiastesspirituifortitudinis, Can-
ticaspiritui sdentice, liber SapienHa^ spintuipie'
tatis, liber Jesu /ilii Sirach spiritui timoris. Hm

351

IIONORII AUGUSTODUN. OPP. PARS. 11. — EXEGETICA

352

sunt septem columtKBt quibus suffulta est magna
domus SapienticB,

Et notandum quod Cantica spiritui sapientice
assignantw, quia scientia totius Scripturce canti-
cis includitur.

Prasterea notandum quod Cantica in quinto loco
agiographicecalculumponuntquianimirumquinque
gradus amorissunt, videlicet visus et alloquium, con-
tactus et oscula, factum, In primis namque puella
pUicitavisu eligitw\ deindeelectamamayisalloqui-
tur, tertio blando contactuamplectiiury quarto oscu*
laturyquintoresfactoperagitur.SicDeusprimitivam
Ecclesiam in patriarchis visu prcedestinavit etelegit,
dumAbrahcedixit: « Inseminetuobenedicenturom-
nes gentes (Gen. wiijiS), »

In Moyse et prophetis hanc allocutus est^dicens:
c Si feceris quceprwdpio tibi^ dabo tibi terram ftuen-
temlacelmel(Exod. xxiii,22).i Hancprwsentiaas^
sumptce carnis tetigit dicens : •* Venite admcyomnes
qui laboratis etoneratiestis et ego re/iciam vos {Matth.
XI, 28). » Huic osculum prxbuit^ duni victor mortis
resurgens pacem amissam ei reddidit^ dicens : c Pax
vobis{Joan, w, 19). » Adhuc facium resiat, quod
tuncerit quando peracto judicioin gaudium Domini
sui etiam introducet^ dicens : c Veniie, benedicii
Patrismei.percipiieregnum ab origine mundi vobis
paratum(Matth.\\\, 34).

Omnis liber sacras'Scnpiur(e habet praprias divi-
siones et proprias numeri significationes^ verbigra-
tia, Psalierium dividiiur in iria^ etprcBferttriaso!-
culi tempora, videlicet, ante legem, sub lege, sub
gratia, quibus omne.^ justi contra vitia et peccata
pugnaverunty quorum viciorias psalmi canunt. Qui
psalmiinquindecim decadas dividuniuryquce veluti
totidem gradus cuidam scalce, ad ccelum erectce, in-
seruntw\perquamvicioresde valle lacrymarum scan-
dant adregna ccelorum,

Bic autem liber in quatuor partes dividiturt quia
Ecclesia sponsa Christi quam canit, de quatuorpla-
gismundij perquatuorEvangelia in ihalam um sponsi
colligitur, ipso dicenle: c Venienteirecumbentab oc-
cidente etoriente.n meridie et aquiloae cum abraham,
IsaacetJacobyin regno co&lorum (Matth. vni, H).»

Aborienteest sponsa adducta^ quando multitudo
electorum anie legem infidempatriarcharum est ele-
cta, quicrediderunt hoc promissum : c In semine tuo
benedicentur omnes gentes (Gen. xxii, 18),i idesiin
Chrisio. A meridieestsponsa adductay quando turba
populorumsublegein/idemprophetarumestcollectay
qui crediderunt lioc futurum: * Ecce virgo cojicipiel
etpariet filium, et vocabiiur nomenejus Emmanuel^
id est nobiscum Deus (Isa. vii, 14), * quodfuit Deus
homo Christus. Ab occidente sponsa est adducta,
quando multitudo gentium sub gratia per apostolos
ad fidem Christi est attracta, Ab aquilone sponsa
adduciturt quandosub Antichristo turba infidelium
ad fidem convertitur. Aliter per onentem puerilis
mtas, per meridiem juvenilis cetas^ per occidentem
seniliSf per aquilonem decrepita accipitur : de

A quibus multitudo magna quotidie per fidem et rfi-
lectionem in amplexum sponsi colligitur.

Quce divisio in ipso libro per quatuor personas
dividitur,quibus unaqueequeparsassignatur, scilicet
perfiliam Pharaonis, perfiliam regis Babylonis.per
Sunamitem, per mandragoram. Quarum duce exis-
tuntin rCy duas insignificatione. NamfiliaPharaonis
realiier estSalomoniinconjugio conjuncta et copu-
lata. Etregina austriyquwfiliaregis Babylonis figu-
raliter dicitur, realiterin templum Domini venit au-
roetargento et gemmis adornata. Sunamitis autem
et mandragora, hoc est, puella sine capite, pro sola
significationeponuntur. FilidPharaonis incurruab
oriente est adducta. Reginaaustri in camelisameri^
dieadducta est. Sunamitisab occidente inquadriga
Aminadab est adducia. Mandragora ab aquilone de
agris estcollecta, etinmanibus advecta. Filia Pha-
raonis gens Hebrasafuit^ qux sub imperio Pharaonis
naia crevit; hanc Salomon siJbi sociavit, quando Do-
minusvineamde jEgypto transtulit etin Judcea plan-
tadt ; hascin curru sponso adducitur, quiainlege ad
cultum veri Deiperducitur, sedipsacurrumDeide-
seruit, et currus Pharaonis asendit, dum plebs He-
brasa, lege Dei derelictajussu principum suorum ido-
lolattiam arripuit. Regesnamque et sacerdotes Israel
currusPharaonisfuerunt, dum ^gyptiacamidolola'
triam per aureos vitulos in Bethel populo Dei induxe-
runi. Siquidem Pharao dicHur denudans vel^Mi-
p&ns^etestdiabolusquieos cultudivino denudavit,et
variis erroribus dissipavit. Porro ha;c sponsa ab
C orientevenit^ quia primo in mundo culium Deisus-
cepit^ ipsaque solem justitias secundum camem,
protulit. Filiaregis Babylonis^ idest diaboli, est gen-
tilitas. Dabylon eienim diciiur confusio, et est hic
mundus in quo multis peccatis confusum est genus
humanum, Hujusrex est diabolus^quiimperatofn-
nibus in peccatisconfusis. Cujusfiiiaest gentilitasin
confusionas idololatrim nata. Sed hcec facta regina
austri^ venit ad Salomonem, quia Spiritu tancto,
quem auster significaty illustrata venit in caslis re-
gnaiura ad verum pacificum Christum. Qui eamin
templum Dominiadduait, quare Christus eam tem'
plum Dei vivi fecit.

Hcecaurum etgemmas inornatum templiattuUtt
p. quiasapientiaet omameuto virtutumdomumDei,id
estseipsam omavit. Venitautem vecta in camelisquia
doctaaphilosophis^quceadutiiesartesdocendasutca'
meli ad onera portandahabiles^ sed peccatisdistorti
erantet difformes. Hcecquasidemeridieadsponsum
venity quia de fervore mundanasglorias ad Christicul^
tum se contuht . Sunamitis autem de occidente venii
in quadriga Aminadab. Suna enim est civitas de qua
i lla Suna mitis fuit cujus filium Elisasus a morte smci-
tavit, quia prius servum cum baculo misit^sed mor-
tuumsuscitarenonpotuit. Venit Elisceusetassimila'
tusestmortuo, etsurrexitcontinuo. Hicmortuuesi-
gnificat genus humanum. Servus qui baculumsuper
mortuumposuity Moysesfuit^qui iegisbaeulumsuper
mortuosinpeccatisposuitquoeeosmagisoppressitnon

333

EXPOSmO IN CANTICA CANTIC

354

resuscitavit.Elis(mSy quidiciiur « Dei meisalus » est A
Christus, nobisaDeo datus salus, hic in similitudine
hominum mortalis factus, moriuum suscitavit hu-
manum genus. Porro Sunamitis diciiur « captiva » et
est Synagoga adhuc in perfidia a diabolo captivaia.
Hasc ab occidentesponsoadducitur, quia infine mun-
di ad fidem Christi convertetur. Ei hoc in quadriga
Aminadab.\Aminadab eralsacerdos in cujus guadri-
ga arca in Jerusalem est reductaf olim aballophylis
capta. Arca de Judcea ad gentes venit^ quando Chris-
tus de Synagoga ad Ecclesiam se contulit. Arcade Je-
rusalem reducetur, quando subElia et Enoch Chris-
tus ad Judasam jam conversam revertetur. Amina-
dab, qui dicitur • populus meus spontaneuSy ■ Chris-
iusest; quce spontanea morte populo oblatus est.

Hujus quadriga est Evanqelium, quo invectus est p
per mundum. Roto! hujus quadrigm sunt quatuor
evangelistas. Equiautem sunt apostoli, qui hanc qua-
drigam traxerunt , dum Evangelium Christi per
mundum prmdicaverunt . Unde scribitur : « Ascen-
des super equos tuos, et quadrigce tuas salvaiio (Ha-
bac. III, %). » Super hanc quadrigam Sunamitis spon-
so adducitur, quando Synagoga per Evangelium in
Christi consortium recipitur. Mandragora vero^ hoc
est puella sine capite, venit ab aquilone. Mandra-
gora est herba formam hominis habens^ sed capite
carens. Et multitudo in/idelium intelligitur post An^
tichristum^cui mandragorce caputest amputatum,
dum Antichristus occiditur ^ quicaput omnium ma-
lorum scribitur : qum tuncad verum caputrecurrit
ab aquilone, id est de in/idelitatej et subditur ei in ^
sanctitate, Hcec de agro colligiiur, quia de toto mun-
do hceciurba congregatur. In manibusapportabiiur,
quia peropera visa Ecclesice associabitur. In his qua-
tuor speciebus materia hujus libn versatur. Series
autem totius contextionis librihtijusmodi.

IKCIPIT ALIOS PROLOOUS HONORII DOCTORIS EX1MII
SUPER GAMTICA GANTICORUM.

Imperaior supemoi reipublicas volens habere hcere-
demy genuit sibi Filium comqualem; hunc « consti-
tuit hceredem universorum^ per quem fecit et smcula
{Hebr. i, 2). » Qui ui lilios\posset habere regni cohx-
redes, desponsavit ei Pater reginam et concubinamf
id est angelicam et humanam naturam. Interea qui-
dam princep% igrannidem arripuit^ et similis Altis-
simo esse voluit. Cujus tyrannidi regina consensit,
imperatorem deserens^ tyranno adhcesit, a quo pol-
luta adulterio privata estregnisolio, et cum eodem
tyranno asierno damnata exsilio. Cui mox concubina
estindignitate prcelata, regnique coronce atlitulata.
Quascorona tunc ideo est iilata^ quia nondumerat
perfecte ornata. Summus autem ornaius humanas
naturas est obedientia divini mandati. Regisergo/i-
lius electam ad regni coronam in paradiso^ quasi in
cubiculOf ornandum collocavit, mateiiam ornatus
prasceptum dedit^ mandans utse obedieniia ornarety
spondens quodornatam in aulam et consortum regni
reciperet. Hoc asmula ejus videns et invidens, tacta
dolore cordis intrinsecus inferiorem sibi in dignitate

prasferriy segloriaei honore privari, incaulam calli-
dedecepit, ornatum obedieniioe non sibiprodesse^sed
magisobesse^retulit.ornatum, heu! a decepta acce-
pit, dum eam sibi magisquam Deo obedire persuasit l

Unde sponsus offensus, quod a se datum ornatum
abjecisset, imo cemulce suce a se repudiatas dedisset,
de cubiculo paradisi eam expulit.gratiam suam tam
diu interdixit donecamissumornatum abasmula re-
ciperetj et sic gratiam sponsi etcoronamregni spera-
ret. Hoc autem debuit fieri vitiis et concupiscentiis
resistendo, et mandatis Dei usque ad mortem obe-
diendo. Hunc obedieniioe omatum tunc humana
natura recepity quando Christus obediens Patri us^
que ad mortem fuit, hoc est obedientiam Deo debi-
tam tam fortiter homo factus tenuit y quod nec
morte superatus eam deseruit. Hunc ornatum sic
receptum tam firmiter sponsa postea retinuit^ quod
nec mille mortibus ab ea eripi potuit.

A paradiso igitur expulsa, pro recipiendo ornaiu
in mundo errabat,quia adhuc nec legem nec doctorem
habebat. Hanc gigantes, quasi latrones^ ab asmula
ejus immissi, magis in devium deduxeruntf etmultis
vilioi-um sordibuspolluerunt.Cujus misejiis sponsus
condolens hostes ejusdiluvio delevit. Ipsam vero Noe
quasipcedagogo custodiendam tradidit. Qui Noe eam
arcas quasi scholis erudiendam inclusit, in quai nter
munda et immunda animalia pauco numero delituii .
Ibi est docta quod Noe figuram futuri Christi, arca
vero typum fuluras Ecclesias prcefeiret, a.iimalia
munda essent liciie conjugio utentes, immunda ani
malia Hlicite se polluentes. DHuvium autem signi-
ficaret baptismum, qui esset perditio peccatorum,
salvatio justorum. Corvus de arca egressus et non
reversus, \essent hasretici futuri, de Ecclesia egre-
dientes, amplius non reversuri. Columba vero cum
oliva reversa gratia S. Spiritus Ecclesias immissa,
vel simplices lapsi ad pasnitentiam conversi.

Deinde instinciu cemulas ejus hostes turrim osdifi-
cant, de qua eam publice impugnant, et ab amore
sponsi ad amplexum adulteri, scilicet a cultura Dei
ad cultum idoli inclinant; sed ei laboranti sponsus
affuit, linguas hostium dividens confudit eamquesub
custodia Abrahasamici suiin Sara eommisit, quieam
de Mesopotamia duxit in terram repromissionis, in
qua audire fnej^uit : « In semine tuo benedicentur
omnesgentes{Gen. xxii, iS).* Etiterum: « Posside-
bitsemen tuum portas inimicorum suorum (ibid.,
17), • ibique genuitlsaac hasredem mundi. Ibidicit
quod Abraham, quod sonat « pater multarum gen^
tium, » ChristumfuturumPatrem omnium gentium
credentium pras/iguraret. Et Sara, quod dicitur
c princeps, » Ecclesiam exprimeret, quce principatum
asmulassucein casloobtineret, etquod semen Abrahas
Christus sponsus suus foret, in quo omnes gentes be-
nedicendas essent. Portoe autem inimicorum essent
localapsorum angelorum,inquibusipsa locanda es-
set.Etlsaac, quod dicitur « gaudium > significaret
ceternum gaudium, quod in hasreditate perciperet.
Mesopotamia vero quod sonat « interfiumina,fluxce

355

HONORII AUGUSTODUN. OPP. PARS. II. — EXEGETICA.

355

divitiiB siBCuli, et labentes mundi honores essent, de A justitias.qui fro sponsaEeclesiasepulerovel infemo

quihus Christus Ecclesiam eduxit, et in terram re
promissionis, id est, inparadisum introduxit. Unde
etprocurator Abrahcs eamdem in Rebecca deMesopo-
tamialsaacadduxity qui eaminconjugiumsumpsii^
et duos filios genuit; unum qui a patre benedici-
tur, alterum quireprobatur. Cui RebeccceetiamaDo-
mino didtur : « DiuBgentesin uiero tuo sunt. et duo
populi de uterotu9 dividentur^ populusque populum
superabitf etmajor servietminori(Gen. xxv, 23). »

Qui procuratoi figuram doctorum prcetulit^ quce
Rebeccam, quod^patientiam^sonat, id est Eccle-
siammultapro Christopassuramde MesopotamiUyid
estt de fluxis rebus sceculi eductam, ad Isaac^ quod

includitur, a custodibus obsidetur, sed portas infer-
niconstringens dcemonesperterruit, de sepulero sur-
gens militesfugavit^coeli cacumen victor penetravit.
Hanc nihilominus David in solario deambulans vidit
nudam, Urias conjunctam doluit, quoocciso eamsibi
copulavit, de qua vas sapientice genuit David, quod
didtur c desiderabilis,^ est Christus totus desideror
bilis, qui in solario caeli in Patns gloria manens,
gentilitatem viriutibus et stola immorta Utatis denu-
datam vidit, et diabolo sociatam doiuit.Urias dicitur
etiam « lux Dei mei, » et signifieat diabolum, qui se
transflguratin angelum lucis,huncqueinidololatria
ense prasdicationis oceidit, Ecciesiam sibi socians ;
. gaudium . diciturM est ad ChfUtumverumgau- Jf "^f sapienti^amatore,genuit.QuiDaMc^
dium perdu^t. Du^ fHH sunt duo ordine» Ecclue, B « « y*iena*pon*iet tpon,a> ChrUH, ,cittcetet E*.
.,. \ , . ,. ' jjx • « • L ji 'A 1 clesiasinPsalteriodecachordoprascinuit.EtChristus
scilicetciencalis, qutaddivtnaofficiabenedicttur.et ,^„,^ p>.^i^,v« „r..^,u -wiJ#.i«l " # *'-';'^"***
, , „ . Lv a: ' / n t' A f^^umtcclestasaperuitutintelltgeretomnia.Quaf

laicalistqutabhoc officto arcetuf.Duopopultsunt - ^ '^

spiritales ei carnales in Ecciesia. Ex quibus carna-

iismajor numero^servit spiriiali minori numero .

Deinde in Lia et Rachel Jacob commendaiur, qua-

rumuna fecund%^altera diu sterilis fuit; demum

iilumgenuit quiMgyptum apericulu famis salvavit,

unde etSalvator mundidicius est. Jacobqui dicitur

« luctaior, > vel « videns Deum, t est Christtis, qui

cum diabolo pro sponsa iuciamen iniit et vicit, et

semper Deum Patrem videt. Duas sorores sunt duoe

vitas in Ecclesia, aciiva scilicet ei contempiativa.

Activa fecunda in carnalibus, coniemplaiiva sterilis

in spiiitualibus, cui iamenfllius erit,qui mundum a

fame verbi Dei salvabit, verus Saivator mundi. Post Q ^TT" ' "^ '"

hasc famempassajEgyptumingreditur,aPharaone '

tervituti subjicitur, cuiclamanti Moyses doctorac

ductorin auxiliummittiiur, qui sanguine agni eam

de ^gyplo redemit , cum spoliis ^gypti per mare

Rubrum eduxii, hostes insequenies submersit; in

deserio divina lege imbuit, tabernaculum de spoliis

^gyptifacit, pane casli et aqua de petra producta re-

fidt. Quam Jesus Nave susdpiens, in terram repro-

missionisintroducit, devictis hostibus terram eorum

in possessionem ei distribuit.Per hcecesidocta, qua

famem verbi Dei patiens obscuras Phviceorum do-

ctrinas esset involvenda, et sic a diabolo muliis erro-

ribus subjicienda, donec oerusdoctor Christus adve-

niret, qui eamsanguine suo, quasi agniimmaculati,

in lege et propheiis etPsalmis de eo scripta sunt.Post
David hanc Salomon in filia Pharaonis sibi copula-
vit, hanc in regina austri in templo Domini susci"
piens multis muneribus doiavit . Quod templum ipse
de tribus maieriis, scilicet de sectis iapidibus,de /i-
gnis cedrinis, de puro auro cedificavit. Haneque in
Parabolis eihicam, in Ecclesiaste physicam, in Can-
ticis theologican docuit. Salomon, quod sonat • paci'
ficus > est Christus pax vera,omnia in caslis et in ter-
ris pacificans{Col. i, 20), quiprimitivam Ecclesiam
de ^gypto venientem, quasi filiam Pharaonis sibi
in fide copulavit. Ecclesiam de gentibus venientem,
quasi reginam austri suscipiens suas fidei associa"
variis charismatibus dotavit. Hanc
quoque in templo casli recipiet, quodde tribus mate-
riis, videlicet, de tribus ordinibus sanctorum, id est
conjugatis coniinentibus et virginibus construet.
Conjugati quippe in Ecclesia sunt quasi iapides
secii, quisuntinsex operibus misericordiag perfecti.
Continentes sunt ut lingua cedrina, quorum opera
sunt imputribilia. Virgines autem ut aurum purum
sunt, quas pura castitate et vera charitate fulges^
cunt. Huic muita in paraboiis locutus est ut scri'
bitur « LoquebaturJesusturbisinparabolis{Matth.
XIII, 34). 4 Multadenaturis ei disseruit, theologi-
cam per omnia protulit cum caslestia doctUt. Deinde
sponsa in Babyionem captivatur, sed a rege Cyro
cognomento Christo a captivitaie laxatur, et a Jesu

deerroreetpoiestatedtaboliredtmeret.Quiventensr\ ^ . . ., , ^ ^ .» . . .
... .^ .... . .1.^. ,u sacerdote ad Jerusalem revocatur.Per hoc docetur

bapttsmate eam abluit, peccata quast hostes m mari

obruit, Evangelicadocirina erudivit, corporeet san"
guine suo refecit, soecularem sapientiam quasi spo-
iia ASgyti in armajustitias convertit, dum per hanc
contra hasreses pugnare eam docuit. Quam adhuc
verus Jesus, id est Salvator, in ierram repromissio-
nis, id est inparadisnm inirodttcet, et hostibusejus,
sdiicetdasmonibus etpersecutoribus damnatis, man
siones regni caslestis cuique pro meritis distribttet.

Pro hac quoque sponsa Samson Gazas includitnr, ab
hostibtu obsidetur, sed fractis foribus et perterritis
hostibus vittor egreditur, tt montis cacumine exci"
pitur. Samson quod dicitur « sol » est Christus sol

quod Ecclesia in membris suis in muitas hasreses
et varia vitia captiva dicitur, in quibtis coram Deo
et angelis confundiiur, sed pcenitens a Christo Jesu
vero sacerdote soluta, ad Jesuralem, id est Eecle'
siam,velad eoelesiem Jerusalem revertitur. Fro hae
Machabasi usque ad mortem certaverunt et martyres
pro Ecclesia sanguinem fuderunt. Post tot et ianta
mala, posi tot et tantos labores, post iot et tantas
miserias, ipse sponsus sponsam stiam, in pericuiis
consiitutam, visitavit, amissumomatum obedientia
sua receptam reddidit, baptismaie a sordibtu abltUt,
doctrinis,signis,etexemplis vestivit. Vitulumsa^
ginatum, hoe est seipsum, ad emvivium ejus ocddi

337

EXPOSITIO IN CANTICA CANTIC

358

permisit^ sanguine suo eam omavit signo crucis con-
signaviL Paranymphis^ id est aposiolis eam commen-
datntt ipse parare nuptias in calumabiit, Porropa^
ranymphi susceptam signis et doclrinis usque ad
ipsam mortem decoraverunt, martyres eorum succes*
sores sanguine suo eam illustraverunt, doctoresmuU
tisscripturiseam omaverunt. Perfecte autemoma-
tam freguenlia angelorum hanc sponso incaslestem
aulam coronandam adducet^ quam in solio glorias
collocatam cohmredem regni sui faciet,

Et hoc magnopore notandum^ quam multis malis
eam tyrannus et cemula ejus scepe tentaverunt, quot
modis^ quotdolis,quotinsldiis, quotartibuseamab
amore sponsi avertere conati sunt ei non valuerunt.
Etut pauca de pluribus replicem, in primis ejus si'
gniferum Abel invidiose stravemnt, per gigantes
multanefariaeiintulerunt, patriarchas vero variis
modis affUxerunt. Joseph alumnum Sjusper fratres
venditum, carceri mendaciter incluserunt^ ipsamin
jEgypto peregrinantem variis cruciatibus perPha-
raonem et ejus populum affUxemnt, et filios ejus
erudeliter necaverunt.

De ^gypto egredientem consiliis et armis impio-
rttffi impugnaverunt, in terrampromissionispositam
subjudicihuset regibtu multis belUs vexaverunt. Pro-
phetas ejus diversis poenis occiderunt, Uachabasos
crudeUter laceraverunt, sub apostolis et eorum^uc-
eessoribusomniamembra EcclesUeexquisitisetinaU'
ditispcenisperJudoiosetgentilesdiscerpserunt^miUe
mortiims necaoerunt,demumper hasreticos falso dog-
mate, per falsos Christianos simulatione ubique
vexaverunt, El in hisomnibus ei non prmvalueruni,

Adhuc sub Antichristo eorum omnibus modis ienta-
tionuminstabunt, uteam ab amore sponsi avertant,
utpromissam coronamperdant et minime prasvale^

A bunt^quia ipsa (Btemamgloriampro patientia^ ipsi
vero (Btemum supplicium pro invidia subibunt,

Hanc adhucparvulamante legempatriarchasfigu-
risde Christo erudierant, sub lege propheta Scriptu-
risadhonestalem informaverunt. Hanc nubilemsub
gratia apostoU signis.doctrinis et exempUs omave-
runt. Hanc adhuc chorus angelomm in lastitia et
exsultatione adducelin templum Regis, quamRex
glorUe gloria et lionore coronabit, in thalamo gau-
diis copulabit, quando ei seipsum ut est PatricoaS"
qualis manifestabit.

Hujus sex astatum incrementumptr diversa sascuU
tempora distinguitur.Nam infantia ejus fu it ab Adam
usqueadNoe,ejuspueritiaaNoe usquead Abr^ham,
ejus adolescentia ab Abraham usque ad David, ejus

B juventusa David usque ad captivitatem Babylonue
ejus seneclus a captivitateBabylonioe usque ad Chri-
stum, ejus decrepitaaChristo usquead finemmundi.
De his actibus, de his cetatibus, de his temporibuSf ta-
lis spcnsas contexitur Uber huiusScripiuras.

Nec hoc prastereundum quod fiUa Pharaonis ha-
bet in comitatu patriarchas,et prophetas,etomnes
justos ab Abel usque ad latronem. Filiaautem re^
gis Babylonis habet in comitatu apostolos, martyres,
confessores, virgines et omnes electos a centurione
qui dixit in Evangelio : c Vere Filius Dei erat iste
(Matth. uvu. 54), » usque ad Eliam et Enoch,
Sunamitis vero habet in comitatu omnes qui sub
prasdicatione Elim et Enoch, et sub persecutione
AntichrisH pro Christo sanguinem fuderint^ vel in

Q fide ChrisH obierint. Mandragora autem habet inco-
mitatu omnes qui post mortem Antichristi per Uh
tum orbem ad pcenitentiam conversi fuerint. His
taliter praslibatis ad ipsam Utteram accedamus,
cujus accessus talis est :

TRACTATUS PRIMUS

Filius regis Jerusalem desponsavit sibi filiatn regis
Babylonis per quatuor nuntios. Qnibus illa respon-
dit. Qais est Donoinus vester T at illi : Dominus no^
ster est Rex regum et Dominus dominantium, Rex
gloris et prineeps pacis. Et illa : Est pulcher? At
illi : BjQS pulchritudin^m sol et luna mirantur, quia
est specioiusformaprcefiUishominum{Psal. xliv,
S), et totus desiderabilis, in quem angeli desiderant ^
prospieere (IPetr. i, i 2). Et illa : Est potens ? Et illi :
Poiettas ejus a mari usque ad mare (Zach. ix, iO).
Et illa, est dives? Et illi : Gloriaaetdivitiafin domo
ejuM, et torrente voluptaii% potabit eos (Psal. iii, 3 ;
xuv, 39). Et illa : honoratur muneribus? At illi:
Reges Tharsis et insulai munera offerent^ reges Ara-
bum et Saba dona adducent (Psal. lxxi, i 0). Et illa :
Qna est ejus servilus. Et illi : Omnes gentesserviunt
ei (ihid., li). Et illa : Quss est laus ejus? Et illi:
Omnes gentes magnificant eum (ibid., 17) .

His auditus, respondit, ipse Dominus vester, ve-
niat et osculetur me oseuio oris sui CCant. i, i), et
kK]uaturmibi,qu8e sibiplaceant| et faciam voluntatem

ejus. Rex coelestis Jernsalem est Deus, c^jus fiilius
est Christus, rex Babylonis hujus mundi est diabo-
lus, ut scribitur : Princeps hujus mundi judicatus
est (Joan. xvi, ii). Hujus filia fuit bumana natura,
imitatione peccati facta.

Quatuor quippe modis dicitur pater in Scripturis,
duobus generatione, et duobus imitatione, Genera-
tione dicitur Adam pater biigus generis, et Abrabam
pater Isaac ; imitatione dicitur Deus pater justorum,
ut ibi: Estoteperfectiut sitis filiiPatris vesiriqui
in ccelis est(Matth. y, 48). Et iterum : UnusestPu'
ter vester quiin caelis est (Matth. xxiii, i9). Item
imitatione dicitur diabolus pater malorum, ut ibi :
Vos expatre diabolo,esiis (foan. viii, 41).Huncimi-
tando in malo humana natura facta est filia ejus.
Hanc Filius Dei desponsavit, dum patriarchis^ inno*
tuit, quia humanam natnram in se assumere dispo-
suit. Internuntios misit dum prophetas hoc humano
generi nuntiare voluit ; qui quasi prsBUuntii facti
sunt dum gloriam regni ejus et potentiam et alia
insignia in mundo preconati sunt. Sed dvobu^

359

HONORII AUGUSTODDN. OPP. PARS II. — EXEGETICA

360

modis spoQsa Christi accipitur, scilicet humana caro A me osculo oris sui . AUegoria vero est» Salomon

quam accepit, et Ecclesia quam sibi incorporavit.
Humana quippe natura ei nupsit^ dum carnem in
deitatem assumpsit. Ecclesia ei adbucnubet, dum
eam in societatem regni recipiet. Haec in duo quasi
in duas personas dividilur, scilicet in Synagogam
et genlilitatem. Ad istam prophetae fuerunt inter-
nuntii. Ad illam vero apostoli sunt missi. Sed de
his duabus una sponsa, videlicet catholica Ecclesia,
Christo per intemuntios est adducta, quse ei per hu>
manam naturam est nupta. Haec igitur sponsa ad-
ventum sponsi desiderans dicit.

CAPUT PRIMUM.

Vers. 1. — Osculetur me osculo orissui. Ac si
dicat internuntiis. Qui toties me per vos salutavit,
qui tot secreta per vos mihi mandavit, ipse veniat et
suo osculo me salutet, et proprio ore voluntatem
suam mihi aperiat.

Sacra Scriptura quatuor modis intelligitur, scili-
cet historice, allegorice, tropologice, anagogice.
Quod per mensam propositionum panum in taber-
naculo exprimitur, quse quatuor pedibus fulcilur.
Tabernaculum est Ecclesia, in qua Christo milita-
tur. Mensa est sacra Scriptura, in qua est proposiiio
panum, id est refecUo animarum. Quatuor pedcs
sunt quatuor intellectus, videlicet historia, cum res
sicut gesta est narratur. AUegoria, cum de Christo
et Ecclesia res exponitur. Tropologia ad animam et
spiritum retertur. Anagoge, cum d» superna vita
intelligitur.

Ezechiel in visione Dei, qua universum Ecclesise
statum futurum prsevidit, inter csetera rotam in me-
dio rotae vidit {Exech. i). Quae quatuor facieshabuit.
et spiritus vitce erai in roiis (ibid,^ 20). Haec roti est
Scriptura sacra. Rota in rota est nova lexin veleri
latens. Quatuor facies sunt quatuor intellectus, sci-
licet historicus; allegoricus, tropologicus, anagogi-
cus. Spiritus vitse est in rotis, quia doctrina vitae
seternae latet in Scripturis . In historia res, prout est
gesta notatur. In allegoria vero interpretatio nomi ^
nnm consideratur. In tropologia comparatio rerum
gestarum investigatur. In anagoge vero similitudo
rerum pensatur. Yerbi gratia. Historia est quodSa-
lomon diciVur pacificus, et fecit templum in Jerusa-
lem septem annis. Allegoria est quod Salomon di-
cilur pacificus et est Christus. Jerusalem visio pacis
et est Ecclesia, quam Christus fecit sibi templum ex
septem donis Spiritus sancti. Tropologia autem est
quod sicut Salomon ex lignis et lapidibus templum
construxit, ita quisque iidelis in anima sua templum
Deo ex bonis operibus et exemplis sanctorum facit.
Anagoge vero est quod sicut Salomon ex pretiosis
lapidibus templum in Jerusalem fecit, ita Christus
in coelesti Jenisalem ex vivis lapidibus, id est ex
omnibus electis templum instituit. Est ergo historia
haec. Filia Pharaonis Salomoni conjungenda respon-
dit intemuntiis ejus amore devicta : Nolo per vos
puntios ulterius salutari, ipse Salomon osculetur

est Christus, filia Pharaonis Ecclesia, quae internun-
tiis, id est prophetis respondit dicens : Qui jam du-
dum per vestram os me osculatus est consolando
et pacem promittendo, ipse tandem osculetur me
osculo oris sui, id est toties promissus per prophe-
tas, tandem aliquando incarnetur et praesentia sua
me osculetur, et proprio ore pacem olim amissam
mihi redditam loquatur. Osculum dicitur quasi oris
poculum. Per osculum qnippe pax, per os Yerbum
Patris, id est Filius intelligitur. Deus quasi alieno
ore osculatus est sponsam, quando olim multifarie
muliisgue modis locutus est patribus in prophetis
(Hebr, i, i), Quasi proprio ore osculatus est eam,
quando novis sime diebus istis locutus est in Filio

g (ibid,, 2) dicens : Pax vobis (Joan., xx, 19). Quod
est dicere pacem et gratiam, quam in paradiso per
diabolum amisistis, per Filium meum vobis jam red-
ditam noveritis. Primus etiam homo propter inobe-
dientiam de paradiso expulsus perdidit pacem et
graliam Dei humano generi, Primitiva igitur Ec-
clesia,, scilicet Abel et aliijusti usqnead Abraham,
deinde patriarchae usque ad Moysen, ab hoc prophe-
tae usque ad Joannem Baptistam, praevidentes in
spiritu hanc spacem per Christum reddi; optant eum
citius incarnari. Siquidem mox eo nato angeli nun-
tiaverunt pacem redditam dicentes : Pax hominibus
bonce voluntaiis (Luc. ii, 14). Dicit ergo sponsa :
Osculetur me osculo oris sui. Ac si aperte dicat :
Sponsus meus qui me de paradiso propter amissum
ornatum offensus expulit, et gratiam suam mihi in-

C terdixit, ipse mibi nunc per assumptam carnemjun-
galur, et per ipsum mihi ornatus, et osculum pacis
redditur. In osculo etenim caro carni jungilur, et
spiritus spiritui sociatur, ita Christus per caraem
est Ecclesiae conjunctus, et Ecclesia ejus divinitati
per spiritum sociata. Per tactum quoque camis
amor proximi, per tactum autem spiritus dilectio
Dei exprimitur, per quae Christus Ecclesia conjun-
gitur. Aliter humana natura sponsa designata, pro
angelica nalura desiderans deificari dicit : Osculetur
me osculo oris sui. Quasi dicat : Dei Filius sponsus
mihi promissus veniat, et me humanam naturam os-
culando sibi conjungat, et viam salutis proprio ore
doceat. Prae nimio desiderio ad abscntem loquitur
quem praesenlem et se osculantem alloquitur di-

13 cens : Meliora sunt ubera tua vino. Hoc eat docu-
menta tua quae sunt ut lac, nutriroenta puerorum
suaviora sunt aliis doctrinis, quae non fovent, sed
occidunt simplices, enecant pueros.

Tropologia autem haec est. Fidelis anima sponsa
Christi cogilans ubi fuerit, ubi erit, ubi sit, ubi non
sit, scilicet quod in originali et actuali peccato
fuerit, quod in tremendo judicio Dei erit, quod in
vanitatibus saeculi sit, quod in aeterna beatitudine
non sit gemens et tremens dicit : Osculetur
me osculo oris sui. Ac si dicat : Ille qui in mea
came in dextera Patris sedet, meus advocatus,
justus Judex me de peccatis dolentem, de judicio
suo trementem, visitando osculetur, et pace signo

361

EXrOSlTIO IN CANTICA CANTlCl.

362

amiciliae quam proprio ore pGeDitenlibus.promisit, A
me osculetur.

Anagogice vero sic : Ecclesia hic peregrinans et
ad illam patriam suspirans dicit : Osculetur me os-
culo oris sui. Quasi dicat : Ille qui mihi quotidie in
Scripturis loquitur et gaudia aeterna repromitlit, ipse
aliquando principaliter in judicio apparent, et pacis
gaudia proprio ore tribuat dicendo: Venitchene-
dictiPatris meipercipite regnumguod vobisparatum
est aboiigine mundi (Matth. \\\, 34).

Ad absenlem loquitur ut major affectus exprima-
tur. Scriptura hujus libri dicitur drama, quod est
amatoria cantilena, quse ab amantibus canitur abs-
que personis ; unde et illud canticum dicitur drama-
ticum, ubi diversae personae introducuntur, nec ta-
men nominantur. Sicut in hoc libro a diversia per- g
sonis absque nomine laudes canuntur. Cantus spon-
sac praecessit.

Sequitur cantus sponsi.

Vbrs. 1, 2. — Quia meliora suntuberatua uino,
fragranHa unguentis optimis. Hoc historice sic in-
teUigitur : Salomdn filiam Pharaonis ad se venien-
tem osculo suscipiens dixit: Tu desiderasti meumos-
culum, etego osculor te, fruens uberibus tuis : quia
meliora sunt ubera tua vino, fragrantia unguentis
optimis. Quod est dicere : Magis volo uberibus tuis
perfmi, quam vino inebriari vel optimis unguentis
deliciari.

AUegorice autem sic exponitur: Christus in came
adveniens, dicit sponsae : Tu petivisti a me osculari, p
et ego praesentia mea osculor te, hoc est dulcedine
mea tangam te et pacem amissam reddam tibi, fide
et dilectione jungar tibi, et paries mihi filios, regni
Patris cohaeredes, quos uberibus tuis lactabis, quia
meliora sunt uberatua vino, fragrantia unguentis op-
timis. Hic liber ppiritalis est, et spiritualiter spiriti-
bus in corpore positis per similitudines corporeas
loquitur. Tota Ecclesia est quasi unum corpus, cujus
caput est Christus (Ephes. v, 23), caput autem Chri-
sH Deus (lCor, xi, 3); membra autem hujus corporis
suDt diversi in ecclesia ordines, ut puta oculi sunt
doctores ut apostoli, aures obedientes ut monachi,
nares disereti ut magistri, os bona loquentes ut
presbyteri, manusaliosdefendentesut milites, pedes
alios pascendo portautes ut rastici, dicente Apos-
tolo : Ipse dedit quosdam apostolos^ quosdam pro- ^
pfietas^ alios pastores, alios doctores in asdificatio-
nem corporis Christi (Ephes. iv, 12) ; id est Eccle-
siae hujus ubera sunt duo Testamenta, de quibus
rades aDimae lac doctrinae sumunt, sicut parvuli bic
de aberibus matram sugunt.

Vinum autem quod inflat bibentes et inebriat, est
saecolaris sapieotia, quae se sumentes dementat et
inflat ut dialectica. Scientia quippe saecularis inflat,
ckaritas vero asdifieat (l Cor. viii), id est spiritualis
scientia. Dicit ergo : meliora sunt ubera tua vino^ id
est doctrina de duobus TesUimentis tuis, videlicet
operibus, prolata, qua filios tuos in fide parvulos
lactas et nutris, melior est : Hoc est : Magis mihi
Patrol. CLXXU.

placet quam doctrina pharisaeoram, quamvis unum
Deum docentium. Quod dicit meliora probat etiam
illa esse bona, quia utilia. Liberales quippe artes
sunt utiles, quia sunt instrumenta sacrae Scripturae,
ut mallei fabro et arma contra haereticos. Sed tamen
meliora sunt sacrae Scripturae testimonia, per aucto-
ritatem prolata, fragrantia unguentis optimis, id est
redolentia Spiritus sancti donis : bonum unguentnm
ad litteram est, quod de agrestibus herbis confeclum
exteriora vulnera sanat ; melius uuguentum quod de
melioribus speciebus confectum intercutaneum mor-
bum curat ; optimum uuguentum quod de pretiosis
speciebus ut de nardo compositum internos dolores
fugat, vel corpus a pulredine servat, ut illud Mariae
in Evangelio, quod super caput Christi fudit.

Ad spiritualem autem sensum bonum «inguenlum
est oleum infirmoram, quo infirmi in Ecclesia un-
guntur ; melius unguentum oleum sanctum, quo re-
ges et sacenlotes unguntur; optimum uogaentum
chrisma, quo Christiani in regoum et sacerdotium
Christi unguntur.

Tropologicc vero bonum ungaentam est lex natu-
raiis : Quod tibi non vis fieri alteri ne feceris^ per
quam pbicuit Abel, Enoch et alii ; melhis ungoen-
tum lex scripta, ut : Non occides (Ezod. xx, 13),
etc.; optimum ungoenlum sub gratia, ut : iVoto mor^
tem peecatoris, sed ut convertatur et vimt (Ezech.
XXIII, 11).

Allegorice autem bonum unguentum est remissio pec-
catorum inbaptismate per Spiritum sanctum; melius
uuguentum bona vita post baptismum per gratiam Spi-
ritus8ancti,ut sobrie, piect juste vivamus; optimum
unguentum septem dona Spiritus sancti, scilicet spiri-
rilus sapientiae et intellectus, coosilii et fortitudinis,
spiritus scientiaeetpietatiset timoris Domini. Lacte
talis doctrinae fragrant ubera matris Ecclesiae.

Anagogice sic de anima accipitur : Animae judi-
cium timenti, et pacem a judice petenti, dicit Spon-
sus, qui et judex : Quia pcenitendo osculum pacis a
me poscis, ego osculabor te, peccata remiltendo, et
pacem beatae vitae tribuendo, quia meliora sunt ubera
tua vuio, fragrantia onguentis optimis. Duo homi-
nes legantur, exterior el interior. Exterior constat
in tribus, scilicet in corpore, vita, et in sensu exte-
riori. Interior quoque similiter constat in tribus
videlicet in sensu interiori, in ratione et intellectu.
Corpus constat ex quatuor elementis, id.est exterra,
aqua, aere, et igne, et hoc habemus commune cum
lapidibus. Yita et vis animae quae vivificat corpus,
et hanc habemus communem cam herbis et arbori-
btts. Sensus est visanimae quae corpus, sensiflcat,et
hoc habemus commune cum bestiis et omnibus -ani-
mantibus. Qui sensus est quinquepartitus, scilicet
visus, auditus, odoratus, gustus et tactus. Yisu
quippe colores, auditu sonos, odoratu odores, gustu
sapores, tactu dura et mollia discernimus. Sensua
interior est vis animae, quo praeterito, prsesentia, fu-
tura imaginamur. Ratio est vis animae, qua imagi-
num genera et species discernimus. Inteilectus est

3^3

HOiNORII AUGUSTOIHJN. 0?P. FARS. H. — EXEGETICA.

3«4

vis animaD, quo incorporea, ul est dilectio et sapien- A q««d oMm iii synegoga laluil, ubi soli reges et sa

tia, intelligimus. In his tribus consislitinterior ho-

mO; in quo nihil commune cum bestiis habemus. In

hoc imago Dei expriraitur, el huic Spiritus sanctus

in Scripiuris loquitup. Hoc autem differt inter iraa-

ginem et similitudinem, quod imago est in essentia

naturae simililudo vero in imitatione boni vel mali ;

imaglnem Dei natura aliter habemus, similitudinem

peccando pcrdidimus . Sicut orgo exterior homo ha-

bet sua membra sibi congrua, ita interior homo

habet sua membra sibi convenientia. Ejus itaque

verba sunt sapientla et seientia, quibus sic indoctos

sati^t, ut mater uberibus illios lactat. Vinum autem

quod meolem subvertit est cura exterior, qua fratri-

bus ministrare et ecclesias Dei honorare et exomare

cerdotes oleo ungebantur, et (antum in iudm notus
crat Deus. ttoc Bune in Ecclesia esl efinsEm svper
omB« genuA hominum, qui deo et chriBroata in re-
gmmi ct saccrdoliujn Cbnsti aDguntnr. Unde eC a
Christo Chriatiani diauatur, et lioc Bomen iraac a
sdis ortu usque ad oecasum est tandabile.

Nomen quoque ejus est Jesus^ quod est Salvator.
Hoc nomen in Joseph, qui salvalor mundi dlctus est
latuit, qui iEgyptum a fame salvavit. Hoc in Jesu
Nave duce popuii Dei latuit, qui populum redem-
ptum interram repromissionis introduxit; hoc etiam
in Jesu sacerdote latuit, qui populum a captivitate in
Jenisalem redu^it ; sed hoc nomen effusum est, dum
omnibus gentibus patuit, quod ipse verus Salvator

soUicita sit. Sed raeliora s«t ubera eju* vino-, quia g fuit, qui mundum a periculo famis verbi Dei salva-

magis placet Deo doctrina qaa indoctos ad virtutes
informal, quam cora qua ecclesias easuras enomat.
Hece ubera optimis ungnentis fragrant, quia saptenr
tia et scientia quee indoctos leetaat, donis Spiriius
sancli exuberant.

Anagogiee autem aic eKponttur. Bccieabe ad super-
nam patnam suapkiaati dieit Christua, ^ter foturi
sqbchH : Quia vuiliim piwseotise mm tantopere dc-
sideras, et osculum veras pacis a me ia tanUun poa-
tuias, ego te OBonlabep, id ect alernam paeem tibi
cum aageliB dabo» et Retpaum tibi veram pacem
manifestabo, quia meliora sunt ubera tua vino. Duo
EcclesisB uhera sunt duo charitalis prscepta, qui-
bus ruios auos ia aativa. vita. et cQnleroplativa infor-
mat, UB malum pco malo alicui, sed bonum red-
dont. Vinum autem est legalis austeritasy.quse prae-
cipit ocuium pro oculo, ei denLem pro dcnle reddi,
et qui occiderit occidi. Sed ubera Ecclesix meliora
sunt vino, q«ia clemeoiia charitatis magis Deo pla-
cet, quam severitas legalis. Bxq ubera sunt fragran-
tia unguentis optimis, quia praec^pta charitatis redo-
lent plena sancti Spiritus donis.

Vsas^. %. •«* Oleunkeffuium nomen tMum, ideo ado-
lesoeutMdiB dilexemnt te. Sponaus a Patra missiis
ad apoafiaBi veiiii onaLua» ui et sponaam ungat.

Juxta historiam iatelligitar qood filia Pharaonis,
Salomonem oaGufans, senserit odorem otoi ex nn-
ctione regah, et dixerit : CHenm efflisum noraen
tuum . Hoc est : sicut oaput (aum ex oleo unotionis

vit, et qui redemptum populum in terram repromis*
sionis, id est in paradisum introducet, et verus rex
et sacerdos populum a aapiwitate diaboli ad coele-
stcm Jerusalem reducet.

Nomen Jesu in universa terra prffidicatur, qoia
per hoc oranis oieo hAptismatis signatur, et nomcoi
Mo^^si olim celebre vix nuoo ab aliquo audiiur, quia
Ifix occidens jam aboletur. Dicit ergo : Oleum effu-
sum nonien tuum. Quasi dicat: Sicut oleum effu-
sum bene redolet, sic fama nominis Christi iocar-
nati ubique refulget.

Item oleum habet sex insignia. Oleum enim dioi-
tur misericordia^i, et oleum est aignum paois, et
. oleum fovet infirmos» et sanat vulnera, et lumen lu-
; cernis minlslrat, et omnibus liquoribus supereminet.
Hoc Christuffl desiguat, qui est oQstra miaericordia,
et pax nostra, qui nos ingrmos prsedicando fovit,
vulnera peccalorum per sua vulnera curavit, signis
et miraculis lumen praebuit, omnibus sanctis supe-
reminet.

Dum sponsa sponsi oaculia fruitur, adolescentula-
rum chorus ingreditur, a quibus hymnus canitur,
quia dum lilcclesia Christum suscepit, turba fide-
lium ubique accurrlt, quaB laudes susceptori auo ca-
nit. Unde subditur : Ideo adolescentulae dilexerunt
te, id est animae fideUum tide eJl dilectione obae-
quuntur tibi.

Juxta tropologiam autem fidelia anima nomen
auum ut okum effundjU. dum Damaift hojm aotiofus

effuso redolel, ita fama regalis aominis tui velpwris D ^^^ ^«»^ ^^^^ ftraximisper exampluro diffun-

dit. Hoe oleum in vase Utet» dum nuUum IxonuiBopus
coram proximis lucet.

nbique refulgot. Ideo juveooul» diligunt te. Quod si
in re ita non fuit, quod tamcn ita esse potuit; uttque
in significationc fuit.

Juxta allegoriam vero: postquam sponsus per o?-
culum suum ubera sponss ad alendos filios ungnento
replevit, hoc est, postquam Christus per incamatio-
nem suam dona Spirltus sancti ad docendos fflioseffu-
dit illa exsultans dlxit: Oleum efPusum nomen tuum .
Oleum, dumin vaseIatet,non redolet, effusumveroFe-
dolet ; sic Ghristus, dum in sinu Patris latuit, quasi nul-
Inm dedit odorem ; dum vero effusus in came ap-
paruit, nomen cjus, id cst cognitio, toti mundo in-
notuit. Nomen ejus est Christus, quod est unctus,

His preecipitu : Luceat lux vestru caram hormni-
bus, ut videoMt apera vesira bona ei ghnfkeni Fa-
tretn vestrum qui in cefHt esi {Maiik. ▼, 16) Haac
animam addeaoeoUilA diligunt, qnia fideiaa anim»
in booo eam imitantur.

Juxta Anagogen vero Bcdesifl? ad ccelestia ambu-
lantis nomen ut oleum eflbnditur, qnando pro odore
et luce bonomm opemm in ccelum sicut Ghristus
recipitur, et eam sanctl et angeli diligunt^ quia in
stemum cum ea de oleo exsultationis, id est Ghri*
sto et Spiritu sancto exsultabunt, Hoc nomen nunc

365

quasi \n vftse ut oleum lalel, qaciiidiu ipsa iti boa
muifdo peregrina naaDet. Adbuc subjUDgitur vox

SpODSSP.

Vbrs. 3. — Tralie me post te, Hic subintelligitur,
quod Salomon postqudm filiam Phaniofiis osculo
excepit, io domum quam sibi sBdificaverat asceude-
rit, ipsaque eum comitari voluerit, ita dixerft :
Trahe me post te. Subjiciunt adolescentulse, scilicet
puell^ ejus : Curremus in odore unguentortlm
tuarum . Hoc est, dos post le curremus quo odorem
uDgueutorum tuorum seDserimus. More illius terrae
loquitur, ubi nobiles femine solcnt sibi uDgucDta
adhibere, quorum odoramiue magis possint maritis
placere, ut de Esther et iudith legitur.

Allegorice autem : Postquam Christus nomen
ChristiaDitalis super omne genus humanum fudit, et
odore olei Spiritus saucti adolescentulas, id est fide-
les aaimas ad amorem sui atfraxit, per duram viam
reversus est io coelum, parare sponsas aelernse dnl-
cedinis convivium. Quem illa per eamdem viam se~
qui voleDs, Dec yalens clamat : Trahe me post te.
Quod est dicere : Da vires posse tua vestigia per
hanc viam sequi per quam ad gloriam praecessisli.
Via Domioi est, prospera mundi non appetere, et
aspera patienter pro eo pati. Per banc viam ipse in-
gressus est ad gloriam. Cum enim Judaai vellent eum
regem constituere, fugit ; cum vellent eum crucifi-
gere, ultro se obtulit. Per hanc se sequenlibus ire
praecipit dicens : $i quis vult post me vcnirey ab-
ncget semetipsum et tollat crucem suam et sequatur
me {Matth, wi, 24), id est imitetur me. Per hanc viam
aemograditur, nbi trahatur, sicutscriptum est : Nemo
venii ad me^ nisi Pater traxerit illum (Joan» vi, 44).
Deus Dos ad se duobus modis trahit et duobus mo-
dis impeUit. Trahit oos ; promissionibus dulcedinis
supemae patnae ; impellit nos miois ignis gehennae.

Traliitnos qiioque diverais doois; impellit nos
variia flagellia. Sic Moyses traxit populum promit-
teodo regum divitias, Pharaooem impulit verberi-
bu8. Qoosdara trabit Deus Dolentes, cum eos gratia
stta prsBTCDit iospirando ut booum vellDt. Volentes
sobseqoitar juvando, ut bonum pos&int Krgo gratia
e$t ciuQ praeveoimur ot velimus, libertas si aponte
aequimur, captivitas si sequi abnuimus, fragilitas si
seqoeotea relabimur, meritum si sequendo non deii-
cinius, et hoc ooo oobis, sed gratia? ascribimus,
pneraium aeternum, gaudium uoiversaDEcclesiaepes
muodom uoiversum, quae uoam £cclesiam catholi-
cam constiluaat.

Adoiescentuis suot quaai noveUae, quia per bap-
tisoM et gratiam Spirirua sancti renovatae. Dicit ergo
Bcciesia sponso, id est Cbristo : Trahe me post te.
Per gratkm imkaodum dicimC adolesceotulae, id est
ficclesi» ej/aa fili», Curremus et dos fide et dileetione,
f» odore wigueniorum tuorum, id est in considera-
tk»e iciTaeQloram tuorum vel in faoMi operum tuo-
nun, vel in 6de selemorum lx>oorum.

Tropolegice fideMs atnima, bonom voleos, et per
se noB valetts, ctemat Ghristo : Trahe me post te.

EXPOStTlO IN GANTIGA GANTIC. 366

A Hocest, da gratiam ut post tua vestigia ad le, qui
es via, verilas et vita, veniam. Nullus enim homo ad
poenitentiam coovertilur, nisi per gratiam trahatur.
Aoagogice Ecclesia peregriDans, superna appe-
tens, et par se assequi dod valens, ctamat : Trahe
me post te. De hoc mundo ad coclestero gloriam, ut
te in illa facic ad faciem videam, quia nuUus per se
ad iilam pervenire poterit, nisi gratia et dexlera
Dfi illum traxcrit.

Ybrs. 3. -~ Curtemus in odore unguentorum tuo^
rum. Eeclesia» in fide et opere perfeeta, dioitur
sponsa digna edroneri et in tbalamo glorisB coUocari.
Imperfecti autem adhuc in fide dicuntur adolescen-
tulae Hi omnes dicunt sponsae, scilicet pcrfectzs in Ec-
clesia : Curremus in odorc uogueotorum tuorum. Hoc

B est, prsecede dos, viam Domini faciendo et docendo,
et ttos sequemur odorem unguentorum tuorum) id
eet imitabimur ezempla operuro tuorum ; uogueota
quippe Rcclesiae, ut soperius diximus , suDt varia
dooa Spiritus saocti, odor unguentorum fama bono-
rum operum. Per hoc quod dicit curremus, ionuit
nobis festinaodum ad vitam dum tempus habemus,
ot scribitor : Currite dum lucem habetis^ ne tenebrm
vos comprehendant (Joan, xii, 35). Spoosa spoosi
lateri juocta iogreditur, post eam famulaQ iogrediun-
tur, quia perfecti exemplis praecedunt, alii imitando
seqountur. Quod ad tropologiam sic referlur : Cum
viderint lapsi aliquem perfecte oonversum, dicunt :
Curremus io odore unguentorum tuorum hoc est,
008 imitabimur tuum exemplum.

C Aoagogice autem sic : Quique ferveotes amore co:-
lestis patn» dicuot Ecclesiae, ad superoa festioaoti :
008 curremus poit te, de virtute io virtutem in
odorem spiritualium.gaudiorum.

Vbrs. 3, — Introduxit me rex in cellaria sua.
Sponsa m penetralia sponsi ingressa revertitar ad
juvenculas, et mmtitt ei^ ut currant, uf et ipsae in-
troducantur. Tradant Hebra&i quod Salomon hunc
fibrum in honorem filiae Pharaonis feeerit; cui et
inoom^rabiiem domum fecerit, in quam, secondum
historiam, eam postquam introduxit, thesaorum
fluum ei ostendit, et de cellariis varia pocula obtulit.
Celfamum eoim quasi celaos vinom dicitur, cui ado-
leacentuife cantant ab eo pofiatae : ExuHabimus et
lieiabimur in te. Hoc est, ooogaudemus honori tuo,
D memores oberum tuorum super vioum, id est, in
memoria babentes regis dtctum : Meliora sunt ubera
toft vino, hoc est, milii placent magis quam vinum .
El quia regi pfaices, recti diligunt te, id est omnes
boni congaudent tibi, mali iovideot.

Seeundum aliegoriam autem Ecclesia a Christo
per gratiam in sacram Scripturam tracta dicit : lo-
troduxit roe rex in cellaria sua. Cellaria, io quibus
varii polus servantur, sunt libri sacraj Scripturae,
de quibus variae sententiae .«itientibus jnstitiam pro-
jnnantur. Cum enim leclio de Joseph legitur, quasi
poculum contra adukerium porrigitur; cum vero
Judiih Scriplura recilatur, quasi castitatis propina-
tur. In haec ceilaria Ciiristus sponsam introduxit,

367

HONORil AUGUStODUN. OPP. PARS II. - EXEGETICA.

3(iS

quando sensum ei aperuit, ut intelligeret Scripturas. A sum ibrmosa : Nigra sicut tabernacula Cedar, for-

Chrislua autem proprie rex dicitnr secundum car-
nem, qua humano generi a Patre praeficituri ut scri-
ptum est : Ego autem constitutus sum rex ab eo
(PsaL 11, 6). Et item ad Pilatum : Tu dicis : Quia
rex sum cgo {Joan. xviii; 37). Item : Data est mihi
omnii potestas in ccelo et in terra (Matth, xxviu,
i8). Et iterum : Ipse est qui constitutus est a Deo
judex vivorum et mortuomm (Act. x, 42). Hic
solus potest introducere in Scripturam, qui solus
potuit septem signacula libri solvere, quse erent ejus
incarnatio, nalivitas passio, inferni spolialio, resur-
reclio, ascensio, fulurum judicium .

Adolescentulae dicunt sponssc : nos potando fe-
cisti exsultare et laetari, ideo «xsultabimus et laeta-

mosa ut pellis Salomonis. Nolite hoc considerare,
quod fusca sim, quia in itinere decoloravit me sol,
et etiam timor me denigravit, guia filii matris mecc
pugnaveinnt adversum me, hoc est, fratres mei pu-
gnaverunt ante oculos meos contra hostes, et inte-
rim posuerunt me cuslodem in vineis, ubi a sole
fuscata sum ; vineam meam prae timore non custo-
divi, hoc est a sole me non custodivi. Hoc utrum
in re ita fuerit non muUum curatur, cum mystica
res hic inteUigatur.

Ad spiritalem quippe intelligentiam Ecclesia, in
cellaria sacrae Scripturae per Chrislum introducta,
quod ibi bibit hoc aliis prsedicando cructavit, unde

bimnr in te. Exsultabimus in corpore, scilicet ope- B ^^^ persecutionem infidelium incurrit. Quam vi-

rando ea quse per corpus fiunt, vigiliis, jejuniis,
eleemosynis. Et la^tabimur in mente, videlicct ope-
rantes quae spiritualia sunt, logendo, orando, prae-
dicando, et hocin te; haec opera non valent, nisi in
catholica Ecclesia, memores uberum tuorumf hoc est
in memoria habentes memoriam ulriusque legis,
quse sunt ubera tua, quam inde suximus, ut Domino
m sanctitate et justitia serviamus, et hoc super vi-
num, id est saecularem sapientiam, quae docet nos
laudem hominum quaerere, et terrenas divitias con-
gregare. Ideo recti diligunt te, quia qui de Christo
recta sapiunt, doctrinam luam diligunt.

Secundum moralitatem vero eum quis de saecu-
lari vita ad spiritualem conversationem venerit,
exsullans dicit : Introduxit me rex in *ceUaria sua. q
Claustra quippe sunt quasi quaedam cellaria, in qui-
bu8 sunt multimodae consolationis pocula. Dum enim
conversis sanctorum vitae leguntur, quasi qua^dam
pocula justitiam sitientibus proferuntur , quibus
claustrales dicunt : Exsultabimus et laetabimur in
te, hoc est corpore et anima gratulamur de tua
conversione, memores uberum tuorum, id esi sa-
pientiae et scieotia studium, id est super saecularem
curam. £t ideo recti diligunt te, id est quique pcc-
nitentes imitantur te .

Secundum altiorem vero sensum : Ecclesia, jam
in coelo recepta, congratulando dicit : Introduxit me
rex in cellaria sua. Hoc est in omnimodae gloria

dentes in fide imperfecti, bonis proscribi, exsiliari,
diversis poenis cruciari, quasi a Deo derelictam de-
spexerunt, et vitam ejus insaniam, finem vero sine
honore aestimaverunt (Sa/;. v, 4). Hocipsadocet se
talia pro Chrisfo pati, et per hscc se in interiori ho-
mine ad gloriam ornari, dicens : Nigra sum, sed
formosa, filiie Jerusalem, sicut tabemacula Cedar,
sicut pellis Salomonis. Jerusalem, quod sonat tfisio
pacis, superna patria intelligitur, in qua aeterna
pax Cbristi videbitur. Hujus filiae sunt fideles animae
in coclesti Jcrusalem regnaturae. Formosa dicitur
quasi forma osa, id est propter formam odiosa.
Formum quippe est ferrum in igne candens unde
dicuntur formosi^ scilicet rubeo rosae, et filii lacteo
colore splendidi. Ideo dicitur Ecclesia formosa, quia
in ignc tribulationis excocta martyribus rubescit,
virginibus albescit. Ccdar fuit filius Ismael, filii
Abrahae, tanto odio a suis concivibus habitus, ut
nullo loco esset securus, sed semper tabernacula
mutaret, quae sole et tempestate nimis nigra essent.
Sed et ipsa gens Cedar usque hodie dicitur habere
nigra tabernacula, nigris videlicet coriis exterius
cooperta, interius albis linleis extenta. Cedar quod
dicitur tenebrae vel nigredo, significat peccatores
nigros in peccatis ad aeternas tenebras teudentes.
Horum nigra tabernacula malas actiones significant,
in quibus quasi in tabemaculis nunquam securi
omnibns odiosi habitant. Salomon quandiu tem-
plum fecit, arcam Domini peilibus rubricatis exte-

gaudia, ubi qui esununt et sitiuHt justitiam satura- •« i . . . . j • .• j

U...U-U. UI...J T^..^ "us cooperuit, sole et tempestatc demgratis, scd

buntur, et mebnabuntur ab ubertate domus Dei, et n . • • . • .• « » • j-

torrente voluptatis suae potabit eos. Cui sancti in

gloria coogaudentes canunt : Exultabimus et laeta-
bimur in te, hoc est, per omnia congratulabimur
gloriae tuae, memores uberum tuoram, geminae sci-
licet dilectionis, qua filios imbuisti, super vinumf
hoc est, super legalem observantiam, de qua eos
prohibuisti : Irleo recti^ id est sancti angeli, dili-
guntte.

Vers. 4. — Nigra sum, sed formosa^ filice Jeru^
salem. Hic ad litteram datur inttUigi qnod nobiles
feminae in Jerusalem ad reginam cum muneribus
venerunt, ct ea fusca visa despexerunt. Quibas ipsa
dixit : 0 tiliae Jerusalem, si ego sam nigra, tamen

auro et gemmis interius ornatis. Salomon, qui di-
citur pacificus, est Christus, cujus peilis, id est caro,
erat proprio sanguine rubricata, sputis, flagellis,
cruce denigrala ; interius auro et gemmif^, id est
sapientia et signis ornata ; hac pelle arca tegebatur,
quia carae Christi deitas velabstur. Haec pellis si-
gnificat Ecclesiam, qua exterius est sanguine pas-
sionis rabricata, adversitatibus mundi denigrata ;
interius gemmis virtutum oraata. Dicit ergo per-
fecta Ecclesia ad imperfectos : Ego quidem sum ni-
gra, quia huic mundo propter passiones quas susti*
neo despecla, sicut tabernacula Cedar, hoc est quasi
sim de furibus et latronibus nigris in peccatis, sed
tamen formosa sum sicuk pellis Salomonis, quia

369 EXPOSITIO IN CANTICA CANTIC. 370

Et cum
aliter nonpossent, posaerunt me custodein in vineis,
id est, lucri gratia praefecerunt sfficulanbus, et sic
vineam meam non custodivi, id est, spiritalem vitam
obtentu dilectionis proximi neglexi.

Yitae quippe singulorum hominum vineae a simili
dicuntur. Quia sicut vinea circumsepta est maceriay
sic corpore circumdata est anima. Et sicut in vinea
sunt palmites fructum ferentes, sic sunt in anima
cogitationes opera proferentes. In his vineis saecu-
lares spiritualem virum custodem ponunt, dum eum
lucri causa ad officium praelaturae eligunt. Sed ipse
vineam suam non custodit, dum spiritalem vitam
negligit, et curam saecularis negotii suscipit.

Altior intellectus talis est : Ecclesia ad supemam
patriam anhelans, et secum alios prsedicando trahere
festinans, dicit : Vos amatores mundi, filise ierusa-
lem nomine, non re, ego nigra vobis videor in ac
tiva vita, scilicet in sscularibus; ut tabemacula
Cedar, id est, similis peccatoribus^ sed formosa sum
in contemplativa vita, scilicet in spiritualibus, ut
pellis Salomonis, oroata in virtutibus. Nolite ergo
coosiderare quod fusca sim in ssecolaribus , quia
intus sum fulgens, illuminata ab sBterno sole in spi-
ritualibus. Et merito fusca sum, quia filii matrig
meae pugnaverant contra me, scilicet haeretici et
talsi Christiani, fllii Ecclesia in fide, non opere,
impugnaverunt me falsis dogmatibus et pravis mo-
ribus : ipsi me posuerant custodem in vineis, hoc
est, propter illos suscepi curam in saecularibus, et
dicitnr vinea, quia sicut yinea foris est arida, sic C yineam meam non custodivi, quia propter illot con-
Ecclesia in exterioribus est arida, intus florida. In templationem coelestium intermisi.

exemplo Christi omata sum virtutibus. Ecclesia A dendo, ad saecularia negotia retrahendo.

siquidem olim a eontribulibus suis tanto odio est "

habita, ut nullus ei locus manendi tutus esset, sed

semper de civitate in civitatera fugiens migraret

unde muJti scandalizati sunt, qui Christianos misera.

biliores omnibus hominibus reputaverunt. Quibus

dixit : Nolite me cormderare, quod fusca wm, guia

decoloravit me sol. Quod est dicere? Nolite attendere

poenam , propter quam mundo despecta sum , sed

considerate causam, propter quam poenam sustineo,

quia non pro furto vel aliquo crimine, sed pro Christo

hsec patior, qui est sol justitiae. Qui sol decoloravit

me, id est cujus ardoris amor me mundo obscuravit.

Per solem aliquando Ch istus, aliquando persecutio

accipitur; Christus propter splendorem, persecutio

propter fervorem. Gum sol justitiae me illuminavit, g

tunc sol persecutionis me ofiuscavit, quia filii mairis

mece pugnaverunt contra me.

Nota quod fiiia Pharaonis hoc loquitur, scilicet
Ecclesia de iEgypto adducta, sub apostolis ad Chri-
stum collecta, cujus mater erat Synagoga, ejusque
filii Judaei, qui Ecclesiam multis modis impugnave-
runt. Nam Christum occiderunt, Stephanum lapida-
vemnt, utramque Jacobum interfecerunt, aiios fla-
gellaverant, alios persecuti sunt. Ipsi posuerunt me
custodem in vineiSy quia ejectam de flnibus suis prae-
fecerant me omnibus Ecclesiis. Praefecerant dico,
quia causa praeficiendi exstiterunt. Vineam meam
non cusiodivi. Hoc est, primitivam EccJesiam in
Judaea non licuit mihi custodire. Ecclesia per simile

qua Christus est vitis vera, apostoli palmiles, potum
vitae ferentes, operarii omnes elecli.

Ad moralem vero sensum , cum fidelis anima in
sancta conversatione despecto cultu et humili ha-
bitn utitur, a camalibus amicis et cognatis despi-
citar, quibus dicitur : Yos amici mei, qui vultis esse
filiae Jerusalem, id est^Ecclesiae, vobis nigra, id est,
despecta pro contemptu appareo, et reputatis me
sicut tabernacula Cedar, id est sicut bypocritas, qui
veniunl ad vos in vestimentis ovium, intrinsecus
autem sunt lupi rapaces (Matth. vn, 45), qui sunt
habitacula tenebrarum, scilicet dxmonum; sed sum
formosa in oculis Domini^ sicut pellis Salomonis,
videlicet instar carnis Christi exterius vigiliis et je-
juniis macerata , interius decorata virtutibus. Sicut
enim pellis est mortui animalis.sic ego sum morlifi-
cata vitiis, et ideo sum habitaculum Chrisli veri
pacifici. Idcirco, vos carnaIes,noIiteme considerare
quod iusca sim in vili habitu, sed altendite quod
haec causa vm solis Christi subivi. Qui cum esset
dives , propter me pauper factus est , ut me divitem
faceret ; qui me decoIo<*avit , dum me de saecnlaris
oraatns colore ad hunc habitum perroutavit. Nec
miram qnod vobis appareo nigra , id est despecta,
quia non Judaei nec pagani, sed ipsi Christiani filii
matris meae, scilicet Ecclesiae, pugnaverant contra
me roihi delrahendo quietem vitae spiritalis invi-

yBH8.6.— /ndtca mihi, quem diligit animamea,
ubi pascas, ubi cubes in meridie.

Quantum ad litteram loquitur more feminae po-
tentis, viram sunm in venatione quaerentis, et ne
custodiam militis incidat timentis ; sed cum verba ad
pastorem dirigat, quid allegorice intelligi velit mani-
festat. Ecclesia in persecutione ntgra, id est des-
pecta,in vineis custos posita.vidensacinoscumuvis»
id est malos cum bonis in vineis mistos , nec ipso
prelo passionis posse eos discemi, poscit signum
discretionis ab ipso pastore , qui segregat oves ab
haedis, dicens : Indica mihi, qnem diligit anima mea,
^ubi pascas, ubi cubes in meridie. Christus pastor
dicitur a simili, quia pascit gregem fidelium in pa-
scuis sacrae Scripturae, et ovem perditam reducitt ad
virenlia prata paradisi. Fideles autem ideo dicuntur
oves quia sunt simplices et innocentCb. Meridies,
cum est solis fervor, tempus est persecutioma. Tunc
Christus cubat m cordibus credentium fidem et
dilectionem usque in finem tenentium, et pascit per
sapientiam ora se confitentium, declinant» sestum
vitiosum se iiegantium. Vagari autem cst eirare.
Porro greges sodalium sunt conventu« haereticoram,
ex quibus multi passi sunt, sed martyres esse non
potuerant, quia charitatem non habuerunt, sine qua
non prodest nec ipsa passiOi dicente Apostolo : Si
tradidero corpusmeum utardeam, chmtatem autem

37i

HONORll AU6UST0DUN. OPP. PARS II. - EXEGETICA.

31i

non habeamf nihil mihi prodest (/ Cor, xiii, 3). A eam {Joan, xn, 25). Dicit ergo : Indiea mihi, quem

ficclesia ergo inter persecutores et haeretioos , inter
veros et falsos mariyres posita dieit : Indica mihi
qnem dingit, etc. , quasi dicat : Dic, o Ghriste, quem
prae anima, id est pne tita, diligo, pro quo pmnes
jpaa$ioAe« sustiqeo ; da siginum coguoscieodi looum
tufie mansiopi^ in t^qipore persecutiopia y ne , dum
qucero te venerari in cboro marijram, iascia in
codUBL hieretiporum pro te adorem diabolum- Sicut
enim Ecd^^ia credentium es( ten^plum Dei vivi, ita
Eeeleaia malignantium est temphim diaboU. Et sicul
Ghristua in templq iidelium adors^Uir, ila diabolus in
temfrio eirantium c(^tur. Si quis sane haereticum
aut divitem, adulterum vel raptorem lucri causa
honorat, plane diabolum in eo, cujus templum est,

diligit anima mea, itbi pasoai», ubi cube3 in meridte,
quasi dicat : 0 Ghriste, vera vita, quem dtligo pnE
anima, id est, prse vita, indica mihi inte.-iia iosfHra-
tione, in quibus requiescas in aestu teotalionia, et
tyuos paseas pastu tu« dilectioais, ne vapri ineipiam
post greges sodaiium toorum , hoc est, ne , dum
qumro te in veris fratribus hoqorare , vaga mente
diabolum oonvinear in falsis fratriba^ adorare. In
quibos enim efaaritos, qusQ Deus eat, noa habital,
iii his fahitaS) qu» diabolus esl, regnat.

Anagogice autem ficclesia; praesentia fastiditns et
fhtura appetens, dicit : Indica raihi, quem, etc. Meri-
dies dicitur quasi medidieS; id est media dies vel
mera, id est pura dies , quando sol in centro eo^i

adorat. Sodales dicuntur quasi simul eMes, qui g ^^^^^ ^^^^^^ ^^ significat sptendorem aetem» clari-

nobiscum sacramenta Ghristi percipiunt, 8cripturai
legunt, nobiscum orant, Christum priaedicant, et
tamen de ovibus Ghristi tton sunt , quia noii quis
Jesu Christi, sed quse sua tantum sunt quasrant, id
est lucrum et laudem hominum, et seGundura pr«-
ceptum et exemplum pastoris, fratres non dRignnl.
Signum ergo diprnoscendi tales est boe : /n hoc co-
gnoscent omnes igufai mei discipuli estis, si dilec^
iioncm hahveritis nd invkem {Joan. xiii, W).
fgitur in his est locus Christi mansionis , in quibus
est insigne dilectionis.

Tropologice autem fidelis anima inter veros et
falsos fralres conslilula, dicit : lodica mihi, quem
diUgit ^nima mea, ubl pascas, ubi cubes in meridie.
Meridies, cum sol fervel calore, esl leniatio qu» car-
nem libidine, vel animam accendit irae ardore. Lo-
cus autem umbrosus est anlmus caBtus. £l sicut
pastor sestum in meridle in opaeum loeum dediaat;
sie Christus in eeatu tentatiQais in castis cubat,
quos el stra theqria veldivina oontemplatione pascit;
sed pteriqiw casti corpore noa mente, timore poacti,
non amore Christi, hi habent peccandi voluntatem
sed perfieieodi noa habent tecuitatem. la talibus
noA habet Ghristus maBsionem, quia spiritus disci'
plino! 4ffu§iei (ictum ^&ip. i, h), Sodales autem sunt
fhlsi fratreft, qui cum veris Christi aaqramenta su-
muttt, sanclitat^m bi^bitu praiferunt , sed in vesti-
mentia ovinm lupi rapaces sunt , qaia veros fratreb
iion diligunt, Horum signum est hoc : A fructibus

tatis, in qua sol justitiae Cfaristus in Patre et Bpiritu
sancto medms fulget. Greges autem sodaliem sunt
ordines angelorum, qui st)pt sod^Ies, quiaseterni
OQpviyii siipul e^ales. Dicit ergp Eccl^sia Christo :
Indic^ mihi, queip diligit aiiima mea, etc., quasi di-
cat : Q sqI justitiac, qui m^ decolorasti, quandp ipe
de amore saecuU ad amorem t^i pefmut^stj, notifica
ipihi gloriam qua in claritate deitaiis Patri qt Spi-
ritui sancU ^qualis fulges , et ^i^gelos tqft visione
pascis, ne yagacf i^cipian; post gro^em sodalium
ti^orum, tioc est, ne dubia mente in agminjbif^ an-
gelorum te similem nobis (opatun) cogjtep) .

Vers. 7. — Siignoras te, opulchra,inter mulie-
, 7*es. Ad litteram videtur ustendere locum amico
' quasrenti se in meridie , dicens : Si ignoras locum
in quo habitem, sequere vestigia gregum , et inve-
nies me in tabernaculis pastorum. Allegorice autem
sponsae interroganti de loco in quo sponsus maneat,
ipsum locum (labitationis suse demonstr^t diceps :
0 puichra, subauditur in fide> inter mvilieres, i4 est
inter haereses, tu es locu? meus , e^ in te ^st locus
requiei meae, ct exlra te nul{us mil|l iocu^ est
manendi. Quod si iguoras te esse locuf?i ir^e^ man-
sionis, egredere de hac igaoraoti^, et a|)i pps^ ve-
stigia greguqi, I)oo est, imitare exempla judaeorum^
qui unum tantum Iqcum in Jerusaleqi ha^uerunt,
ubi Peo sacrificaverunt, iu qup tabern^ci;Ium vel
templum fuit, quod locus aroa& Pomi^i fuit, et ibi
pasce lu^edos tuos, id est doce carnallter sapieptes

eojum tognoscetis eos {Matth. vii, 2P), sicut arbores ^ J^^^^ tabernacula pasforum, idestsecundufr^scripla

eum florenty omnes pares apparent, et sepe acerbae
in fhictu Bont pulchriores in floribus, et non nisi
solo fructu discerountur; ita falsi fratres cum veris
fihis Dei j(>juttant, vigilant, cantant, communicant,
sed solo fratemo odio diioernuntur per quod tem-
plum diaboli GOgncsountur. De lalibus anxia dicit
fldetis anima : Indiea mitii, quem diligit anima mea.
Ammam Ghristo loqai, est totis votis notitiam
Christi qu^ere. Ghristura autem anima; loqui, est
secreta veritatis ei aperire. Quod per tertiam per-
sonam qua^ dHigit dicit, magnum desiderium abseo-
tis exprimil. Anima pro vita ponitur, ut illttd :
Hui oiit imimam suamy id eat, vilam $uam, eustodit

prophetarum. Pulcbra dicitur quasi carens pulvere,
et inlelligitur Gcclesia perfectorum pu)vere pecpa-
torum car^ntium. Mulier dicitur quasi nYolIicr, et
inlelligitar multitudo bsBreLicorum vel imperfecto-
rum, qui moUes sunt, id est prqpi ad pecpanf|um.
Greges dicuntur Ju4a?i, qui baculo legis congregao*
tur ad cuUuip Oei.

Ii«di sunt earaales petulantia laseivi, ad aipi*
stram judicis coastituendi. Pastores sunl piQphet»,
quorum tabernacula sunt eoritm scripta. Sicut enim
in labcrnaculis habitant mililantes, sie in Seripiuris
se exereeat contra vitia pu^naates. Uoo et aiio
modo poiest inteiligi, si io perf<scta8 igooraa te e«se

373

KXPOSITM) IN CANTICA. CANTIC,

274

dabitaiido meum lociun, egrcdere de bac dubiia-
tione* et abi noa passibus corporis, sed affectibus
cordis, posi vestigia gregumy id est post iidem pra>-
cedentium populorum ; et pasce hcedos iuos, id est
instrue carnales, juxta tabernacula pastorum, hoc
est, secundum doctrinam apostolorum. Aliter : Sl
ignoras te sanguine meo redemptam, el in te mihi
sedem positam, egredere de consortio meo, et abi
post vestigla gregum, id est sequere exempla er-
rantium, et pasce hcedos tuos, hoc esl, doce carna-
les, juxta tabemacula pastorum, id est secundum
doctrinam hsereticorum.

Tropologice vero ammae locum Cbriati quereAli
dicit spoosus : 0 pulchra la conversatione inter mu-
Utres, id est falsos fratres, in te est locus babitatio-
nia mtsB, in qua posila eat sedes dilectionis, ut sch-
ptum esC : Anima justi sedes est sapientke. £t si in
contemplativa vita, ignoras te esae meum locum,
egredere ad activam, et abi, operando posl vestigia
gregum, id est post facta in congregationibus de-
geoiium, et pasce bsdos tuos juxta, etc., hoc est,
doce carnales cogitalus tuos secundum vitam pceni*
tentium, in quorum vita et operalione et doctrina
posui mibi locum .

AnagogTce autemEcclesiss desideranti coelestia ^i-
cit Cbristns : 0 pulchra in dilectione, 8Bternae pnl-
cbritodinis inter muKeres, id eat inter Kcclesias spi-
ritales mthi filios parturientea, si in hac vita tgnoras
te quftlia ftituTR sis in illa gloria, egredere de cor-
pore, et abi post vestigia gregum, id est imitare
exempla nmrtyrum, et pasce h»dos tuos, id est re-
floe populos sacraroentis in festivitatibus juxta ta-
beniacula pastorum, id est instar corporum apos-
tolomm vel illormn succeasorum, qiri erant pastores
populorum, quQrum corpora dicuntur tabernaeula,
dicenle Apostolo : Yelox est depositio tabernaculi
mei (II Petr. i, 4j, id est solutio corporis mei. Si
corpore exuta com corporibus illorum requiescis
spirito etiam cum spiritibus illomm in coclo regna-
bis.

Vaas. 8. — Equitatui meo in curribus Pharaonis
assimilavi te, amica mea, Littera videtur sonare
quasi Salomon dixerit liIi(B Pharaonis : Non es digna
ut post greges erres, quse cum exitu in regali curru
Ph^raonis adducta es. Porro historia bic langltur,
qui^ populus Dei in ^gypto affliclus per sanguinem
agni liberatur, per mare Rubrum eductus cu^Iesti
pastu in terram repromissionis introducitur, quem
Pharao cum curribus et equitibus inseculus, flucli-
bus maris est obrutus.

H^iiKS allegoria talis esl : JSgyptus dicitur tribu<*
latio, e( hic mundus esl tribolatione ptenus. Mgyp^
tus etiam dioiliir te«ebrEe, ei significat infernum te-
nebria borndum. Populua in ifigypfto afflictua est ;
Cbrisiiao«s popuJos in koe maado oppresaus. Moy-
sea, qtti pQpulun» per saaguinem agni liberavit de
JEgypio,estCbristus verus Agous, qui populum pro-
prio banguine de tribulatione mundi et de tenebris ia-<
femi r^demit. Mare QtUbnm est bja^tjismus martyrio

A Cbristi rubricatus, terra repromissionis est beati-
tudo regni coelestis. Pharao quod, sonat elidens, est
diabolus« qui elisit genushumanum in peccutis.Hic
fluctibus maris obruetm* cum curribus et equitibus,
quando in stagnum ignis et sulphuris praecipitaLitur,
cum haereticis et persecutoribus. Diclt ergo sponsus
consolans sponsam : 0 amica mea, id est secretalis
mea, cui nota feci omnia quse audivi a Patre meo,
quia a persecutoribus et hsereticis tafia passa e3,
qualia olim populus meus m Mgyplo, et non es se-
cuta greges hsereticorum, sed fugisli in talberattcula
pastorum : ideo assimilsvi te eqmtatui meo in etrr^
ribos Pharaonis. Hoc est, simtlcm te pcputavt exer-
citui meo in iSgypto aflHcto exi^entr, in corii^
Pharaonis, idest quandoPharao perseqtebatcrr eom
in cnrribus. Et sicut eum tonc l^ravi, ita te l}b«>-

^ rabo de gregibushaBreticorumct persecfutoribus, qui
punt currus Pharaonis, id est dtaboli, et cntn paste-
ribus, qui sunt curms mer, introdocam te in terrwn
viventram.

Tropologice autem amica mea sponsa est in cur-
ribus Pbaraonis, quando fidelis anima constituta est
in falsis fratribus, qui sunt currus diaboli. Hanc
equitati suo assimilabit, quia eam praedicaloribus
Evangelii associabit. Hi sunt ejus equites, quiaejus
miiitiam pugnant. Ipsi etiam equi, quia currum
Evangelii per mundum trahunt. De his scribitur :
Ascendens super equos ttu>s, et quadrigas tuoe sal-
vatio {Habac. iii, 8).

Anagogice vero Bcclesia de iEgypto hi^us mundi

Q fdgiens, et ad veram patriam teodena, est in eurri*

boa Pharaonis, quamdio permista eat hic cum malia

heo exereitoi Christi asaimilabitur» quando angeiicis

agminibos aasoeiabiiar.

Vers. 9, 10. — Pulchrce sunt genas tuas sicut
turturis, collum tuumsicut monilia. Marenulas au-
reas faciemus tibi, vermiculatas argenio. Quantum
ad historiam, more loquitur amantis, amicam lau-
dantis, ac muncra ei promittentis. Quem enim in
meridie qu^sivit, in tabernaoulis pastorum invenit,
ct hanc laudem ac promissa ab eo audivit. Quantum
vero ad allegoriam, Ecclesia in persecutione, videns
tam haereticos quam Calbolicos quasi pro Cbristo
pati, metuens dubio errore decipi, qussivit spoa-
sum in grege sodalium, id est haQreticorum, et noa
D invenit ; qua^sivit eum in tabernaculis pastorum, id
est Catholicorum, et ibi invenit. Qui eam laudibus
excepit, et munera rcpromisit diccns : Pulchrae sunt
genae lua> sicullurturis, etc, Cum membra corporis
in Scripturis ponuntur, oflicia eorum tantum in si-
gniflcatione notantur ; cum vero aures introducun-
tur^ colores vcl natursc earum assignantur. Tota
Ecclesia est unum corpus cujus caput est Christus,
membra ejus ordines ctectorum.

Ingenis xMJialurverecundia. GeoaBigiturEceiesitt
ev5t iile ordo justorum, qui verecundatur clam eoram
Deo, palam coram hominibaa peccare, sicut mona-
cbi ei eremitae. Hae genae pulcbf® 8uiily quia se
peecasae vel peccare, erobescaiU. Tttrtur eat aerei

375

HONOmi AUGUSTODUN. OPP. PARS II. — EXEGETICA.

376

coloris, etpro caDtugemit. Turtur fellecaret, sedin A coloribus dulciter sonat. Scripturae autem sunt ar-

uno compare gaudet.Haec avis gerit figuram Ghri-
8ti, qui aereum colorem habuit, dum caelestem vitam
docuit. Pro cantu gemit, quando suspiciens in coe-
lum gemit, quia humanum genus surdum et mu-
tum a laudibus Dei reperit. Felle caruit, quia fraudem
non habuit. Uno compare, id est societate unius ca-
tholic» Ecclesiae, gaudet. GensB ergd sponsse sunt
sicut gene turturis, quia ille ordo in Ecclesia peccare
verecundantium est imitalor Christi, id estimitator
apostolonim, qui aereum habent colorem, quiacon-
versatio eorum in ccelis est. Pro gaudio mundi ge-
munt geroitibns inenarrabilibus. Felle malitiae ca-
rent, uno compare Christo gaudent. CoUum tuum si-
cut monilia. Collum jungit caput et corpus, et traji-

gento vermiculat®, id est eloquentia distinctae, et
sententiis variatse.

Vermiculare etenim est variare, in modum vermis
flexuosi contorquere, his monilibus est sponsa or-
nata a sponsi opificibus. Tropologia, sicut exlerior
homo habet sua membra, ita interior habetsua.
Genae igitur animae sunt verecundia, qua verecunda-
turse non facienda fecisse,vel facienda neglexisse.
Animse collum est intellectus, qui animam et spiri-
tum jungit, ut caput et corpus. Du» quippe vires
sunt animse, superior quae vocatur spiritus, qua
spiritalia tractamus ; inferior quae nominatur anima,
qua corporalia disponimus, hsec duo intellectus
quasi collum corpus et caput conjungit, dum spiri-

cit escam a capite acceptam in corpus. CoUum Ec- b tum et animam unam substantiam esse intelligit.

clesiae est ordo prselatorum, qui verbo et ezeroplo,
corpus Ecclesia jungit Christo capiti, atque encam
aacrse Scripturae a capite Christo acceptam trajicit
praedicando in corpus Ecclesiae. MonUe quod omat
et munit pectus, est signum virginis desponsatae, ne
adulter roittat manum in sinum alienae. GoUum igi-
tur Ecclesiae est sicut monUe, quia ordo praelatorum
bene vivendo oroat, et recte praedieando munit pe-
ctus virginis Ecclesiae Ghristo desponsatae,ne adulter
haereticus manum pravi dogmatis immittat in sinum
fidei cathoUcae. Et notandum quod hi duo ordines prae
caeteris ponuntur, quia hi duo magis necessarii in
Ecclesia noscuntur ; alter indoctis praedicando, alter
pro eis orando. Dicit ergosponsus : 0 amica, inta-
bemaculis Cedar nigra, in tabemacuUs pastoram
pulchra, pulchrae sunl genae luae, et collum tuum
sieut monile, quod sunt equites mei pastores tui, quia
sunt ut turtur, vita simpUces, ut monUe, Scripturis
te omantes, quibus poteris a gregibus haereticorum
muniri, a quibus timebas con*umpi,et ut taU ornatu
muniaris, ego et Pater et Spiritus sanctus, vel ego
et opilices mei omatores tui, murenulas aureas fa-
ciemus tibi, scilicet sacras Scripturas sapientia
splendidas, vermiculatas argento, hoc est variegatas
eloquentia. D€u8 quiolim dixit : Faciamus hominem
(Gen. I, 26), ipse nunc didt homini : Faciemus mu-
renulas tibi, id est ad honorem tui. Sacra quippe
Scriptura est a sancta Trinitate faeta, a sanctis vi-
ris scripta, et haec est honor animae servata.

Murena est piscis, in foramine suo existens, cir- ^
culatus et conglobatus, non comedens, sed sugeado
bumorem et buccum extrahens, ad cujus similitudi-
nem fiunt murenulae, id est inaures, quae sunt or-
natus muUemro, est intelliguntur sacrae Scripturae,
quae docent obedientiaro, quaeest ornatus animarum.
Hae ScHpturae dulciter exhortando siropUces et hu-
mUes ut rourena sugunt, humorero peccati extra-
hunt. Aurum, quod oronia metaUa praecellit, signi-
flcat sapientiam, quae omuia transcendit. Murenalae
sunt aureae, quia sacrae Scripturae sapientia sunt
splendidae, inigneSpiritussaneti ut aurum examina-
tae. Argentum quod nitet et sonat, exprimit elo-
quentiam, quae tropis et figuris nilet, et rhetoricis

Escam a capite acceptam in corpus trsgicit,dum spi-
ritaUa quae inteUigit, in ventrem memoriae recondit.
Hujus monile est interior sensus, variis sententiis el
pretiosis lapidibus insignitus, inauris ejus est obe-
dientia, auro sapientiae etargentoscientiaedecorata.
Juxta anagogen vero Ecclesia ad supernam patriam
suspirans, morero turturis gerit, qui se in hoc roundo
peregrinari gemit, rem unam a Domino petit, ut
inhabitet in aomo Domini omnibus diebus vitce $ua>
(PsaL XXII, 6). Omatus hiiyus moniUs est inauris, id
est Ghristus splendens in gloria Patris. Alia trane-
latio sic habet : Similitudines auri fabrefaciemus
tibi, cum distinciionibus argenti ^quoad usque rex
in accubitu suo est, Quod est dicere : Aumro, id
, est faciem meam in praesenti vita non poteris videre
' sed siroiUtudinem caelestis claritatis per Uiuminatio-
nem Scripturarum videhis per spcculum in aenig-
roate, donec oronibus appareat, quae nunc ]atet in
divinitate.

Vbrs. 41. — Cum esset rex in accabitu suOf nar.
dus mea dedit odorem suum. Ad litteraro datur in-
telUgi. quod amica dilectum quaesitum in tabema-
culis pastomm cubantem invenit, et ipse eam monl.
Ubus ex auro et gemmis factis omaverit, ipsa vero
ei unguenta ex uardo, myrrha et botris confecta ob-
tulerit.

Alleg orice vero primitiva Ecclesia ante Ghrisli ad.
ventura in muUis filiis suis Deum inUbrisgentilium
quaesivit, et sic in gregibus sodalium erravit. Sed
hunc in tabernaculis pastorum cubanlem, hoc est in
libris prophetarum jacentem invenit, qui ei monilia
auro et geromis insignita dedit, quia ei legalia prae-
cepta pretiosii promissionibus plena commisit, ip-
saque ei pretiosa unguenta dedit, dum se salvandam
per ejus incarnationem, passionem et resurrectio-
nem obtulit. fit boc interim, curo esset rex in accu-
bitu suo, hoc esl dum rex gloriae Ghristus latuit in
sinu Palris. Accubare quippe est in secreto rifsidere.
Pernardum Ghristi incarnatio, per myrrham ejus
qassio, per botmm ejus resurrectio notatur.
Siquidem species arbomm vel herbamm io Scri-
pturis pro significatione ponuntur. Nardus namque
est arbor aromatica parva, spinosa, et odorifera,

377

EXPOSITIO IN CANTICA CANTIC.

378

de qua optima fiunl unguenta , uli illud Mari» in A et qui roiki fuil myrrha in raorte, factus est mihi

Kvangelio factum eral de nardo. Nardus ergo poni-
tur pro bumilitate et unctione qua sanantur infirmi.
Christus fuit nardus, arbor unguentaria, quando fa-
ctus e^t humani generis medicina. Parvus, id est
humilis, quia cum esset in forma Dei, humiliavit
semetipsum ad formam servi. Spinosus, quia de pec-
catonbus natus. Odoriferus, quia virtutibus refer-
tusy qui factus est unguentum nostrse sanitatis,
quando virtus ejus divinitatis sanavit omnem lan-
guorem et omnem infirmitatem. Dicitur ergo : Gum
esset rex in accubitu suo, Christus scilicet rex glo-
riae cum esset in humana came, nardus mea, vide-
licet virtus ejus, facta mea medicina, dedit odorem
suum, hoc est notitiam suam per populos sparsit,

botrus, id est Isetitia in resurrectione, unde sequitur.

Vers. 43. ^Botjms cypri dilectus meus mihiin
vineis Engaddi, Cyprus insula prae omnibus terris
mircB magniludinis botros gignere fertur, vel cyprus
est arbor jEgyptia similis salici , habens flores miri
odoris et botros. Botrus pro laelitia ponitur ; cyprus
vero dicitur conversio vel floritio, et significat resur-
rectionem Ghrisli, in qua caro ejus mortua refloruit,
quae conversis aBtemam laetitiam contulit. Hujus cy-
pri botras fuit Ghrislus in prelo crucis pressus , de
quo fuit lllud vinum quod dal conversis plenum
gaudium. Hic est botrus, quem duo in vecle ad fi-
lioslsraei portaverunt, sciiicet Christus in cruce
pendens. Quem propheticus et apostolicus ordo po-

suuiu, nwi esi uuiiuaiii suaiii pcr pu|juiu9 opaisi*, peuacus. ^^uciu piwpucnuuo «-• »j#vow.»v»*w w^*— w ^,^

quando caecos illuminavit , mortuos suscitavit , et q palis Deum visuris praedicaverunt. Qui ergo fuit fa

AmmA0 mmMVa Aiii.*«n» VaI /ki«m AfiaAf f>AV in DA/»tlK!tll ««:A.«1«ia m«rf»l>>1flQ \n amflriilirfinA nHAfiinnift . IDSft GTl

omnes aegros curavit. Yel cum esset rex in accubitu
suo, scilicet Christus post ascensionem in gloria Pa-
tris, nai*dus mea, id est operatio mea dedit odorem
sunm, videlicet odoriferam obsequium. Tunc qnasi
diu quaesitum dilectum sponsa invenit in tabernacu-
lis pastorum, id est in doctrina apostolorum , qui ei
dedit monilia, hoc est varia Spiritus sancti charisma-
ta, et ipsa obtulit unguenta, scilicet fidei suad salva-
tionis opera. Aliter : Cum esset rex in accubitu suo,
seilieet in sinu Patris , vel in utero virginis, nardus
mea, id esi humilitas mca dedit odorem bonoram
operum. Per nardum etiam humilitas Ecclesiae in-
teiligitur, per quam aliis sanitas boni exempli oritur.
Vel vox hic accipitur Ecclesiae , in inferno rcdem-
ptionem pnestolantis et dicentis : cum esset rex in
accubitn suo, id est Christus in cruce , nardus mea
dedit odorem suum , hoc est humilitas sensit salu-
tem, quia fasciculus myrrhae dilectus meus mihi,
hoc est amaram mortem Christus pro me subiit, qua
me dc morle redemit. Myrrha namque est arbor A.ra-
biae altitudinis quinque cubitorum , similis spinse
quam acanthum vocan', cujus gutta viridis et ama-
ra, unde el nomen accepit myrrha. Gulta ejus sponle
manans est pretiosior, corticis ^-ulnere vilior quae
medendis infirmitatibus salubris est, et moptuorum
corporibus, ne a vermibus et putredine consumantur
condiendis ulilis. Myrrha significat amaram mortem
Christi, qui nostris infirmitatibus medelam contulit,
et pnlredinem peccatonim a nobis depulit. Unde et
io cruce myrrhatum vinum accppit, et Joseph cor

sciculus myrrhae in amaritudine passionis , ipse ex-
stitit botras cypri in dulcedine resurrectionis. Myr-
rha enim tristificat, vinum laetificat. Dicit ergo
sponsa : Bolrus cypri diiectus meus mihi, quasi di-
cal : Ule qui ut botrus in vecle pro rae pendebat in
cruce, factus est mihi potus latitia, et idw est di-
lectus meus, quia diligo eum prae omnibus, Et hoc
in vineis Engaddi, id est in omnibus Ecclesiis. En-
gaddi quippe est fons juxta Jerasalem , in quo sa-
cerdotes lavabant haBdo.«$ quos immolabant, et ideo
dicitur fons haedi , designatur fons baptismatis , in
quo haedi, id est peccatores, lavantur a vitiis. Vineae
autcm sunt Ecclesiae in fonle baptismatis lot», aliis
proferentes vinum vitae. Aliter Engaddi est locus in
quo arbores balsami crescunt, quae in modum vi-
nearam excolunlur, quas ideo vineas appellat. De
balsamo autem et oleo chrisma conficitur, quo Chri-
stiaui consecrantur. Botros ergo cypri est in vineis
Engaddi , quia Christus potus laBtitiae est in Eccle-
siis unctis sacro chrismate, qui fuit nardus nascen-
do, myrrha moriendo, botras resurgendo.

Moraliter autem rex in accubitu suo est, quando
Christus in anima justi requiescit. Anima quippe
justi est sedes sapientiae. Hujus animae nardus dat
odorem, dum humililas ejus spargit bonorum ope-
rum opioionem. Huic fit dilectus fasciculus myrrhae,
quando omnia amara passionis Christi in animo
colligit, el pro eo amara pali a proximis disponit.
Inter ubera ejus commoratur, quia in corde ejus,
quod est inter ubera , per dilectianem versalur.

lu Gruct: uivnixaium viuuui «uui-^^**, %** wvijvj^i* w \^uvu vwi. .— .>" ~-' i r- ....

pus ejus mvrrha condivit. Per fasciculum intelligi- D Bolras cypri, quod conversio sonal, fit ei m vmeis

tnr congeries passionum , Christus factus est myr-
rhae fasciculus, quando de cruce ablatus myrrha et
aloe est periinitus. Dicit ergo sponsa : Fasciculus
myrrhas dUectus meus mihi, quasi dicat : Dilectus
meus quem ego ditigo pree omnibus, qui mihi fuit
nardus in incarnatione, factus est mihi myrrha in
passione, amaram mortem pro me sustinens, amara
mundi pro se pati me edocens, et ideo.

VKas. 12. — Inter ubera mea commorabitur .
Hoc est a Patribus utriusque Testamenti , qui sunt
ubera mea, praedicabitur. Vel mors dilecti mei, quam
pro salute mea subiit, semper in memoria mea erit.

Eogaddi, dum gaudet de conversis baptizatis , et
poenitenliam agentibus.

Anagogice autem , dum rex in accubilu suo est,
nardus sponsaB odorem spargit , quia dum Christus
in gloria Patris latet, Ecclesia famam bonae opera-
tionis ubique diflfundit. Dilcctum ut fasciculum
myrrhae inter ubera coUigit, dum ejusamore ei om-
nia amara videntur, quae mundus colit vel diligil.
Botram cypri in vineis Engaddi, qui est locus bal-
sami, considerat, dum Christum potum vit® in san-
ctis chrismate unctis in coelo videre desiderat.

Vbrs.44.— £<?ce tu pulchra es, aniica mea, ecce
tu pulchra, oculi tui columbarum. Quantum ad hi-

3*^9

HONORII AUGUSTODUN. OPP. PA»S II. — EXEGETICA.

aso

storiam, rex reginam moDilibus proaUin coltaiid»t ; A Knilatur« qui septiformi Splri^u flmix^ praedicatur.

quaiHQm vero ad allegoriam , Chmtus Eeclesiiiiii,
SpiritU:S s^cli dQois decoratam » laudibus concele-
brat. Per hpc quo4 plur^Jiter dieit, oolumbarum,
yel bis pulcjbri» du;3u EccLesioe de^ignantur. TJua
^ut(^ Christi ^yitj^iujf^ sub prpphetis, altera post
Ci^riati adyentpi sub apostoiis, una tamen amlc^,
quia utraqa^ ia ujia fide Ghri^^p aonjaiici^* Q^od
enim iila credit faetum, iUa eredit fu^urum. N^i-
nem moveat qaod duAS vei pluves EcpiesijMi dici^
mus, cum lyna catholica pr»dicetur. I^ad licet sit
una, taipen pro diversis atatibusi pro div^rsls tem-r
poribus, pro diversis locis, plures noo jnjuste di-r
cuntur, sicut multae terr^i cum sit \xa^, seribuptur.
Ecclesia autem ideo columba oomparatur; quia se-r
ptem donis Spiri^us saacti iUpstratup ; sjcut cplam|)d g cum dileeto quiesceos, spoqsum et lecium, et do-

unde et cplumba pro eo ii^st in sacrifieio oblala.
Cpbimba etim &g4ram Spiritus saucti geiit, qui
s^tea^ dpnis subs.taxuialiter subsisiit, unde et in
coluipba super Christum apparuit , et columba ra-
mum Qliva in arcam retulit. Ad boruo visionem
duGunt eam illi ocuii, ut in lumine videat lume9« $ci-
licet in PatreFilium, et in utroqueSpiritum sanctum.

VsR^. 15, 46,— Ecce tu puich^r es, diUcie mi, et
ieeorus, lefitulusnotterfloridusp tigna domorum no-
strorumcedrim, laque^ria twstraeypressina, Ju^ita
historiam , ao^ca dilectum ia veoatu occupatum in
meridie qwesivit et iavenil» a quo monilibui ornata et
lAudata, oum eo ad regalem aulam remeat, ip lecto

septem aaturis decqratur. Columba qtiippe in pelra.
nidificat, alienos pulios Qutrit, pura gr^i^a eligit,
felle ca)pet, rostro noa liedit, juKta fluepta lij^bit^t,
gregatim velat. Sic Ecclesia in petra, id est in
Qhristo, lide et opere nidificat. AUeaos 4 regnp p^i
verbo et exemplo nutrit. Pur^s seiitentii^& de libris
genlilium vel haretieorum eligit. Maliti^ invidi^
caret. Neminem detpahendo laadit. Jui^tt^ fluent^
Scripturarum habitat, ut raptus accipitrum; ^d est
dsemouum evadat. Multos seoum tfAhere i^d gaudia
laborat. Unius eolumbae, id est EcclesiaB, aute adven-
tum Christi prophet» fuerunt, qui ei setemuqi
lumen Christum pr^pviderunt^ unde et videi^te^ di-
cebantur; alterius eohuub^, 9ci|iQe( fipclesiae post
Christi adventum, de eodem popuio qcuii apostoli
exatiteruQt, qui eam ad ver^m lumon Christum
perduxerunt. Dicit ergo sponsus ; Q amioa mea, ci|i
omnia secreta mea nota feci , qMi^ te nardo carnis
me« sanavi, myrrha merlif^ mete redemi, botrp rcr
surrectionis me» inebriavi , ecce in praisentii^ mea
tu es pulchra in fide, ecce oorsiiQ hoiQiiiib^s tu pul-
obra es in operatione, quia ocuii tui, id est provi-
seres toi sunt simplices ut ocuii eolumbarum,
soilioet ut prophetse et apostoli, doetores Ecolesia-r
nim. OcuH eohntltteunt hpmittem, ne in lapidem
offendat, ita dootores ducunt Bcctesiam ad vitani^
ne in tegem Dei in lapide soriptam offeadat.

Tropplogice autom anima Christi amica est, pul-
cbra loia. ab origiuali peccato , ipsa pulchra ab ac-
tuali crimipe. Cujus oculi sunt ratio, qua vera a
falsis discernii, et intenlio qu^ faciem Dei praevidel.
Hi oculi sunt columbarum, si boaa quae facil, bona
ir^tentione facit ; oouU autem corvorum sunt, si bona
qu8B faojt, mal^ ialeulione^peragit, scilicet s! lucri
vel laudi^ gratia prsddicat, vel eleepiosynas tribuit.

Anagogicc vero Bcc>esia peregrinans est pulchra
in dilectione Dei in contemplativa vita , ipsa pui-
chra in dilectione proximi in aotiva vita, el ideo
amica Dei suspirans ad secreta coelestia, cujua
ocuH episcopi et alii dootores ad vitam eam du-
centes, qui sunt ocuh columbarum, scilieet
Christi et Spiritus sancti ah eis iilumiQati. Christi
quippe columhae , qu» sepiem Ratares habet, aasi-

raum laudat. Jux|a ailegori^m vero Ecclesia Chri-
stum in capieodi§ animabus occupatum , in meridie
persecutioais per diversa torn^enta qua^siyit, per
patieotiam inveait, a quo virtutibus ornatur, pro
perseverantia laudat^r. Qui eum quasi de agro in
palatiun) revQcat, dum eam de persecutione in
pacem reduotftm, in (ecto quietis et securitatis col-
looat, pro qua pacis qujete laudes laetabuRda oautat
dioens : 0 mi pr^ omnibus dilecte, ego quae fui per
me deformis et foeda, per te orpata facta sum pul-
cbra, quia tu qaturaUter ea piilcher in virlutibus
divinitatis, es decoru^ in sancti^ate humanitatis, fa-
ciens pulchroa in fide, et d^ooros in operatione.
Cbristus quippe secundum divinitatem cst ipsa pul-
chritudo , a quo pulchra siint ompia quae pulchra

^ sunt, cujus pulchriludinem sol et luna, mirantur,
et in quem desideranl angeli prospicere. Secundum
humaniti^tem verq est ipse speciosus prse Oliis homi-
num, quia naturaliter aic semper fuit, ut i^ monte
app^ruit, quando ut sol resplenduit. Sed quia mor-
talis visus ciaritatem vultus ejus videre non potqit,
sub larva latqit, ut scribitur : Ecce videmus^ cum
non habentem ^peciem neque decorem {Isa. liii, 2).
Sic faciea Itlpysi ex coUoquio Dei lam pulchr^ fuit,
quod populus Israel intendere in eum non potuit, et
ideo velamen ante se habuit. Uode scribitur quod
facies Moysi corauta esset , quia radios , quasi sol ,
de se emittebat. Lectulus noster floridus. Secundum
diversos status Elcclesiae variatur de ep sermo divi-
nus. Tempus persecutionis vocavit meridlieQi, in

Q quo solis ardor fervet. Tempus vcro pacis nominat
lectulum, in quo est quies securitalis. ; sic ergo pcr-
secutio dicta est meridies, ii^ qut^ ^cclesia aestua-
bat. Sic pax Ecclesiac dicitur leciulus, iu quo cou-
templatioae sponsi sui sepura quiescit. Per diminu-
tivum autem ideo iectulus dicitur, quia iu*evis est pax
qua Ecclesia fruitur. Qui leciulus est floridus, qui^
i^ pacis tempore pppulus gdelium est boois actibus
intenlus, qui iu persecutione a bono studio fuit qu^si
aridus. Vel lectulus est homo Dominicus, in quo Deus
sponsus cam sponsa sua humana natura requievit.
D^U* quippe era^ in Chrislo^ mundum xeconciUans
sibi (// Cor, v, 19), ideo aulem loclulus noster
dicituc» quitk i^cclQsia per car^em Chrisli e$t Deo

381

EXPOSmO IN C\NTICA CANHC.

382

conjnndn. Qni tectns est floridus, quia sterna ju- A eut eyprtssus pnoeisanon reviresoU, unde anie (ere-

ventnte immorfalis, qni prins quasi aridus tnortsKs
fuerat. Bl qnia tn pdcher es, a pulchro patre geni-
tus, et lectulus noster pulcher, a casta matre pro-
eieatus, ideirco et domus nostrse puTchrse, ab opifi-
clbus nbstris de cedris et cypressis aedificats ; nam
tigna domormn nostrarum cedrina, laquearia no-
stra cypressina. Ttfpia sunt superiora domus tabn-
iata, id est tccta, laqnearia yero inferiora tabolata,
pictnrte aptata. Cedrus est iigntmi imputribile
bene redotens, cnjus resina esl praestantior caeteris,
qnia languida mcmbra curat, vermes nlcemm necat,
odore serpentes et muscas fugat. Cypressus eat li-
gnum virtnte cedro proximum, trabibns templorum
aptum, impenetrabifi soliditate, nunquam oneri c6-

tram mortttOFum soiefoat portari, iia ipsi nunquaip
Moeularia repetunt, quibns renttntiavemni, et aem-
per quasi presentem raortem aepieiunt, e( io habi^
taculum Dei coaediflcari votia e( raoribus appetUDt.

CAPUT 11.

VEaa. 1 . — Ego ftot eatnpi, et lilium c&nv^lUum.
Sieut liliwn inter ^pinas, sic amioa mea inter /i^
Uat. Ad litieram datur intelligi quod lectua dilecti
fioribus soplus fuerit, qttorum odore et pnlchriludine
ipsa delectata stt, quando diidt : Lcclulus iloridns,
et ipae blaftdiens ei diKorit ista.

Akiegorice autem ttodesia perleetorum, qua esi
lectus Christi, floribus cingitur, dum imperfeelis ii|

dit, praecisum nunquam putrescit. Domns Dei est B Ade iaatttm ibridis slipalur. In flofe Qamque non

Ecclesia, in qua Chrlstns habitat, ut paterfamiliaa
in domo. Multte domns sunt multae Ecclesrse pro di-
verso sftatn terramm, nl Itomana, Jerosolymitana,
Constantinopoiilana, vel cseterae ficclesiffi. Tigna
faarom domomm, qnse imbrem et tempestates re*
pellnnt, sunt episcopi et aiii praelati Ecclesiamm, qui
scriptis et doctrinis domnm Dei, scilicot Beclestam,
ab haereticis defendnnt. Quaetigna snnt cedrtna, quia
eorum opera sunt imputribilia, et per famam bene
redolentia. Doctrina eoram, ut resina, peccata cnrat,
viiia vel dsemones fogat. Laqnearia vero picturse ha-
rum domomm sunt subditi in Ecclesia, scilicet con-
tinenies vel conjugati, deemos^^nis et bonis operibus
omati. Qui sunt cypressini et templo Dci aptati,
non redeuntes, ut oanis, ad vomitum peeeati.

Tropologtce. Fidelis anima esl lectulus, in qua
Cfaristns per dilectionem habiUit. Qui leetulus flo-
ret, dnm anima se orando et legvndo exercet . Leo-
ttdus etiam anim«e est bona conscientia, in qua, ut
in lecto, secnra quiescit anima. Qui lectus floret,
dum aliis bonse vilae exemplnm prsebet. Ipsa est
etiara domos Dei, ia qua Christus habilat ut spon-
sus in thaiamo. Cnjns tigna sunt principales vir-
ttt^a, ^ci(ip0t pFudpiitia, fQrtitudq, ji^stitia, tenr^pe-
rantja. Laquearia supt o|>edient|s exempla, qfiee
cedro vel cypre^q cqiqp^rantur, quia sittit bae arbp-
res in rmpi^, ^ i^ bonis pperibus m^ltiplicantur. Vei
doinu»|ipif99 0$t cprp^s, figpa ejus sunt qujnque 90|E)-
siis, )i|qqe^ria cju^ C(^rppri$ memt^ra, qu^, supt pe-

C

eeifraettts, sed speratnr fmetus. Ita irnperfeeti fi-
dem habent non opera, qttoram floa est Christus,
sdKoet per ftdem illoram oraatQa, qui dioii : Bgo
flos cempi, quod tst dioera : Qaod leetulus noster
floridas in fldeiiboft, hoc est ex me, qtiia ego sum
fios oarapi, id est erBattts populi Christiani. Flos
dteitur a flttere, qaia cito fluit.

Carapas esi teriTa inarala et paseuaiia, aponte pro-
AHrens fjores. Gampus est tota t^clesia in flde io-
eomipta, in qua suni patoua vitsd> quae profert
varios flores, id esi diyersoa juatomm ordines,
seilieet rosas martyram, lilia virgiBam, violas cont-
fesBorum, et alios florea eontinenUam» et legitime
eo^jugatoruffi. Hujua oampi flos, i(l est deoor» est
Christus omnium fidelium oraatiis. Fios eampi pro^
prie est flos p^rvulus, nimis p^bicun^us, et est
Christus humilis faclffs proprio sanguine rubrica-
tus. Campus, id est terra inarata, est virgo invio-'
iaia, eojns flos est Christus, qnia de Virgine nalus.
Ipse esi iilinm eonvailium, qpia faonor bumilihm
parentum aqomm. la lilio qninque eonsiderontur,
quia est caodi^um, babens aureum polorem promi-
nentem, et est odoriferam, et pandulttm, et semper
incurvum. Sic Chriatus esi candidus in buQanitalfi,
aiireqs in dfvinitate, pdqrifer^sia pr$c)icaii0ne, pan-
dulus in suscipiendo pqenitentes, inc^ryi|3 io cpndje-
scpff^^ndo peccatoribus, ^t sqblpvando eoi^. (p^e
e$^ iilium conYalliun|, id est Qrr^amcntuqi fiileUun).
Sicat pnim conYalles sunt int^r 4^Ps moutes, ita ii-

^ ^ sciUcpt JudajQs et geptjles. Sipijj hliuin inier spiRfts,

Ansgogiee aateiB Ghristi et Beclesim iectulus est
eentemptativa vita, in qua requiescit a secpii tumul-
tibus, qni lectnltts floret, dum muitiittdo iideiitt|n se
in artibus et in Scripturis exercet. Domus cedrinis
et pypri^smis lignis ab opiticibus aedificatae, sunt
c)au8tra a sai>ctis p£^^ribus, regulis let l^onestis insti •
fu^onjbu^ cqnstructa}.

Tigna cedrioa suut prapo^iti et abba(0« sanctifpp-
nia re^olentes, qui verbo et e^emplo alios mu-
niunt, et vermes criminum macerando exstinguunt.
Laquearia autem cypressina sunt munqchi et omr
nes religiosi, quoium saqciitati^ e^empla teipplum
Dei ornant, et aliorum oaera orando pprtant. Pt sir

$ic fimjca mca ipfer filias, qua^i (LiM : Sicut p^o
sum lilium coi^valiium , scilicet orf^atus humilJMm,
^ip eris, tu, amica mpa, Uliumspiaar^m, id est decus
fentjif m . Et sicut egp fui liliMm inter spinasi vide-
Ijpet inter Judaeos me pqngpn^es et lacerantes, sip
efis tu Ecplesia ^mica mea iater gpnte^ tili^s 8^by-
Iqqjs, id e^t pqnfu$ionis, q^ae te mu}lis spinis cru-
cjat^um pungent, e( mujtis poenis lacerabunt. In
spina tria no(antur; cilo floret, c|to arescif, aeuleis
pqngit. Ita qaU c|to divitiis ilorent, i^ Yirtutibus
cj^p aresouqt, ideo igai ^pti sunt -, malis morib^s
boaos pungunt.
Ali|ec, sicu) Ulium \^ftr i^plnas, id est sicu^ Ulium

383

HONORII AUGUSTODUN. OPP. PARS. II. — EXEGETICA.

384

est ornatus spiDaram, sic eris tu decus fiiliaru in^
quas in florido lecto quiescens generabis. Vel oma-
mentum eris fide et dogmate inter haereses, quae
volunt esse tuae fili», cum sint spinie et filiae fiaby-
lonis, scilicet confusionis.

Moraliter autem Christus est flos campi, honor
et odor lectuli sui, scilicet fidelis animae, in fide in-
tegrae quam facit in sancto studio florere, quae est
liiium convaliium, id est decor humilium anima-
rum ; quae sunt convalles, quia inter superbos et
divites sunt pauperie deprcssae, quasi inter montes
sitae. Et sicut Christus lilium fuit inter spinas, sci-
licet inter Pharisaeos et hypocrilas, ita fidelis anima
est inter filias Babylonis, sciiicet falsos fratres hy-
pocritas.

Juxta anagogen : Gampus, scilicet terra inarata,
est ordo virginum in Ecclesia, cujus flos est Christus,
quia ejus delectatio, coronaet praemium. Convallis
vero est ordo conjugatorum inter virgines et conti-
nentes, quasi inter duos montes sitorum, quorum
Christus est lilium, scilicet candor et gaudium. Et
sicut lilium est inter spinas decore et odore, sic Ec
clesia perfectorum est inter filias Jerusalem, id est,
inter perfectos decore vitae et odore doctrinae. Per-
fecti dicuntur qui omnia mundi reliquerunt, dicente
Domino. Si vis perfectus esse, vade et vende omnia
quce habes, et da pauperibus (Matth. xix, 21). Im-
perfecti dicuntur, qui adhuc mundo utuntur, de
quibus adhuc scribitur : Imperfectum meum vide-
runt oculi tui^ et in libro tuo omnes scribentur
{PiaL cxxxviii, 16).

Notandum quod lilium tactum amittit odorem, sic
virginitas tacta amittit bonam opinionem.

Vers. 3. — Sicut malus inter ligna siharum, sic
dilectus meus interfilios, Sub umbrd illiusquemde'
sideraham, sedi, et fructus ejus dulcis gutturi meo.

Ad litteram : regina de lecto surgens spatiatum
ergo, sub umbram venit arboris, ac de fructii illius
comedit, ibique haec locuta est.

Allegorice aut«)m Eeclesia sole persecutionis fu-
scata est, in meridie ardore tentationis ?estuata, a
camificibus ut lilium a spinis lacerata , demum
pondere pressuramm fatigata , umbram arboris
vitae quaerebat, lectum quietis desiderabat, in qua
umbra requiescens canit : Sicut malus inter ligna
silvarum, sic dilectus meus inter filios. Sub umbra
illius quem desiderabam sedi. Malus est aequivo-
cum. Est enim malus non bonus, et est malus arbor
pomomm. Est etiam malus navis^ scilicet arbor
veli. Sed de homine dicimus hic malus, de arbore
hffic malus , de pomo vero hoc malum. Malus
habet tria in se, scilicet umbram refrigerantem,
fructum reficientem , odorem deleclantem. Haec
malus est Christus, qui genus humanum obum-
bravit, dum brachia sua in ramis crucis expan-
dit, et in se credentes corpore suo refecit, sua-
vitate dulcedinis suae replevit. Silva vero est Syua-
goga, ligna silvae Judaei ad nihil nisi ignibus apti .
Dilectus inter filios, subaudis diaboli, est Christus

A inter gentilcs, et idololatras, et peccaiores, obum-
brans eos et reficiens. Aiiter, malua est Christus;
ligna apostoli, de quibus constructa est domus, sci-
licet Bcclesia; siiva Ecclesia constans de diversis
arboribus, id est electis et sanctis. Dilectus inter
fiiios Dei, Christus inter prophetas et apostolos, et
martyres, qui sunt filii Dei et cohaeredes Cbristi.
Quotquot onim receperunt eum, dedit eis potestatem
filios Dei fieri {Joan. i, i^), Sub umbra illius quem
desiderabam, sedi. Similitudo est ab illo qui onus
in aestu portat, et in umbram arboris festinat. Ge-
nus humanum, quod per esum ligni scientiae boni et
mali paradisum perdiderat, grave onus peccatoram
in aestum vitioram portabat, quod se deorsum in
praecipitium tormentorum trahebat, et ideo ad ar-

p borem vitae festinabat, refngerium animaram qu^i-
rebat. Umbra enim ponitur pro refrigerio. Fit
autem umbra ex luce et corpore, et est itinerantium
refrigerium ab aestu, et protectio a tempestate.
Arbo vitae est sancta crax, fractus Christus, umbra,
protectio vel refrigerium hamani generis, constans
ex luce divinitatis et corpore humanitatis. De qua
umbra scribitur : Virfus Altissimi obumbrabit tibi
(Luc. i, 35). Sub hac umbra, quam diu desiderabat,
Ecclesia sedit, dum in fide crucis Christi quievit.
Hanc umbramper Moysen desiderabat dicens : Obse-
crOy DominCf mitte quem missurus es (Exod. iv,
13j. Et per David : Domine, inclina ccelos tuos et de-
scende (PsaL clxiii 5). fit per Isaiam : Utinam
disrumperes cxlos et descenderes! (!sa, lxiv, 1).

Q Sicut ergo malus omnia ligna silvarum umbra,
fructu, odore praecellit ; sic Christas omnes sanctos
umbra protectionis, fructu doctrinae, odore vitae an-
tecellit. Et sicut haec arbor itinerantes in aestu um-
bra, fructu, et odore sibi attrahit; sic Christus sua
suavitate genus humanum, per aestum tentationum
iter agens, sibi attrahit, quod suo corpore vel doctri-
na refecit, dicens : Venite ad me omnes qui laboratis
et onerati estis, et ego reficiam vos, (Matth, xi, 28).

. De cujus fractu Ecelesia refecta jubilat dicens :
Fructus ejuA dulcis gutturi meo. Practus hujus ar-
boris est Evangelica doctrina. Guttur vero Ecclesiae
est ordo magistrorum in Ecclesia. Guttoris quippe
officium est cibos recipere, et vocem emittere, ita
magistri in Ecclesia cibum spiritalis doctrinae le-
j) gendo recipiunt, ct vocem alios docendo emittunt.
Pructus ergo arboris vitae est dulcis gutturi Ecclesiae,
dum magistri Ecclesiae spiritalem doclrinam dulci-
ter pro se hauriunt, et eam aliis suaviter effundunt.

Tropologice autem, dilectus est inter filios, sicut
malus inter ligna silvarum, quando Christus per di-
lectionem est inter claustrales filios Ecclesiae, obum-
brans eos a vitiis et corpore suo vel doctrina eos
reficiens. Sub umbra illius fidelis anima sedet, dum
aestum saecularis vitae declinans, in requie spiritua-
lis vitae refrigerari desiderat ; cujus fructus dulcis
est guttnri illius, dun vel claustralis religio ei pla-
cet, vel corpus Domini in palato cordis ei sapit ;
per quod se salvalam intelligit.

385

EXPOSITIO IN CANTICA CANTIC.

386

Anagogice vero Ecclesia in ccelis regnans, Chri- A ducta est Ecclcsia de genlibus, quando Cornelius et

-- " sui et Saraarilani genliles per baptisraura et Spiritus

sancti donum adjuncti sunt fidelibus. In hac ordi-
navit charitatero, quaudo in charitate unanimes in
diversos dislribuit ordines, quosdam faciens aposto-
los, quosdam prophetas, alios evangelistas, alios
pastores, alios doctores . Aliter, cella vinaria est sa-
cra Scriptura. In hanc Christus Ecclesiam introduxit
dura ei spiritualem intelligentiam dedit, ut scribitur :
Aperuit illis sensum ut intelligerent Scripturas
{Luc. xxiv, 45). Charitatem in ea ordinavit, ^um
per Scripturas tres gradus ordinavit charitatis, ut in
primis Deum prse omDibus, deinde ut proximum, ut
seipsum, ad ultimura etiara iniraicum propter Deum
diligat. Ordines quoque in charitate facimus, dum

stuna angelis iraperantem considerans, dicit : Sicut
malus inter ligna silvarum, sic dilectus raeus inter
filios, quasi dicat : Sicut Christus Patris et roeus di-
lectus fuit in roundo suavis prse omnibus sanctis, sic
est in coelis suavitas interomnes angelosFiliusDei.
Sab umbra illius quem desiderabara, sedi, hoc est,
reqiiiem animarum, quam semper desiderabam,
per eum inveni. Et fructus ejus dulcis gutturi
roeo, hoc est, gaudium per cmcem exquisitum fert
dulcedinero vitae meap, de qua dulcedine jubila di-
cens:

Vers. 4-7 -- Introduxit me rex in cellam vina'
riam, ordinavit in me charitatem.

Ad litteram regina qua; sub arbore comedit, in b P^*^ ^®T P*^^°*^^ ^^^^''^*» ^^^°^®. conjuges et fi

cellario bibit, et hoc foris puellis exsultans retulit,
dicens : Introduxit me rex in cellam vinariam, ubi
debriata et amore regis accensa in languorem inci-
dit, et ideo coraitibus dicit : Fulcite me floribus, sti-
pale me malis, quia amore langueo. Quibus verbis
datur intelligi quod virgas et ilores de loco in quo
consederant tulerunt, quibus se languentera, ut ba-
culis sustentari ne cadat petit. Quara jarajamque
casaram rex amplectitur et consolatur, et ut laetetur
dicit : Lceva ejus sub capite m^o^ et dextera ipsius
amplexabitur me. Rex vero in lectum eam reclinat,
et comites adjurat dicens : Adjuro vos filias Jerusa-
lem, ne suscitetis^ neque evigilare faciatis dilectam,
quousque ipsa velit.

lios, deinde fratres et cognatos, deinde doraesticos
et concives, ad extreraum inimicos, scilicet Jud^eos
et paganos diligimus. Hsecsponsa egressanarrat ju-
venculis se praistolantibus, scilicet et Ecclesia per-
fecta aliis Ecclesiis filiabus suis, quibus dicit : FuU
cite me floribus, stipate me malis. Per flores acci-
piunturpueri, et simplicesin Bdeflorentes, per malos,
idestarbores, intelliguntur juvenes in operatione fruc-
tificantes, quasi perfecta Ecclesia dicat imperfectis:
Quandoquidera ego vino Scripturae sura inebriata,«et
charitas per diversos gradus in me est ordinata, vos
fulcite roe floribus, hoc est, prsedicatione vestrasuppo-
nite mihi pueros in fide floridos, et stipate me roalis id
est exemplis vestris multiplicate in me juvenes in

bonis fructiferos. ut quod bibi eis propinem^ et ordi-
AUegorice autem : Ecclesia, quae de fructu ligni G nem in eis charitatem. Similitudo est a domo jam

vitae, hoc est de cruce corpus Christi coroedit; in
calla sacrse Scripturae pocula sapientise bibit. Unde
et laeta canit : Introduxit me rex in cellam vinariam.
Superius dixit : Introduxit me rex in cellaria sua
{Cant. I, 3); hic autem dicit : Introduxit me rex ii
cellam vinariam. Sed ibi locuta est humana natura,
sponsa Verbi ; hic autem loquitur Ecclesia de genti-
bus, sponsa Christi ; humanam quippe naturam Dei
Verbum sibi per osculum copjunxit, duni huraanam
camem assumpsit, ut scribitur : Verbum caro factum
est {Joan. i, 14). Hanc oleo sui nominis in reginara
unxit, dum assumptura hominem Deum esse et an-
gelis imperare voluit. Hanc post se traxit, dum vi-
ctor mortis coelos ascendens carnera nostram secum
tulit, unde laetabunda canit : Inlroduxit me rex in j^
cellaria sua, scilicet rex gloriae introduxit me per
buroanam naturam in coelestia gaudia. Hic autem
Ecclesia, per crucem redempta, et per apostolos in
secreta Dei introducta, dicit : Introduxit me rex in
cellam vinariam, videlicet Christus, Rex regum,
quem omnes reges adorant, introduxit per fidem in
prinriitivam Ecclesiam, qua; est cella vinaria, quia
in ea diversa sunt sapientise pocula, et varia Spiri-
tus sancti charisraata.

Esl autem primitiva Ecciesia, quse sub Christo et
apostolis de Judaeis est conversa; quando multitudi"
nis credentium erat corunum el anima una, et om-
nia babebant co^tnmunia {Act. iv, 3!2). Ad quam intro-

senio coliapsa, quse fulcris sustentaturne cadat. Etest
Ecclesia in senibus honestis destituta, quae pucris
fide floridis quodammodo fuicitur ne corruat.

Alia similitudo est a slipitibus, qui noviter pullu-
lantes raatrera, id est arborera, cingunt ; vel a raili-
tibus, qui DomiDum suum armis stipant, ne liostihs
impelus in eum fiat. Sic fideles raatrera Ecclesiam,
quasi in raedio stantera, bonis actibus stipant, dum
alii eleemosynis, alii lectionibus, alii orationibus in-
sudant, et arrais Scripturarura eara circumdant, ne
hostis diabolus vel haereticus impetura in eara faciat.
Vos Ecclesiae, filiae raese, fulcite me floribus, id cst
bonis filiis, ne deficiam, sed in vestris operibus in-
terira requiescara, quia araore langueo, dilecti raei,
quem adhuc videre non valeo, et amore supernae
patriae, quam adhuc non habeo . Et propter hoc lae-
va ejus sub capite raeo, et dextera illius amplexa-
bitur roe. Per laevaro praesentis vitae gloriam, per
dexteram vero perennis vitae gloriam seu beatitudi-
nem designat, ut scribitur : Longitudo dierum in
dextra ejtiSy et in sinistra illius divitioe et gloria
{Prov. III, 16). Caput Ecclesiae est Christus. Dicit
ergo, Iseva ejus sub capite meo, hoc est gloriam
praesentis vitae sub capite meo, scilicet Christo, amore
pono, quem prse omnibus divitiis diligo. Et dextera
illius amplexabitur me, hoc est, setema beatitudo
recipietme. Velordojustorum, qui a dextris Christi
erit, diligit me. Aliler, Iseva ejus sub capite meo, id

5«7

HONORU AUG08TODUN. OPP. PAR8. II. — EXEGETICA.

388

est vetus )ex, qoifl caraalia instituta desfiiciOy el det- A amare vldet. Laara, hoe est praaeos vita est sub ca-

tera iHias, id est EvaDgeliain Cbrisii, amplexabitor
me, ad obediendom sibi, vel ianra qus, id eit aeliva
vita, est sob capile meo, id e»t Chrislo, in cpia ei
servio, et dextera illius, id isl contempkiiiva viia,
amplexabitar me, io qoa ei reqoicsceos phiceo. Bt
ne me ahquis de hae quiete iBquielel, iuterdiett
spoaaos dieens : Adjvro vos fiHae Jeruaidero, per ca-
preas cervoaqve camporom, se soscitetta neque evi-
gilare faeiatia dilectam, qooadwique ipsa velil.

Per capreas, quae alia petunt, et a longe venato-
rem prospiciunt, prophetae desigoantur, qur,in altam
contemplationem sublevati, Christum et Ecclesi»
mysteria a longe prospexerunt . Per ccrvos, qui spi-
neta transiliunt et venenum vincunt, apostoB desi-
gnantur, qui, spinas peccatorum IransiHenles, spinas B ^.
p(£narum passi, malitiam mundl viccrunt.

Caapi anni dose fiedesifle, nna atale adveatum
Ckrisli »vh prophelis ; alleva postadvent«m sohapo-
stolis. In (faibiH campis varii ilores siiBC^omnes fi-
deles. Yel earofn snnl duo Teatamenta, ia quibiis
soDl fiores, acikcet pulchr» seaieiitiK. hi on^campo
capraae acilioel prophetse oacurrenint, do» veteri po-
pulo Cbristacn folurum praBnttntiaveranU In alio
eaflipo' aposftok qnasi corvi cnciirreniDt^ dum Chri-
stiaao popdo Ghristiim innotoefuiil. FiH« Jerusalem
SM* oones Bccleaisaealiholictt; Eeeleaitt Jerasalem
dictaB, 8BlerBaM pacem io coeiiB viatira. Jenisalem
qwppe dicitar uitio pociiv qnibos a spoaao dieitar :
O voa Bceiesise, Qim coelealis Jerosaienv ego Dets
vesler adjuro vos, Imic eat,. sacramenlie iacamalsoiiis
mem el vestvi baptisiiiatis eoDalfingo voS| pr»ci-

pUe, id esl sub mente ejus, et dextera, lioc estaeler-
na vita, eum amplexalur, quia banc solam sectatur.
Caput quippe animse mens est, quia sicut caput om-
nia membra regit, ita mens cogilationes disponit :
Aliter, leeva sunt virtutes in hac vita necessaris,
dextera vero i&corruptibihtas in futura danda. Lae-
va est sub capite, dum virtutes sunt sub mente, et
dextera eum ampiexabitur, dum in futuro incorrup-
tibililaa ei dabitur. Bt quia hic talis caprese cer voque
ceropavatur, ne qais eum ab hac qniete inquietet a
Christo interminatur. Caprea habet quatuor naturas
alta petit, bonas herbas a malis eligil, ruminat,
voSnera sva per dietamiram curat. Sie spirilualis
homo ad alta virlatom cooscendit, boiiaa aeoteotias
secernit, prsedicando ruminat spiritualem
cibum, quem legeudo comedit, vuloera peccatorum
per medicameotum poenitentiae curat.

pieos vobis, per capreas cervoeqiie camporum, id

Cervus qooqoe habet qnatuor nataras. Com iasu-
las longe petunt, gregatim mare tnmsnatot, et
unusqoTsque caput alterios super cluaes portat, cum
eanibus insequnntur, spioeta transiliuiit ; senes-
centes serpentem de eavenm naribus trahunt ao co-
roedunt. Ad fentem potando currunt. Comuaetpt-
bs renovandi causa deponmt. Sic josti, com ad pa-
triam paradlsi per more sseculi properaAt, uons-
quisque onus afterius portat, cum eos maM perse-
quuntur. Tomporaiia bona quae, ul spineta, suntim-
pedimenta eis vi!« reKnqmmt. Serpentem de ca-
verna naribus extrahunt, quia diabolom vel pecca-
Q tum de corde fratrum afflatu exhortalionis auferunt.
Posl sumptum venenum ad fontem currunt, quia
commissa peccata fonte lacrymarum diluunt. Cor-
nua et pilos deponunt, quia divitias, quae sunt super-
flua, rcjiciunt, et in virtutibns renovali juvene-
scunt.

est prophetas et apoalolos deek>rea popui<Mnim, ne

vi vel praeroio suscitetis dilectam, vel inquietetis eam

dormientem a strepitu mundi amore mei, neque

ovigiUre faciatls a somno contemplationis, cogendo

ad saecularia negotia, quoadusque ipsa velit, hoc est

donec ipsa sua sponte oous regiminis compaticndo

proximis subire velit. Sunt plerique potentes, qui

spiritales viros ad regimen lucri causa cogunt, ut

nimirum de eis beneflcia habeant. Hi utique dilec-

tam a soromo quietis excitant, et hoc Christus per

prophetas et apostolos interdicit ne fiat. Cum autem

ipsi spicitales expedire videriat ut fratribus praesint. , . ,

a quiete sua spoute surgunl. Et pondus regiminis, D f"'^!:» regi»«m,^uper quam «66 re« rtg^bn. In

licet iiiviU, suscipiunt, et pn>ximis oppressis subve-

Juxta anagogen vero, id est altiorero sensuro, Ec-
clesia in coelisjaro recepta didt: IntrodUxitme rex in
celiam vinariam, sciiicet Christus re^ gloriaeintro-
duxit me in supemam patriam, ubi siticnlesjustitiam
inebriabuntur ab ubertate domus Domini, et tor-
rente voluptaiii su(b potabit eos {Psal. xxtv, 3).

£t notaadum quod ubt iwtroductio pooitury ibi
Christus rex dieitur, quia Eccieaia quam iotfodueit,

niunt.

Moraiiter aotem spooavs a spoosa in celiam vina-
riam iHtroducitur, dum qois Christo tralwiite elau-
stnuB iiigrodilar» ia qw vinam quod IstificaA cor
hoaiiii^ bibil, com dc Soripturis promiesa laetitiae
htnrit. feo hoc dttritas ondtoaUir, dhm in primis
Deua, d^nde priBlatttB, deinde priores, deinde aiii
fraires pro merilia ab eo amimtur. Hunc flores fui-
ciuBt, ot roaii, id est arbores, vol mala, id eat Ira-
otns (Dlhinuiue enim legi potest) stipant, eum eom
poeri et juveftes in saoolia studiis drcamdagt. Hic
tmore ianguet, oum non omiios fvatres Cbriatom

hac charitatem ordinabit, quia virgioes in charitale
viventes in suas man&ioaes, viduas in soas, coi^u-
gataa in suas ordinabit. Hanc flores oingimt, mali
stipant, dum elaoti in fide et operatioae inveDti eam
ia gloria circumdaot . Languet amoro, quia satiando
non satiatur dilecti sui viaione. Laeva spoosi est sub
ejus capite, id est Bcclesia in hac vita relicta est
sub ejus custodia, et dextera ejus eam amplexabi-
tur, quia muUitudo angeloruro de qus societate lae-
tatur ; ibi filifle Jerusalero, hoc est orones tideles
anirott, et capreae, seilicet prophetae, vel alii sancti,
qui ad alta coslorum per virtates eonscen<feruot, et
oerri videlieet aposloli, vel olii eleeti, qui spiocta
peccatorum transilieniiit, ejos gtoriss eoogtudeiit.

3S9

EXPOSITfO IN CANTIOA GANTIC .

afto

Vers. 8-10. — Vox dilecti mei : Surge, propera, A
amica mea, Historia. Sponsar dornriente, et nemitie
hanc excitare praesuinente , ipse sponsns hanc exci-
tat , et prascipit ut surgens pnellas snas ad opera
dirigat; quae ad voccni sponsi surgit, et comiies ad
excolendas vineas^ et capiendas rulpeculas mittit.

Allegoria. Quasi sponsa dormit, quando Ecclesia»
post ascensionem Domini sub apostolis collecta,
dQodecim annis absque prsedicalione Jerosolymis
oiansit. Hane sponsus excitavit, puellas in opus mit.
iere monuit, quando Christus Petro, per discum de
ccek) mlssunv^ in quo omnia animalia erant, omni-
bus genlibus prsedicandum monuit. {Act, x, 19).
Sponsa varo comitcs ad vineas excolendas, et vnlpes
capiendas misit, quando Ecclesia apostolos, et eo-

Aliter. In montibus saliens vcniC, quiasallns suos
per mentes, id est per virluosos viros praedicari vo-
luit. CoUes transiUvit, dum adhuc imperfecftnB in
praidicatioae eesaare voluit. OpoFtet enim ut pnnis
diacamt et factainr, et poslea doceant» nt de Downo
scripCun est : Quia cctpit Jetus faeere et docere {Act.
I y {). Alitet : Qui salit nunc sursnm nunc deorsutti
est^ ila Christus in cfiviiiitiate sursuro, in bmnaBttate
fuit dieoranm. Sel orieiis in primia apparet in mott-
tibtts, deinde in colliboe, Montea foerant «postoli.
In his satiebat Chrtstua, cum per nomeR ejus stisci-
(«rent mertuos, et aiia miracnli; et signa faeereot.
Per colles transilivit, oum seifaacee aposiobrn«i
etiam signa fhcerent ; hic simiiis est eapres, quia io
simililudine camia peccaci appavuit, dnro de peeca-

rum discipulos ad coavertendas gentes. et Judaicas B toribus natus fuit. Sicut enim per oves ]ustt, ita

vel propheticas hsereses obstruendas misit

Et nota q^od miMtpuellaa, sieut aliaa scribitur,
quia sapientia misit ancillas invitare populbs ad
m^atm, qai« nimirum Chrisfitts Det i&piealia misit
rualiemma et deapeetoa homioea iavitare popuhis
ftd «ternm vitm eonvivium. Sponsa , a spense excir
tata, aHoquilur adoletoenUilas; hasc vox qiiam atn
dvn : Sucfse, properA amiea me», eat vox: diieeti
mai. igkur est stu*feadam^ at ei a4 opua quod me
vooat obedteodum. DixiA enim : Ua, docete omnes
genie» {Matith, xxviti, 19). £t ^bi : Segragate mhi
PanUnm et Bamakam ki opm ad quod asiumpsi eos
(Aei. xi|i, ^ scilieetpresdicare gentiJm».

hem ubi Macedo apparuit Paule diceas ; Transiens
in Macedoniam, adjuva nos {Aci, xvi, 9). Q««n<laC
enim amica pasloris dormivit , ovea per devia erra-
bant, sed bonus Pastor dileclam fecit evigilare, et
dispersum gregem ad viam per se oollectum oon-
gregere, ut esset unus pastor, et unum ovile.

Et nota quod superius adolescentulas adjurabat
ne sponsam excitarent, quam ipse nunc excitat,
quia videlicct omnia tempora tempus habent, et
oportet spirituales tempore pacis in contemplatione
quiescere» tempore vero persecutionis vel haEiresis
contra hostes Dei praedicando , dicUindo pugnare.
Dicunt adolescentulaj : Num eum vidisti cujus vocem
audisti f Et illa : Ecce impraesentiarum video, quia
iste, olim promissus, Yemet saliens in meniibus,
transikens colles. SimiUtndo est & eenris, qai in
moBtilws saliendo oarrunt. Unde sequitnr :

Vers. 9 .— Simillsest dilectus meus caprea: hinnu-
loque cervorum. Montes qui snper plana terrse ad
alta consurgunt, sunt prophelaB, qui coimnunem vi-
tam homipum altltudine virtutum transcendnnt.
Colles autem sunt Pharisaei, qui scientia tegis emi-
nebant in populo Dei. Sponsus ergo venit saliens
in roontibus, quia Christus per quosdam sattus ve-
nit in mundum, ut prajdietum est in prophetis. De
coelo quippe saltum dedit in uterum virginis , de
utero iiiprseaepkim, deprasaepio in eraocp, de cru-
ee ia sepukfum, de soputeo in ooalum. CoUes
trmisilivit, quande sspcrbos Pharissoa pcfliteiit, et
humilea apoalok» ele|^t.

per capreas peccatores deaignantur. Vel ideo simi-
Us capreae dicitur, quia sieut caprea velociter
currit, et bonas berbas a noxiis eligit, sic Christus
velociter obedientiam Palris explevit, bonos a malis
in judicio «egregabit. Similis est etiam hinnulo cer-
voruro, in varietate virtutum et mirat^ulorum. Est
enim hiuuulus varii coloris; hic fervente sole um-
brosum locum quserit, in quo ab aestu requiescat,
sic Chrislus in castis roenlibu& requiescit ab aestu
vitiorum. Per cervos, qui velociter currunt ct sa-
liunt, prophetae et patriarcha) sunt figurati, qui ve-
lociter in mandatis Domini sine querela cucurrerunt,
et de virtute in virtutem salierunt.

Hinnulus cervofum est Christus fKius patriareha»
rum et prophctarum. Hinnulus dicitur ab innuo ;
abscondil se enim a venatoribus eum mater ei in-
nuit. Christns' similis est hinnulo cervorum , qma
fiiius patriarcharum ut Joseph est venditus, ut Isaac
a Patre est immolatus. Et sicut hinnulus velocius
cervis currit , sic Christus qui peccatum non fecit,
omnes sanctos agititate praDcnrrit. Hts ergo anima-
libus, quae saltibus gaudent , Christus coraparatur ;
quia prsediclis saltibus currens super omnea justos
exaltatur. Dicunt adolescentulse : Ubi nune est iUe ;
dicit sponsa : En ipse post parietem, respiciens per
fenestrasy prospiciens per cancellos. Similitudo est
ab illo qui , cubiculum amicae intrare son valens,
per fenestram el loquitur. Parics est murus, qui
D domum a domo separat, et significat originale pec-
catum vel mortalitatcm , quae de.peccato venit,
quod nos a Deo separat. Quem murum coepit Adam
sediflcare; et omnis posterilas erjus laborat enm
consummare. Hunc JaJsei multis peccatis aedifica-
vernnt, et ideo Christum lapidem angnlarem, pre-
tiojsum, electum, qui eos a pecx^atis prohibuil, re-
probAverimt, in quem non credentea ofifenderunt et
cormevunt. Sed hic lapis in montem magnum cre-
vity super queoi Sioa civitas Regis magpi aedificari
c<£pit, qua» oomes in se credentee, in se civea reci-
pUy qu9 dicit : In Deo meo tramgrediar murum (PsaL
iivii , 30), quia nuUum fecit peccalum. Post hunc
murum Cbristua atetit, ut eum impeUeret, quia

m

HONORII AUGOSTODUN. OPP. PARS II. — EXEGEtlCA.

39-2

morlalis esl factus , ut originale peccatum deslrue-
ret.

Qui stat, laborat, et Ghristus in destructione hu-
jus muri in tantum laboravit, quod etiam sanguinem
sudavit. Fenestrae, quae lumen in domum miltunt^
sunt apobloli, qui lumen cognilionis Dei in Eccle-
siam domum Dei fuderunt. Cancelli , id est parva
foramina in pariete, per quae sol radios suos vibrat,
sunt prophetse, per quos sol justitiae radios suae no-
titise mundo immittebat. Cancelll etiam sunt arlus in
anteriori parte domus. Unde dicuntur cancellarii,
videlicet prolocutores regis, qui de cancellis edicla
regis populo dicunt. Quod iterum erant prophetse,
qui in anteriori parte domus, scilicet in Synagoga,
quae erat umbra domus Ecclesiae, mandata Dei po-
pulo nuutiabant.

Cancelli quoque sunt toca in choro , in quibus
psallentes sunt ordinati, et muniunt omnes qui
sunt in diversis gradibus constituti. Sponsus ergo
per fenestram sponsam respexit , dum Christus per
apostolos lumen cognitionis suae Ecclesiae infudit.
Per cancellos hanc respexit, dum per prophctas vcl
reiiquos doclores ei radios suae notiiise immisit. Per
feneslram prospiciens parlim videtur, partim non
videlur, sic Christus in carne manens partim vi-
sus est Deus in miraculis , partim non est visus in
infirinilate passionis, et, quia post parietem sletit,
s}>onsae conjungi non poluit, et ideo per fenestram
oscula et verba dedit, quia quandiu mortalitas in-
terposita [est], Ecclesise conjungi perfecte non potuit,
tamen oscula doctrinae per fcneslram corporis prae-
buit. Destructo pariete sponsae copulatur, quia
ablata mortalitate Ecclesi»; ut est, manifestabitur,
quae dicit : Dilectus meus, quem diligo prae omni-
bus, qui saliendo ad me venil, et stans murum im-
pegit, ipse, per feneistTas et cancellos respiciens, me
excitat, et loquitur mihi dicens : Surge , propera,
amica mca , hoc est , qui secundum Scripturas in
mundum venit, et mortem nostram destruxit, ipse
mibi per prophetas et apostolos praecipit ut hoc aliis
praedicem, dicens : 0 primitiva Ecclesia , qum diu
cessasti a prsedicatione , surge a quiete tua, id est
praepara te ad laborem, ad pra^dicandum gentibus,
propera, quia tempus breve est. Et, si hoc feceris,
eris amica mea, faciens mihi amicos per fidem, qui
sunt inimici per infidelilatem. Et eris columba mea,
septiformi Spiritu illustrata ; ut coiumba septem na-
turis decorata, faciens simplices. Et eris formosa
mea, deformes in vitiis faciens formosos in virtuti-
bus, et cum illid comitata ad me venies, ad remu-
nerandum te.

Notandum quod haec verba et sequentia sunt
sponsae repraesentantis verba sponsi. Opportunum
habes tempus praedicandi. Jam enim {vers. 11) kiems,
id est infidelitas, transiit, imber, id est persecutio,
ahiit et recessit. Hiems, quae gelu terram constringit
ne fructificet, est infidelitas , quae corda hominum
frigore malitiae constringit, ne fnictum fidei a£fe-
rant. Haec hiems usque ad Christum duravit, sed

A ipso soie justitiae oriente hiems transiit, et ver ca-
lore fidei sancti Spiritus terram solvit, et virtulum
flores produxit. Imber est pluvia in impetu veniens,
ct cito recedens ; sic persecutio cum impetu venit,
sed Christo in suis vinceute cito abiit. Porro apo-
slolis praedicantibus et eorum successoribus non
abiit, sed maxime persecutio crevit. Sed ideo praeter-
ito modo dicit abiitf quia ut imber cito rccessit.
Aliud est abire , aliud est recedere. Ille abit qui
vult reverti, ille rccedit qui non vuU reverti. Sub
regibus genlium persecutio aliquando abiit , et ile-
rum rediit. Tcmpore vero Constantini non reversu-
ra rccessit. Oportuit autem persecutionem excitari,
ut probati possent coronari. Imber quoque signifi-
cat tempestatem bellonim. Ante Christi adventum

p maxima tempestas bellorum in toto orbe desaeviil,
ut nulli iiceret de terra sua in aliam migrare , quin
haberetur pro exploratore; sed postquam Christus
vera pax advenit, imber bellorum recessit.

Vbas. 12-14. — Et tunc ftores apparuerunt in
ierra nostra^ sciiicet homines in fide florentes appa-
ruerunt in Judaea, oiim a tyranno diabolo possessa,
eed a me pro victoria crucis recepta, et ideo in no-
stra terra nunc tempus putatUmis advenit, ut steri-
lia sarmenia praecidantur, quatenus flores uberius
erumpant, qui fructum abundantem proferant, scili-
cet ut vitia amputentur, et virtutes plantentur. Vox
quoque turturis, id est praedieatio Christi, audita est
in terra nostra, sciiicet in Judaea, nunc per fidem
nostram, vel vox praodicatorum, qui suo cantu abs-
G cessum hiemis , et veris adventum nunliant , qui
pro cantu suo humilem gemitum reddunt , qui pu-
dicitiae amatores sunt, qui conversationem hominum
fugiunt, et semper in vagis monlium vel in verlici-
bus morantur, dum in mundo solo corpore positi,
conversationem habent in coelis, incolatus sui et
patriee sibi promissae memores. Vel vox pcenitentium
peccata sua gementium audita est, /icus eiiBxn protu-
Ut grossos suos , videlicet Synagoga , ut ficus folia,
id est ubera , non habens opera , et ideo a Domino
maiedicta abjecit camales sensus legis. Grossi
quippe sunt immaturi fructus ficus , qui levi tactu
concussi cadunt.

Ut enim vox turturis Christi in terra sonuit, ficus
Synagoga concussa grossos , id est acerbos sensus
D legis, abjecit, et dulces ficus, id est apostolos protu-
lit, qui dulcem cibum allegorice credentibus mini-
strarent. Et quia ficus Synagoga apostolos protulit,
ideo vinew florentes odorem dederunt^ scilicetEccle-
siae de Judaeis conversae in iide florentes, famam
bonae operationis dederunt. Flos vitis expressus
confieit poculi genus, quod saluti et voluptati est ad
comedendum. Flos vitis est fides Christi ; poculum
inde confectum est Evangelium sanctum, quod con-
fert aeternam salutem et vitae voluptatem.

Nota quod sponsa, qoae ad colendum vineam mit-
titur, tribus nominibas appellatur, scilicet, amica,
columba, formosa, quia nimiram cultura vineae,
quod est praedicatio» his solis committitur, in quibus

EXPOSITIO IN CANTICA CANTiC.

393

recla lides, ct pura dileclio, el aimplex operalio in- A
venilur, quatenus faciendo quae docent , sint Dei
araici non lucri causa operanles, sint columbini, in
dileclione sinl formosi. Haec septem a Spirilu sancto
proponuntur, quia vinea Christi, per septem dona
Spirilus sancli seplem niodis excolitur, dum per
praedicalionem hiems infldelitatis solvilur, et imber
bellorum sedatur, et flores initia bonorum produ-
cnntur, sarmenla viliorum ampulantur, vox turtu-
ris, id est siroplicis prsedicalionis, in culta terra,
scilicet, in corde jam credulo libenter auditur. Fi-
cus profert fructum, scilicet, quisque fidelis bonum
opus, et sic vineae excuUae, scilicet Ecclesise in fide
floridae dant odorem virtutum.

Jam miltitur filia Pharaonis pro filia Babylonis, et
cum ea regis legati mittuntur pro regina austri, cui q las, dicens.

394

Vers. 14. ^ Otlende mihi faciem tuam. Per fa-
ciem homo cognoscitur, facies ergoEcdcsiaeest bona
operatio, per quam cognoscitur ; hanc faciem osten-
dit, dum quod occulte operatur in publico alios ope-
rari docet. Domino facies ostenditur, dum causa Dei
bonum opus ad exemplum proximis profertur : Sonet
vox iua in auribus mm, scilicet quod in die despon-
sationis tu« in baptismate mihi te servare promi-
sisti, hoc alios serrare doce : vox enim tua dukis^
subaudis erit auditoribus, si ita vivis ut doces, et
facies tua decora, id est operatio tua erit mihi pla-
cita. Decorus dicitur quasi decor oris. Decorum
quippe est dicere et facere, unde delectatur Deus.
Adhuc repraesentat sponsa vecba dilecti. Superiora
dixit ad sponsam, nunc converlit se ad adolescentu-

a sponso dicilur : Surge, amica mea, superius dixit,
surge; ct iterum repctit, surge, quia duobus modis
surgimus; cum aut ad operandum, aut ad docen-
dum mentem erigimus. Dicitur ergo, surge, id cst
ad bene operandum, et ad exemplum prsebendum
mente erigere. Itcrum dicitur, surge, id est ad do-
cendum alios mente erigere.

Surgere enim est sursum se erigere. IUe surgit
qui facit et docet bonum quod didicit, o amica mea,
cui nota feci omnia patris secreta, surge, et adduc
filiam regis Babylonis mihi. ut et ipsa fiat amica
mea. Tu olim habitans cum habitantibus Cedar
fttsca, nunc per mea dona speciosa, doce eam esse
in virUitibus speciosaro, nunc in viiiis foedaro, et
cnm ilia charitate omata , veni ad nuptias, tu co-
lumba mea, per me septem donis Spililus sancti re-
pleta, doce eam simplicitalem, ut septiformem spi-
ritum percipiat, nidificans in foraminibus petrce, et
in cavemis macerias^ hoc esl, spem salutis ponens in
vnlneribns Christi, et in promissis sacrae Scripturse.
Petra quippe est Christus, super quam petram
aedificatur Ecclesia domus Domini. De hac petra
fluxit aqua, quae fiiios Israel satiavit, quia de Christi
latere sanguis et aqua manabat, quse hanc colum-
bam redemit ct lavit. Hujus petr® foramina sunt
Christi vulnera, quae sunl columbae, id est Ecclesiae
ab accipitribus, id est a daemonibus munimina. Ma-
ceria est Christi latus, caverna lateris est vulnus,
quod lancea militis fecit. In quo hsec columba ni-
dum posuit spei. Vel maceria est murus circa vi-
neas absquc caemento factus. Et intelligitur Scriptu-
ra, qusB cingit Ecclesias, absque haeresi compacta.
Sicut enim c«mentum est ligaroen lapidis, ita hae-
resis ligamen est animarum.

Cavemae hujus roaceriae sunt profundae Scripturae
sententiae, in quibus se a vitiis abscondunt hae co-
lumbae.

Et notandum quod tribus nominibus attoUit quos
ad praedicationem roittit, quia ordo doctorum debet
secreia Doraini, nt amicus scire quae doceat ; et
monditia speciosus, ut vita ejus auditoribus splen-
deal, et septem praedictis virtutibus ut columba
septem natnris fulgeat. Cni dicitur.
Patrol. CLXXII.

Vers. 45. — Capite nobis vulpeculas parvuUu
quae demoliuniur vineamynam vineanostra floruit.
Quasi dicat, vinea nostra flomit, quam amica mea
magno labore excoluit, sed ecce vulpes irrumpunt,
et fructum ejus capiunt, quas vos adolescentuhe
capite et de vinea expellite. Vulpes se in foveis ab-
dunt, et nunquam recto itinere incedunt. Vulpes
etiam cum esurit aperto ore se mortuam fingit, et
ita aves decipit et devorat.

Per has notantur haeretici, qui in occultis dispu-
tant, nunquam reclum iter fidei servant, catholicos
et humiles se simulant, ut simplices decipiant. Hos
praedicatores capiunt, cum eos ratione et auctoritate
vincunt et redarguunt. Hi ideo parvuli dicuntur,
Q quia se humiles fingunt. Vel ideo parvuli dicuntur,
quia ut parvuli a magnis, ita ipsi a catholicis su-
perati deficiunt. Vineas autem demoliuntur, id est
suffodiunt, dum Ecclesias per haereses et schismata
scindunt. Sed una vinea, scilicet Ecclesia catholica,
in recta flde fioret, fractum operationis ubique
profert. Quae laetabunda dicit :

Vers. 16, 17. — Dilectus meus nUhi, et ego illi,
qui pascitur inter lilia, Dilectus meus roihi haec lo-
cutus est, et ego illi, subaudis obediam, qui pasci-
tur inter lilia, hoc est delectatur in operibus eorum
qui sunt candidi in virtutibus, qui sunt decus alio-
rum, ut lilium spinarum . Et tandiu in his pascitur,
et tandiu obediam illi alios docendo, donec aspiret
dieSf id est donec scientia seteraae claritatis adve-
D niat, ubi omnes vemm lumen videant, et donec in-
clinentur umbrce, id est donec ignorantia praesentis
vitae pertranseat.

Dies est praesentia solis, nox vero est umbra ter-
rae. Curo sol surgit, dies cum suavi spiramine venit,
tunc umbra terrae, quod est nox sub terram incli-
nata evanescit. Ita cum sol justitiae Christuf illuxe-
rit, et dies aeteroitatis cum refrigerio justoram aspi-
raverit, ignorantia et persecutio hujus vitae et umbra
evanescet.

Siroilitudo est ab illo qui, nimio aestu fatigatus,
vento et dulci aura recreatur. Sic Ecclesia, aestu
tribulationum fatigata, Christo adveniente recrea-
tur. Filia Pharaonis pro filia Babylonis missa spon-

13

395

HONORIl AUGUSTODUN. OPP. PARS II. — EXEGETICA.

306

sum orat, ut ejus-auxilio iliam adducat, dicens : 0 A Amicus Dd efficiiur, cum inimicos Dei persequi-

mi dilecie, reveriere^ ad filiam Babylonis per gra-
tiam, a qoa reeessisti per idololatriam, simllis esto^
ia ea capreas quse alta petit, et salubres herbas a
noxiis elegit, ut salvandos a massa perditionis se-
aemas, et eos alta coelorum petere rapias. Aut simi-
lii esto ia ea hinnalo eervorum, qui velociter currit
et uqibrosum locmn quaerit, ut facias eam vclociter
ad fiderny et ad baptismum eurrere, et de sestu vitio-
rum opaaa virtutum queerere, tu existens super
prsedioateres, daado eis verbum tuum loqui cum
fidufiia {Aet. iv, 31), qui sunt per contemplationem
montes ia domo Dei, quod est Bcclesia, sicut hsc ani-
malia prepter paseua habitant super montes Bethel.

Bethel dicitur domus cqn^urgens^ vcl domM vigi-

tur. Speciosus est; cum errantes ad speciem Dei
reducit. Venit, cum negligentes ad nuptias Agni ve-
nire facil. Coiumba est, quas alienos puUos nutrit^
cum filios perditionis, filios gehennse, filios irae, fa-
cit filios regni et filios Dei. In foraminibus petrae
nidificat, cum eos in vulneribus Christi confidere
imperat. In caverna raa^eri® habitat, cum in do*
ctrina sacrse Scriplurse eos sperare clamitat. Faciem
suam Deo ostendit, dum per bonum quod agit, Dei
retributionem intendit. Quem enim conscientia ac-
cusat, abscondit faciem, et loqui verecundatur. llle
faciem osteadit, qui opere complct quod verbo do-
cet. Yox ejiis in auribus Dei sonat, quaodo vivit et
prsedicat. Vulpeculas capit, dum falsos fratres ad

liarum, vel domus Dei. Et est Ecclesia qua ad ccb- B regulam jusliliae corrigit, aul incorrigibiles «e coetu

lestia consurgit, in qua sunt vigilise laudis contra
dasraoaea et vitia, in qua habitat Deus per fidem .
Hujus montM suat doetores aUi in virtutibus, super
quot est Ghrietaa, oaprea^. et hlnnulus cervorum,
cum pep eos beoies a malis eligit, et eos per exem-
pla sanetoram oarrere feoit. Capre» et hinnuli in
moBtibos Betkel hahilant, qoaado quique fideles
par doctrfaMra iaaotorara ad alta ca^lorum festinant.

Tropologice dilectus sponsan^ a somao excitat,
cum Christus intcrna iaspiratione spirituc^Iom vi-
rum a claustrali quiete ad regimep Ecclesifle yocat.
Hic in montibus saltat, cum eum de virtute in vir-
tutem per exempla Patrum ducit. Ipse erit siipili^
caprese hinnuloque cerYorum cum bonas sententias
elrgit, aha yirtutum ad bre^vium vitae exemplo s^n- Q
ctorum petit, stans parietem impellil, cum coasilium
malignantium sapi^nter subvertit. Per caacellos et
fenestras respicit, dum apostoUcasi et propIiQticaa
Scripturas diligenler inlendit.

Dil^ctus e^ per cancelloa et f^iAras loqaitar ul
surgat, cum Christua j^ propi>etiu} el %pailQloe
eum docet, ut proximos ad bene viveudum moneat.

Ipse vero surgit, dum ei ad omaia ot^QiUt. Prop0*
rat cum (^pportuae importune prsedicQit, et sic amicua
Dei fit, cum alios amicos Dei facit; coIumJ^ est., ^um
shnpUciler vivit; formosus^ cqna al^)» «dbojia iafpr-
mat ; venit, cum jussa Dei implet : binQ kievM (raosit,
cum aspera Qonv^rsatia conuniss^ plebis in malitift
indurata calor^ divini ^moris soluta^ iu ver sanctai

fratrum repellit, ne vineas suffodiant, id est ne con-
gregationes justorum simulatione subvertant. Dile-
ctus placet illi, in promissis, et ipse placet illi, in
obediendo ejus praeceptis. Pascitur inter liliai quia
reficltur sanctorum vila ia virtutibus candida. Do-
nec aspirct dlos, hoc est, donec lux veritatis omni-
bus appareat, et umbra transeat ; sicut enim umbra
fuit Synagoga, et quidquid ille populus egit, umbra
ftiit illius rei quam nunc agimus, ita sacramenta
Eedesiae et fbstivitates sunt umbra futurae gtoriae.
Sfe eiiam omnia mala praesentis vitae sunt umbr^;
malorum fViturae vitae. Cum ergo Iqxaetemse gloriae
ilhixerit, tune umbra sacramentorum cvanescic, et
tribulatio prsesens recedit. Dilectus ad hunc rever-
titur, eura expulsis hypocritis numerus perfectorum
augetur. Huic erit dileetus caprea, cum per eum
boHos a raalis seeemit. Hinnulus erit, oum quosKbet
ad eoaversionem currere facit. Et hoc super montes
Bethel, id esl hoe feeil per prsehttos domus Dei.

Ao^gogice, dileaua aponsam 9i eemae exeilal»
cum Chrisius peregrinantem Ecclesiam ad coelieaiia
vocat. Hunc \idet iatooatibus et ia ooUhbua saUea-
tem, quaadp ceroit eum supar ordiaea aogelorum
et sanctorum in dextera Pairis. regjnanteca* Similem
caprcae videt «t hlaoulo cervorum^ quia de palriar-
chis aatum coyospiciet Judicem vivorum ei OKurtuo-
ruru. Post parietem aostcwn stat respiciaas par fe-
nestras et cancellQ^, quia carnem sum^tm ex ao-
bis mortalem, moo^trQbit ei ia gloria Patris ijoimor*

conversa^ionis tran^ibit; imber recedU, oum tenla- ^l"^'"^' "V?^^ .P^"»*^'^** ^^ ^^"^^f pxowi^m^
^ * "^ Ipaa surgit, qma yocaati ocoumt aA gaudia; pro-

perat, ubi amica secreta coelcstia videl; uhi eril co^

tio persequentium se cess^bit. Cum eaim piavo^ a
pravitate prohibet, mox persecutionejm ab W su^ti-
net, quia omnes qui volunt pie vivere in Chri^to
/oMs, pereecutionem patientur (1! Tim, iii 1 %). Inpbre
abeoate flopes apparebunt, quia cessante persecu-
tiooe makmim, mitia bonorum erumpuot. Ipse £ar-
meBta amputel, dttm rebelles de Ecclesia segregajL.
Vox twpturis n terra auditur, cum pcenitentes ad Ec-
eleeiam per laraenta convertuntur. Ficus profert
grossos, dum bona arbor, scUicet bonus hom.o pro{ert
booum 9pv». YiBeae florentes dant odorem, quando
BeolesM» vel elaustra sub eo emittun.t honorum op$-
ram opiAionem. Ipse surg^; cun^ haeretiois i^^sUt.

lumba septiformi spiritu plaaa ; formoaa, <|iua aioe
macula. Ibi hiems totius adversitatU traoail» imbac,
id est torpor et saevitia praesentis vit^ abscedit,
quia, cum de corpore educitur ad contemplandum
Deam, in substantia sua ducitur.

Noajam verborum guttaa awM Beceaaariie, ut
pluvia pra^dicatioovi daheat i«6wdik quiA qoed \m
«linus audir^potmif «miiUua Tidabit; «io taoteAio
neQassam* qioe aliquia drimi pv«bari. Tuoo toe*
aipar^t i^ tana»^ (|uia qimAAa de wtegoa beate*
dinis vita quaedam «miMie psMiMdija

397

EXPOSmO IN CANTICA. CANTIC.

398

BDima ccBparit, quasijam in floribua odoratur exleos
qaod postquam eressa Aierit, in frtio^u uborius ha<-
bebit. TuDO tempus puiationia advenit, quia» ompi
vitio aroputato, morte ei poena oarebit.

Mox ab ea, vox turturis Cbriaii, in torra viven^
timn audietur : Jntra in gt^udium Dimmi im {Matih.
XXV, S3). Bt fiou» profertgrosao^suos, eum laboris
aui reoipiet fruetus, »tern«s vit» prsemium. Yineae
florealea dant odorem suu.n» quia EoQlasiee, quashic
in virtutibus tloFueruQt^ ibi odorem suavitatis emit^
tenlea, setemam praBbent voluptatem* Hisamicis so-
eiabitur amio% in gloria. speoiosa in amplexq Spiri-
tus saneti, ooiumba, in foramioe petr^D, id ast io se-
eretis Ghristi, et in caverna maceriffi, boc est, io
cubiHbus civitatis supern». Ibi dstendit ei Christus
faciem suam, quando in majestate sua videbit eum
facie ad faciem (/ Cor, xin, 12), Vox ejus sonabit
in auribu9 ejus, qnando audiet enm dieentem : Ve-
nite, benedicti Patris mei, pereipite regnum{Matth.
XXV, 34). Quae vox esl dulcis, et facies decora, in
qami desiderant angeli prospicere (l Petr, i, 12) i
Vulpecutae capiuntur, quae vineas demoltunlur, quia
per angelos omnia scandalacolligenturet incamir

A num ignis railtentur {^latth. xiii, 4t). Postea sem-
per vinea flore^it, quia Ecclesia cum Christo in
seternum gaudebit. Dilectus illi conjungitur, et ipsa
ilU, qui pascilur inter lilia, quia regnat inter agmina
sanctorum, in virtutibus candida. Vel nunc inter
lilia paseitur, quia in proveetibus sanctorum usque
in fmem seecuJi refleitur. Donec aspiret diea et in-
clinenlur umbpfie.

Silvestria animalia, unde simiiitudo est, pasouH
(ur per totam noctem ; superveniente aurora quae-
runt sibi tuta loca, ita ChristuS; dum oenstat mun-
dus, qui est nox, per illam noetem paseitur, de san-
ctorum virtutibus, cum aspirat diea aetemitatis, et
ortus fuerit sol justitiseChristas^postea non labora-
bit in fidelibus, sed Deus erit omnia in omnibus

g (/ Cor, XV, 28) . Tnno de Judicio reversus, similis
erit caprae, quse bonas herbas eligit, et alta petit,
quia bonis ad se electis, in alta gloria Patris regna-
bit. Et erit similis hinnulo, qui in umbroso loco re-
quiescit, quia in refrigerio sanetorum ipse refrige-
rium eorum requiescet ; super montes Bethel, vide-
licet super omnes ordines angelorum coelestis Jeru-
salem, quae est dotnus Dei.

SECUNDUS TRACTATUS

Prsecedens traetatus erat de filia Pharaonis, se-
quens erit de filia Babylonis . Jam legati Regis pro
regtna austri missi veniunt, sponsam in camelis cum
niagno comitatu addocnnt ; quam fiiia Pharaonis de
vinea cnm suis comitibus egressa, cum magno tri-
pndio excepit, cum magno comitum plausu in tem-
plnm regis duxit. Hancque rex regali munificcnlia
dotatam, ad convivinm praeparatum introduxit, sci-
licet apostoli, pro Ecciesia gentium missi, hane
signis et praedicationibus ad fidem Christi conver-
tunt. Qnam multitudo fidelium, de Judaea gratias
agendosibi associavit. In templum domini, id estin
primitivam Ecclesiam verfoo et exemplo deduxit;
hahcque Rex glorise, Chrislus, multis donis sapien-
tiae et scientiae ditatam, ad convivinm eorporis sui,
vei sacrae Scripturae vocavit. Legitur namque quod
Paulns ct Barnabas, et alii ad gcnles ad prsedican-
dum missi, ad Jerusaiem reversi, fratribus retule-
mnt, quanta Deus per eos in gentibus fecerit, ct
quaata aviditaie f /entles Mem receperiAt, et q«o-
modo Eeelesia m Judaae eonstituta de eorum coa-
versione exaidtaveriit {Act. xxi, i9). Fi)ia ergo fia-
byloaia oHm io idoiolairia ooiisera, seilicet geoitilitas
fiik coAftMioiftts, nune austtri regioa, quia j^d verum
lcgem Cbffialum cooversa io<|uitur filise Pharaonis,
videMeet Ecoksise de Judaeis, Bar4*aos ei n^iserias,
ipias paaaa est a priori vita dicens.
CAPU¥ Hl.
Tems. 1 . — In iectulo meo per noetem quassivi
quem diligit anima mea, Similitado estab iHa qu»
in nocte aroicum anxia quaerit, de non invente do*
iet, ettandia quaerens eiremt, dosee iaveniat et laeta
ei adtoreat. Leetuius eat infideiitaa, in qu4 requie-

vit secura gentilitas. ^ox vero intoiligitur saecularis
prophetia, perplexis aententiis obscura. Dicit ergo :
In lectulo meo per noctes quaesivi quem diligit ^ni-
Q ma mea, quasi dicat: Ego plenitodo gentium in in-
fidelitate mea quasi in lecto aegra posita^ per noc-
tem, scilicet obseuros libros philosophorum q^snsivi
legendo, et interrogando notitiam ^ns, quem nunc
cognitum vere diligit anima mea, hoc est, prqe vilQi
mea diligo eum, qui prior dilexit me, et nunjc per
fidem assumpsit me; quaesivi illum mujtoties in
Scripturis gentilium, et non inveni CDqualem Patri
natum de virgine pro humanogenere. Nulti quippe
gentilium multum inquisierunt viam sehitis, per
quam venirent ad summum bonum, ubi esset vera
beaiitudo, et non inveneruot, quia in Christum qui
est via, verilas et vita, non crediderunt, ct cum
apud illos veritatem oon iavenirem, dixi .

VEftS. 2, 3.— Surgam, et circuibo civitatem ; per
Tj vicos et plateas qy^ram guem diligit anima mea .
Surgam de lecto infidelitatis, et circuibo, iJ est per-
acrutabor Ecclesiam, civitatem Dei, et cives illius
interrogaho, et per vicos, id est per exempla mar-
tyrum, et per plateas, id est per doctrinas confes-
sorimi, quaeram quem diligit anima mea, id est na-
tjiraUs ratio. Cjvitas dicitur quasi civium unitas, et
intelligitur Ecclesia. In qua habitantes debent ha-
bere in dilectione cor unum et amraam unam. Vi-
cus est stricta via, et designantur hi qui per arctam
viam pergunt ad gaudia. Arcta via est jejunare, vi-
gilare, corpos casligare, a m^Iieribus abstinere,
iflimicos dUigere.

Plalea est lata vi9, et ootantur bi qvu per ladam
et spaeiosam viam tendunt ed coeles)tia, ut Ucix^

399

UONORII AUGUSTODUN. OPP. PARS II. -^fiXEGETICA.

400

conjugali, et negotiis saecularibus pro necessitate A stolos adductam, Christus, Rex glorise in doroum

occupati, etlamen eleemosviiis intenti

Dubium dogma pbilosophorum deseram, et ad
certam ChristianoruTi doctrinam me convertam. Et
ab his qui simt in contemplativa vita, et ab his qui
sunt in acliva vita discam quid potissimum ei pla*
ceat, quem prse omnibus diligit anima mea, id
est naturalis ratio. Nam diu quaesivi illumj prius in
scholis saecularium, et non inveni apud illos certam
viam veritatLs. Tandem me ita diligenter verum
investigantem, et beatam vitam desiderantem inve-
nerunt me vigiles, scilicet, praedicatores apostoli ad
docendum parati, sicut Comeliura Petnis, Eunu-
chum Philippus, Dionysium Paulus, qui verbo et
exemplo sollicite custodiunt civitatem, vidclicet
Ecclcsiam, ne hostes daemoncs, vel haerctici clan- B
culo irrumpant, et aliquem de civibus incautum in
anima perimant. Quos interrogavi dicens.

iY«m quem dHigit anima mea vidistis ? Quasi di-
cat legalis regis pro se missis : Apud philosophos
cives meos quiwsivi, et non inveni ; vos autem Sal-
vatorcni mundi annuntialis mihi, quem cum homi-
nibus conversalum vidistis. Num eliam oculis cordis
gloriam majestatis ejus vidislis ? Dicunt ipsi paulu-
lum. Nam vidimus eum caecos illuminantem, mor-
tuos suscitantem, et in moute gloria deitatis ut sol
radiantem. Ego autem dum pertransissem eos, hoc
cst, cum per doctrinam eorum de terrenis mente
transissem ad coelestia, inveni in aequalitate Patris
sponsummeum, Verbum perquod factasuat omuia,
quem diligit anima mea, quia ipse dilectio ct vita G Venitnox.cum nemo potest operari (Joan , ix, 4).

filiae Pharaonis, id est in fmem primitivae Ecclesise
introduxir, et in cubiculo ejus, scilicet in contem-
plativa vita a tumultu saeculi requiescere docuit, et
ne quis hanc lucri causa ad saeculare negotium ab
hac quiete inquietet, per prophetica et apostolica
scripta prohibet. Ecce bonus pastor erroneum gre-
gem ad ovile suiim adduxit, et sub uno pastore
unum ovile fecit. Ideo autem versiculus, Adjuro vos,
filiae Jemsalem, in cantico amoris repetitur, ut non
minorem se Dominus Ecclesiae de gentibus quam de
JudaBis collectam curam habere sed aequaleni pro
utriusque pace sollicitudinem gerere designet. Non
enim minus haecregina austri capilur amore sponsi,
quam prima amica dc Judaeis.

Ecclesia dormit cum quiete contemplationi vacat,
lunc vero evigilat, cum aliis verbo et exemplo vi-
tam aeternam praedicat, ut lux ejus coram homini-
bus Iuceat,ut videntes operaejus glorificentPatrem
in coelis (Matth, v, 16). Anima vero fidelis dormit,
cum sea carnalibus desideriisalienat. Tunc autem
evigilat, cum bonis operibus ad visionem Condito-
ris properat. Ecclcsia autem peregrinans dormit,
cum mortuo corpore in sepulcris quiescit, ut scri-
bitur ; Cumdederit dilectis suis somnumj eccehcere'
ditas Domini (Psal. cxxvr, 2). Tunc vero evigilaty
cum in die judicii resurget, et regnum sibi ab initio
paratum percipiet juxta moralem sensum, lectulus
est carnalis voluptas, ia qua requiescit, qui in deli-
ciis sacculi vivit.Nox vero est mors, dicenle Domino :

est. Tenui eum, inventumin fide, nec dimittam eum
opcratione, pro aliqua tribulatione, do7iec introdU"
cam.illum, mea praedicatione in domum matris me(e,
id cst in nationem gcntium^ et in cubiculumge7iitri'
cis mecPf hoc est in patriam gentilium, ut omncs
credant in illum. Vcl mater cst Synagoga, quae Ec*
clesiam gentium per fidem gcnuit, cujus domus est
Jndaea, in qua ia fme mundi sub Antichristo colli-
getur Synagoga. In hujus malris domum introducit
Ecclesia per lidem dilectum, ut omnis Israel salvus
fiat. Convertentur enim ad vesperam, hoc est in fme
mundi, et lam€7n\evh\Deipatienturutcanes(PsaL
Lviii, 1), et circuibunt civitatem, id est Ecclesiam,
ut audiant a Christianis verbum salutis. Genitrix est
nutrix, et intelligitur lex, quae suo lacte nutrit filios q
Ecclesiae, cujus cubiculum est Jerusalem vel corda
fidclium. In cubi:ulum genitricis dilectus ducitur,
quando Christus per legeminJerusalempraedicatur,
et in corde verus Deus creditur. Postquam rex regi-
nam Austri in domum filiae Pharaonis ad convivium
introduxit, eam ctiam iu cubiculo cjus, utputa de
i tinere lassam requiescere fccit, et ne quis hanc in-
quietet, interdicit dicens.

Vers. 5. — Adjuro vos, fiiicB Jerusalemy per ca^
preas cervosque camporum, ne iuscitetis, nequeevir
gilare faciatis dilectam, donec ipsa velit, Hoc ita
intelligitur de Ecclesia gentium, utprius deEccIesia
Judo^orum. Ecclesiam quippe de gentibus per apo-

In lecto ergo per noctem Deum quaerit, qui carnali-
ter vivens, imminente morte, inducias vitae a Do-
mino pelit. Sed quod quaeril non invenit, quia non
ideo inducias pelit, ut Domino pro peccatis suis sa-
tisfaciat, sed ut diutius consuetis deliciis affluat.
Iluic necesse cst ut de lecto carnalis vitae surgat,
civitatem, id est sacram Scripturam tota intentione
circumeat pervicoset plateas, id est, per spiritales
et saeculares salutem animae quaerat. Quam ideo non
invcnit, quia prioris vita; maculas poenitendo non
diluit. Sed hunc vigiles inveniunt, qui civitatem
custodiunt, quia docti viri qui scripturis invi-
gilant, hunc ad poenitentiam et satisfactionem in-
iormant.

Hoc de salute animae interrogat, et cum eos per-
transierit, id est cum per doctrinam eomm veram
poenitentiam egcrit, salutem quam quaerebat inve-
nit. Hanc ergo inventam oporter ut teneat bona
operatione, nec dimittat ulla tcntatione, donec Chri-
stum dilectum introducat in domum mui^is suae, id
est, in animam quae est domus gratiae, quae genuit
eum Deo, et i» cubiculum ge^iitricis suas, id est, in
cor, quod est cubiculum sapienliae, nutricis suae.
Aliter lectulus est secretum spiritualis vitae, nox
vero perturbatio mundi ; in hoc lecto cum fidelis
anima in sancta conversations vivens, et perturba-
tionem a fratribus suis patiens, illum solum legendo
et orando quaerit qucm diligit, in quo pacem et re-

401

EXPOSITIO IN CANTICA CANTIC.

402

qmem habere posait. Sed qujsm quserit hic non in- A scilicet Ecclesia gentiumab apostolis, in speculativa

Tenit, quia, quandiu in mundo yivit peregrinatur a
Domino (// Cor, \, 6), qui est pax et requies et
beatitudo. Surgit ergo et circuit civitatem, quia se
tota virtute erigit ad perscrutaDdam sacram Scri-
pturam ; per vicos et plateas dilectum quaerit, quia
vitas spiritualium et saecularium in contemplativa
vita et activa viventium percurrit. Si quid imitan-
dum inveniat, per quod dilecto placens ad illum
pertingat ; sed hic non invenit, quia, quandiu ejus
visione non fruitury non quiescit.

Hanc vigiles civitatis inveniunt, quia expositores
sacrse Scripturae in doctrina pervigiles talem ani-
mam quaerunt, quam suo dogmate ad Christum per-
ducant. Hos interrogans paululum pertransit, et di-

vita informata, et a Christo multis donis Spiritus
sancti decorata, a secreto intimae contemplationis
sponsi instinctu ad publicum bonse operationis, ct
praedicationis processit, dum exempla patientlae per
multa tormenta diversis temporibus proximis prae-
buit, cujus immutationem ac palientiffi pro Christo
virtulam iideles de Judaeis admirantes, magnis lau-
dibus extollunt, et Chrislum de Synagoga expulsum^
in ea ut in lecto requievisse canunt.

Est profecto Ecclesia lectus Christi, quia in ejus
fide et dilectione ut aliquis in lecto fessus, requies-
cit. Est et domus convivii, quia Cbristus ejus ope-
ribus reficitur, vel esuriens in pauperibus cibatur.
Sed et vitulus saginatus prodigo filio in ea occidi-

lectam invenit, quia scripta corum perlegens cito B tur (Luc, xv, 27), dum gentilis populus corpore et

Deum vero intuitu, invenit quem quaesivit. Per eos
transit, quia in ipsis videt formam ejus quem quae-
rit, et tamen transit, quia Deum qui ultra est inci-
pil imitari et intueri ; hunc tenet dilectione, nec di-
mittit, ulla perturbatione ; donec exemplis introdu-
cat illum in claustrum, domum congregationis ma-
tris snsBy quae iltum per exhortationem genuit, et in
cubiculum genitricis suae, id est, intellectum sacrae
Scripturae, quae eum nutrivit lacte scientise ; ut et
alii eum intelligant Deum.

Juxta altiorem vero intellectum, lectulus est cor-
pus in quo anima quasi aegra recubat, nox vero hic
mundus tenebris ignorantiae obsitus. Ecclesia hic

sanguine Christi reQcitur, et esurientes et sitientes
justitiam variis Scripturae ferculis saturantur. Igi*
tur filia Pharaonis, hoc est Ecclesia de Judaeis,
admiratur quod ei filia Babylonis, id est Ecclesia de
gentibus, per omnia comparatur, ct congaudendo
exclamat :

Vers. 6. — Quas est ista quee ascendit per deser-
tum . Similitudo est a populo, per Moysen de iEgy-
pto per mare Rubrum educto, qui per desertum
diflicili via ad patriam ascendit. Cui Amalec in via
pugnam intulit, quem Josue, qui et Jesus, vicit, qui
victorem populum manna refectum in terram pro-
missionis introduxit. Sic Ecclesia gentium, de iEgy-

Pharao-
saoguine
Christi rubricata , est educta. Quae per desertum
mundi dura via ad patriam coeli ascendit, quia per
multas tribulationes oportet eam introire in regnum
coelorum . Cui Amalec, id est diabolus , pugnam in
via aequitatis infert, per persccutores, per haereti-
cos, et pcr falsos Christianos. Sed hsec omnia per
vcrum Jcsum suum ducem vincit, qui eam corpore
et sanguine suo pascit, et in terram viventium, sci-
licct, paradisum introducit, dicit ergo : Quae est ista
quae ascendit per desertum sicut virgula fumiy ex
aromatibus myrrhm et thuris et universi pulveris
pig mentarii^ Uoc admirando dicit, non interrogando
Synagoga erat Dei terra, aratro legis cuita, prophe-
tis et aliis justis fecunda. Gentilitas vero erat deser-
^H^^f^!, ^H' *""* °"^^* virtutum fruge fecunda, a nullo propheta
vel angelo ad cultum Dei instituta. Virgula est timor
puerorum correctio vitiorum, per virgam intelligitur
timor Domini, per quam Ecclesia ad sapientiam
ascenditl ut scribitur : Inilium sapientice timorDo--
mini {PsaL cx, 10). Fumus est sanctum desiderium,
igne amoris divini procreatum, aromata sunt con-
fcctio specierum , et notatur multitudo virtutum.
Myrrha cst mortificatio martyrum, thus sacrificium
confessorum, universus pulvis pigmenli, devotio
omnium fidelium Christi, pigmentarius enim est
medicus, qui pigmenta, id est diversa medicamina,
eonficit, et intelligitur Christus, qui Scripturam ad
varios vitiorum morbos mcdicamen fecit.

pewgmans in lecto dUectun, per noctem qu»ri.. ^^^^. ^^^^^^ ^^ ^^

dum m corpore, quod aggravat animam pos.ta et C .^ ^^^ ^^^^. ^^ baptismum i

tenebris ignoranUae obsita, aeternum lumen Chri-

stum videre appetit. Quem dum invcnit surgit, ci-

vitatem drcuit, per vicos et plateas, quem diligit,

qusrit. Quia cuncta terrena ejus amore spernit, ad

ccelestia scrutanda se erigit ; ordines angelorum et

sanctorum mente lustrat, si forte per eos veram lu-

cem aspiciat. Ilanc custodes civitatis inveniunt,

quia angeli, qui semper vidcnt faciem Patris (Matth.

xviii, 10), ei occurrunt et per contemplationem di-

ledi gloriam ostendunt ; hos cum paululum per-

transit, dilectum ioveuit, quia, cum choros angelo-

mm mente transcenderit, Christum in dextera Pa-

tns regnantem videbit. Ilunc tenet contemplando,

nec dimitlet ultra terrena sectando, donec ipse in-

troducat eam in coele^tem Jerusalem

ter nostra et domus angelicae multitudinis, et in cu

biculum genilricis suae, id est, in paradisum exsul-

tationis, qui est cubiculum Ecclesiae Dulricis suae.

De paradiso voluptatis expulsus est homo peccans
cum suis sequacibus. In paradisum exsultationis
receptus est latro poenitens cum suis sequacibus.
Regina austri a quiete evigilans, ab ipso rege exci-
tata, de cubiculo procedit gemmis ornata, quam fi-
liab Jenisalem cum canlu (vers, 6) : Quas est ista,
excipiunt, et ad lectum Salomonis honorifice dedu-
cunt, ibi fortissimi ex I.>rael armati occurrunt, et
eam [vers, 9) in lerculum Salomonis, id est in do-
mum eonvivii cum magno apparatu introducunt,

HONORII AUGtStODUN. OPP. PARS II. - 6XEGETICA.

403

llic sex gradus ascensionis ad peffeclionem scrl- A
bunlur, vel sex ordines electorum in Ecclesia exprl-
muntur. t)e virga quippe limoris, asceiidil ad fu-
mum compunciionis, inde ad aromaia virtulum,
deinde ad myrrham morlificationis, inde ad Ihus
confessionis, ut hoslia viva fiat Deo, demum ati
universum pulverem pigmentarii, hoc esl ad imi-
tanda universa exempla sectatorum Ghrisli. Vel pet
virgam, quse recla est, recli corde accipiuniuv ; per
fumum poenilenles, per aromata claustrales, per
myrrham martyres, per thus confos80re»> per uiil-
verBum pulv«rem pfgmeiicarii conj*ig«ti et lili fida-
les. Dieitur itaque quee esl ista qu» «Mendit per de-
sertum» quasi dicat : ist« oltm desperata^ a Deo de*
serta, nunc ad fidem conversa^ quem gloriota est,
et quanta laude et admiratione digna, qu» aseendit q
per gradus virtutumf per desertum mundi, ad elca
coeiorum, sicut virgula fumi« virgula quffi de terra
ad coelum se erigit, et fmnus qui ima desef ens aita
petit, fumi dico ex aromalihus, id est) ex odort
myrrh® et thuria, et universi pulverts pigmeatnrii,
hoc est, ex omnibus speciebus medicinalibus. Fu«
mus cx igne natus, in alta conscendens, paulatim
se aubtrahit humanta tspeetibus ; aic Eeclesia ig ue
sancti Spiritus in amorem Dei aecensa, transcen*
dere non desinit, donee a terrenis sobtraeta ad in^
visibiiia coeli rapiatur. Fumus eodem tempore par-
timorltur, partim in subiimioribtts dispar^; sio
Ecctesia in quibusdam suis membris gigaitur nova,
in quibusdam in sublimibus superius coiligilur ad
coelestia. n

Per myrrham mortlficatio camis, per ihus suavi-
tas orationis, per pufverem omnia genera virtutum
accipiunlur, per q\im Ecclesia in singulis ordinibus
elcctonim ascendit ad summa populorum.

Tropologice. Sponsa per de&ertum ascendit, quan-
do anima a voluptatibus carnis ad alta virtutum
ascendit, per desertum, id est per claustralis vit»
secretum, ubi erit ab illecebrii mundi separata, et
cQBleslibus prsDceptis dedita ; sicut virga et fumus,
terrena deserens et caelestia peteni, aromata virtu-
tum colligeos, et more aromatum odorem bona: £a-
ma de se emittens, myrrham mortificaiionis, et thus
orationia redolens^ et pulverem onmium virtutum
per exemplum fratribus proebens.

Anagoeice autem sponsa per desertum ascendit, ^
quando Kcclesia hie peregrinans per mundum ad
ccelnm scandit, sicut virgula fumi, hoc est, sieot
iUI qui fuerunt ot virga recd, et per fumum, id est,
per turbatum cor peccata sua lacrymantes, et qai
ut aromata odorem vtrtutum dabant, et qui se pro
Ghristo mortiiieabant, et qui se incensum Deo per
saoetam vitam offerebant, et qui aliis i>ona exempla
dabaut. Piliabus lerosaiem admirantibus et interro-
gantibus, quo regtoa per desertum asceaderit dicit
eis : Ad lectam Salomonis. Fidelibus de ludaea re-
peatinan gratiam Dei in Ecclesia gentium miranti-
bus, qvod per ipsa tormeala scandebat ad coelestia
dicit : Ne raireuMii oie per ardua ascendcoiem, sed

m

polius imilamiW Aie, Chtisti VeiUfia per difficiiia
s6quehtem ; quia ad leetum Salomoais, id est sd
aetemam beatlludinem festino, <lui est Iteclus Cltrisii
veri )>Mifici, ib qeo requie«eunt cum eo omaes
saacti, et ui hic fiam ejus leetus per Rdem, ut in
me r«qdieseat per gtatiam, Ut ibi iit cjus iccto re-
qaiescam. Qum lectum ostendam vobis, ut et vofe
ad eum asbendatiis, ^tin eo requiescatis.

Vbrs. 7, 8. — £» leetultm Salomonii sexa^iHla
fortes amhiunt ei fortUsimu IrrtLeU omn^ ienefi-
ies gladioSj ei ad bella doctissimi. Quasi dicat : Ego
Ecclesia sum lecttilus Christi veri pacifici, in quo
sancti, in ejus amplexu delcctantur, tumultibus vi-
tiorum sopitis. Et me sexaginta fortes cum gladiis
ambiunt, hoc est, omnes perfecli in lcge, el Evange-
lio, me scriptis suis ab hsereticis muniunt, et ideo
venite, et in me securi requiescite. Diminutivum
ideo leclulus ponilur, qui^ htc brevls est k*equte's
sanclorum. Ad litieram ita intelligltu)-, quod SalO-
mon ditissimus regum, lectum auro et g^ihtti^ Or-
natum habuerit, qui ^equentium militum e!tcubils
custodilus sil.

Ad allegoriam autem Salomon, quod sohat paci'-
ficuS| est Cbristus verus pacificus, qui omnia paci-
ficavit in ccgUs et in terris ; ci^jus lectus est Bcclesiat
in qua ipse per fidem requiescit, pulsus de Synago-
ga. Qul lectus est auro et gemmis omatus, id est,
sapientia et virtutibus deeoi^tus; hunc setaginta
fortes cum armis ambiunt, quia omnes perfeeti Ec-
clesiam scriplis et exemplis muniunt. Sciendum
quod numeri pro magno mysterio in sacra Seriptura
ponuntur, omois namque numeruS est perfeclus, &ut
imperfectus ; perfecius numerus desiguat perfcctos
in Gcclesia, impcrfeclus autem significai imperfe-
ctos in ea : est aulem perfectus numerus, qui coiu*
plelur in suis partibos ; imperfectus autem qui par-
tibus suis ad summam non pervenit, aut eam exce-
dit. Senarius numerus esi perfectus, quia ebustat
suis parlibus. Sunt auiem sua^ partes, unitas, bina-
rius, temarius; nam sexies unum, vtftl bis tria, vel
ler dtto fiunt sex. Non ita fit in octonario uumero,
cujus partes sunt unitas binariusj quatemarius ;
octies enim unum, vet bis quatuor, vel quater duo
sunt octo. Quse partes collectse non fiiciuBt octo,
sed septem; nam unum, dao, quatuor, iilciunt
septem.

Duodenarius autsm numerus summam suam excc-
dit, cujus partes sunt unitas, binarius, ternarius,
quaternarius, senarius. Duodecies enim unuha, vel
bis sex, vel ter quatuor, vel quater tria, vel sexies
duo suBt dnodecim. Qo» partes in onom, collectfle>
scilieet anum, duo, tria, quatuor, sex faclunt sedo-
cim. Omoes autem numeri contiuentur io quatuor
versibus ; primus dicitur simplex, soilicet unum.
duo, tria, usque ad decem, in quo versu solus Se-»
narius cst perfectus, alii omnes imperfecti. Secua-
dtts versusdiciturmultiplex, scilicet decem, viginti,
trighiu, et ita usque ad centum. In qoo solus sexa-
genarius invenitur perfectus, eajus partes suoi de^

405

EXPOSITIO IN CANTICA CANTIC.

406

cem, viginii, Crigiiita . Nam decem pro unitate, vi- A opera sua perfecit« qai coustat es teniano et biaa«

ginti pro binario, triginta pro ternario poriuntur. Si-
quidem sexies decem, vel bis iriginta, vel ter vi-
ginti Bunt sexaginta, quod nullus alius numerus in-
fra centiim facit. Tertius versus est etiam multiplex,
scilicet centum ducenti trecenti et ita usque ad mille.
la 4110 scSxCentenarius solus est perfectus; nam
&B\i^i cefitUrb Vel feis (recenti, vel ter ducenti fiunt
sejtcenti. Ibi qui))pe centum prounitale, ducenlipro
binftfio, tfeCcinti pro temario ponuntur. Quartus
versus est a mille usqiie ad mille millia, vel millies
milttf mQlid ; qui sequuntur dicuntur myriades, ubi
sMpet qui possidet sextum locum est perfectus,
sdlic^t sejc tnillia, vel sexaginta millia, tel sexcenta
milUa. Sexagefiarius igitur nuinenis constat ex se-

rio et unitate; per terBariura, Irioitaa ; perbiffarwBii
dilectio Dei et proximi, per unilatem vere exprii&i«-
tur unitas Ecdesio, in qua emnes perfeali subI •»
todes lecU Cbristi.

Tpopologiee le^tolus 8ak>nAe«ils esi Si^rttualis etfft^
versatio vel anima justi, ifef ^\A reqtridscit Dmis uf
scribitur : Super quem requiescam, niii super ku-
milem et quietum et trementem verba mea ? (/m.
xLii, 2) . Hunc lectum sexaginta ex Israeli boc eat
omnes spiriiuales Deum mente contemplaatea, verbo
et exemplo ambiunt, gladios discretionis teneates^
fdlsos fratres, a veris resecantes, ad bella vitioruiD
virtutibus docti, quia uniuscujusque ensis super fe-
ibur suuiriy id est severitas vitaB cuique carnalitati

nario ei denario; nam sexies decem, vel deciessex 3 dominatur, dum carnem maceranl, corpusin servi-

fiaat setagifita, pef denarium inteliigitur vetus lex
propter Decalogum, ubi scribitur : noti occideSy non
maehabmi (Exed. xx), atOM 1^^ seBt^ium aoMm
DOva lex propter aex opera mlsericerdiie : Esuritn et
dedutis mikimMdu€areiMattk.x%y),9Ui.?BrMnr
giota, ergo aecipiunlur omoes perfecti iub Voleri et
Novo Teataaiea49y ut propbat», et aposloli, armia
spiritalibtts inatraeii, eootra vitia ibrtes, ad bona
opera stabilea. Hi leotum SalomoAia ambiuftt^ quia
Ecelesiam lectiwn Gbristi watiOBe, prtedicatione^
exemplo, et acripto muaiuat. Ipsi ex fortissimis Is^
rael aiuit, quia ex Christiatte populo Deom visvro
electi auBl. Israel aamque eai nomen btnediciioiiia,
et sonai vir videns Deum, el aigoifieal popolum fi-*
delium^ qui vis»rus esi Deum. Ex his sunt iali ele«-
ctt fortissimi, in virtulibua inauperabiles» el alios ad
boDum confortantes, oronea in prompltt tenentea
fide, et opere, gladios praedieationis Novi et Yeteria
Testamenti, et ad beUa spiritualia doetiaaimi, scien*
tes mille artes dsdmonum, et naiuras viliorttm ; aon
enim pugnani contra hominesi aed contra apiritalea
nequitiasj scripiia autem contra bflsreses*

Tbrs. 8. — Uniuscujusque ensissuperfemur suum
propter timores nocturnos. Hoc est, cujusque opus
est ut prdedicatio ejus ; quia opere et ensc pugnat,
praedieatione ut femore gignit, timens ne, dum ejus
vita despicitur, sermo praedicationis contemnatur.
Verbum praedicationis per simile dicitar gladius vel
ensis, qtiia sicut gladius animam a corpore separat,

tutem redigunt, propter timores nocturnos, scilicel
propter insidias diabolicae fraudis, quibus improvi-
dos pertrahunt ad noctem seternse damnationis.

Juxia Aftftg6gefl Y«fo leetultis MomOttis tet
80t0ma be&Hludo, iff qnk requiMclt ^cclesia, qude
jam migravlt de hujos muitd} exsilio. Hftne s^ta-
giftia fortas ex Israel ambiuni, qtiia omn^s Veterls
et novi Testamenti saneii Denm videntes eam cir-
cumdant, tenentes gladios, id est, prsemia ei mon-
strantes, quse jam receperutit, pro hoc quod in vita
gladio rerbi salutis cotitra vitia pugnavemnt, quando
ad bella spiritualla docti, id ^si, exercitati erant ;
uniuscujusque ensis super femuf suum, quia cujus-
que itterces apparebil, quam pro hoc recepit, quod
Q ense discretionis llbidinem cartiis fesecavlt, propter
timores noctumos, id est ne esset socius cum dae-
monibus in nocte seternse mortis. Kegioa, domurr
conrivil ingressa, multis comitata filiabus Jerusalenk
admirantibuf, ascensum ejus ad lectuih Salomonis,
horlaiur ut aecum inireni Bd cODviTiam, laadBOi de-
corero domua, dioena :

Ybrs. 9, 10. — Ferculum fecit sibi rex Salomon de
lignis Libani, columnas ejus fecit arenteas.reclina'
torium aureum, ascensum purpureum media chari"
tale constravit propter filiai Jerusalem. Bt ideo me-
cum intrate, et in tam celebri domo, celebre convi-
vium frequentate. SciHcet Ecclesia gentium lectus
Christiet domus conylvil ftictd, omnes de Judoeis vel
gentibus invitat, ut per fldem veniant, in se per dilec-

sic veriNim Dei animam a vitiia vd maloa a bonis q lionem requiescant, epulas aeternae dulcedinis per ope-

separai. Per femur notatur generalia. Doo femora
suni dvaaleges, pcr qaaa doetores gignuBt filiosipi*
ritalea; iimares nocittrni aual inaidi» diaboli, qo»
ducoai iacauios ad «temaa lenebraa infeni. Ui
ergo ensis eorpua secaas soper femvr pooilar, ila
verbum Dei reaeoana vilia, snpor predicaiiono
uniBBCHJuaquo do Vetori el Novo Teatsmeoto prola-
ta dominatar, oi eagiialionea ab anima et mala
opera a coqMre ampulol, el iiiioe Ecoicai» hseredee
regoi Dei pariat, el timorea nociamoa, sciliOM iosi-
dias diaboli, et veraoiiaa hmreiicorum ficeiesie hos-
tium repoUat.

Notanddm quod Deus in senario numero omnia

rationem ineant. Perculum est a^quivocum : fercu-
lum est refectorium, est el lectus, et est mensa, et
discus, et clbus, a ferendo dicium. Traditur quod coe-
naculum grande, stratum, in quo Christus cum apo-
stolis recubuit, quando corpus suum eis tribuit (Marc.
XIV, 15), in eodem loco fuerit, ubi olim Salomon
hoc ferculum fecit, in quod reginam introduxit.

Sciendum vcro quod» juxta liitoram, rexSaloaion,
multis deliciia afiluena, tale coosisioriam voli rofe-
ctorium fecit, ut hic scribitur, in quo leoium, ei
mensam auro et gemmis ornalaro, habuii, Esl aatom
consistorium domus judtcii, roftclorium domoacoa*
vivii.

407

HONORII AUGUSTODUN. OPP. PARS II. -EXEGKTICA.

M08

Sed juxla allegoriam, Christus fecit domum judi- A e«t purpura, scilicet Ecclesia, quae sequens Chrisli

cii, in qua judicat bonos ad gloriam, malos ad poe-
nam. Fecit etiam et domum convivii, in qua reficit
corpore et Evangelio suo, omnes in se credentes,
dicens : Venite ad me, fide et dilectione, (mnes qui
ItUxnatis in tribulationibus mundi, et onerati estis
peccatis, vel pressuris, et ego reficiam vos seterna
refectione (Matth, xi, 28).

In qua domo lectum et mensam, id est claustra-
lem requiem, et sacram Scripturam posuit, ut vide-
licet in laboribus saecuji fessi, in lecto requiescant
et famem verbi Dei patientes de mensa cibum perci-
piant. Salomon namque, quod sonat pacificust est
Christus, qui inimicilias inter Deum et horainem

vestigia proprio sanguine est purpurata. Perhunc
ascensum ad Christum scandunt, qui exemplo mar-
tyrum sanguinem suum fundunt pro Christo. Media
strata sunt charitate : Quantum ad litteram pavi-
mentum inter duos parietes medium erat marmoreis
etvitreis crustis mirifice stratum, omnibus historiis
ad dilectionem pertinenlibus distinctum. Variae
quippe imaginum formse erant operi illi impressae.
Signilicat autem ia domo Domini turbam fidelium
agriculturae insudantium, qui imagines dilectionis
sibi impressas ostendunt, dum proximis in necessi-
tate rebus suis subveniunt. Hunc omatum fecit Sa-
lomon, propter filias Jerusalem, quia Ghristus ec-
clesiam, domum suam, disposuit, ut quidam in ea

solvens, ct omnia m coelis et m tems pacificans, . , , . , r . • a ^

. . ' , . «1 ^»jI.«„ i?«^i^ D smt columnae, quidam reclmatonum, quidam ascen-
qui est Rex gloriae, regens smgulos ordines Eccle- B .,_ ,_.._.._ /»__. /•!?__ *

siae. Hic fecit sibi ferculum, id est domum convivii

sus, quidam per opera charitatis fiant filiee Jerusa-

de hgnis Libani, scilicet Ecclesiam de omnibus ele-
ctis ad honorem sui.

Libanus quippe est mons in terra repromissionis,
ad cujus radices oritur Jordanis, cujus ligna sunt
cedri, pulchritudine et proceritate super omnes ar-
bores, et imputribiles, odoriferse eta vermibusillae-
sse. Gum in sacra Scriptura ponuntur nomina mon-
tium, vel urbium, vel locorum, tunc, aut nominum
interpretatio, vel situs locorum, vel rerum ibi ges-
tarum, signifioatio notatur ; et licet tota illa pars
Scripturse quae agiographa nominatur, plena sit si-
militudinibus, tamen prsecipue iste liber per simili-
tudines est contextus. Ghristus per similitudinem di-
citur mons, quia doo notantur in monte, scilicet fir- G
mitas et altitudo, ita Christus firmus et in potentia,
et altus in virtute. Hic mons secundum Danielem
totum mundum implevit, quia Christi praedicatio
totum orbem replevit.

In hunc montem, secundum Isaiam^omnes gentes
ascendunt, quia in Christum omnes gentes credunt.
Super hunc montem, secundum David, civitas Dei
aedificatur {PsaL xlvii, 3), quia super firmam fidem
Christi, et ardua praecepta ejus Ecclesia fundatur.
Libanus dicitur candidatio, et Christus est candi-
dus, quia de casta Yirgine sine labe peccati natus .
De quo monte oritur Jordanis, quia de Christo or-
tus est baptismus. Hujus Libani ligna sunt omnes
electi^ fide pulcbri, spe proceri, charitate odoriferi,
de quibus facta est Ecclesia domus convivii. Colum-
nae, quae hanc domum sustentant argenteae, sunt
apostoli, et corum successores episcopi, praedica-
tione recti, eloquentia et vita mundi, qui verbo et
exemplo sustentant domum Domini. In hac est re-
clinatorium aureum, communis vita claustralium, in
qua se Christus inclinatad pausandum, et ipsi a la-
bore mundi requiescunt ad Deum contemplandum .
Quod est aureum, quia sapientia purum, cbaritate
fulgidum . In hac ascensus purpureus est martyrum
chorus, proprio sanguine purpuratus. Purpura ex
sanguine piscis conficitur; piscis est Christus, qui
in humano genere latuitutpiscis in undiS| sed captus
est hamo nostrae mortalitatis. Cujus sanguine tincta

lem aeternaepacis.

Tropologice autem sic intelligitur : Ferculum fecit
sibi rex Salomon de lignis Libani, hoc est lectum
cedrinum, columnas, id est spondas lecti fecit ar-
genteas, reclinatorium, ubi caput reclinatur, fecit
aureum, ascensum, scilicet scabellum, fecit purpu-
reum, media stravit charitate, scilicet lectistemia
erant intexta rebus charitatem exprimentibus. Le-
ctus de liguis Libani factus^ est sancta anima, de
exemplis sanctorum requies Christi facta, ciuus co-
lumnae sunt quatuor principales virtutes, scilicet
prudentia, fortitudo, justitia, temperantia. Quae sunt
argenteae, scilicet splendidae, quia faciunt animas
splendidas, quas sustentant ; hujus reclinatorium est
aureum, scilicet bona cooscicntia, in quam reclinat
se sapientia, ut aurum pura, et in camino tribula-
tionis excocta. Hujus ascensus est coelestium appe-
titus, quia quodammodo ascendit, dum terrena con-
temnit, ca^Iestia appetit ; qui est purpureus. Quia
qui per ardua virtutem gressus molitur, mox a malis
persecutionem patitur, et sine sanguinis eflfusione
martyr efficilur. Media sunt strala charitate, quia in-
ter reclinatorium aureum et ascensum purpureum,
mediae sunt vigiliae, eleemosynae, jejunia quae chari-
tate condita erunt accepta, sine charitate non pro-
derunl, facta hujusmodi lectus factus est, propter
filias Jerusalem, hoc est, ut fideles animae filiae Ec-
clesiae in eo requiescant, et sponsus Chrislus in eis.

^ Anagogice vero sic exprimitur; Ferculum fecit
sibi rex Salomon de lignis Libani, id est mensam
cedrinam, coluranas, id est pedes mensae fecit ar-
genteas, reclinatoriam aureum, in quo antiqui sole-
bant prost prandium caput reclinare, ascensum gra-
duum purpureum media eharitate constravit, id est
mensale formis charitatem repraesentatibus variavit.
Mensa est sacra Scriptura,in qua diversa sunt deli-
ciarum fercula. Ferculum est etiam discus a fe-
rendo dictus, quod iterum est sacra Scriptura ferens
vitae fercula. Haec mensa facta est de lignis Libani,
quia sacra Scriptura facta est de prophetis et apo-
stolis Judaici popoli in cultu nnius Dei dealbati) et
postea in baptismate Christi candidati. Utrumque

409

EXPOSITIO IN CAXTICA CANTIC.

410

eniffl sonat Libanus^ scilicet dealbatio vel candidatio, A Judaeoruni;quaDdo crucifixerunt Christum, ideo alia

Quae ligna sunt imputribilia^ quia facta eorum sunt
coram Deo durabilia. Hujus mensse columnse, scili-
cet, pedes sunt quatuor intellectus, id est, historia,
allegoria, tropologia, anagoge. Quse columnae sunt
argenteae, quia Scriptui-ae sunt eloquentia splendidse,
bujus reclinatorium aureum est corpus Dominicum
sine labe peecati purum .

In igne passionis excoctum, claritale immortalita-
tis fulgidum, in quod se Deus reclinavit, dum huma-
num gcnus visitavit. Hujus ascensus est purpureus,
id est, sacra crux sanguine piscis Christi purpuratus,
per quam Christus ad gloriam Patris ascendit , et
per quam Ecclesia peregrinans eum sequens ad gau-
dia scandit. Media strata sunt charitate, quia omnia

Translatio habet : /n die solemnitatis et lcBtitice.
Vcl in diademate vident regem, quando mente vident
Christum iu humana carne , quia circumdedit eum
mater sua Maria in die desponsationis illius, id est.
in die incarnationis , quo humanam naturam sibi
sponsam fecit, et in die laetiiise cordis ejus, scilicet
in die resurrectionis, quo assumpta huraana natura
jam immortalis facta in setemam laetitiam est trans-
lata; vel Virgo mater multum de immortalitate iilii
est laetata.

Ad litteram etiam filise Sion sunt egressae videre
Christum in spinea corona , quando multitudo po-
poli et mulierum plangentium ad crucem eum se*
quebantur, quibus dixit : Filias Jerusalem, noliie

opera Christi ab incarnatione usque ad passionem B flere super me, sed super vos {Luc, \xiu, 28), etc.

vel ascensionem plena sunt charitate. Yei mensa
sacrae Scripturae plena est poculis charitatis. Qu»
charitas in medio, id est, in commuoi est posita, ut
omnes per eam funt fili» Jerusalem coelestis, et in
lecto aeternae quietis, et in reclinatorio aureo, scili-
cet in splendore aetemae clarilatis quiescant, et men-
sam aeteroi convivii adeunt ac nuptias Agni cum
angelis peragunt.

Postquam regina adornata advenit, rex coronatus
ad convivium procedit, et per plateas civitatis praeco
conclamat filias Sion ad videndum coronatum regem
Salomonem in diademate, et invitans dicit.

Vebs. II.— Egrediminif fHice Sion , et videte regem
Salamonem in diademate quo eoronavit eum mater
sua, in die desponsationis illiuSy et in die UBiitUe cor-
iis ejui» Vox est praedicatomm praeconum Christi
fiiias Sion , id est omnes Ecclesias , per mundum
invitantium ad visionem coronati Christi. Sion est
mons in Jerusalem , super quem est arx in Jemsa-
lem, quae dicitur turris David, et dicitur specula,
Jerusalem dicilur visio pacis, Sion ergo iigurat pne-
sentem Ecclesiam, quae per speeulum in a^nigmate
il Cor. XIII, 12), adhuc speculatur futuram gtoriam.
Jerasalem autem designat Ecclesiam regnantem in
coelis , quae jam fruitur visione pacis aeternse , filise
vero Sion sont omnes Ecclesiae per orbem difTusae,
filis universalis Ecclesi^e. His dicitur a praedicatori-
bus, scilicet aeterai Regis praeconibus, Egredimini
de Babylonia filiae Sion et videte regem Jerusalem

Juxta moralem sensum filiae Siou ad videndum
regem coronatum egrediuntur, cum animae fidelium
de ignorantia ad scientiam, vel de mala conscientia
ad confessionem, vel de mala conversatione ad bo-
nam conversationem convertuntur, ut corde visam
Ctiristi patientiam sequantur, quam illa die habuit
quo ei Jadaea mater sua spineam coronam imposuit,.
et mente contemplentur illam gloriam quam ei Pa-
ter dedit in die solemnitatis et la^litiae, id e&t, in die
resurrectionis, quo eum gloria et honore coronavil,
et super omnia opera sua constituit {PsaL viii, 67).
Juxta altiorem sensum filiae Sion egrediuntur ut
regem coronatum videant, quando animae de corpo-
ribus egressae coeli palatium ingrediuntur, ut regem
C gloriae in decore suo videant , quo eum mater sua
coelestis Jerusalem coronavit, quando Deum homi-
nem, victorem diaboli, a Deo coronatum, cum trium-
pho excepit, in die solemnitatis et laetitiae, scilicct
in die ascensionis, quo aeternam laetltiam Ecclesise
contulit. PraBCone per urbem clamante et populum
ad convivium invilanle.^Iiae Sion de domlbus caler-
vatim evolant, regem coronatum ac reginam gem-
mis ornalam videre properant. Quam rex araplexus
per singula membra laadat, laudalara muUis mune-
ribus donat, scilicel apostolica tuba per orbem into-
uante et populos nationum ad aeternas epulas invi-
tante, omnes gentes de domibus idololatrine prorue-
runt ad videndam aeterai Regis, Christi, et Ecclesiae
gloriam festinaverunt. Chrislus Ecclesiam ad se ve-

: r, -j •nwi 'j. -'n nientem duici amplexu excepit, multa charismata ei

coronatum. Quasi domi in Babylone residet, qm m U "•''"7;" """^ ^ . , . j j. 1

confusione infidelitatis latet. Quasi de Babylone
egreditur, qui de infidelitate ad fidem Christi conver-
tilur.

Filiae Sion ad videndum regem Salomonem in
diademate egrediuntur, dum Ecclesiae per orbcm de
priori vita per fidem egressae Chrislum, Regem glo-
riae, veram pacificum, in spinea corooa admirantes
contemplantur : qua coronavit eum roaier sua Syna-
goga in die Parasceves, quae fuit dies desponsalionis
illius, quo eam desponsavit sanguioe suo, et in die
laetitiae cordis ejus, hoc est in die Paschae, quo Ise-
lata est, quod eum quasi malefactorem cum latroni-
bus crucifixit. Salomnis namque dies erat Paschae

contulit; hanc per singula membra laudat, dum
operafidei in singulis ordioibus Ecclesiae comprobat.
Tota quippe Ecclesia est unum corpus, cujus capui
est Christus, caput Chmti Deus (/ Cor. xi, 3), cujus
corporis membra sunt diversi ordines electorum,
qui in septem hic distinguuntur , quia scptiformi
Spiritu diaponuntur. Cui dicit :

CAPUT IV.

Vers. I . — Quam fulchra es, amica mea, quam
pulchraeset decora! Quasi dicat, 0 Ecclesia, prius
inimica cum esses in Babylonia, nunc amica ad me
conversa, jam sciens secreta mea, quam pulchra es

4ii

HONORII ADGDSTObUN. OfP. t^ARS H. -^ BXEGETICA.

m

es ift 6rti8tu tirtutiirtr, ^alde palclifa iBleriils iti ftde, A las ettttt in htetnbrJi dais pcfseqcHnr. Aeefvu»

pulchra exterius iu opere, et decora, id e$t t^lde
chara in p^aedicatione^ ({uia faciis qa» doces, exe/tiplo
ostendis qute AoAes. OcuH tui columbdtum, ciiM
membfadorporis inScriptarapoimdtuf, tunc aotantu^
ebruiti offlcid; ctim ates vel animalla bonuntur,
eorum tuiS6 Hdtaniuf flatafae vel dolores. OcalonWi
ofticium est de eapite Iticere , et dorpdri ducatam
pi^bei^e. Coliimbab vero simplices sunt, et alias aves
n6n lacdunf . Ocali er^o ficclesise 6unt epis6opi, et
alii praelati, provi&ores ejus, a capitc Christo lucentes,
qid eotam herminibiift verbo et opefe lueeixt; et ^
clesiaifi , c^rpoft dbristl , exeApIis et scripturli ad
vitam daeaut. m oculi sunt ot ocoli oolumbafadi, M
est, ut aptl dttees Ecclesiarum, qui Mlumb» sadt^

quW s«p(edi mmi tabew, ut «lft«bt«e|,ie»B;u;.';7ru7;v78'dltoM;\Tdr;rin;oc^^^^^^
naturas

lapidufb est mnliitudo martyf^im^ qui eohgregairtur
ad Christum. Hunc acervum bon licet Laban xii
tran$eat, quia diabolo noii licet tit qaehiquam de
credentibus ia Ghristum nooeat.

Veis. %, 3. — DenUs tui iicut gro§ei detonsa-
rum, subaadis ovium. Dentes mordeat< et cibum
comminuunt, et in corpus mittunt : Oves autem
aiios lacte alunt, et lana vestiunt. Dentes igitur
Ecclesis sunt expositores sacrae Scripturae u( con-
fdssores , qui haereticos mofdaces remordent , et
diiram litloram Scripturs expohendo conterudt, et
in diemoriam Bfcclesiae quJKsi ventrem trajiciunt.
Hi sUnt sicut greges detonsaruiti ovium ^ hoc est|
similes sunt illis qui sub apostotis omnia relique-

Yel ipsi ocuii tui colufnbae sunt , qula siihplices
sunt, et nemineiii labdere quserunt. Absqite eo qtlod
intriniecus lalet, icillcet absque chdrilate, quse id
solis oculis ineis apparet; in verbo et exeinplo piil-
cbrli es quo exterius appiires hominibus , sed piil-
chriores cbrkfri nie, quo lates ihterius iii charitate
et in vif tiitibus. Tel tu pulchra es praedicatione , ih
praetatis oculis tuis, absque hypocrisi, et haeresi,
qUae intrlnsecus latent , in hypocritis eft haereticis.
Capilli tui sicut greges caprarum, Capilli caput
ortiant et munihht, daprfb ve^o ad alta ascefndnnt.
Capilli Bcclesise sunt populares, qai eiim fide ornanty
ut agricol^, vel armis mudiunt, ut nirlites ; greges

muniter vixeruot. Hi lacte doctriaae proximos ahmt,
et rebus suis^ ut lana pauperes vestiunt , et sicut
oves mortuae carnibu« pascunt, pelUbus vestiunt :
ita isii carae morlui » Scripturis suis ficclesiam
pascunt, exemplis vestiunt. Quae oves ascenderunt
de iavacro hoc est de virtute in virtutem asceUdunt,
ut in baptlsmate loti promiserunt. Omaes illae oves
sunt gemellis fetibus , quia omnes illi conteSmplo-
res muhdi sunt pleni gemina dilectionc, et quos
Christo docendo pariunt gemina dilecfionc doclos
reddunt. £/ steritit non est inter eas, oves subau-
dis, sed ejicitiir quia nilllus apud religidsos vftcat
a bona operatione» et inulilis ab eia secludiiur :
Sieut vitta coecinea labia tua : Labia secrela cor<^

caprarum sunt mdltitudines fideliuni, quaa sub apo- C dis aperiuat» vitta autem capillos slriiigit ne de-

stolis de virthte in virtuterh iscenderuilt ad mar^
tyflum.

Ad horum exempium, ut capilli ionumerabiles
de laicis in Ecclesia martyres effecti sunt. Qui
ascenderuhtf de monte Galaad, quod dicitur acer-
vus testimonii , et intelligitur martyrum exercitus
Christii qui testimonium perhibcnt Ghristo, dum
sanguinem pro eo fuderunt, et ipse Christus est
mons Galaad de quo ascenderunt, quia suo exemplo
praecessit , quem patiendo secuti sunt , qui teslimo-
nium perhibebit eis, quaodo confitebitur e6s coram
Patre, qui hic eonfessi sunt eum coram hominibus
(Matlh. Xi 32).

Hisloria talis eat : Jacob a palre beDedletus, apud _. , -, - ,- , - - ,

Labail in Mesopotaniiam est peregrinatusj iibi duas ^ ttue. In genis est verecundia ; mala autem punica

fluant* Labia Beelesia» luat magistri, qui docendo,
aliis aperiuDt^ qun deoles scilieet expesitores ei-
posoeriwli Hi suiR siout vitta eocciaeaf hoe esi
sicul iili qui in primitiva Ecolesia passioaea Chri-
sti doeueranlt el errantes a peccatis prohibu«riint«
Coccinum quippe est rubri colorisi el praeferl
pralium sangmois Chrisli , quo redempta est fio-
clesia, quod isti proximis referaDt, et eos ab illi*
cilis verbo al exemplo, ut vilta stringttDl ; Et elo-
quium tuum dulce. Dulce esl eloqnittm doctrioas
cum quis opera implet quod verbo docel, qoia
cujus viia clespiciuir, hu>tis etiam sermo coolein*
nitor.

Vess. 3. — Sicut fragmen mali punici, ita gence

uxoreil aaoepil) duodedim filios genuil, ad patl*em
rediil. Quem Laban perseoulus eomprehendil , fos-'
dus dum eo iniit; pro ligoo taujus foeieris acervum
lapidum coDgregaYeruat, quem Galaad) id esl, aeer-
vuib lestimonii oomiaaveruDl, ut neuler illoram
huac ad nocendum alleri Iransirei. iaoob esl Ghri-
stus, Laban diabolus. Jacob a patre benedictus in
Mcsopotamiam mittitur, et Cttriftlus a Patre bene-
dictus in mundum roittitur, qui apud Laban prin-
cipem hdjus mundi peregrinatur. iacob ticcepit
duas uxores et genuit duOdecim apostolos , ille ad
pairem reveftitur et Laban eum persequitur, et
Christus ftd Hirm In cccluffi revenltui', et dlabd-

sunt rubea, punica esl terra Africa , a pomis , id
cst phoenicibus illic advenientibus dlcta, ubi cre-
scunt mala granata, scilicet pomae granis plena
nimis rubicunda, et significat passionem Christi,
vel martyrium in Ecclesia. Geoas Ecclesiae sunt,
vereenndantes peccare, ut sunl monachi et ere-
micae. Hi sunt sicut fragmen mali punici, hoc est
sicut illi qui sub apostolis Christi exemplo passi
sunt, et casti fbdrunt. Sicut enim fragmen mali
punid exteriud rub^t, interias albet. tla isti exte-
rius rubent passione, interius albent caslitate,
et pleni suut granis , id est bonis cxemplis , abs-
que eO qiiod Intrinsecus latet, scilicet absque

413

EXPOSITIO IN CANTIGA GANTIG.

414

charittte que ui corde latet, vel absque fomite pec-
cati quod in niembris latet.

VkA6.4. — ^icui tunU David eOllUm tuum, Gutn
piDpria nohiina iki Scritituris ponUDtui*^ tune iilit ib-
terpretaiio ttothitiis, aul ofliciUm personflS; iiut rei
ab e& ^tae sigdificiltid notaiur. Si quidem in tit^U
cfaissedeh boec triii coiisidienlnturi stilicet interpl*e-
t^tio nomihis, qui tti rexjusHHie, et officium re^ale
ei sacefdol&lts ; et sacrificium panis et vini ab eoob-
latttm. Qui pteeBguravit Christum, qul est i-ex jUBti-
tiae ei Verus sacerdoft, qui obtulit in saerificio cor-
poris sui panism et vinum. Similiter in Oavid tria
considerantlif, Vidttlicet interpretaiib nominis, qui
est dekidieMfiKs vel mdnu fortit ; et officium» qtii
fuit rei et prbpheta, ei res ab eo gesta, (ttiod pu-
ghans Goliid superavit. Qni similltet* Ghristom si-
gnificbvil, t}tti est t^t gloriiei et ihlUA gldria lUt deidi-
dBrallilis, in ^Ue^ tin^eli deMerdnt pretpiceH (/
Petir. h iV), tX est V«tii8 pHspheta; quilk otnnla futunt
pMBditll ; m M mtiii fbrtls, qufe (bmtn diaboidm iii
chiOd Vicit. Qblluni juiigit corpua et eaput; turfis
aui«lh tamnil isiV^s th hbstibuft. GoUum efgd fitcle-
sise ftUnt ih 8l*ri][ithris sapibdtes^ Eecle&iam ve^boet
ekt^pio Jting^teb Ghristd. SieUt turris Divld in-
ex)MigtMlbiiii, hdc e^t sicut primitiva Eede^id a Ghrl-
sto vero DHVid, scilicet desiderdbili et mdnU fdrti,
ut Inriris ftlttdtltd eohtfa persecuiored et hffireses,
donis Bpfritds sadicil mudita, itft iati munimine Stsri-
ptUktirUkti h Ghristd !<unt firmati, Hd dbfendeuda fi-
dei ftdifibih^ ad repeilenda hostium tela» ut muniant
cived tlehirAlem quod suut simpliees, a civlbds Ba-
byloail qhbd suiit hffiretici, Judsei, Pagadi, falsl
GhristllUii. Qwie turrls (tditlcaia est cnm pi*opugha-
culi$, hde tftst Ula Bt^elesin munlUi e6i inbxpugnabl-
libus Scripturilft setltentiit, qulbus se defetidAt Ab
inihiicli. Yel apostili fhetiint ejus prot)UgtlacUl4,
quia almis patientise eontraiDfidelespugniverudtpfo
Bceie§ii.

Mille clypei pendent ex ea. Quia innumeraB ratio-
num defensiooes collat^ siint illi Eoclesiae, quibus
se ab adversariis defendat, et ibi pendet omnis ar-
matura fortium^ quia ad exemplum proposita sunt
ei omnia opera illorum, qui fortiter vitia vicerunt,
ut Joseph loxuriam, Moyses avaritiam, sic isti qui
sunt cbUum EcclesisB et turris David, (|uia kcole-
siam Ghristo juugunt, et cives ab hostibus muniunt,
habent propugnacula authenlicos libros, habent
mille clypeos ionumeras Scripturarum et ralionum
defcosionesi habeut omoem armaturam fortium, sci-
licet omnes passiones marlyrum scriptas^ et vitas
sanctorum sibi propositas. Aliler turris David est
sacra Scriptura, ad munimen Ecclesiap sponss sus
contra hostes a vero rege Christo constructa, haec
est sedifictita cum propugnaculis, id est cum authen-
ticis libris, in quibus prophetae et apostoli ejus pro-
pugoatores prse ea pugnant et eam defendunt. th
had turri pendent mille clypei, qnod sunt ^mnes do-
ctrinae ju^torufn, et veteris et tiovl t^titthedti; et
omMa armltarlt fi^tium,' qudd mni ^ettlplH 6iftJtiiiM

A sanctorum, qui alids contra vitia fortes faciunt.
MUIeoarius numerus muUipUoatur per denarium ei
centenarium. Deoies enim oentum sive centies de-
cem, sunt mUle, et denarius decies repetitus efficit
centenariumi et ilem centenarius decies repetitusef-
ficit miUenarium. Perdenarium inteUigitur prsemium
in vinea Ghristi, id est in Ecdesia sub Deealogo le-
gis laborantibus promissum ; per oentenarium vero,
maltiplicitas virtutum, quie toties per Deoalogum re-
petilur. Per millenarium autem plenitudo gaudioinim
quae dabitur victoribus pro justilia certantibus seu
pugnantibus.

MUie ergo clypei sunt univars» doctrinee justo-
rum/ qui sub Deealogo vixerunt legis, in mttitipli-
citate virtuium pre plenltudiBe gaudiomm } his af-

B mis Ecclesiam muniunt, qui ooUunl ejds eiislunt.

YeIis. 5, 6. -^ Duoubeta iuasicut duo hintiuli ca-
preas gemelli, Ubera adtnlnisirant lae parvuUs, hin-
null autem Velociter currudt ut sint Iti excelsis.
Ubeha tSccIesiffi sunt doeti Id utfaqUd legd, qui par-
vuUs ih Ghristo iufundudt lac ddtitrinae mulsum de
uttaque lege. Duo hinnuU sunt activi et contemplti-
tivi, id est s^culares ei spirituales in flde Ghristi
adhuc parvuli, qai veldciier currhdt ad lac doctrinse
utriusque le^is, vel giiminst^ dilectionis et donscen-
dunt de vaUe lacrymarum; ut haMtent In altis cce-
Idrum.

Hi sunt sicui duo hinnuU caprea^ gemeUi, hoc est
similes sunt duobus popuHs sub primitiva Ecclesia
ad fidem de Judaeis ei getitibus cohversis. Quae Ec-
C ciesia fuH caprea, quia sicut caprea alta petit, ita
ipsa de lege ad graliam conscendit. £)i eJoshionuU
sunt gemeUi, quia sicul gemeUi eodem lacie nu-
triunlur» ita Judaei ad gentiles conversi/ eadem doe-
trina Christi et iisdem saerameBiis.

Qui hinmli pasemftnr in lUnS; id esi fideles iof
utraque vita deKchinttsr m virtntibns iHoraM, qui
fuerufrt utilia eaodidi in casti^te, et odoriferi Id
sanethate, donec aspnret dies, hoie esi donee Veiaiat
plena Dei cognitio, ei inelinentMr umkra^^ id est
trinsest ignorantni. Qoandia hic in niundo nmt/ lac
utriosqQe legis de lAeribtin matria E6clesi» sugunt
in liltis, id est in fiorrbus Si;ripturArun^, et exem-
plis sanctonnn pas6antur. Postquam Hla die^ seier-
nsa clarilatis advenerit, et sol jnstittse Cbristna il-
D luxerit, nec doeendi, nec discendi nltra tempus erit
sed oonsnmmatis omnibus hujus vitse tenebris 6ny-
nes ut sol fulgebunt, quia Deum sienli est in aequs-
litate Pa;tris videbunt.

ftota septem medVbra spodsaea s^dnso laudata, Id
est septem ordines electorom in ficclesia. Qui sunt
ocoH» qni ocCulfa perspiciunt ; capiHi, qui a vitiis
plfilni foramen acus, id est portam c(cli transecmt ;
dentes, qui improbos corfigndft ; labia qtii secretA
Scripturse apcriunt: genae, qui de peccafis propriis
vel itHenis erubescunt; coUum, qui vitalem fiaCum,
vet cibos doctrinse prsedicando seterna gaudia admi-
nistMnt ; duo ubera; doCti in utraque lege de duobns
popuUs. Jnxta moralem sensdin dponius mcfmlmi

415

HONORII AUGUSTODUN. OPP

sponssc collaudat, cum Christus singula opera fidelis A
animae comprobat ; habct quippe et ipsa sua mem-
bra, sibi congrua, quibus peragit sua ofticia quse
est amica quia facit Christi prsecepta. Quae bis dici-
tur pulchra, quia ab originaliet actualilabe estpur-
gata, cujus oculisunt ralio et intentio, quarum acu-
men spiritales sensus Scriplura; cernit, et sequenda
intendit, qui oculi sunt columbarum, si simpliciter
implet quse facienda videt. Hujus capilli sunt subti-
les cogitationes de capile ejus, id est meute proce-
dentes, qui ul greges caprarum ad Galaad ascen-
dunt, cura ad imitandos martyres intendunt. Dentes
ejus sunt juges meditationes quibus duros sensus
ScriplHrae conterit, et in ventre memoriae Irajicit,
qui sunt ut ovesdetonsae.quiaa supertluis cogitatio-
nibus.suntnudse, iabia ejus sunt confessio, qua ore 3
confitendo ad salutem, aperit, quod corde ad justi-
tiam credit. Quse labia sunt vitta coccinca dum con-
fitetur sanguincm Christi esse pretium redemplionis
suae, et per banc cohibet capillos, id est cogitatio-
nes suas a peccatis. Hujus genoe sunt verccundia,
qua erubescit peccare, vel peccasse. Qu® sunt ul
fragmen mali punici, quia exterius rubenl charilale,
interius albescunt castitatc; collum ejus est intel-
lectus, qui jungit spiritum et animam, dum utrum-
que intelligit unam esse subslaatiam. Quod collum
est, ut turris David cum prop u^naculis et miile cly-
peis, quia intellectus sapientis animse munitus est
mille Scriplurarum sententiis. Ubera ejus sunt sa-
pienlia et scientia, quibus prsebet indoctis lac doc-
trinae, quae sunt ut hinnuli caprem, quia parvulos q
in Christo, id est humiles Eccle^^iae lacte doctrinae
nutriunt et ad alta virtulum provehunt.

Juxta Anagogen altius intelligitur de Ecclesia per-
egrinante. Et ne aliqucm moveat quod synagogam
ei Hcclesiam dicimus : diiferentiam ponamus earum,
et prius de synagoga et Ecclesia. Synagoga est mul-
titudo fidelium sub lege. Ecclesia est multiplicitas
crcdentium sub gratia. Synagoga dicitur congrega-
tio, quod pertinet ad irrationabilia vel lapides quia
Judiei baculo legis congregabantur ut duri ad
cultum Dei. Ecclesia autcm dicitur convocatio,
quod pertinet ad homines, quia Chrisliani verbo
praedicationis convocati sunt ad fidem Christi.
Primitiva Ecclesia dicitur numerositas juslorum ab
Abel usque ad Christum, proprie autera primi- D
tiva Ecclesia cst universitas fidelium, per Chri-
stum et apostclos de Judaeis et genlibus primo
tcmpore collccia. Ecclcsia gentium est multitudo
credentium per apostolos et eorum succe$sores,de
omnibus gentibus ad fKlem Christi perducta. Uni-
versalis Ecclesia est omnis Christianilas pcr mun-
dum diffusa. Ecciesia imperfectorum est populus in
activa vita degens, qua^ hoc mundo utilur tan-
quam non utatur, et dileclionem proxiini scrvat
dum eis necessaria subministrat. Ecclesia perfe-
ctoruni est clerus in contemplativa vita consi-
stens, qui mundum transgressus dilectionem Dei
legendo et orando implcre nititur. Ecclesia per-

, PARS II. — KXEGETICA. 416

egrinans cst multiiudo in utraque vita coelestia su-
spirans.

Ecclesia in coelis regnans est turba animarum
quae pra»sentia Christi sui sponsi jam fruitur. Ec-
clesia igitur peregrinans sua habet membra, sicut
et primitiva Ecclesia habuit sua. Ecclesiie ante le-
gem oculi fuerunt patriarchae, qui ei Cbristum
praefiguraverunt. Ecclesise autem sub lege oculi
fuerunt prophela», qui ei Christum praevideruni
scriptis. Ecclcsiae sub gratia oculi fuerunt apo-
stoli, qui eam signis et miraculis ad Cbristum per-
duxerunt. Ecclesiae peregrinantis oculi sunt epi-
scopi et alii praelati, qui eam praedicatiouibns et
exemplis ad vitam aeternam perducunt, quae amica
Christi dicitur, quia ad cocleslia secreta vocatnr.
Cui bis dicitur quod pulchra sit, quia in acliva ct
contemplativavita, fide et opere est speciosa. Hujus
capilli sunt pueri vel laici; dentes spontanei pau-
peres, labia clerici, gense monachi, collum eremi-
tae, ubera magistri. Ipsa esi columba, quia septem
donis Spiritus sancti est plena ; ipsa capra, quia
pelil aha ; ipsa ovis, quia innocens ; ipsa vitta, quia
religione districta ; ipsa malogranatum, quia gra-
nis bonorum operum plena ; ipsa turris David, quia
ab haereticis inexpugnabilis ; ipsa caprea, quia eli-
git a malis bona. Per has virtutes in suis membris
regoat jam in coelis. Ecclesiam peregrinantem prae-
figuravit tabernaculum lloysi in itinere deportatum .
Ecclesiam regnantem pr^figuravit Salomonis
templum, in palria aediBcatum : in tabernaculo
erant sancta, in quibus populus immolabat, erant
et sancta sanctorum in quibus sacerdotes offere-
bant ; per sancta accipitur activa vita, in qua sae-
culares militant; per sancta sanctorum contempla-
tiva vita, in qua spirituales laborant. Sed et cun-
cta praesentis Ecclesise mystcria, in eodem taber-
naculo sunt expressa. Tabernaculum de loco ad
locum mutabatur, et a populo ad patriam tcndente
portabalur. Sic Ecclesia de inferiori, ad meliorera
statum mutatur, donec peracto itincre hujus vitae
in patriam paradisi transferatur. Templum autem in
patria a Salomone septem est annis aedificatum
de tribus materiis, scilicet de sectis lapidibus de
mari sublatis, de lignis cedrinis, et dc auro pu-
rissimo, quia Ecclesia templum Dei in superna
patria, a Christo vero pacifico per septem dona Spi-
ritus sancti in habitaculum Deo coaedificatur, de
tribus ordinibus elcctorum, scilicct de conjugatis in
salo saeculi tribulationibus quadratis, de continen-
tibus in virtutibus odoriferis, de doctoribus in ad-
vcrsilate ut aurum cxaminatis et sapientia fulgidis.
In hoc templum translatum est tabernaculum, quia
praesens Ecclesia transferlur in illius jam regnantis
consortium, ideo el regina austri de ^Ethiopia venit
in illud templum, quia haec Ecclesia de tenebris
mundi intrabit in coelum.

Postquam rex cum regina convivium iniit, inde
surgens ad montem myrrhae, id est ad Libanum
abiit. In Libano quippe arbores crescunt, de quibus

417

IJXPOSITIO IN CANTICA CANTIC

il8

myrrba et ibus c6lliguDtur, quem regiDa cum iilia-
bus Sion ad videndum regem cgressis est subsccu-
ta, cl ab eo bac laudo. est excepta.

Vers. 1. 8. — Tota puJchra es, amica mea, ct
macula non est in te, Sciendum est ad litleram quod
rex ditissimus Salomon turrim in Libano regio
sumptu fecerat , in qua habitare in aesate soli-
tus erat, propter temperiem aeris, qu.'e ibi erat
propter fluenta Jordanis. Sed et hoc magnopere
notandum quod in hoc Cantico amoris solummodo
verba amantium repnesentatur, facta autem subin-
telliguntur ; quia nimirum adhuc cantantes in cho-
reis non facta, sed verba amantium reprsesentant in
cantilenis.

Allcgoria talis est, postquam Ecclesia genlium in
consorlium Chrisli esl recepia» cl a convivio cor-
poris ejus est refecla, raox partim iu montem myr-
rhae crcvit, partim in collem Ihuris surrexit^ quia
protinus ut Christum regem suum pro se passum
cognovit, excrcitus martyrum contra tyrannos bcl-
lura suscepit, et turba confcssorum pugnam contra
ba;relicos iniit.

Blyrrba corpora mortuorum condiebantur, thus
vero in sacrificium Deo ponebatur. Mons ergo myr-
rha? est mullitudo martyrum, qui in altam virtutem
palientiae instar moulis creverunt, dum variis tor-
mentis pro Chrislo mortificali sunt. Collis vero thu-
ris est numerositas confessorum, qui sanctitate in
populo, ut collis eminebant, et se in odorem suavi-
tatis Deo offerebant. Ad hunc montem el ad hunc
collem vadit Chrislus, dicens : Yadam ad montem
myrrhae, et ad collem Ihuris. Quasi dicat Ecclesiae
ad se venienti : Agmen mllitum meorum, scilicet
martyrum, video in certamine pro me laborare.
Vadam ergo, et fcram auxilium praeliantibus patien-
tiam dando, et coronam gloriae vincentibus pracpa-
rabo. Veniam et ad aciem confessorum, ut pugnan-
tibus succurram sapientiam subministrando, et vi-
ctores gloria et honore coronabo. In hoc monte et
in hac colle Christus per fldcra stetit ; et cunctos
cnneos sui exercitus, id est omnes ordines Ecclesiae
per totum mundum pro juslitia certantes oculis mi-
sericordiae vidit, et Ecciesiam laudavit, id est talia
opera comprobavit, dicens : Tota palchra es, ami-
ca mea. Quod est dicere : 0 Ecclesia, amica mea,
sciens Patris secreta, tu pulchra es in oculis, in ca-
pillis, in dentibus, in caeleris membris tuis, in pa-
titinlia, in coustantia, in sapientia. Ergo tu pulchra
es ei macula criminis non est in tC; ut aliquis in pu-
gna, lormentis, vel vitiis viclus deGciat, sed armis
justiliae pugnans victor existat. Ergo in omnibus
membris tuis post pugnam veni ad me, et coronabo
te, Veni de LibanOy sponsa mea, veni de Libano,
veni, coronaberis de capite Amana^ do vertice Sanir
et Hermon. Hoc est, coronam ex gcmmis de bis mon-
tibus sumptis imponam tibi. Libanus mons est Phoe-
niciset dicitur candidatio, vel dealbatio» Per Liba-
num accipitur hic Judaicus populus, altus in regno,
et candidus divino cultu. Per Libanum ctiam intel-

A ligilur gentiiis populus, qui erat altus in imperio,
dealbatus mundana gloria, dicilur ergo, veni dc Li-
bano, sponsa mea, veni de Libano, quasi dicat : 0
sponsa rac», pariendo mihi spiritales filios, veoipcr
fidem cum magno comilatu de Libano, id cst de
Judaico populo divino cultu candido, veni cum nia-
gna multitudine de Libano, id est de gentili populo
impcrio, et gloria mundana dealbato, vcni ad rae
eliara cura turba lapsorura ad pocnitentiam con-
versorum, et cum his et pro his omnibus, co-
ronaberis.

Nola quod sponsam dc Libano ad coronam vocat,
ad quem eum sccula fuerat, quia Christus hunc
coronabit, qui eura ad alla virtulum s(!cutus fuerit.
Et undc coronatur sponsa : De capitc Amana et ver*
tice Sanir et Hermon. Amana est mons Ciliciae; qui
et Taurus, Sanir et Hermon montes Judai^ae, in qui-
bus leones et pardi habitant Montes sunt, reges et
principcs, qui in superbiam extolluntur, in quibus
daemones habitant ; qui sunt leones, quia crudeles,
pardi, quia variis arlibus raaligni. De his corona-
tur spcnsa, cura pi*8edicatione sua daeraones expule-
ril, et principes ad Christum converterit.

B,:

Araana dicitur inquietus, vel turbulentus vei Deus
vigiliarum, Sanir vero fetor vel nocturna avis^ Uer-
mon anathematixatio, Caput Amana est diabolus,
caput eorura, qui sunt Araana, id est inquieti, tur-
bulenti, roordaces, in maUtia vigiles. Ipse est etiam
vertex eorum qui sunt Sanir, hoc est, fetentes lu-
Q xuria, et in nocte ignorantiae ut aves instabiles. Et
ipse est vertex eorum, qui sunt ut Herraon, id est
anatbematizati, hoc est excomraunicati propria ini-
quitate. De his raontibus gemrase ad coronara spocsae
eliguntur, dura per eam tales ad poenitentiam conver-
tuntur. Conlra bas acies ipsa dimicat, et vincit, dum
eas ad bonum convertit. Coronatur etiam de ctibi-
Ubus leonum, de mcntibus pardorum. Leo signifi-
cat aliquando Chrlstum, aliquando diabolum, ali-
quando superbum principem. Leo Chrislum signili-
cat ut ibi : Ecce vicit leo de tribu Juda, propler for-
titudinem, quia vicit diabolum, et quia ieo tertia
die catulum suscitat : sic et Pater terlia die Chri-
stum. Leo significat diabolura, ut ibi : Adversarius
vester diabolus, tanquam leo rugiens, circuit, quas-
rens quem devoret (I Petr, v, 8), et hoc propter sn^
vitiam. Leo etiam significat principem, ut ibi : Libe-
ratus sum ex ore leonis {II Tim. iv. 17), hoc est, de
poiestate Neronis, et hoc propter excellentiam. Leo
namqueest rex bestiarum, el be.<%tiae in Scripturis po-
nunturpro naturis earum. In hoc loco leones si-
gniiicant daemones. Horura cubilia sunt profani et
immundi . Pardi vero sunt haeretici in dogmaie er>
roris varii, quorum montes sunt haeresiarchae, sci-
licet episcopi et magistri eorum, superbiet eloquen-
tia tumidi. In talibus daemones ut bestiae in antris
habitant. Contra tales pugnant membra Ecclesiae, et
pro his victis et conversis coronatur Ecclesia. Ali-
Ver, Amana dicitor excelsus, et pater notatur, qui
super omnia exaltatur. Sanir dicitur de9»a lucerna,

D

4{9

nONORII AUGUSTODUN. OPP. PARS. H. — EXEGETICA.

i20

et Christtts intelllgitur, qui est lucerna Bcclesiae td A tute, venit in senectute, venit in decre^iita aelate, ve-

vilam. Hermon autem dicitur consecratio, et Spiri-
tus sanctus aecipitur, per quem Bcclesia in baptis-
mate consecratur. Caput Amana, vel vertex Sanir,
et Hermon est Deus Pater, de capite ergo Amana,
vel vertice Sanir, et Hermon Bcclesia coronabitor,
quando a Deo Patre pro fide Filii, et consecratione
Spiritus sancti in gloria exaltabitur. Nunc rex miii-
tes instigat ad pugnam, ut accipiant vit^e coronam,
nemo enim coronabilur, nisi qui legitime certaverit
(// Tim. iiy 5). Legitime certare est usque ad no-
ctem, id est usque ad mortem pugnare, hoc est vi-
tiis et peccatis resistere. Hos coronari, est seterna
gloria sublevari. Dicit ergo :

nit quoque ad fldem in baptismate, venit ad requiem
in termino vitae, venit ad gloriam in resurrectione.
Et lioc de Libano, id est de candore virtutumi el sic
fit sponsa Christi in amore ei conjuucta. Aliter tres
sunt abrenontiationes. Una cun quis abrenuntiat
diabolo. Secunda cum abrenuntiat s»culo. Teriia
cum abrenuntiat semetipsum et sequitur Christum.
Anima ergo de Libano ad Christum venit, cum pom-
pis diaboli in baptismate renuntiat ; venit de Libano
cum deliciis mundi renuntiat ; venit tertio cum vo-
luntatibus propriis renuntiat, et obedientiae majo-
rum se per omnia mancipat. Haec coronabitur, pro
hoc quod fugit de monte Amana, hoc est, de his

qui sunt inquieti et turbulenti, et quod fugit de
VBaa, 9. — Vulnerasti cor meum, uoror mea B "^^"^® ^*"^** ®* Hermon, id est de his qui sunt in

sponsa, Qttaai dical : 0 Ecalesia, aoror mea» id est
cohceres regni et sponsa raea, panens mibi filios
coharedes coeli» iiod sit tibi onerosum causa mei,
subire oertamiois laborem ; qqia ego prius caosa
tui subivi pugtta^ sudorem, in qua vulneratus sum
ttsque ad mortem • Per eor amor intelligitur, qui io
corde esse dieitur» et oontineos pro contento poni-
tur ; et est similitudo, ab illo qui nimirum aliquam
amat, et ejus cor amore vuloeratQr. Ita Cbristus
amore Ebclesifle vulneratus est in eruce. Prius Tnl-
nerasti cor meum, quando causa amoris tui flagel-
latus sum, ut te facerem mihi sororem, seilicet regni
cohsredem, iterum vnlnerasti oor meum, qnando
amore tui in cruce pendens vulneralas snm, ut te
sponsam mihi facerem glori» partieipem, et hoc tn n
uno oculorum tuArum et in uno cjine eolli tui, Si-
militudo est ab illo, qui eapitur pulchritttdine oculo*
rum, yel crinium pueiise. Stcut Holofemes indith.
Oculi Ecelesfee sunt pnelatt ejus, qot eam dueunt
ad coelestia. Crines snnt ^us subditi, coUum ejos
sunt perfecti, quos omant taies capilli. Unum ocu-
lonmi vel crinium, est unitas ffdei, qnam habent
praelati et subditi. Pro hac unitate placuisti mihi, et
amavi te, per hsBC vulnera suscepi, et pro hac de-
bes tu pugnare, ut possis coronari. Hoc totum di-
citnr spons» ad regnum designat», ut accipiat eoro-
nam aemul», id est gloriam angelic» natur». Haec
dicttur amiea, quia sponsns ei aperuit Scripturse se-
creta ; hnc soror, quia fecit eara sibi eolMsredeni :
hsec spOMa, quia parit ei ftlios regvi. Tropologloa

peccatis fetentes, et in bono instabiles, et a bonis
excommunicati, et pro hoe coronabitur, quod nunc
est Spiritus sancti lemplum, cujus cor prius erat
cubile leonum, id est daemonum, vel quod segregat
se ab immundis, qni sunt cubilia dsemonum, et de
montibus pardorum, de superbis falsorum fratrum.
Haec cor Christi vulnerat, dnm ei poenitenti per in-
dulgentiam eompatitur ; cor ejus volnerat dtun ei
desideranti per gratiam condeseendit. El hoc in uno
oeulorum, id est in una iotentione, quando unam
rem tantura petit a DominOt ut inhabitet in domo
D&mini omrUbus diebus vitce suas (Psal xxvi, 4),
hoc est omni tempore Christi, qui est vita soa. E£
in uno erine colli sui, id est iii una cogitatione io-
tellectus, quA intelligit esse imum Deum summtun
bonum. Anagogice moas, quem rex adiit est coBlum,
quod Christos rex gloria» subiit, quod esl moBs
myrrhae et collis thuris, id est habitatio martymra
et coBfessoram ibi conspicitQr, amica tota pulefara,
hoc est Eeclesia regoans in omsibus ordinibus suis
gloriosa. £t macula non est in ea, quia illa aula non
reeipit uUam peccati nacularo, et quia aageli suot
sine peoeato, oporlet et eos sine maeula esse pec-
eati, qui eis suat ooequaodi. Hsec veoit de Libaiio,
id est de candore mundanae gloriae in principibus,
veoit etiam de Libano, id est de albedine vif tutum
ia spiritstibus, venit de Libaoo ia baptizatis fide-
libus. Hasc de capite trium montiua eoronabitur,
quia 4eitate trium parsonarum gloriAcatibur, quod
ioBunot -vocabttla monlium, Amana quippe sonat

moas royrito est coBtemptattva vita ; oollis verd ^ essceisus, per quod Pater iatelUgit^, Samur, lueer-

UMris aeliva vtta; Gontcmplalivi myrrha sturt, ^uia
eamem suam eum vitiis et eoneufiseeniiis morlifi-
caverant {Gal, v, t4). Aetivi vero thus soot, qoia
bonis adibus Deo odorem suavilatis offerunt. Ad bos
Christos v»dil, dum eis io tri^ulaliooibas el laiiU'-
ttoaibos siri>veoit. In his ftdelis aBima tola est fMii-
cfara, qiiando m omaibos mandatis et justifiealiooi-
bus Domiai esl sioe qaerela, vai quando Deum ex
tola diligit virtule, et proKiaMim sieat seipsvmi. la
hac non esl macala quaa^o caral hsresi et eolpa.
Umt vsMt ftde, vaait et operalioBe, veail prsediea-
tione, veatt etiam ad CMslom cogilalieDe, val lo-
caliooa, vanil opara; vsmI niliiloflBmios ia juvea-

na, per quod Filius aeeipitor, Henaan consecratio,
per quod Spiritus sanctus inauitor.

Ex nerotaem moveai quod dirersse sunt ioterpre*
talioaas reonliom Hebmorum, quia ialarprelalio-
aes «ominom routantur, seeoadom Seriptore dtver-
som seasam. Aliquando aamque in booo, aliqoando
aeeipiuqtur in mato. lo beno aecipiuotar quaodo
ad ierusalero, id esl ad moltiMdinem fidelium refe-
ruotor; in mafo vero quando ad Babylonem, id esl
ad tnfideles refeniBtor. In ilki gloria vtdebil regina
regaiB glerise, dileettiffl sutnn majestete ooroaatnm,
qoetn hte vidil soo anore ia erece vuhieretoffl. Ibi

iii

EXPOSITIO IN CANTICA CANTCC^

m

erit ucuin oculorum et criniuai, id C6t unilas prsela- A rantur ; fonte lacrymtrum lavantur; in paradiso

torum et subditorum omnium illa viaione fraenr
tium, qnorum erit f^audium Deus pacis, et concor«-
diie dolcedo omnium. Regina de LibanoadcoKK
nandum vocata, cum maximo coraitatn yenit. In quo
comitalUi quadraginta ex fortiasimia Israel ad bella
dootiasimoa tenentes gladios, et fiiias Sion babuit,
Cttm quibua pognam contra Amana et Sanir et Her-
mon pro corona inivit, et victrix regem adiit, quam
ipae hic laude exoepit.

VBas. f 0-4 5. -- Quam pukhro! iunt mammo! tucg,
i&ror mea, sponaa^ usque iurge, aquilo. In qna mul-
tiplid laude fortia faeta ejns in bello gesta replicat,
qood videlleet pngnatnrda mammis armavit, ube*

Scripturarom reficiunlur. Bt sic io hortum delicia-
rum ad fontem vits» Cbriatum transferuntnr. Post
haec decem legiones pugnantium per decem gcnera
arborum paradisi, scilioet per cyprum et nardum
et reliquas notantur, quia qui armia prieceptofum
in hac pugna doaudant^ ad denarium preimiorum
perduountur. Ad ttUimuro fona et puteus in laude
ponuntur, quod fivangelium et lex inteUiguntur. Quia
Christus bellatores suos lluenUs legis et Evangelii
refioit, et laureatos ad refrigerium perducit. Dicit
ergo rex nutrici regime: Quam pulehn» sunt mam*
me tusB, soror mea sponsa : MeUora auntuberatua
vino. Marom» sunt puellaruro lao non habentium»
sed habilfs ad lac habendum* Ubera vero sunt mn*

riboa ad certamen informavit, in prwllo saocios un^ B ^^^'^™ ^ habenlium, et ab uberlale diountur. Mam-

gnentis euravit, pavidoa labiis eonfortarft, lassos
in pugna melie et kcte pavit, vestitos in pn-
gnam reraisit, vielores in horto diversis herbis et
fonte refecit, in paradisum ad diversa genera po^
mornm introdoxit. Deinde in laode decem legiones
describit, qoas eontra aoies hostium in pugnam
dbexit. Per haec omnia mullipHcitaa Ecclesise gen^
tiiun notatur, qam de Libano, id est de candore
mondaBie glori» cnm roagno comitatu eredentium
ad Cliriatnm venit. In qno comilatn reges, et prin*
eipes profanoa, et omnia generis et professionis,
et eonditionis soeioa babuit, cum qmbns spiritaTe
belhim oontra dmnonea animanim hoslea iniit, et
eoroDam vitaa a Rege glori» promemit. I>e qua po^
gnn unus de dncibus ^m dixit : Mon ett nciii col

m» Ecclesi» sunt infantes in schoHs disceotes, et
aUi in fide rudes adhuc lac doctrio» sugentes, ei
nondum aliis docendo proferentes, sed ad proferen-
dum habiles. H» mamm» valde pulohr» sunt, quia
multum Deo placent, qui sunt in discendis virtuti*
bus, qu» sunt arma contra vitia studiosi, quibus
quandoque sunt oontra bostes Deipugnaturi. Ubera
vero Ecclesi» sunt migistri, in utraque lege dooti,
qui lac doctrin» pueris docandis infundunl, et os ad
spiritale bellum instruunt. Vinom quod inebriat et
dementat est sscularis philosophia, qo» mentes
homiuum inflat et in jactaotiam elevat. Ubera autem
Ecclesi» sunt meliora vino* quia doctriua magis»
trorum de utraque lege perlata est utiUor, quia io
geroina diiectione sdifjcatur; quam phiiosophiea

luctaiw adveriui camem et ionguinem, ned ad^ " ^^^^^^* ^«« "^"^^ ^^»*- Notandum quod toties

vmui frnuipei et potestatei (Ephei. vf, f9).
Qnod eat dtoere : non eat nobis pngna eontra homi-
nea, sed oontra demones. hem alins fortis pr»lia->
tor dieit : Mtiflia eit vita kominie super terram(Job
vu, 1), euneUi Oehui quibui nunc milito, exipeeto
donec veniat immutoHo mea (Jok xiv, 44). Pidelea
quippe miUtant in castris regis sui contra eives Ba-
byloni» pro corona quod est immutatio, quando ju.
sti ut sol fulgebunt, et aequales angelis erant. Nota
artificialem ordltiero. Prius corona meiitieBem fe-
cit» deiade pugoam subintiilit, eum p«gnA praBoedal
et corona qu» est pr»mittm pngo» seqiiatur, quiA
nimirum eorona pugnantibus promitiitur, vincea*
tibus dabitur. £t hoo notaadum quod in hao la«ide

repetit soror et sponsa. Per hoc datur fiducia Ec-
clesi» quod sit coh»re8 Christi, ut soror fratris, et
consors regni ut sponsa regia. Et odor veitimentO'
rum tuorum iuper omnia aromata^ uaguenta Eo*
cleai» sunt virtutes spiritalium qui quasi ungoeotia
vulnera peccatorum cnrant, dum eos ad virtotes io*
formant. Aromata sunt qu»dam odoramenla ox
multis speciebus ad condienda mortuorum corpora
confecta, aed sunt superstitiosa quibus quam naaxi-
roe Jud»i utebaotur, per qu» carnales obaervanti»
superstitiose notantur. Odor unguentorum est
Cama virtutum spiritalium ex charitate orientium,
vel opiDlo operum qu» fiunt per Spiritum* aan«
ctum. Hic odor eat super omoia aromata, hoe est.

hisioria defioil, aicut aliqwando allegoria, vel tropo- D ^3«»» J>eo placel. quam omnia iegis saoriiicia, quB

logia, vel anagoge non per omaia currit. In priinia
sex inatmmenta spiriialis pugn» laudantur, sei^
licet mamm»» ubera, uaguenta, labta, liHgwt, vesli*
mentfli, pcr qu»sex»tatespugn«ntiwiiiOl%ntiir. 8i**
quidem per mammas iofsBte^ per ubern pueri» p«r
uoguenta adolesceatea, per labia iavenes, per eor
sub Hogua seaes, per veatimeata deerepiti fignran-
tur: Qui sex operibus misericordi» in hac pagna
laboraot, ut coronam aenarii^ <|0Qd est pleattna
gaudium* perc'\piant. Deindo tria rafogia pogaaiH
tium ponuotur» sQilicet hortoa, foaa, paradisus, qaia
in hoc bcUo peccatis vulaeraU in horto catboUc»
Ecdesi» herbis pcmteat^ et contasaioaia ^

fuerunt horum figura. U»c ideo in Caatieo aoK>ria
introducuntur, quia pagaai contendebant cum Chri-
stianis de philosophia ; Jiid»i de leg aii observaniia;
Christiani confidebaal in sola divina gratia. Philo-
sOphi affirmabant salutem horainam ooasiare ia alU'*
dio sapieati» : Jud»i certabant eam constare in re«
Hgioaelegalisobservanti» : CiiristiaBicertabanteam
constare ia fide divio» grati». Haoo sentantiam
sponsus judex approbat, iilorum coateationera ro-
probat» diceas : Meliora suot ubefl^ taa vioo, hoe
est, melias est studiom io sacra Soriptiira. qua gra^
tia qu»ritur/ qoam ia philoaophia, qiiia arbiirium
sine grafia aakitem non operatur. Et odor aagttea*

423

HONORIUAUGUSTODUN. PARS 11. - KXEGETICA.

' iU

(orum tuoriim super omnia aromata, id esl magis
placent mihi doctrinse et virtules spiritalium, quam
omnes traditiones Pharisseorum carnalium .

Vers. II.— Favus disHllans labia tua^ sponsa.
Labia Ecclesise sunt illi, qui aliis doctrinam nar-
ranl, quam ipsi de uberibus matris Ecclesiae suxe-
rant . Haec labia ut favus distillant, dum dulcem do-
ctrinam ,quam a magistris hauserant auditoribus
dulciter instillant. Favus est mel in cera.Mel au(em
in cera est spiritalis intelligentia latens in littera.
Sed favus distillat, dum dulcis allegoria de littera
manat. Aliter. In favo mel lalet, cera videtur; sic
fragilis caro videtur, in qua sapientia ut mel in cera
absconditur. Mel et lac sub lingua tua, lingua est
interpres cordis, quia quod cor cogitat hoc lingua
profert. Cor Ecclesiae sunt sapientes, qui per spiri-
tum sapientiae divinos sensus concipiunt, et eos scri-
bunt. Lingua vero ejas sunt, qui ea interpretando
proferunt, quae illi, lU cor, conceperun(. Mel est
dulcis doctrina allegoriae, quae doctis congruit :
Lac vero est simplex doctrina historiae, quae par-
vulis, id est, indoctis convenit. Mel et lac sub lin-
gua Ecclesiae esse dicitur, cum utraque doctrina
allegorica et historica corde concepla, tanta verbo-
rum dulcedine profertur, quanta dulcedo in melle
et lacte sentilur. Et odor vestimeniorum tuorum
sicut odor ihuris, vestimento nuda fetidas tegitur.
Vestimenta Ecclesiae sunt bona opera, quibus tegi-
tur turpitudo praecedentium delictorum. Od^r crgo
vestimentorum est exemplum bonorum operum,
quibus contra vitia pugnaturi, quasi lorica vestiun-
tur^ qua possint, omnia iela nequissimi ignea ex-
siinguere (Ephes, vi, 46). Qui oder est sicut tburis,
quia sic placet Deo studium bonse actionis, sicut
incensum orationis . Odor enim thuris designat in-
censum orationis, ut scribitur : Dvigatur ora-
tio mea sicut incensumin conspeciu tuo (PsaL
C31L, %),

A clusus in aclivis, qula muniraiiie doctorum contra
haerelicos est circumseptus. In qno borto herbae et
tlores sunt quique fideles, fide et opere florentes .
Similitudo est ab horto paradisi, qui dicitur undi-
que igneo muro esse conclusus, et cuslodia angelo-
rum munitus, ut homines inde prohibeat ignis an-
geli daemones ex eo arccant. Ita Ecclesia hortus
Dei est, divino pi aesidio et igneo rouro circumdala,
et angelica custodia munita, ut nec daemones nec
mali homines ei ad nocendum praevaleant. Hoc ideo
dicitur, ut in spirituali pugna eorum impetus non
timeatur, cum eam tanta praesidia muniant. In hoc
horto et fons qui eum irrigat, scilicet sacra Scri-
ptura, cujus fluentis Ecclesia irrigatur. Hic fons est
signatus, quia sacrae Seripturae intelligentia est cum

Q littera signata, sicut sub aigillo scriptura, ne iodi-
gnis pateat quid secreti sponsa hebeat. In hoc horto
etiam est fons baptisma, in quo lavantur criminum
vulnera, qui est signatus, scilicet sancta cruce vei
verbo Dei coosecratus» ethnicis sigillatus, cathe-
chumenis reseratus. Aliter, Foos sordes abluit, si-
tim exstinguit, imaginem reddit . Qui fons est Cbri-
stus, qui est fons vitae, de quo fluunt flumina aquae
vivae, scilicet dona Spiritus sancti, quibus irrigat
hortum Ecclesiae ut proferat spiramina florum vitae.
Hic sordes peccatonmi abluit, silim sitieniium ju-
stitiam, salietate suae visionis exstinguit, imaginem
Dei amissam aoimabus reddit. Hicerat signatus, quia
carne quasi sigillo erat velatus. Nunc est signatus,
quia in gloria patris a nobis celatus. Hic etiam fons
David patens scribitur, quia misericordia Christi

^ omnibus poenitentibus patet, ut lacrymis se abluant,
sicut David vuhnera sui reatua in eo layabat, Sed
et ipsa Ecclesia e.st fons, quia spiritali gratia et sa-
pieiitia redundans, de qua manant plena fluenta
doctrinae, quibus plantaria horti sui irrigat, ut plu-
rimas emissiones proferant. Emissiones sunt vir-
gulae de arboribus vel herbis pullulantes. De qui-
bus subditur.

Vers. 12. — Hortusconclusus, soror mea, sponsa^
hortus conclusus. In his qui sunt mammae, id est,
imperfecti, es hortus conclusus et soror : in his qui
sunt ubera, id est, perfecti, es hortus conclusus et
soror sponsa. Iterum in his qui suntodor unguen-
torum tuorum, id est contemplativi, es hortus con-
clusus; in his qui sunt edor vestimentonim, id est,
activi, es hortus conclusus. Item in his qui sunt
labia, es hortus conclusus : in his qui sunt lingua,
es hortus conclusus. In horto crescunt herbae me-
(licinales, ct diversi flores. Hortus est Ecclesia in
qua multae sanctorum virtutes sunt, diversae herba-
rum speeies, diverais vulneribus peccatorum me-
dicinales. In hoc horto sunt varii floresdiversi ele-
clorum ordines, martyres, ut rosae, confessores, ut
violae, virgines, ut lilia, alii fldeles, ut alii flores.
Hujus horti hortulanus est Christus, qui et sponsus,
qui eum plantat gratia, irrigat doctrina. Hic hortus
est conclusus in contemplativis, scilicet praesidio
angelorum contra daemones munitus. Hic etiam con-

Vkrs. 13, 14. — Emissiones tuoe paraduus malo-
rum punicorum cum pomorum fructibus, Hortus
Ecclesiae irrigatus a fonte Scripturaetot virgulta emi-
sit, quod inde paradisus succrevit. Hortus est locus
ubi herbae vel olera crescunt, paradisus ubi arbores
crescunt. Paradisus voluptatis ad litteram est locus
^ in orientis partibus, omnibns corporalibus delicii
plenus, in quo primi parentes fuerunt, de quo p*
pter culpam inobedientiae exclusi sunt. In hor
fons de quo paradisus irrigatur, qui et in qu
flumina dividitur. In hoc est etiam lignum vi
est talis arbor si bomo inde comedisset n ^^V**
corporehter mon posset. Unde post culpam k
tur : Videte ne forte sumat de ligno mtce et ir
cetemum (Gen. \n, 22). Ibi erat quoque
scientiae boni et mali, de quo si comederent
et malum scirent. Ante comestionem firuc'
arboris Adam novit bonum et malum, b
experientiam, malum tantum per scienf
medicus novit dolorem vulneris per sci(

425

EXPOSITIO IN CANTICA CANTIC.

426

per expenentiam ; post peccalum autem oovit ma- A. aromatum, quae casia, robusti et purpurei corticis.

lum, id est famem, sitim et alia incommoda per ex-
perientiam, bonum tantum per scientiam ; quod non
erat in arboris natura, sed in hominis inobedientia.
Qui sunl provincialeg circa paradisum , dicunt ubi
de paradiso immitti flores , et fructus per flumina
quae inde exeunt, unde ille populus vivil. Allegorice
Ecclesia est paradisus, omnibus spiritalibus deliciis
plenus. Paradisus etenira dicitur hortus deliciarum,
etin Ecclesia suntomnimodaedeliciaeScripturarumf
diversarum artium, multarum virtutum. In quo pa-
radiso est fons, id est baptismus vel Christus, per
cujus fluenta, quod sunt spiritualia charismata, irri-
gatur talis paradisus. Qualuor hijgus fontis flumina
sunt quatuor Evangelia. Lignum vitae est sancta

quae ad curandaa viscerum molestias valet, quae pro
sui brevitate a quibusdam inter herbas odoriferas
reputatur, quod sunt patientes pro Christo et pro
fratribus animas ponere parati. Ibi crescit et cinno'
momum arbor brevis, sed odorifera, et dulcis, cine-
rei coloris ad medicamentum usum listulae duplo
prsestans, quod suot pcenitentes, qui se infirmos
reputant, et in cinere poenitentiam agentes, dulcem
odorem Ecclesiae praestant. Cinnamomi arbor habet
Ires cortices : superior dicitur fistula, medius cin-
namomum, tertius amomum. Medius est dulcior
caeteris ; hi autem ab aliquo divisi ex nimio fervore
solvnntur ab arbore quod sunt monachi^ qui se sol-
Yunt a mundo amore Christi. Hae arbores crescunt

crux, cujus frucius est Christi corpus, de quo qui g in illo paradiso, cum universis lignis Libani^ id est

digne comederit, non morietur in anima in aeter-
num. Ligna fructifera sunt sancti; fructus lignorum
sanctorum opera ; lignum seientiae boni et mali est
libemm arbitrium. In hoc spiritali paradiso crescuut
diversa genera arborum, id est diversi ordines ele-
ctorum. Ibi crescunt mali punici, scilicet arbores
Africanae quae proferunt mala punica, vel rul}ea, quae
dicuntur malogranata, id est granis plena, quae sunt
martyres rubei sanguine, operibus, ut granis, pleni.
Has arbores ille hortus fonte irrigatus emisit, dum
sancta Ecclesia, baptismate perfusa, martyres pro-
tulit, cum pomorum fructibus, scilicet cum bonorum
operum exemplis. Ibi crescit et cyprus, quae est
arbor aromatica io iEgypto habens semen simile

cedris et aliis odoriferis lignis , quod sunt universi
fideles, quonim fides et operatio imputribilis et odo-
rifera est. Ibi crescil ^imyrrha et abe cum omnilms
primis unguentis. Myrrha est arbor cijuus succus est
stacte, a vermibus et putredine carnem conservans,
quod sunt eremita vel casti» se in vitiis mortifi-
cantes, et camem suam a patredine libidinis con-
servantes. Aloe est etiam arbor suavissimi odoris,
adeo ut adoleatur altaribus vice thymiamatis; babet
vero succum amarissimnm reststentem putredini,
quod sunt continentes per araaritudinem vitae lasci-
viam carnis reprimentes. Prima unguenta sunt pre-
tiosiora , quae de prirais floribus pretiosarum spe-
cierum fiunt, ut illud Mariae in Evaogelio spicatum

eoriandro, at habuit manna album, sublucidum et p pretiosum, quod sunt praelati et alii primis chari

I. ■ ^ -X ^1__ ^^^.-Zt<._ ^k 2^J^ ...^^..^ ^m^^^l ^^ ••nnnliivraa CmSmfna «AMAii a»i\lj.Mt nMnkSn AMjkJ<ka««! •>••

odorum, quod oleo coquitnr, et inde succus expri
mitur, qui cyprus dicitur, unde regium unguentum
conficitur, ita dictum quod regius morbus eo cura«
tur. Cypras arbor aromatica, abundans in iEgypto,
est spiritalium conversatio, quae primitus florebat
in iEgypto, sive in tenebris hujus mundi quod
jEgyptns sonat. Hujus semen simile est mannae,
quod habuit omne delectamentum, et omnem sapo-
rem su&vitatis ; quia vita justorum habct omne spi-
ritale delectamentum, et omnem saporem sanctitatis.
Semen es»t album, lucidum, odorum; quia eorum
conversatio est alba in castitate , lucida in opera-
tione, odora in charitate. Succus ejus cum oleo co-
quitnr, et in regium unguentum vertitur, quia
iUomm vita flammis tentationum ut aurum pro-

smatibus Spiritus sancti, scilicet primis credentium
donis pleni, qui cum verbo et exemplo flagrant,
quasi ulcera languidamm animarum curant. No-
tandum quod hae species arborum vel herbarum
introducuntur, de quibus unguenta conficiuntur,
quia per has notantur ordines electoram, quasi
cohortes in castris regis militantiam , quoram vul-
nera per unguenta curantur. Ideo et sponsam horto
et fonti et paradiso comparat, quasi ei aperle dicat, Ne
timeas pugnarecontra acies Amana^ quia tales bella-
tores in comitatu habes, de quorum constantia et armis
secura hostes saperabis, et victrix a me coronaberis.
Et tu vulneratos in bello herbis tuis curabis, quia tu
es hortus medicinalium herbarum; et lassos fluentis
tuis refocillabis, quia tu es fons spiritualium aqua-

batar, qaia regius morbus, id est lepra animae ut ^ nim; el victores pomis tuis saturabis, quia tu es pa*

unguento curatur. Hoc unguentum Maria Domino
in domo Simonis leprosi obtulit, quia Ecclcsia suo
exemplo haercticos a lepra animae, scilicet de haeresi
curans Domino ofiert. Ibi crescit et nardus, quae est
arbor aromatica, id est aromatibus apta, sed parva,
bene redolens, et calens, unde optimum unguentum
conficitur, quod sunt humiles et innocentes , qui se
coram proximis parvos, id est despectos faciunt, et
odore atque ardore charitatis saucios in peccatis
UQgunt. Ibi crescit et crocus^ flos rubicundus, id est
aurei coloris, quod sunt sapientes, divina sapientia
fulgentes. Ibi crescit ct /istulay brevis arbuscula

pAxaoL. CLXXn.

radisusi id est hortus pomorum, spiritualium fercu*
lorum. Sciendum vero ad litteram quod Salomon in
Libano talero hortum muro conclusit, in quo has spe-
cies herbamm vel arborum plautatas habuit ; in quo
e( fons Jordanis erupit de quo et subditur.

Vsas. \b.^ Fons hortorumyputeus aquarum vi^
ventium qwe fluunt impetu de Libano, Hortoram
ideo dicitur, quia superius duos hortos posnit.
Aquae viventes sant, quae fluont r Aqua enim qufe
stat quasi mortua est, quasi vivit quae currit. No-
tandum quod dicit , qaae flunnt impetu de Libanoi
quia fluenta Jordanis cum magno impetu fluant do

ii

427

HONORII AUGUSTODDN. PARS 11. — EXEGETICA.

428

fju^oC Jiprch^peni fluvi^np^ 6iQiu9t,, (dQO hic abuad^a-
Ua iLq^a,n(q^ inU^odaciMir, u^ r^d^n4iA(ia pr^Bmioruin
d^q[\c^tretur, qu^ viAM>ribus dabitur, qji^i 9A fiou-
te|i) vio Cbristuqi et^ a^ puL^uin aquaniiA yivau*
tiuro, i4 ^s|, Spirifcui» QQ,q(SAunf)« puieunt apirilMa-
lium donoruii^, perducoiattr. Siquideiif daoem go-
nera arborunji paradi&i poauit, per quae decem ordi-
nea eloclorum apiriiualis para^iai expressil, qui
aub d£oem pneceplia cooiira vitia pugnant, ui prsa-
mium denarii, scilicet coponam gloriaa, peccipiant.
lalia esti fructus hort4; km aulem ejas, id est, ir-
rigatio «^us, eat fons hortorufn etputeus ac^uanim
vivanlinm, qua& fluunt impetu de Libano. Fona est
ubi flumen fuadijtur : puisua ubi aqua in profundo;
ktet* Fona ergo l^ortorufn ast Bvaagetiam, irrigaiio B
SDclesiarum in aettva et contemplaiiva vit^ degen-
tium. Hio fons de Libauo erupil , in horlum Jeru-
salem QucuFfit, de monte Sioa fluxiiy oipaes horlos
orhia irriga^t, quia evangelica dectrina de Chnato
eropit , in hortum ie^uaalem, id eal in primilivain
Gcdesiam, cuourrit, de monte Sion peraposjtolosin
gentaa fluxit, et omoes Boolesiaa irrigavit. Puteus
aulem aquanim est pnofonda lex dtvinorum sea-
suum, qui kleBt ia legia Kltepa, ut in profundo pu-
teo aqaa. Qum aqu» suat viveates, quia eos vivere
faoiuat, qui eas spinlualiter iatelligunt. H» aqwe
ikiunt com impetu de Libano, quia veniuot eura
abuadantia de Jadaioo populo. Libanus enini di-
(Htur dealbatio, et intetligitur Judaious popuhis, di-
viao oahu dealbatus. De hoo Libaao ftienta legis q
et proj^elarum fluxerunt , el per aposlolos cam
impetu in Rcclesia gentfURi maaaveruat , qui Scri-
pturas abttode spiritualiter exposuerual. Aliter Li-
baaus dicitur candidatiot et mfelligitup Christus de
caata Virgine nalus. De hoo Libano aqaee cam im-
petu fluxcirunt, quando dona SpiFitua sancti, t«a-
quam Spiritas torreas in credeates iauadavepunt,
el eos sciealia omoium liaguarttm repleverant. De
his aquis ipse dixit : Qui or6<Ht in me, flttmina de
vmirs efus /luent aqum vivm (h>an, vh, 38), id est,
chariamala S^iritus sancti , qum fMiant eredentes
cum Peo vivere. Hoc totum hio iatrodocitur, ut
soiat spensa quod ita ejoa beHatores replentur do-
otriaa Cbrisli et doaia Spiriltts aaaeti, et ita remu-
nerabuatur, sioul aposlolr, bellatores Christi repkti ^
suat doctriaa Christi, et doais Spirilus sancti, re-
muaerali sunt prmmio vit». Fbas etiam sigaificat
eoa qui capaee&suot verbi Del, puteus vero eos qui
\\% iatelMgoat mysteria. Cisteraa est colleclio aqua-
rum pluvialium, quod sunt dogmata h»retioorofn .
Xrog|^og\c^ 64ta]^ di^im esl, apo^sa Chri^lA, per
amprm ei cQAiufipt^ ^ pftrieiM^ ap^riUN^e« fitiM*
id e$t, bQa^o^erab Uffio eai etiam ejus^ aoroi*, ^ia
9^, cegai cpU^res.OMi eaim. patimdwf persccuHdir
nem proj^^rjfMiiftioim^ ip*Qt*Hfn eU r£gnumcialQf*unk
{it(it.th,.y^l%, Aaim(»<hebe|a«a,B&etthjra siMoMH
gru%, Huju^ mMPffi sMt atudia diaeettii e*
legen^i, quibus haurit lac quo postmodum parvu-

los, id e^t iiQu^clos auiriat.; i^bera ^ ^t^apion-
ti^ ^ s^ejali^, (jl^ (^uibus. laji^ d(^lrinpp i^O^tis m-
UisJxat- hliuA ungueuta^ suo,t bQo^exh^rtjatioaes, q,ui'
bua yulnera ajiimaruin pu/rat , xpa^p^ quam vLautn
sappu]#ria prudeati^. Latiia ^u^ aunt c<^fessip, qua
ore cpnOtetuj;, quod cocde Qxedil , vel peccata. in
copCassiope «p^rit. LingMa ejus est, iut^rpret^lio
Qogilalioais cuxxi bQaum ppj^iliuiu cor4i» ore vel
scjcii^t^ Ipquitur* Ye^UiPi^uta gu^ aupt viruui^, qpi-
bi^s ila^ d^car^iui; t^t qoi;pus vQsl^bu^, i^dc scri-
biiur : ln4fi}t me, Dqmint^ v^sfyneitita fif/;u^ji| ^t
indumfiutfi lastifiQn^ (/^^ w,, IQ). A^im^ ^^mrp
^t I^ortus, quia $ilipili§ bprto , Bt^Hii^ hoqis Siu»-
t^^tiiis u; bortu^ hfirbi^ » p|eaa virtuip^wt t^t boi:-
t^ floriI)^s. Qui l^rlmi ^$t^ cpn/das|)5 , id e&t,
^pIs Qperibu^. <^c«a8^)i(us. ^ da^^t^i^. Ipn^
etiw est (Qia&, c(ui%4e ^a fUuJ^ co^esUa 49C|tri94»
qua^ irrigat alioa hpctpa» ^\\\<k^ fi4el/&^ ^iw^; qui
fuos siguaiculQ saqctse fidei.^^t. sigQ^Ui^ Anio^ sap-
cta^ Qi)iilpii[^iui\9 ^^t par^di^, plpi^ ^pirimalibus
deliqii^; l^^us paradi&i fQns.Qstcbarita^^qpdQ.i^rigat
hupc paradi^uip» ut pilOi(«iat pretio&q(p fnictNiQ.
t^tuor QuxQinai pfM^acjii&i suats quatuQr priui^pales
viriutesj scilicet, prucien^a^ fprtitudp) iustitia» t0.m<-
p«tfaatia, LigQ^m vita^ sfpiQali^; fru,QU|ai ^^
irmpoiUpi^s ; lignf^ fructiiera, «tilQs 4isciplMi8H; fru^
ctu^IigUoru(u WQres picu^uip ; Iigm^> S(9ion|Hif boi?i qt
mali, Qbserv,atio man4ati. ynguenta^if^ sig^a^&^iUc^

bpqit^, buwUita^. et, ali<t. iA(iciat|«lii|W «AimftFtiiu
uQguenia.. Pons Q( putQu^. iA oa c^t^ ^y^ngj^im.^
\^%)\». d^trioKt sive^ s^i^otiit, Anag^MC: pnri^^s
Q^su^t^tiQoiu»^ ^t U«ilMt^tio. saoQlQnjm ia cf^9^ pl^
g^ib^us 4eLi^iis. lu huAQ pnfiadisum raptUf» ^l Bw-
ht^ Qt, iu hj^nQ iptrp^Mxit I«iraiv^Q(t Dqwaua.. Ia )|pc
pc^di^ fQ#s qi^i flui^ 4e Ujcq voluplatia, Qrt.Chri-
si^^ fQni yit« ^n$. 4« oor4e, fli|lri?, 4(».qHQ Wm^

vitft omuAm. Ligawn vit^ «jil»Qei. ^a^iejoUit» ^ol
Spiritua sap^, xita^fi. «^tamam ipspiAAM WlttitHXA-
Fonft ^ p-iiQii^ SiiuArum viveaUum>. ^ ptei¥liivK»

QWi»iui« g;9u4iQnWA< In Q9^m huj.u^ Q%p.itulit 4<#(^t
%pagpgQ« SmuI ergaqvAl^ttor parad«s), sQilicQlpftra.-
cUaus voruptaiis, terres(ri§ ; fMr«4l&uSi e«$rt^liQai4,
cqolcstif.; par^di^uA reUg;iwis. KcclAsisurum; 'Bmdk'
SiMs virtuAia» amnvM:um. PoaiqtAam ^aioa. i«^ Mto
cui^ suji^. \i^ 9accahu.it,, qqcq a^g^ sim. hi9AJM
grave IpeUun^ regipiR^ iiHuJiiit, &ed vim». in^ h!0fftu.m
iMgit, ibiK|u.ei ut. (atro m, m^im latuik Ia quQ ifm
regipa yictorQm exj^citum, refic^rej^ rex. «idrY^oil et
hostem.lat|sate(p rep^ri^ ^ hqi;^.c^)f^fmm^^r
Ivt, aMttc.aus^run^ CulMWQm hprli iavit^iili,. dio^

VEas. 46. — Supge, aquilo, et veni auster, per/tu
hortum meum, SciKcet postquam cessavit perseca-
tio tyrannoram el coronata est patientia sanetorum,
protinus surrexit in Bcciesia vesania hscreticorum,
qus atrocius Ecclesiae belhim iatuHt quam pnus a
paganis pertulit. Pemiciosior eaim est hostis, qui
mtra maeaia positus cives impugoat, quam qui extra
exclusus muros oppugaat. Huo. ergo poil.amlorem

42^

Exposrrio in cantica cantic.

430

pcrsecutionis railites Christi in horto Ecclesias frue-
rentur quiete pacis, ecce torttrosus draro a marty-
ribus victus de antro malilise caput extu!it, virus
perfidiae per agmina Christi fudil, et, ut latro, de
insichis improvisus prosilivit, afque incautos milites
tclis crroris usqucquaque prostravit, siquidem inau-
dilam hseresiro per malignos homines mentibns fl-
dclium infudit, qua totum hortum EccIesiaB quasi
quadam lepra vitiavit. Sed Rex glorise Christus suis
auxilium praebuit, dura universam haeresim pcr sa-
pientes destruxit, et de horto suo flagellis anathema-
tis expulit. Expulso autem Aquilone, Ausfer intra-
vit, qnia ejecta hseresi de Ecclesia, auster, sciliccr
Spiritus sanctus hortura pertlavit, dum veram fidem
doctoribus inspiravit. Et raox fiuxerunt horti aro-
mata, dum sancli Palres protulerunt verx fidei
dogmata. Rcx ergo advenicns, dicit : 0 aquilo, hoslis
maligne, de lalebris tuis surge, el de horto mco di^-
cede ; tu autem ausler, cullor horti, veni, perfla hor-
lum meum, ut fltiaHt aromata iltius, qu» sufficiant
vicloribus. Aromata sunt odoramina, scilicet fruclus
arborum praBdiclarum, nardi, cinnamomi, et alia-
rum Libani. Ideo dicit fluant, quia aromata de arbo-
ribus ardore spirilus fluunt, ul resina de cedro vel
abiete. Aquilo est ventud durus et frigidus, qui tran-
striogit ac flores, necat. Auster vero venlus calidus
et blandus, qui terram solvit ei flores producit.
Aquilo est diabolus, qui duram persccutioncm Ec-
clesiae intulit, et ut striclam terram fideles de fru-
clu boDorum operum prohibuit, el in fide florentes
pcr varia tormenta necavit. Hic in horlo. ut lalro,
ia iosidiis laluit, dum victus in persecutione virus oc-
cultum, ut djaco, haeretica* pravitatis in fidelesevo-
muit. Auster autem est Spiritus sanctus, qui sua
gratia hortum perflavit, dum rectam fidom Ecclesiae
inspiravit, et terram, id est corda subversa de gclu
pcrfidlae solvit, el flores fidci produxit, quo flanle
horli aromata fluxerunt, quia mox fidei documenta
per scripta Patrum redundaverunt. Ecclesia vocalur
hortus per simile, quia sicut in horto sunt lilia, rosae
ct alii flores^ et herb» saUibres, et ilem cardui, urti-
cae et aliae herba) nocivae et inuliles, sic sunt in Ec-
clesia martyres, corifessores, virgines et alii fideles.
Sunt etiam hseretici, schismatici, el falsi fratres. In
his latel aquilo; iii illis flat auster, et de ipsis fluunt
aromata virtutum. Aliter per aquilonem mundi aspc-
ra, per austrum Intelligimtur prospera. His dicitur
permittendo non jubendo, ut ad tentandum surgant,
hortnm perflent, ut aromata fluanl , hoc est, tribula-
tioncs fidclibus inferant, ul exemplo patientiae eorum
et constantiae bene fragrantia, ut Job, ad nmUos
perfluant. Saepius prospera quam adversa animnm
teotaDl, quia adversa. animum ab illecebris car-
nis abstrahunt, prospera vero ad lasciviara alli-
ciunt. Tropologice hortus csl claustrum , flores
et herbse sajubres, fralres in fide et dileclione
unanimes : urlicae et herbae inuliles, sunl hypocrila*
et falsi fralpes. Aquilo in horlo ad tentandum sur-
git^ dum diabolus pqr faJsos fratres concordiam fra.
trum perturbat ; sed auster veniens hortum per-

A flat, dum Spiritus sanctus conventum fratrum in
patientia et concordia corroborat. Aromata fluunt,
dum virtutes prius occuItfD, tcntationibus probatce,
ad notkiam proximorum prodeunt. Anagogicc vero
aquilo in horto surgcl, cum Antichristus adhuc Ec-
clesiara impugnabit, sed auster hortum perflabit,
cum gratia Spiritus sancti, fidelibus constantiam
fidei conlra eum inspiraverit; tunc aromata horti
fluent, quia pro fide Christi martyria redundabunt.
Aliteraquito surget, ut de horto discedat, cum oc-
ciso Antichristo persocutio de Ecclesia recedet. Au-
ster vero hortum perflabit, cum multitudo lapsorum
ad poenilentiam per inspirationem sancti Spirilus
redibit. Tunc fluenl horti aromata, quia exempla
palienlioD et constantioc sanctorum suh Antichristo

p in Ecclesia redundabunt. Aliter aquilo de horto re-
cedet, cum diaboius de Ecclesia ultimo judicio dam-
natus disccdet. Ausler hortum perflabit, cum Chri-
S^us veniens consolalione Spirilus sancli Ecclesiam
recreabit. Tunc horli aromata fluent, quandojusti
aBlcrna prwmia pro meritis recipient. Aquilone re-
cedente, et austro in horlum veniente, regina aro-
roata colligit, quibus victores reficit, ct regem foris
slantera ad epulas victorum invitat, dicens :

CAPUT V.

VfcRS. 1, 2. — Venial dllecius meu$ in kortum
suum, ut comedai fructum ponorum suorum. Sci-
licet persecutiooe per Cbristum aoxiihilalft etha^resi
p ubique damnata, Ecclesia jam in pace et concordia
fidei degens, ct multa tealameata sustioeos, scripta
Patrum quasi aromata coUegit, exemplo illorum
virtutura spirilualiura quasi convivium instlluit, cui
Chrislura intcresse optat, ut opus suum acceplabile
fiat dicens : Qui se promisit mecum usque ad con-
bummationem soeculi mansurum^ ipse Dimc per
gratiam vcniat in me hortum suum, ut qui me iuter
persecutores et hocrelicos illaesam custodivit, nunc
in pace deg^entcm a tentationibus adversitatum, et
prosperitatum inconcussam custodiat, ac de rae ta-
les eraissiones producat, quarum pomorum fructua
ipse comedat, hoc est, taoa spiriiuales velit de me
pullulare, quos sibi ut suavem cibum vclit incorpo-
rare. Poma etenim horti sunt in Ecclesia elrcLi,
Fructus poraorum, aunt opera bonorum. Fructua
pomorura suorum dilectus comedet, cum Chrisius
electos per bona opera bibi iocorporabit, ut suit
unum cum Deo sicut cibus in corpus comedeotia
verliiur. Aliter Ecclesia. doleas Synagogara a lide
Chrisli landiu separari, orat eara sibi associari, di-
cens : Dilectus meus, qui de me horto suo aquilo*
nem diabolum per fidera expulit, el «wstrum Spiri-
tura sanctum per graliam introduxil, el aromatft
charismatum in mc multiplicavit ; ipse etiam per
gratiam veniat in Judoeam hortum suum, ut come-
dat fructus pomorum suorum, id est, ut per fidem
incorporet sibi rauUitudioem coQverteodorum. Mo^
raliter. Dileclus in hortum venit, et fructum pomo-
rum suorum comedit , cum Christus dona sua io

431

HONORH AUGUSTODUN. OPP. PARS 11. — EXEGETICA.

432

coetu spiritaalium nialtiplicavit , et se operibas eo- A
ram at suavi cibo refecit. Juxta altiorem sensum,
dilectus horti finictum comedit, cum Christus ele-
ctos de hoc mundo in gloriam suam assumpserit.
Rex ad convivium regin» ingressus, dicit :

Veni in hortum meum, soror mea, sponsa ; me«-
sui myrrham meam cum aromatibus meis. Comedi
favum cum melle meo, biln vinum meum cum lacte
meo. Per myrrham martyres; per aromata confesso-
res accipiuntur. Favus est mel in cera, et significat
animas in corpore : mel autem extra ceram animas
extra corpora. Per favum exprimuntur hi qui cum
Domino corporaliter surrexerunt, et cum eo corpo-

cum melle meo^ jam bibi vinum meum cum lacte
meo. Favus sunt hi qui in Scripturis dulcedinem
spiritualis intelligentiae quaerunt, et aliis dilucidant.
Mel sunt hi qui epulas divini verbi sibi appositas li-
benter gustant, et his insatiabiliter vesci desiderant.
Yinum sunt fortes coelestium doctores, alios sapien-
tia inebriantes. Lao sunt infirmi adhuc auditores,
qui lacte doctrinse natriuntur ad bonos mores. Hos
omnes ut dulcem cibum mihi incorporavi, et ut sua-
vem potum in me transfudi, quia omnes in gloriam
assumpsi. Nunc alloquitur rex victores in horto
epulantes, hoc est, omnes in Ecclesia de vitiis trium-
phantes :

raiiter ascenderunt. Per mel autem animae sancto-

B

i*um, de ioferno per Christum liberatorum. Per vi-

num notantur hi, qui in primiliva Ecclesia alios do-

ctrinis inebriaverunt ; per lac, hi qui lacte doctrinae

nutriti sunt. Sex ordines electorum posuit quos ad

gloriam perfectorum perduxit. Senarius quippe mi-

merus qui perfectus est, perfectionem innuit, quasi

dicat : 0 Ecclesia soror mea in hsereditate, sponsa

mea in ^pirituali generatione; ego jam veni per incar-

nationem, in hortum meum Judft*am, et jam messui

myrrbam cum aromatibus quia collegi ad me messem

marlyrum in ccDlum cum confessoribus fide et opere

bene olentibus. Comedi favum cum melle, quia quos

corporaliter suscitavi, jam in gloriam sumpsi cum

animabus quas de infemo liberavi. Bibi vinum cum

lacte, quia doctores cum auditoribus jam angeh's in

coelis associavi dicens : 0 vos angeli amici comedite, ^

et vos archangeli, charissimi, bibite et inebriamini,

quod est dicere : Illos quos de terris cum triumpho

adduxi, ut suavem cibum vobis associando incorpo-

rale, et ut dulcem potum in gaudium vestrum in-

troducite. Et sicut epulantes variis ferculis et poli-

bus gaudent satiari, ita gaudete istos vestro con-

sortio annumerari . Hoc totum ideo replicat, quasi

Ecclesiae gentium dicat : Sicut illos de primitiva Ec-

clesia mea incarnatione, passione, resurreciione, et

ascensione jam glorificavi ; ita adhuc convertendos

de Judseis glorificabo. Siroiliter et de te ortos, etin

fide perfectos angelis in gloria associabo. Aliler : 0

soror et sponsa, tu oras ut veniam in te hortum

meum, ferendo tibi contra mundi tentamenta auxi-

lium ; ego autem veni in hortum tempore persecu- J)

tionis, ferens auxilium martyribus : quos jam coro-

navi pro cruciatibus. Veni etiam in auFilium con-

fessoribus, contra haereticos certantibus, quos jam

glorificavi in ccBiestibus ; ita te contra tentamenta

mundi certantem juvabo, ct vincentcm coronabo.

Jaro in horto meo messui myrrham meam, id est

martyres, in Ecclesia amara pro me passos, ad me

in gloriam collegi cum aromatibus meis^ hoc est

cum omnibus qui fiima bonorum operum sunt in-

signes, ut confessorcs. Notandum quod dicit meis ;

quia et hseretici habent suos martyres et suos con«

fessores; qui non Christi, sed myrrha sunt diaboli.

Tu invitas mc ad convivium, jam comedi favum

Camedite^ amici, bibite et inebfiamini, cliaris'
slmi, Quod cst dicere : Vos Ecclesiae bellatores, mei
amici, qui facitis quse ego praecepi meo exemplo, co-
medite favum cum melle, id est tales viros vobis
associate, qui dulci doctrina vos esurientes justitiam
reficiant ; et meo exeroplo bibite vinum cum lacte,
hoc est, tales doctores vobis coadunate, qui vos si-
tientes justitiam vino sapientise inebrient, et lacte
doctrinae nutriant. A talibus sapientia inebriamini,
et repleti charitate eritis mihi charissimi, et eritis
mihi cibua et potus ut ipsi, et vos mihi at illos
incorporabo, ct mecum in gloria coUocabo. Mo-
raliter. Sponsus royrrham in borto metit, cum
Chrislus de coetu spiritoalium mortificantes mem-
bra sua, et crucifigentes vitiis et concupiscen-
liis falce mortis praecidit, et in cellaria beatitudinis
perducit. Aromata metit, cum redolentes in vir-
tutibus ad vitam colligit. Favum cum melle co-
medit, cum dulces in moribus et operibus assumit .
Vinum cum lacte bibit, cum sapientes cum sim-
pUcibus ad gloriam eligit. Juxta anagogem Chri-
stus myrrham et aromata de horto metit, cum
electos quosdam in Ecclesia tribulationibus ama-
ricatos, quosdam virtutibas bene olentes in hortum
beatitudinis colligit. Favum cum melle comedit, cam
doctores dulcedinis in dulcedine aeternae quietis col-
locabit. Vinum cum lacte bibit, cum subditos potum
doctrinae haurientes, de torrente voluptatis suae ine-
briabit, dieens angelis : Comedite, amici, bibite et ine-
briamini, charissimi, hoc est, ita gaudete de societate
istorum, sicut epulantes laetantur de diversi cibi et
potus satietate. Solet quxri a quibusdam utrum homo
esset eonditus, si angelus non fuisset lapsus.Putant
enim lapsum angelorum cansam fuisse crealionis
hominum ; sed hi failuotur. Ratione quippe docente,
et sacra auctoritate consentiente, si tota numerositas
angelorum in coelo perstitisset, tamen multitudo ho-
minum in terra creata es&et. Et sicut angelus in uni-
versitate habel suum locum, ita homo in oniversi-
tate habet suum. Si quidem tota Scriptura clamat
hnnc mundum propter hominem factum ; quod si
homo non esset creatus, consequenter et hic mun-
dus non esset conditus. Quod absnrdissimum est.
Quem errorem Spiritus sanotns pnevidens, et per
Scripturam praecavens quod ante creationcm angeli

433

EXPOSITIO IN CANTICA CANTIC.

434

vel hominU creatas sit pronuntiat , clamans : in A talls folt, et omnes qui in illo statu nati sunt. I^josti

principio creavit Deui ctBlum et terram {Gen. i, 1) :
coBlum autem et terra est mundus. Ad quid fedt
coelum ? ut esset habitatio angeiorum. Ad quid ter-
ram? ut esset habttatio hominum. Domino autem at-
testante angelus et homo simul facti sunt , dicens
ad Job : Eece Behemoth quem feci tecum {Job xl, i 0),
quod est dicere : Quando feci angelum, feci et homi-
nem. Sacra autem Scriptura omnia simul facta cla-
mat dicens ; Qui manet in cetemum creaM omnia
simul (Eccli. xyiii). Igitur homo non propter ange-
lum, sed propter seipsum factus est : mundus autem
propter ipsum factus est. Et iapsus angelorum per
hominem reparatus est, quia Deus creator homo
&ctus est, consequenter et homo Deus factus est.

Item ifuaeritur utrum Fiiius Dei esset incamatufl,
si homo non fuisset iapsus. Putant enim casum ho-
minis cauaam fuisse Christi incamationis ; sed hi
Don falluotar. Ratio enim manifeste clamat, et sacrBB
Scriptura auctoritas consonat, quod, quia homo in
paraidiso peccavit, propterea Deus hominem assum-
pserit. Ab »temo quippe erat apud Deum prsedesti-
natum quod homo doificaretur. Sicut enim Deus est
immutabilis, ita et pnedestinatio ejus eat immutabi-
lis. Et si Deus non incamaretur, homo non deifica-
retor. Et sic prttdestinatio Dei immutaretur, quod
erat impossibile. Igitur oportuit Deum incarnari, ut
posset homo deificari. Huic rationi videtur auctori-
tas astipalari. Siquidem antequam Adam peccaret,
Deus per Adam predixit Christum de carae Adam

et mortales propter Christom solum fuerunt... Bst
autem Christus Deus et homo. Ex omnibus ergo
injustis quidam per Christum justificantur, ut in
ipso deificentur. Gur autem reliqui non deiflcentur
vel non justificentur, nonne ille qui eligit quos vult,
et abjicit quos vult ? Huc usque plenitudo gentium
intravit. Ab hinc usque ad ingressnm Synagogse
notatur tempus pacis BcclesiiB. Finito itaque convi-
vio victorum, regina ivit domiitum, dicens cubicull
excubitoribus : Si rex me quserat, dicite : Quia ego
dormio et cor meum vigilat^ ut eum excipiat. Quasi
magnum convivium Ecclesia cum victoribus habuit
quando magnum consilium cam multis confessori-
bus in Nicaea civitate habuit. In qua varia fercula,

Q erant diversa capitula Scripturaram. Quo finito ivit
dormitum, quia ibi damnata omni hsresi persecutio
cessavit, quies pacis reditt, et Bcclesia curis snculi
se subtraxit, divina officia instituit, divin» contem-
platloni vacavit ; quae nunc dicit imperfectis adhuc
terrenis inhiantibus : Meo exemplo frena postponite,
c^Iestia quierite. Sicut ego dormio, id est a negotiis
et curis sascuU quiesco, et cor meum in meditatione
Scripturarum, et contemplatione setenue vitae vigi-
lat, ut mansura bona percipiat. Regina dormiente,
dissensio inter roilites est exorta, non ab hostibus,
sed ab otio nata. Qua increscente rex reginam exci-
tat, monet ut surgat, tumultum miiitum compescat,
sed Ecclesia in contemplatione quiescente, muita
vitia inter fideles exorta sunt, videlicet nov» hsre-

^ ses, discordi», secta, schismata, et alia plura. Unde
incaroandum, et Ecdesiam ei conjungendam, ita C christus per Scripturara eam monuit, ut quietem

dicens : Erunt duo in came una {Gen, ii, 24), hoc
Apostolos ita exponit dicens : Sacramentum hoc ma-
gnum ett, ego autem dico in Chriito et in Ecclesia
{Ephes. T, 32). Ecce ante peccatum hominis predicta
est incamatioDei, quia ergo homo peccavit, propterea
Chriatus immortalis factus est mortalis. Qui si in statu
immortalitalis nasceretur, nunquam moreretur, et
homo aine interpositione inortis ejus deificaretur.
Qaod fieri non potuit. Qnia ergo Christus in illo statu
natus est quo mori posset, ideo mori voluit ; quia
vero ad vitam resurrexit, mortem homini abstulit,
et vitam amissam reddidit. Et sicut in iilo statu mor-
tis omnes moriuntur, sic in isto statu vitae omnes in
Christo vivificabuntur, et secuodum immutabiiem

contemplationis intermitteret , tumultum vitiorum
exhortando et corrigendo sedaret. Et notandum
quod primo corona spons» proponitur pro certami-
ne, contra Amana, id est pro ssvitia persecutoram ;
deinde pro labore contra aquilonem , id est pro
vexatione haereticoram. Tunc tertio prsemium pro-
mittitur ei pro vigilantia contra guttas noctium, id
est pro exhortatione et correctione lapsorum. Igitur
sponsa repraesentat verba sponsi se excitantis , di-
cens :

Vbrs. 23. — Vox dilecti mei pulsantis ad ostium
eubiculi mei fuit hsec : Aperi niihif soror mea,amica
mea, columba mea^ immaculata mea, ut intrem ad

praedestinaiionemDeideificabuntur.Undedicitapo-Ti'^'*'. ^^^^^ , . #^ . . ^

m Christoante mundiconstL ° i^,<l^^^caputmeumplenumestrore,etcincxnntmH

Btohis : Elegit nos

tioncm (/ Petr. i, 20); quasi dicat : antequam mun-

dus esaet, statuit Deus Filium suum incamari, et nos

homines in ipso deificari. Hune dum fugit apostata

angelos in coclo in Patris claritate regnantem, invenit

eum in matris teme gremio latentem, sese quandoque

jodicantem.

Adhoe quasritur : Si homo in paradiso perstitisset,
utram mali ex eo nascerentur. Sed ratio docet quia
si homo non peccasset, justus et immortalis esset,
et omnes qui in illo statu nascerentur justi et
immortales essent. Soli ergo isti nascerentur.
Postquam autem homo peccavit, iojustus et mor-

pleniguttisnoctiumfioiSL nocte stans sub dioetau-
diens tumultum militum. Cui ego respondi : Exspo-
liavi me tunica meuy quomodo induar illa^ ut surgam
et aperiam libi? Lavipedcs meos^ quomodo inquinabo
Hlos, ambulans quo prsecipis? Hsec verba demon-
strant Christi sollicitudinem erga negligentes et er-
rantes , ut spirituales corrigantur, et Ecclesia ad
fervorem contemplationis, ad taedium vero ssecularis
adrainistiationis excitetur. Qbristi Patris et Eccle-
si8e dilecti vox, in Scripturis ad ostium cordis spiri-
tualiura pulsantis, id est monentis, haec est : 0 Ec-
clesia, soror mea, quiaper me cohseres regni ; amica
mea, quia per me coelestium arcanorum consda ;

m

nONORlI AUGUSTODUN. QPP. P\R8 U. — fiXEGETICA.

436

cokunba mea« quia per me Spiritu sAncto re^lela ; A
ifnmaculata mca, quia per me a peccalis emuDdata ;
aperi miiii exhortaodo oslium coiKiis eorum, qui il-
Jbud pessulo malonim operum clauserunt, et gutt»
uocium, id est men)bra daemonum factl sunt ; et
eris soror mea, si exhaeredes per nsalitiain feceris
£ohaei*edes meos per gratiam ; et eris amica mea, si
ioiiaicos ob perfidiam iieceris araioos per fidei con-
stantiam ; et eris oolumba, si duplices corde^ feceris -
simplices ; et eris immaeulata , si maculatos vitiis
teceris immaculatos virtutibus, quia caput meum
pleaura est rore, id esl fides divinitatis meae repleia
est oiTore. Et ciucinai mei pleai suot guttis noctium,
jd esl lideles noei re^^eti SBat peccalis dsmoaum,
quia eapot Chrisli Deus est , per c^put iotcUigitar
fides divinitaiis; per ros^ qni iu nocte oadit, el aolis^
ardoro recedit, accipitur error tafid^litalia, qui de
Qocte igQoraati»e venit, sed luce veritaiia recedit.
CiflciAai, id est capilii, «uat fideles, per lidem capiti
Chrislo adtereatea. Guttse aoctium suot lapsi de d-
delibus^ at giiUe dc capilUs in seateatias faseretico-
nuB : vel io peccalis ^Kinoauia, qiii suat noctea ad
a^raas ianel^raa duceales« Caput ergo et ros noctis
inielligiaatttr ia fide divioitatis errantes , per ciacinao6
et guttasDOCtis dflemonibus in peccatis conscntientes.
Horem coixiis o.^^tium aperi mibi docendo, ui intrem
per gratiam, et habitem in cordibus eorum per iidem,
et mansionem mihi in mentibus istorum faciam per
bonam operalionem. Vox Ecclesiae Christo respon-
dentia, et quasi curam saecularium recusantis, et
ideo regimen fugientis : Exspoliavi me tunica mea.
Id est exui me saeculari soiricitudine, quoniodo ia- ^
duar illa? id est quomodo iterum reassumam illam.
Uoc non dicit quasi inobediendo , sed saecularem
honorem fugiendo. Qui enim in ssecularibus prsefi-
citur, in spiritualibus dejicitur, quia sicut corpns
tunica induitur, sic mens sa^cularium cura impll-
catur. Quam exutam nolunt spirituales r.einduere,
aed in ^pirituaiibus soli Deo vacare . Vocali vero a
Deo suam volunlatenti postponunt , et onus regimi-
nis causa proximorum inviti subeunt. Unde gemen-
tes dicunt : Lavi pcdes mcos, quomodo inqulnabo
illos ? Pedes animac sunt aifectiones, quibus ad quae-
quc desidcria transfertur, sicut corpus pedibus gra-
ditur; quse snnl concupiscentia , limor, gtiudium,
dolor. Concapisdl enim tCTrena, timet ne minimB
adipiscatur cupita, gaudet de ndeplis, dolet de amis. D
sis. Hos pedes lavit , dtmi tcrrcnas affectione^ la-
crymis pa^nUentia; aWuit. Hos ilcrum inquitiare U-
met, quia qui in saeculari regimine positu* est , vix
ant nortatcnns sordes peccaiorum evitafe vakt; «ed
enm sponsa tardat aperire sponso pulftanti, jam non
voce, sed manu tangit eam : de qno taclu tii?me-
facia surgir, vX ei aperiat : quia cum Ecclesia in
spiriluaUbtis viris cnram pfoximorom susciperc re-
fugit, Christus ei opus obedicntiafe «u» aniepotttt,
de qno perterrita facit pro proximis qnod Chrtslus
ieoit pro inimicis, unde subdilur :

VEaa. l^b. — Dilectus meus mistt manum suam

per foramen, et venter meu€ contremuU ad iactum
cjus. Siraditudo est ab illo, qui ad ostium cul)iculi
amicae puLsat, et cum ei non aperuerit, per fene-
slram itianu tangit eam, et illa surgena aperit
ei. Manus dilecti est operatio obedientise Christi.
Per manum quippe opus, quod per manum fit ex-
primitur. Foramen cubiculi dilectae, est tturis corpo-
ris, quod est cubiculum animse. Manum ergo suam
dileclus per foramen misit, quando per aurem cor-
poris ia memoriam animae misit opus suae obedien-
im : quaado de gloria c«elestis regni cgressus^ labo-
rem hi^as exsilii subilt, et inimicis suis poeaitentiam
et remissionem peceatorum , et regnum coelomm
prsedicavit, quateovs i^us exemplo laborem mundi
subiret, ut proximus in periculo animae positis sub-
veniret. Sed venter Ecclesiae ad tactum Christi in-
imttvit, quia dum qatsqae aptrieaiit fragthtatem
ffi&km ooQsidkravii, 4^ faoto Chriati pertiiaaii, r
«d if^netiim ottahmi extmplo Chrfdti nins ido^
rnm efetet, inakedbens «atem liaotw ft <UiraKii perK
netw Ftf venirebi «ntan q«i est nraUe mttpbrui^
4irai|pit8 in fiocteia itttetisgi«iitiir« ex quibus tamaii
s|lirit«ates hhi gigmiataf . Tada maMi s^nA tre^
«ncfi&eta^ mrressiuiapetiremdileetomted. iS^sexem-
pio aam taota 4% Mtedkntia mea. TremefaoU,
sumti da looo «bi damttri^ quia quieletft eottiem^
plationis iatermia, nl epcrirem dileeto mM, oerde
in malitia iadurata, et a boniiate ckaea. Notandnm
qvod dilacto vooe petaaatt «oa aperit^ manii «etecn
laofeaii mox apedt^ qaia ostiura oonlis magis
exeiiipie epena, qeimi voca pmdioatioAiA retemlur ,
ut Chriitus per fidem iatrodoealiir* Suscepto aatein
regimine cam apirituaiis vir coeperit i»Miacotiitn
^ximii operari, etieos ad bene openmdflkn hof-
tari, moK iocipiunt ei mali «dversari, ahquando
«b eo correpti etiam mortem mlliari, unde ^b-
ditar :

Vclts. 5, ^ — Mi^nms mem AiHUiti9enaU mgrrhnm
H difiti mei pimimyrrha pn>baUssima, Per manns
operatio, per myrrham pei^icntio, per diginbi «tu-
dia, per myrrham probatiastmem aumma trilralMio
inaaitur. Myrrlia profoatiatima est optima tnyrrba,
qMfle alibi dicitur myrrhe eleeta, et imeliigitur raore
Chriati. Rcgina ergo quae tlante «lutro «ronmla
collegit, myrrliam manibus tuiit , «nde Dunc dicit :
Manus mese distillaveniot myrrtiam, hoc cst, opem
mca, quw exempla moHiiicaCiottis Aierunt, penecn-
tionis amaritudinem mihi movernnt. Dtgili mei ple-
ni myrrha probatissima, id est studia mee, qnae
erant imStantia patientiam Christi , moverant mihi
tribulationem moriis, iastar mortts Ghriaii^ qw
ab hia passus est, quos docuit viam salalii^ Notan-
dum quod tres crucifixi sunl» Christus, latro confl-
lens, lairo blasphemaus. Qui innocenter mala vel
mortera palitur, cum Christo crucifigitur. Qui no-
cenSf sed peccata confilens, cura lalrone confjtenle
salvatur; qui nocens, et noA conlitcns palilur, cum
latroue blasphemante damnalur. £go ad lactum
sponsi surrexif ul aporirem ei, et per myrrham stil'

437

EXPOSITIO IN CANTIGA CANTIC.

438

(antcm, id est per amariludinem abundaDtem, quam A ejus, quare malos diu sustineat, bonos puniat, a)i-

eiertipld Chrii^ti tntsda stml. pHtuTam dstii ihei
apemi dflecto mto, l^^cle^ia ^t civita^, vel dom\'i8,
vel t^toiphim DM, ctijtis o^iitid est ffdes, per qtiam
intratnt id piitrcWfaTnitta» Chrishito.PessulOtai oitH
est ftftdelitas vel durttfa cordis, qaa osiiam fidei
obatiliittkr, tae Christus i'n domum abihise ingredia-
tur. Sed p^sstilum ostii &pnpritur dum ittfi(j[elitas per
ratiottem destrtilur, vel duritia cordts sermone
blandd eitfollitiir. fit sic ^ul^attB ^potosus )n ictibi^u-
lum t^ordis liecipitur. tTnde scribitnr : Ego ito ai
6tkiffrn, tt pulso, s( qufs aperaertt t^^hi, IniraU ad
euYh, €t cctnAbo cu)n ilid, et ttte meeum{Apot. ttt,
20). AdosUtmiitat ChH]$t\!is, et ptilsat, duth cor
malltia chtistim, supema t^Wi visitat, ised hoe

quattdd mal6s per pOinitentiaYn eligat, feoAbs per
c\\\pmi abjicTat, pAres \n ctilpa unurii cohvertat,
alium relihT)'uat ! et non respondit mihif Id est per
SciiiJtHras hon ilftdiciavil mihi, ul non ih nAeis ope-
ribus, fie^ in siia misericordia fiduciam habeam.
Ipse m€ (^uaesiVit, duih chOros angelorum in coelis
reliqiiit, '6i ih6 ut oveni errahlem in munJo (lusc-
sivit. Vocavit quando dixit : Cohvertimini ad me,
fiiii revertenteSy et ego reficiam vos {ier. iii, 14).
Aanc vocenl Coi^tempsl. tdeo clamantenii me in
trtbulatione non axdhdH Ddihinus. ^e ita quae-
r6nl'ehi *et Vttcahfem inveherunt cuslodes, qui cir-
cildunt ctvitl&tem, kcilicet pfselali ^cclesiae verbo et
exeihplo, cuslodesfegls t^i^ qui circueuni civitatem,

ostium Jliierlt ^ui oblatam gratianl pter pCfinttehtiaitt B ^^ '6st Scripturis muhiunl Ecclesiam, inveneruht me

reciptt. Christtts intrabH, et ifium e6 ctBtileibit, dhm
animath pGgnit^ntis sapientia repieverit, et consola-
ttohe iScripturarhm satiaverlt. ubi autem ))u1:^&t)ti
non aptritur, dectibat et trahsit atl ^hih, f[\xi ei ja^
nilaih 6ordt8 re^eral : Und^ apte subditur : Ai ille
drelinaverai atqae transierat, Ab itlis namque de-
dinnt qui ei cor pessuh) dhritise obstrttuht : dd ittod
Vero Iransit, qui ei ptBhitettdo aperiutit. Strhtlitudo
est ab ilh) qhi diu ad hstiuhi amic^ puts&ns non
inlrothtttiiur, et indignanS rfegrcdiltir. DetJtihat
etiam diti^ctus , ^i tr&nsit , dum divinitas ejh^
mentis cogitationem exc^tt. Sed quia ubi Isermo
diyinus rccipitur, ibi protinns cor in nialitia indu-
rfttiitt) ad piBsaiteatittm emotliiiir recto aub{uii(itur :

VteRB. 6. — Anima mea Hquefacta est Ut dttectus
locutus tsty ditehs : Aperi mihi sorbr mcSBi. Sponsa
ostium aperiens et dilectum noh ihvehtehs, v^uit
ad chorum filiamm Jerusalem, qhae s»5fcuhi vene-
rani, et querula voce refert eis, qiiod piiisanil dite-
ctb don aperuerit, quod postea qusesitiith b6n ihvc-
nerit, quod vero VocWus hon respohderit, quod icu-
stodea civltetis eam ptagaverint, vulheraverittt, the-
ristrutti ejus interiht ; aVque anxia fogat, Ut si eam
inveticriht, quae passa sit pro ejus ^more ei hUh-
lient. Simititudo est ab illa bmica amante, (}Uag
anlicum attxia in hocte quaerit, vigilies lncauti& in-
currit, vesies perdit, ptagds accipit, et hsgc poste&
dolehs Cons6daIibus refert. t^ei' sjponsam in hoc loci:^
inlelligitur ficclesia poenilentium, dilectum in culpa p
amissum poeniiebdo et contiliendo quaerentiuro, et
gemebtihda v6ce Btiabus Jerusalem, td est spiritua-
liba& et fellgiosls in confes^totte ttft dicentlum : Ahi-
ma mea, quse aquilohe hante Itt malitia ihdurata
est, flattte auBtro, liquefacta est, ui dilectu& i&t& lo-
cntak est : Aperi mthi sorof mett, <)uam dfthguthe
meo I^ei cbhaeredem rhihl. VLtt voci^ ahima meii
GOttiputtcta ad exprimendlim imagittem spousi^ ut
cera est Ihiuefltcta. Porro ^pirilus, id esi supei-Iot
vis attim«fe hic loquilhr t QuasAvi cogiiando divilias
patianti» suffi, qua me pect^ahtem ob^tinatum, s6
provocahtem tam dlh silstinuil, ei noii inveni im-
mensam ttflisericordiam quae jpeccanlibus {)ari(5it.
$'oeavi (it)imore cbrdis, vhlcud ^cire occulta jttdiici&

peccatis et aboihihaiiohibus pleham ; percuMrunt
mt timore judicii et peccalorum : et vulheraveruhi
v/ie computtctiotte el pcRhitentia : tulermt patlium
meum^ srfticel mulliludihem jpeccaloriim, qua clr-
CUmdat^ eram per injuhctam poenilehtiam, custodes
murOrUmy id est docthres libroruih, qiiiijuS cfngilur
nl mur6 ftcclcsia dVilas Dei. Vel pktlium, id est ve-
Idmett i^nordhtiae &bstule'runt, duih mihi bcculta
bei JudiCil exposuerUttt . Cu&todibus ergo eivitatis,
vel custodibus mur6rum, qui mis tial^m ittvenerunt,
et me taliler tractaverunt, cum magno gemitu dixi :

VkAs. 8. — Adjuro vos^iilUn ttierusalerh^ si ihve-

Heritis Ailectum meum, nuhiiitis et quia amore

n lahgueo . Quasi dicai : Vos spiritale^ dnimdb icoelesiis

tiieru^dtiem, filisc per fidei saicraniehtum^ v6d cbn-
strihgo, si ihveneritis ih Scriptiiris dileicliim iheuhi,
id est si legendo ihtellexeritis Opiera dilecli ihei (illc
quijppe alium ihvehit, qui ejiis mores vltamctue co-
gnosClt), ut riuhtielis ei per me, hob cst, me doccalis
gratlas agehdo, et aliis prsdicahdo nuniiare. Ille ete-
him huntiat, qui alium huhtiare dbcet. Quia amore
langueo, Id est causa aihoris ejus cirica lierrena lisin-
guOO, et soI& Coelestla desidei'o. Elt quiae suhl bpera
diltCtl, scilicet ((uod Altissimtis odio habet peCbatores,
et miseriUS est JJoenitentibus : el quod universi vice
dominl sunt mtserico)rdi'a et veritas '{Psal. xxiv,
tO). MlserlCordia super'pomitentes, verilas superpec-
Cantes. Iloc huntiabilis per me, quod est diligendus,
*qUia misericot-ditei' parcil his dui ei poenitendo osiium
COrdis aperiiihl, et juste punit nos qiii ei januam cor-
dis miate VivendO bb^triiuht. Nota quod sex articulos
dolentis attiih^ ponit, qiila ih sex setatibus tel sex
dieLus, sfex, Oj^ierd misericordiffi facil, quibus ad se-
ndrii perfectiohehi perVenit, sciticet, quod ahima ad
Vocem Domihl in compuhctione liquescit ; qUod eum
66hversatioh(B ahxia quaeril; quod eum laihetttis iri-
VOc&t, qu6d ejus desiderio tota die, id est omni
tempOre Jidversis flagiellatur, doloribus vulneraiur,
rebui nec^ssariis despblialur. Ideo autem hOc la-
mentum in cdnlicb amoris jponiiur, quia attima fide-
lis Chrtsti s()onsA per piieililehtiam ei iconjuhgitur : fil
jaUdium erit ih ccstis dngelis super uno peccatoie
pcenitenthm agente \luc. iv, tt)). Hoc lamentum

439

HONORII AlJGDSTODUN. OPP. PARS II. - EXEGETICA.

440

plus tropologi», quam allegoriae ascribitur, quia in A spiriiuales : Qualis est dilectus tuus ex dilecto, o

hoc. Ecclesia ponnitentes ad bonos mores hortatur.
Et ideo hic allegoria deficit. Juxta anagogen autem
Ecclesia peregrinans dormit, et cor ejus vigilat,
-quando ad terrena et caduca insensibilis fit, et ad
sola coBlestia anhelat. Huic vox dilecti pulsat, quando
eam per molesliam corporis vel vicinse mortis ad
supernam palriam vocat. Cui mox aperit, quia ejus
vocationem gratanter accipit. Nam ut soror in h»-
reditatem Oomini introducitur, ut amica in aecretis
coelestibus admittitur, ut columba a Spiritu sancto
illustratur, ut immaculata in thalarao sponsi collo-
catur. Tunica se spoliat, quando corpus deponit : pe-
des lavat, quando vel exiguum pulverem cogitatio-
num per ultimam pcenitenliam abluit. Dilectus manum

pulcherrima mulierum. Hoc est dicere : 0 Ecclesia
maler credentium, pulcherrima mulierum, id est
fide et opere, et praedicalione integerrima omnium,
spiritales partus edentium, doce nos quam magnus
sit in divinitate dileclus tuus Christus natus ex di-
lecto Deo Palre. Et doce nos, qualis sit dilectus tuus
ex dilecto, hoc est, quam gloriosus sit per miracula
in humanitate conccptus, ex Spiritu sancto natus de
Virgine Maria matre, quia sic adjurasti nos, vei sic
fidei sacramenta docuisti nos, ut Christum creda-
mus ex Deo Patre Deum natum, el horainem ex ma-
Ire factum. Qui Dominicus homo dicitur cx Spirilu
sancto conceptus, quia nullis pr»cedentibus meritis,
sed solo dono Dei in deitatcm est assumptus. Re-

mittit, quando eam dolore mortistangit. Sed venter g spondit Ecclesia spiritualium, docens mysteriaChri-

sti filias Jerusalem, id est Ecclesias vel animas im-
perfeclorum, scilicet saecularium. Quam doctrinam
quasi in docem membra corporis distinguit, quia
loto sacrae Scripturae doctrina in Decalogo legis exi-
stit. Ideo autem haec mystica doctrina huic capitulo
inseritur, quoniam de pace Ecclesiae scribilur ; quia
profunda sapientiae in pace sunt discenda, in perse-
cutione facienda. Et hoc notandum quod islud ca-
pitulum ab historia et ab anagoge deficit. Allegoria
vero et tropologia splendescit, quia id solum Chri-
stum et sua membra respicit.

ad tactum ejus tremuit, quia de minimis peccatis,
quae per fragilitatem camis commisit, judicis senten-
tiam meruit. Surgit tamen ut ei aperiat, quia visio-
nem ejus quae sursum est optat. Manus ejus myrrham
stillant, quia opera quibus hic pro Christo est mortifi-
cata repraesentat, ut pro his aetema praemia recipiat.
In sequentibus anagoge deficit. Sponsae dilectum ab-
sentem anxie quaerenti, et filias Hiemsalem de eo
sciscitanti, respondit choms filiarum Hierusalem :

Vers. 9. — Qualis est dilectus tuta ex dilectOy o
pulcherrima mulieium^i Qualis est dilectus tuus ex
dilectOt quia sic adjurasti nost Filiae Hierusalem
sunt Ecclesiae, quae superius dictse sunt filiae Sion,
quae egressae ad videndum regem coronatum, cum
regina bellum contra Amana inierunt, et ab ea in
hortis refectae sunt; et intelliguntur Ecclesiae de
Judaea, in qua est Hierasalem vel Sion, ad fidem
Christi conversae, quae cum Ecclesia gentium spiritale
bellum contra diabolum iniemnt, et epulis spirita-
libus, scilicet Scripturis vel corpore Christi refectae
sunt. Interdum in hoc libro filiae Sion sunt Ecclesiae
de Judaeis conversae, filiae vero Hierusalem, Eccle-
siae de gentibus vocatae. Quia sicut ad litteram mi-
^or esi Sion in moeniis et numero inhabitanlium.
flierusalem autem major et aedificiis et numero ci-
vium, sic Ecclesiae de Judaeis paucioris numeri sunt
fidelium, Ecclesiae autem de gentibus amplioris nu-
meri sunt credentium . In hoc loco filiae Hiemsalem
sunt Ecclesiae vel animae imperfectorum, de matre

Vbrs. 10-16.— Dilectus meus candidus et ruW-
cundus, electus ex milibus, Per candorem splendor
sanctilatis, per roborem vero notatur ardor passio*
nis. Dilectus Ecclesiae est Chrislus, quem pr» vita
et prae omnibus terrenis dilexit, dum in persecu-
tione honores, dignitates , amicitias mundi ejus
amore contempsit, et ipsam mortem per varios cru-
ciatus corporis subiit. Hic per humanitatem est
candidus, quia de Virgine natus, et a labe peccati
mundus. Et ipse rubicundus martyrio, quia pecca-
lores lavit sanguine suo, a Dco Patre electus ex
millibus apostolis et sanctorum agminibus, ut per
eum reconciliaretur mundus. Per millenarium nota-
tur perfectio. Christus electus ex millibus, scilicet
ex omnibus perfectis ad redimendum genus huma-
num, quod nullus alius facere potuit. £t notandum
quod praetermissis omnibus virtutibus caeteris, per
duo tantum dilectus laudatur, videlicet per mundi-

Ecclesia, quae est perfectorum, secreta Christi di- ^ tiam vitae et martyrium ; quia per haec fideles ad ca-

scere volentium. Et notandum quod in hoc Cantico

dramatis, fit mutatio personamm, sicut in comoe-

diis gentilium. Prius quippe introducta est vox Ec-

desiae poenitentium ; et ecce introducitur vox Eccle-

siae imperfectorum discere volentium, et mox sub-

sequitur vox Ecclesiae perfectorum alios docentium,

et hoc totum fit propter unitatem catholicae Eccle-

siae, quae in omnibus membris suis est una sponsa

Christi, quae in duabus naturis est una persona. Et

propter hanc unionem aliquando dicit : Pater major

me est {Joan. xiv, 28). Aliquando vero : Ego et Pa-

ter unum sumus (Joan x. 30). Dicunt ergo filiae Je-

msalem ad matrem Ecdesiam, id est imperfecti ad

stitatem et patientiam informantur, per quae maxtme
salvantur, ut scribitur : Sine sanctimonia nemo vi-
debitDeum {Hebr. xii, 14). Et iterum : /n patientia
vestrapossidebitis animas vestras (Luc. xxi, 19). Se-
cundum divinitatem autem caput ejus aurum opti-
fitum. Caput Christi est divinitas, quia sicut caput
continet corpus, sic divinitas continet humani-
tatem. Hoc caput est aurum optimum, id est pu-
rissimum, quia sicut aurum omnia metalla prae-
cellit fulgore et dignitate , ila Divinitas omnia
praecellit bonore et majestate. Et hoc aurum
est optimum, quia Divinitas est summum bonum, ex
qua omne bonum ut de fonte profluit, sicut vigor

Ul

BXPOSmo m cantica. cantic.

iki

^mnium sensuum a capitedescendit. ComcB ejus si' A omnibus lignis, ita Christus etii egregius pra omni

cut elaitB palmarutn^ hoc est, angeJicse virtutes spe-
cialiler Deo, ut com» capiti, inhaerentes, sunt sem-
per pulchritudinem ejus intendentes. Vel comfle ejus
sunt divinse dispensationes , quia sunt ut elatse pal-
marum rects; sed nigrce quasi corvus^ quia stultis
despicabiles. OcuU sicutcolumbaB super rivulosaqua-
rum, hoc est, dona Spiritus Sancti quse ipse dat, amato-
res suos non in coeno, more porcorum, volvi permit-
tunt, sed in similitudinem aquarum claros et per-
spicuos reddunt, nil tenebrosum habentes. Unde et
rivulis et mundis aquis noo stagnis turbulentis com-
paraotur, quia Deum vident, et divinorum charisma-
tum luce replentur : quse charismata quia sola gra*
tia dantur, snbditur : QuiB laete sunt lotcg, quia sicnt

bus sanctis. Quomodo enim Libanusaltitudine etam^
plitudine est insignis , ita Christus inter omnes qui
de terra orti sunt, antecellit. Et sicot ille moos oo-
bilium est ferax arborum, ita ille omoes saoctos in
se radicatos extoUit et oonservat. Et sicut cedrus
pulchrituolne, fortitudioe, sublimitate, odore omne
decus silvarum antecedit, sic dilectus, speciosns
forma prse flliis hominom; quia ipse non accepit ad
mensuram, sed totum Deum, et nos omnes de ple-
nitudine ejus accepimus. Gutturillius suavissimum^
hoc est, intemus sapor et dulcedo verborum ejos,
quam pauci gustant , est suavissima ; qui autem
gustant, amplius esuriunt. Guttur etiam est occulta
dispositio bonitatis ejus , qua factum est , ut foras

mater sola dilectione naturali lac filiis mioistrat, sic b nobis loqueretur. Et totus desideraHUs, id estDeus

Deus sola gratia dooa charismatum filiisdonat : Quas
residentjuxtafluentaplenissima, quiaquantode Deo
clarius vident, tanto magis ad altiora cognoscenda
intendunt. Genag illius sicut areoUe aromatum, hoc
est, modestia et pietas, quse in Christo singulariter
refulsit, dulcedinedoctrinarum delectabat praesentes,
attrahebat absentes ; sicut areolae aromatum delectant
odoris et aspectus gratia aspicienles. Quse areolae
SQo consitae a pigmentariis, id est medicis, scilicet
apo&tolis et prophetis animarum medicis, qui con-
cordi voce non solum Chrisli sermooes, sed et more
sacris paginis, quasi areolis, descripsere. LaHa ejus
distiUaot myrrham primam hoc est, verba doctriofle
ejus, qose claritatem regoi cselestis promittuot gra-
via patieotibus, myrroam primam, id esl cootem<

et homo,quia ooo solum secundum divinitatem, sed
etiam secundum humanitatem ab ipso initio con-
ceptionis, usqoe ad triumphum passioois, resur-
rectioois, et asceosioois est io omoibus desiderabilis.

YEas. 16. — Talis est dilectus meus^ et ipse est
amicus meuSffilicB Hierusalem, Quasi dicat : 0 Eccle-
sis, vel fidelcs aoims, filiae Hierusalem, si vultis dir
ligere Gbristum, et ab en diligi, oecesse est ut talem
eum, qualem dixi, iotelligatis. Haec allegoria specia-
liter Christo convenit; tropologia autem quse sequi-
tur, magis membris ejus convenit. Christus est ca-
put Ecclesiae, quia sicut a capite omnia membra re-
guntur, sic omnes electi a Christo reguntur. Quod

ptom mundi et voluptatum ^riedicant. Manus ejus ^ c^put est aurum optimum, id est obrizum. quia sicul

tomaiilesy hoc est opera ejus sunt polita et perfecta
uf tomatura. Qus' enim verbo docuit, opere com-
plevit, ut de doctrina ejus mirantes operibus con-
firmaret. Et hae manus sunt aurece, quia virtutes
quaa io homine gessit, divinitatis gloria perfecit, quae
nos ad spem et amorem ccelestium excitaot. Plence
hyacinthis, Hyacintbus est herba purpurei floris,
febres expellens suavitate odoris ; quod est passio
Ghrisli, quae expellit morbum infldulitatis. Manus
ejus pleoae erant hyaciothis, quia io Qmce perfora-
tae clavis, quasi purpureo suot colore respersse m-
bore saoguinis. Venter ejus ebumeus, hoc est, fragi-
litas homaoitatis est oiteos caodore castitatis, et ab
omoi peccato immuois. Et hic veoter est distinctus

illo auro alia metalla deaurata auri fulgorem in-
duuot, sic omnes a Christi nomine Christiani dicti,
in regno ejus ut sol fulgebunt. Comse ejus elatae pal-
marum. Palma dicitur victoria, est autem palma ar-
bor inferius angusta, superius lata, et significat vitam
justorum , qui per arclam et angustam viam , id est
per jejunia et vigilias, et alia corporis aspera ad la-
tiludinem charitatis ambulant, ut ad victoriam cer-
taminis perveniant. ElataB palinarum sunt idem,
quod spatulae , id est rami productiores , semper ad
excelsa tendentes, qui virorem nunquam amittunt,
quandiu in palma sunt, praecisi vero mox arescunt.
Comae igitur illius sunt fidcles ad ccelestia per victo-
riam virtutum tendentes, qui virorem fidei nunquam

tapAiri*, quodestlapis sereno coelo similis, sublimi- D amittunt, quandiu per arctam viam ad vitam per-

gunt ; ab hac devianles, mox a vita are&cunt. Aliqui
dicunt elatas palmarum esse speciem arboris aroma-
ticae, quam Latini abietem vel spatam vocant. Nam
Graece abies elates dicitur, et significat sanctos ad
supema tendentes. Et hae comae sunt nigrae quasi
corvus, id est jusli despecti sunt in mundo, sicut fuit
Christus. Corvus significat peccatores. Christus di-
citur corvus, quia inter peccatores est repotatus a
dicentibus : Nos scimus quia hic homo peccator est
(Joan. IX, 24). Et iierum : Si hic non esset malefa-
ctor, non tibi tradidissemus eum (Joan. xviii, 30).
Comae nigrae suot , ut hic corvus , quia fideles ita
despecti sunt ab impiis ut a Judaeis Christus, qui-

tatem coelestium significans; quia partim humana
fragilitas esorie, teotatione, fatigalione, morte ; par-
tim divina celsituflo miraculis, resurrectione et
ascensioneintelligitur. Crura ilUuscolumnasmarmO'
rece, hoc est, iiinera incaraationis ejus sunt recta et
firisa, quia quidquid per eum gestum est, ante tem-
pora a Deo dispositum est. Qucr columnae fundatce
sunt super bases aureas, id est prophetas, sapientia
lucentes, quia talis in carae apparuit, qualis ab illis
praedictus in divina dispositione fuil, species ejus ut
Libani^ hoc est, pulchriludo ejus est decor omnium
sacctorum , sicut Libanos est decor omnium mon-
tium. Electus ut cedrij hoc est, «icut cedri sunt prae

443

HONORII AUGUSTODUN. OPP. PARS II. - EXEGETICA.

444

bus dictum fest : Hi malefici sunt et seductores. Cor- A 08d sunt suavissimi. Et est totus desiderabilis, scili-

VQS etiAm putlos sibi di6«Ail«s non pascit, ei Qiri-
sUis Chnslutno^sibt dUsfmiles khikii, Geuii ejus sic*
aC colnmhe soper rivulds aquaruni. Hoe suot aa-
pientes eom eorde iatucotes , et por quotf alti eum
intuentur; hi sunt ut colombffi simpIieeBi innixi
super Scripturte, divino Spiriiu llueatea. QuiecO"*
lurobffi laote suni lotie, id est dulci doctrina a terre-
ois laundatae, et resident juxta fluaota plenisaima, id
esi roorantur juxta dona Spiritua aaooti abundanlia-
sima. Rivi sunt Scripturee Veteris Testamenti :
fluenta plenissima , oopiosa , ei exuberaas Bvange-
lii dooU-iaa. Soleni coiumb» juxta fluenta resi-
dere » ui volatum avium in aqua per umbram vi-
deani, et aic unguea vilent ; sic sancti in Scrtpiuria

cel in le et in omi&ibuB menibriB eufs anMille laK^
est, ut dixi» difectin meya, in se ei in membris suit) ;
et iate eai amteaa meas, quia huBC soiuffl am<^, et
amjor ab eo, et voe amate eum, o ttfise fOemsalem^
id est Bodeaim pacam in eoeiia visune.

Notandom quod, sieui deoem otdines eiectorum
per daclam membra eorporis, id tei per capni, ei
eoHM») et otttera deeoribiiaiur, iia virtaiea eoram
per decero res, id eat per aorum, palmas et OHiieras
exprimunittr, qoiB denario vitte rismanerebantur^
Qui ei inafogtt aasignatur. Priaiaa ordo eii prario-
teram qai per eapui notaiur, oiqns Opera ui auhim
lolgent, quia sapieniia et chariiaie aplendent. Qnod
auTam eai optimum» quii ofaaritas et sipienlia om-

fraude& daMnonum pereipiunt, ei ex deoeptione quam 3 ^ihuB viriuiibae aupereminent. SeeUndus onio est

aitendunt» quaai ex umbra hoatem agnoaouni, ei
Aifiuni. Qutefluenta f^eniaaima diouniur, quia de
qutbuseunque consiiium in Sortpiuria quseriiur, per
illam ad plenum invenitur. Genie iliius aicut areole
aromatum. Hoe suni pra^lati pudibundi, quos podei
turpia audire, nedum facere ; lii habent in se ger-
mioa multarum virtutum : quae areplsp. consitas sunt
d pigmentarfii, hocest pttgidae vlntitum seriptse sani
ab Aj[>ostotis vel ^uifoasUb^t pr^ec^dentifotis p^tribtis.
Lthh ejus lilift dislillantla myiThatn primam. k^rrha
prima e^t opiim&, et intcUigituf mors Ghristi, quee
est optim&, quia totius mundi rMemptio. Lftfoia
Chrisil simt ajperiedies voltiniaiem e}us, qut sunt ut
litia cahdtdi ia virtaiibus ; qui lilia sunt dletillantia
myrfham primam, id est ipsi simt doeentes vetbo ef

tdbditoruffi, id est ok)edientiam> qui per edoias ex-
primuntur ; eajos aeito palm» vei corvo aftsimila-
tar, quia aiodio bonie actionis di pAlma virei r tri«
bdlaiione» nt oorvus sbrdet. Teriiua ordo est doeio-
rum qui per oculos figufatur, eiuUs opera ooiumbis
vel rivis comparaniurt quta aimplioiier vivnnt et
doeirina fluUBt. Quartua eai reiigiosorum , qui per
genaa demonsiraiury eqjus acius suni Ut aromata,
quia redoient viia et buna. Quintus ordo est magi-
stroiroro, qut per labili desiguatur, qui liiiia vel myr-*
riMB admquatar, quia prtemtnent eordis ranndiiia,
et oarnis moriifieatione. SetUia ordo eai militnm
Boeieaiam armis defendbntinm, qui per manua
oaiendiior> (^ttjus opera auro et h.yaeintho assigiian-
tur, qtiia tempore pa<Si8 poritate, iempore belli di-

exemplo amaritiidinem itiortis Chfistl. Manus ejul ^ soretione deooraiar. Septimus ordo esi eoi^ugato^

tortiaiiles aure^, hdc esi, botia oper&htes, suiit ir-

reprehensibiles cotam homirifoQ^, ul ahram lucen-

tes : qase manu^ sunt plense hyacihthis , (]uia 5o!a

spe et de^iderio CoBlestlum &uoi Wbontnte«i. Ilyacin-

thus qulppe est lapis derli colorid, vel virldi>», et cum

dura mutatur, et suut sanctl iti Vinuiibus virentes,

6t ccelestta appetenies, el mores pro tempotnfous

mutlrttds. Ventor eJUS eburtieus distibctu^ saphiri^.

Ventek* ChHsti sUnt habcfites nxorcs, tanquam non

habente$, fiJem castitatis conjugibus servahtes. Ele-

pha^ n^mque, cujus os edt efotii*, cascum esi aHtmtil ei

adeo rrtjjid^ ttatufse, ut super os ejtis, id e&t sup3r

ebur pbsito ^racili llneo panno , et super ptinnum

poslid pruna exstinguatui* lllreso p^nno. Et o<i eokl-

rom, qui per venirem inteliigttur, qui ebori vel
sapphiro aimiiia seribitar, qnia pudore ei coeleati
deaidetio insigniior. Ooiavus ordo est agrioolarum,
qui per crura noiaiur, qui colnmnia tcl taari ooni-
parator, quia i*ectiladine ei stabtlitate hominum ful-
cttur. NOnus ordo esi virgiaum, qni per speciemi
id cst puiohniudinem exprimitar, qui Libano vel
cedrd adflBquatur» quiti ei oandore castiiatis , et
odore aoiionis adoniaiar» Decimus ordo wi eonti-*
nentittm, vel oraotiam, ^ui per guttur exprioiiiur,
qui sbaviiaii aasimilaiar, qaia mudda vtta, et sancta
oraiio suaviias Deo comprobatar. &i aeminem mo-*
veat, quod idem seosos 8criptone nunc iiiis nuno
aliid aseribitnr, quia per hoe maxime oaitea Ecele-

tinuum cl&udlt corpU^ ejus, unde diciiur iuvulnera- D ^i^ oommendatur; oum nuhc de pnslaiis ad siibdi-

bite. SigniHcat auteih sdnctfos et c^istos a telts dta-
fooli invutnerabiies. Sdpphtt>os est tapls speciem se>
reni ccell hafoetis. Venfer ergo Chrisli est di^tinctus
dapphirls, quando eohjtigatl sunt contenti coelesti-
bus dirjciplinis. Crura illius cdlumnac m^rmorete.
Moc sutit illi, qui rebus suis religiosos sUstentanl.
Qui ut columme mafmorese sunt recti lu stledtta, et
irffrangifoile^ a viliis; quse fnndatce j«unt sUpef bases
ftureds, id est super fldem patriarcharum et aposto-
IdrUm per opei*a Castitatis lucenii-m. Specles ejud ut
Libanl. Quod sUht virgines, munditia vitae atbae, ca-
stitate 6ahdidee, nt cedd oporifous bdorlferfle. Gntlur
ittfus su^visiimum, hoc est, emitteniea verba doctH-

toa, huuc de sabditis ad pralatos, iraasferiur. Pro-
pterea dotandum quod superius in iaude BecleaisB,
in perseouiione miiitaoii^ septem ordtnes eiectorum
per septem membra cbrporia bcribuiltur. Huie vero
Boolesias tn pace degehti, deftem ordines prfeseripti
aaslgnantur ; quia et iUa aepiem donis Spirilus san-
cii armaia pugnavit contra persecuiores, et ista de-
eem prttcepiia legis armata, contra viiie pro denario
vitae dtmicai. Poaiquam apoosa 6iiabua Hterusalero»
qualitatem dileoii expoauii, ehorus filiarum Hieru-
salea reapondii :

ViKs. ili -^QUO oMil 4it9ciUi Mii9, 0 puUkir*

4i5

EXPOSITIO IN CANTICA CANTIC.

446

rima mulierum. Similitado est a consodalibus, qui A
soHicTte iilectum cum ainica quaerunt. Vtiix Hiefu-
salem, sunt Elcclesiae vel animse rmpisrfectoTurfi ;
Hierusalem vero Scclesia perTectorum. Ecclesiafe
^iclo! sunt mulieres, quia pariunt filios ^piriCuaks.
Pulchra est, quae caret labe ba^re&is ; pulcTirioi*,
qu» floret studio bonae aclionis ; pulcherrima, ({utb
Fulget instantia prse^icationis . Dicunt ergo irtiper-
fecti ad perfectos, cai^nales ad spiriluates, iictivi
ad contemplativos, subdili ad praclalos, indoclS
ad doclos : Quo abiit dilectus tuus, o t^^l*-
cberrimay mulierum. 0 Kcclesia splritualitim,
iide et opere, quam maxime Deo placen^ iti-
ter )&cclesTas, spiHluales parlus edentes, docfe
nos quomodo quserae quasi abscntefn, quem pm-
dicas ubique praesentem ; et si esl prdesens. qua- £
lilcr sit vid^ndus ; et si absens, qualiter sit inve-
niendus; et quctrcmus eum tecum 6de et devotlone.
Aliud est abire, aliud decliiiare : ille abit, qui la
ioQginquum vadit ; ille declinat, qui sestum devftati^,
in proximum locum, In umbram secedit. Cbrtstus
corporallter abiit, cum vidcntibi^s discipulis dcclo^
ascendit ; sphitUariler vero decliaavit, cum dfe
Synagoga In Ccclcsiam per gratiam veni) . Hic vi-
deddus est cr^dendo, quaerendus orando, inve-
nien)us bene Vivendo, cum scriptum sil : Coelum
et terram ego hnpleo \3er, xxiir, xxiv). Qoaeri-
tur, quomodo Deus dicatur abire vel adire. Scien-
dum est quod tres motus sunl : unus localis ct tem-
poralis, qui proprfe est corporis, quod de loco ad
locum per lempus movelur ; aUer fesl leraporalis, ^
et non localis, qui proprie esi spirilus, qul per "^
tcinpus, non per locum inovclur , cogitando praelerila
vcl futurd ; lertius est ncc localis, nec tempofalis,
sed aelemus, qui rroprie cst Dei, cum movoltir
YDlemio Mi vi facttttdiMi, qttod eeiernaliter statuit
licinteAi. DioiCiir txq^ Detis abira» ««m iiidifais
Hraiiain MblriJMi; dieiiur aiira, twa grftiiaiii fttim
iavgilir fais qpo& «Ufwos graiia «ua feeerii. Kt
ibi Boii (il «luiaik» ioci Vel iMiporia. Iten <j[ii«riiur
CQBi Deiis ttMftfe tit itHus, qwMftodo dicatttr ease
ioiua ttiicuM ; qMd enim esi loiiim alioubi, iUius
^ara naila eei alibi : ocne^ quift»* ^^ l^^oo
coniineiiir^ tribas dimoMioBiiNis^ sctlicei kNigiiii-
^c, litiltidiM^ alttindifit p^r ^alium di^teodiiw,
ei aex 'OiroiMnstftoiiis videlieei sopra et inl^ra,
deili-a ei «iliistra^ eaie et retro cirettmseriiMtur. D
Sed onlttis ^tm^nsio el circttttiseriptio hwfe a Deo
removetur, qui spirilus esse scribiter. ScieBdufli
vero quod tribus modis esse dicitur, Omne quippe
quod feit, autiesl 1n teco locaHter, vel in l6co illo-
calittxr, \t\ textra locum HlocalUer. In teco !ocaHt6r
cst corpu^, quod locum sna mo)e ocbupat, ct A!md
eodem tempofe tbl osse non sinii, ubi Ulud «%t ;
verbi RVatid, vinnm in uire loltim spat!um inlierlds
occupttt, et atiBtum non poiest infundi, nisi vinum
eliVmdulnr. In loto antcm iHocaliier est anittia tn
corpore, quai nulltim locum illi oceiipat ; sed iUtKl
f)H)cailitef yivificat, «i snMffitai, et noo est t^ptis ut
recedat, dans locum cibo vel potui ut ifltfDeei. BMfa

locum vero illocaliter est Deus, in seipso simpliciter
otmira loea eotf^etn ifeqnalKef , et omnfa tempora
circamcludetiS priesentialiter. Igitnr ublqtrc esl tofus,
qbla e^ snbsianttity et ratio, et catisa, Idctxs, *spa«
tium, et termhnjs omnirfm. Kespcndcl spotrA ffliii*
h^t^ Ttterusaiem, scilicet ordoin Bcel^sia doccn¥h!rm
orAini discenthim :

zkvm vi.

VBaa. 1 , g. — Dtleetui meus, dc SyMgoga 4et*
eendit ^et gntiMa in vtt BecletfHtm^ ^MHftm sutun^
(fMb flueiMis Evangeni f^rij^ata )>i^ro {^emiiia vtt^
tDtom, etvenit Mfvir^(»/am Mma4is,^ est, «d cxt^
ttim spfHtoaUtiWi, abi «^m eoReetie tMttoAram tfp^
fum, nt patcatur fn A^rffo, iioc ebt', delecleittr de
Mnts opetibors \A Boe)esiis> Bde et opere Motifisria»
\H ih cla^sbis fioribea virtiftttm odoriiMls, ei UHa
eeHtigai, M Mt opertt oitslonim lo unltatett fidoi
congreget, ei in virtttlibttft etMMoa togeiis tbao^
c^. Ift me ^^ iKNto soo noii exint eslt qaierendtta
^ pfofectptt^ itt areolis ttromttlttm) ct ia hortis» id
ciA in clauslH^, itt conveAttt sipirilaiittm, ifma eg^
^lecto medt ^andis pnfif an) (oeom ia me manctt^
^ httmiliieteet eatttiate, et HieciHs mews prepttrai
tnt^i apttd se toottm receptioma, ifui pa^dtur Mer
Hlia^ Id est deteettttttr ittlra saocta de^idttHa casta-
rtim metttittin, ibi esi inv^oiendi». Bcteiiesitt esiber*
ttt« Cbristi a ^iK, quia aicut boruxs profftrt vttrioa
l^dtmitittm i^s, iltt fioolesitt prdfbri divtraoa vif-
tUliirttt sedtttores. ftt bttnc bttrtom dtleetua deecen^
tlU, cum Gbfistus in Bcclesia (IdelibQS per miseK^
eofdiam eottdeeeeodit^ aiit dMm Spiritu» «litteti lar-
flttttdo, attt peccMa remitteiKio, aoi ^tittt tnbtten^
do. Aftola etti leiira itt hoHo «qttit IttteribttA bittt
iMtt ttom^itt, Merti rttMttiforie ersberrittie re^
lFei<6a<tt, Ctt^eHlttitt iffattlittibtta ex^rgttta. Gl ittlttK
figlittr elttostfttlis viitt eoofeasittatt ei pmDiittniia a
vittis purgttltt, regttlaribtts dmei^ia aemioi vttrbi
Del etyirtttiibttsttdaptttla^ in qoa cretcoat virtttittnn
aromttMi, qttorum «littre ^ttictttattir Chrisius. Bet
«Mim a)«ola iliieUft ettittaa pmnilttntfa pttiittttt, attt<-
d^ ^eligittbia plaeaitt ; dtt qua reittlettt bonttnim
Ofttmm aromaia-, qmbos paedritur apbnstta. Spoaaa
eam (llittbtts Hie^aalem dllectttm dia qudssiittm hi
boHo aromata ei Itlitt oollif ettiem reperit, qoitt Bo^
clesia Cbristum cum magno desiderio in Scripturis
qoMitum^ in coaveiiitt apirilaUuin siudia caalerum
approbatttem invenit, qoam ipae hac laude ck-
cepit :

Vstta. 3. -^Ptt/cHrtt»», amioa m^ s^is tt det^
m, Hcut Miemisii0eni, terrtHlk ui castrermn acfet
ttfdlfiolA. Aeies esiaBqttiVocum. Acies octtlof ttm eel
puptlltt octtli^ acitts ttfmorum est tteam«h gladti ;
ttttiee castronmi esi a|^en miUtum^ Hoc est : O
ttmlea mea) enpien% aeire secreta mee, ta puiehrtt
es voltthtattt ei de(iderio,qiH) mtt qu«eHs, ctsuavie
¥oee, ^a alios ad qttaefendum mutuis eolloctttiotti-
b«a «i[6fM, 01 dcMra, quia bttnonim optttnm a&em-

ut

HONORII AUGUSTODUN. OPP. PARS II. — BXEaETICA.

448

pla prsehes, sicut Hierasalem, id est primitiva £c- A experte vides in Scriptura, et in visibili ereatura.

clesia existens sub apostolis in Hierusalem, vel si-
cut Bcclesia fecit, quae nunc est in coelesti Hierusa-
lem. Terribilis dsemonibus et haereticis, vel falsis
fratribns conversatione et disputatione, ut castro-
rnm acies ordinata, contra hostes armorum instru-
ctione. Ecclesia est distincta tribus ordinibus, quod
sunt doctores, continentes, conjugati, qui per Noe,
Daniel et Job sunt praesignati. Ex quibus Noe ar-
cam rexit in undis, Daniel continens fuit in aula
regis, Job curam rexit conjugis. Qui etiam in Evan-
gelio notantur, ubi duo in agro, quod sunt docto*
resy duo in lecto, quod «unt continentes, duo in
molendino, quod sunt conjugati scribuntur. In his
singulis sunt acies virtutum, armis instruclfle» in

Bt ne quaeras me ex toto in hac vita videre, quod
non poteris pi*ae tua fragilitate, nec quaeras hoc con-
sequi in via, quod tibi dabitur in patria. Postea roe
totum videbis, cum ad me in aula perveneris. Simi-
litudo ost ab aquila, quse in allo vix videtur, aed al-
tius volans non vidctur ; ita Deus cum aliquantulum
in contemplatione cernitur, subito ex oculis cordis
eripitur, et omnem intellectum longe transcendere
perpenditur. Oculos cordis in Deum tigit, qui Trinl-
tatem in personis, ei unitatem atque aequaUtatem in
essentia deitatis perfecte cognoscere quaerit ; sed
ipse ab oculis cementis evolat, dum sibi incompre-
hensibile cernit quod videre desiderat. Oculos ergo
ab eo avertit, et ad creaturam hos flectit, dum hunc

castris Domini, scilicet in Ecclesiis, vel in claustris, g in operibus creatis contemplari satagit, quem in es-

contra agmina vitiorum ordinaut, dum doctores hae-
reticos, vel daemones, disputando impugnsnt, conti-
nentes sobrie viventes, contra impudicos dimicant ;
conjugati fide conjugali, et eleemosynis, tela luxu-
riae devitant ; quae acies sic instructae sunt terribi-
les , quia vitae justorum videntur male vivenlibus
horribiles. Graves sunt etiam eis ad vivendum, et
horrent consilia eorum ad audiendum. Similitudo
est a militibus, qui semper sunt in castris parati ad
resistendum hostibus. Castra Romanorum lerribilia
erant, quia totum roundum premebant, sed suavia
non erant, quia verani pacem non habebant. In £c-
clesia autem nec terror suavitatem, nec suavitas au-
fert lerrorero, quae in terra coplestem vitam agit, et
barbaros diversarum nalionum animos ad suum ri-

sentia sua videre non potuit. Non solum oculos
tuos non averte a me, sed etiaro capillos a me co-
hibe.

Capilli sunt subtiles cogitationes, quae ascendunt
roultiplices, sicut grex caprarum ascendit ad rupes,
et hoc de Galaad, id est de Christo, qui est acervua
testimonii vel fortitudo martyrum. Cogitant enim de
Christo, quomodo de roassa peccatrice absque pec-
cato potuerit concipi, quomodo absque viro de sola
Virgine nasci, quoniodo impassibilis pati, et immor-
talis potuerit mori. Et inde ascendunt cogitationes
ad deitatem, cum cogitant quomodo Christus sit
imago Dei invisibilis, Patri aequalis, quomodo sit
Dei sapieniia, et Dci virtus, et quomodo omnia per
ipsum facta sunt, quomodo omnia verba virtutis suae

,^ — , ^ — ^ „« —

tum, uttrahat, salagit. Per hoc quoddicit sponsus, ^ contineat, has cogitationes quasi capillos constringe,

pulchra es, amica roea, notatur quod regina, regio
omatu ad regero venerit; per hoc quod dicit, terri-
bilis ut castroram acies ordinata, intelligitur quod
armata multitudine comitata advenerit. Quippe quae
cum Amana et aquilone pugnaro iniit, adhuc contra
guttas nociium pugnatura arma non deposuit. De-
signatur autem, quod Eoclesia, quae persecutores
patientia dcvicit, baereses sapientia superavit, or-
naturo virtuturo in pace induit, sed tamen armis
spiritualibus jugiter invigllat, quibus falsis fratri-
bus resistat. Cum autem sponsa inventi dilecti pol-
chritudinem insatiabiliier intueretur , et claritalem
decoris ejus stupefacta miraretur, dicil ei sponsus :

et aliiora te ne qutesieris, quia hoc ad plenum co-
gnoscere non poteris.

Vbrs. 5. — Dentes etiam tuos a me absconde, qoi
sunt sicut greges ovttim, qui ascendunt de lavaero.
Denles sunt acuti sensus, qui cibos Scriptnne ex-
ponendo corominuunt. Greges ovium,de hvacro
ascendentes, sunt fideles de baptismo venientes, qai
alios lacte doctrime reficiunt, vel bonis exemplis ve-
stiunt. Tonsae vero oves sunt illi, qui omnia pro
Christo reliqueranl. Quasi dentes exierunt, qui in
exponendis Scripturis sensus acaunt, volentes scire
qualiter in gioria positi sint, qui baptizati innocen-
ter hic, ut oves vixerinl vel omnia pro Christo re-

«^. . . ^ , ^ n liquerint. Dentes vero abscondunt, dum sensus ab

yEMS. k.-^Averteoculosiuosa me,quiaipslme ^ - ..... . . ....

avolare fecerunt. Quasi dicat : Noli me in tantum

in turba intueri, quia in aulam ibo, et ibi aspectum

hac cogitatione retrahunt, et haec in hac vila inef-
fabilia esse perpendunt.

meum totum tibi fraendum pnebebo ; scilicet cum
Ecclesia tota intentione dilectum in Scripturis quae-
rit, et eum pariter in creaturis invenit, ejus miram
sapientiam in generibus et speciebus reram stupe-
lacta miratur, et hanc perfecte magno desiderio co-
gnoscere conatur, sed ei dicitur : Averte oculos tuos
ame, koc est» intelligentiam et intentionem oculos
cordis, averte a mea divinitate, quia ipsi me avo-
lare fecerant, hoc est, ipsi oculi oordis tui vident
in qoantum omnem hamanum et angelicum intelle-
ctum exeedam. Qua^i dicat : Sufiiciat Ubi quod me

Vers. 6. — Genas quoque luas averte a me, quae
sunt sicut cortex mali jmnici, Genae roalis punicis
comparalae, sunt sententiae de martyribus rabedine
plenae, quae diligenter invesligant, qualiter se mar-
tyres in illa viu habeant. Has genas avertunt, dum
omnes sententiae de talibus succumbunt, quia homi-
ni in hac vita incognoscibilia sunt haec omnia ; ad
illos dicta sunt, qui nimio desiderio statum beatc
viiae inquirant sed immensitate iUius pressi a conatu
suo deficiunt.

Sed haec anagogice dicta, allegoriee etiam sant di'

449

EXPOSmO IN CANTICA CANTIC.

450

ccnda. Anagogice rcspicU ad univeisamBcclesiam; A Per hoc intelligitur cum muUitudine armatorum

allegorice vero pertinet ad ordines Ecclesiae. Per ca-
pillos ergo, et dentes, et genas, designantur ires or-
diues in Ecdesia, velut tres acies contra hostes ordi-
natae. Percapras vero et oves, et mala punica, expri-
muntur virtutes eorum. Rex itaque laudavit reginam,
laudavit ct agmina ejus, quia Christus approbat vir-
tutes Bcclesiffi, et approbat opera membrorum ejus,
dicens (Vers. i) : Capilli tui ticut grex caprarunif
qui ascenderunt de Galaad. Capilli Ecclesi» sunt
conjugati, qui ei per fidem adhaerent ut capilli ca-
piti : qui sicut grex caprarum de Galaad ascendunt
dum per opera misericordia ad Cbristum tendant.
Galaad quippe dicitur acervus tesHmonii, et signi-
ticat Christum, in quem testes ejus vel martyrei
coacervanlur. De hoc monte capr® apparent, dum g
fideles Christi exemplo aspera mundi subeunt, per
quae ut capr» ad alta co^lorum scandunt. Dentes
tui sicut greges ovium quse ascenderunt de lavacro :
dentes Ecclesiae sunt doctores, qui cibum sacrae
Scripturse conterunt, «t in corpus Ecclesise mittunt.
Hi sunt sicut greges ovium, quia innocenter vivunt,
et proximos lacte doctrinae nutriunt, et eos bonis
exemplis vcstiunt. Quse oves ascenderunt de lava-
cro, ut tondcanlur ; ita isti de baplismate loti a pec-
calis ascendunt ad virtules, et reiinquunt terrena,
ntnudi Christum sequantur. Et hae omnes oves
sunt getnellis fetibus, quia doctores pleni sunt ope-
ribas geminae charitalis. Et sterilis non est in eis
ovibus, quia nullus est in doctoribus vacuus in bonis
operibns. Sicut cortex mali punici gense tuae. Genae
Ecclesiae sunt continentes, peccare erubescentes ;
quae sicut cortex mali punici, nimium rubicundi :
quia Don solum de propriiii, sed etiam casti eru-
bescunt de peccatis alienis. Ita appares exterius co-
ram boroinibus absque oculis tuiS; id est absque
charitale, quae latet coram roe interius. Postqoam
rex acies armatas laudavil; in laudem regine pro-
rupil, dieens :

processisse ; leguntur enim cum aureis scutis, re-
gem et reginam semper praecessisse ; et superius
scribuntur sexaginta fortcs armati lectum Salomo-
nis custodisse.

His omissis allegoria ad medium deducat. David,
qui semper fuit in belUs, expressit liguram Christi,
hic pro Bcclesia pagnantis. Salomon vero, qni sem-
per fuit in quiete pacis, gessit Gguram Christi in
coelis regnantis, qui tempium fecit, in quo reginam
austri recepit, quia Christus domum in ccelis pne-
parat, in qua Ecclesiam recipiat. Salomon , quod
sonat Paci/ieust est Christus, Pater futuri saeculi,
Princeps pacis, et ejus pacis non erit fmis. Salomon
erat amator muiierum multarum, et Christus est
amator multarum animarum : hic habet. sexaginta
reginas, et octoginla concubinas, hoc est, omnes
animas perfectorum in conlemplaliva vita, et omne^
animas imperfectorum in activa vita. Ili quippe
duo numeri pro mysterio ponuntur in hoc Can-
tico , quorum uaus est perfectus , alius imper-
feclus, et significat perfectos et imperfectes in
Ecclesia. Sexagenarius elenim perfectus est, quia
constat suis partibus , ut superius dictum est ,
et signiGcat perfectos. Octogenarius vero est im-
perfectus, quia non completur suis partibus, et
ideo significat imperfectos. Sexagenarius quoque
per senarium et denarium muliiplicatur , quia
sexies decem, aut decies sex, Gunt sexaginta. Qui
numerus signiGcat omnes qui perfecti sunt in sex
C operibus Evangelii, et in decem praeceptis legis; ho-
rom animae dicuntur reginae, quia aponsum Chri-
fltum pro coelestibus diligunt, et aetemi regni cohae*
redes esse. Octogenarius autem numerus per octona-
rium er denarium multiplicatur, quia octies decera,
vel decies octo, Gunt octoginta; qui numerus desi-
gnat camales, Decalogum legis propter saeculares di-
gnitates, et divitias saeculi observantes ; qui in qua-
tuor plagis mundi, et in quatnor elementis conti-
nentur.

Et ideo horum animae dicuntur concubins, quia
sponsum non pro regno diligunt, sed ei pro tempo-
ralibus serviunt. Adolescentulae sunt anima per to-
tummundum in Chrislo renatae ; adhuc in Gde rades,
et lactis doctrinae egentes ; haram non est numeras

Ybrs. 1, 8, 9. ^ Sexaginta sunt reginte^ et ociO'
ginta amcubinas, et adolescentularum nofi est nur
merusj una est columba mea, perfecta meay una est
matri suce^ electa genitrici sua:. Salomon rex sa-
pientissimus et ditissimus erat amator mulierum fer-
ventissimus; htc habuit trecentas reginas, et tre-
eentas concubinas, inter quas reginas, ut creditur, ^ apud homines ut reginaram et concubinaram, quia

erant sexaginta nobiliorea, et aliis digniores, qoas
ad comparationem aliaram, solas voeai reginas quas
et hic mysterii gratia introducit. Et iteram inter
coneobinas octoginta aliix digniores genere et gra-
tia, quas solas hic significationis gratia ponit. Porro
inter reginas erai una aliis pr»stantior, et genero-
sitate et digoitate, quae regina reginaram dicebatur,
quae filia Pharaonis non incongrae fuisse putatur,
quam hic etiam ad litteram laudare creditur : hanc
coronatam procedentem reginae, et concubinae, et
filiae laudaverunt, dicentes : Quas est ita qum pro^
grediiur quasi aurora consurgens, puichra ut luna^
electa ut sol, terribilis ut castrorum aeies ordinata.

soli Deo cognitus est numeras electorum in supema
felicitate locandus ; vel ideo adolescentularam non
est numeras, quia in numero reginarum et concu-
binaram non computantur quae sacramentis sponsi
non renovantur. Easdem autem vocat adolescentu-
las, quaa superius filias Sion vel Hierasalem nomi-
navit, quae cun regina nunc ad regem venerunt, et
cuffl rege laodibus eam exceperant. De qua subdi-
tur. Una est columba meai perfecta mea. Quod est
dicere : Diversi quidem sunt ordinea electoram, ex-
quibus quaedam reginae, qoaedam dicuntur concu-
binae, quaedam adolescentol» ; sed licet tot sint re*
ginae in spiritualibus; tot concubinae in caraalibus,

45 1

HONORII AUGUSTOOrN. OPf. PAftS. II. — EXEGETICA.

452

tot adQlescenlulae in parvulis ; tajnen qx his omnibus A eertaroinis, dabitur coroni^ laudis. Et hoc sumroo-

est una catholica Ecclesia, qus est reginarum re-
gina : columba mea, quia seplem donis Spirilus
sancii per me plena, perfecta mea qniaper roe omni-
bus virlutibus, omnibus charisroatibus in oronibus
ordifiibus am» nefh^ : ei ideo e^l uaa^ «abnoidis
hams, vMm svse, casleaiis Utevusiklein» ei ufi« ele«l4
f eoitrioi sna&grftiiav qofle de ntt«do eem elefii, et sur
perois ttvibaasociaini. Vhdeirmiream/Uice^etbeaih'
tknamprasdicavepmt Qnfl» «i^erifiis djuit» dwit aoft^
leeceniul», quia in Cbristo NQttt»» niioe dicuatiix
fiK09, quia hearedes ecunl meldris Kcdesie». Hse regir
nam yiderunt, quia Eceleaiam ia ounoiis ordii»y^ii9^
donis Christi re^letftm, ei virtolibuB omalam respe-
xo'uiil; ei ideo beatisaintni> pradioaveraDl». mm

pere notandum, quod duodecies a sponso vei a
sponsa est pugnalum. Sexies ante Christi adven-
tum, et ilerum sexies post Christi adventum. Pn-
roum bellum fuit in aula inier tyrannum el impera-
torem, et inter utriusque principes et potestates ;
quando tyraonus imperium. invasit, et similis Al-
tissiroo esse voluit. In hoc bello regioa, scijicet an-
gelica natura, tyranno diaboh) consensit, et cum
illo aeternuro exsilium. subiit. Nam victus a rege Deo
cum omnibus suis da aula coeli cecidit, et carceris
inferni supplicium subiit» Secunduro belluro fhit sub
gigantibus inter filios Dei et filias horoinuro^ id est
inter posteros Abel et progeniero Cain, quod coeptum
est ab Abel et Cain el terroinatum est in diluvio.

post, .tol graAiuruai muBMa ad aeftesDim.bealftudineni q In hoc beUo signif^r sponsae Abel cecidit, sed taroen

eun vooavi audiemnti. Beata esat ISeelesia, qne de
idolofaitiHa ad fidem Gfarisli es6 veceltt ; beeiior»
q«aado ¥ariis donia Spirilus saneii esi ditota ; beati&-
sima en^ qaando io smnoia bealstodioe anfslifi adf^
soeiila Beun videbit. RegUue etiem efc concubino!,
hoo eat spintoales ei cemles, mirendo et peeidt-
eandq negnalia Dei, Uutdauiruni eams dicentes:

VEas. 9. — Qu(e e$^ ista quas progreditur quaH
aurora consurgens : Id est, quam gloriosa est ista,
iot virtutibus, M donis glorificata, quae ex omnibns
roundi partibus» fide, et opere, et prffidicattone, ad
Christum progredilur qoasi anrora consurgens sub
apostolis. Sicut eniro aorora surgens, tenebras no-

victor coronam promeruit. Tertiura bellum fuit sub
aedificatoribus turris, inier liberos et servos, quod
coepit a Sero et Cham, et finitum est in divisione
linguaruro. Quarturo belluro fuit sub patriarchis,
inter circurocisos, quod coBpit ab Abraham et Pha-
raone, et termioum habuit in subversione exercitus
Pbaraonls in roari Rubro. In hoc bello persecutus est
Ismael Isaac, Laban Jacob, fratres Joseph, ^gyptii
Israel. Quintum bellum fuit snb data lege, inter Dei
cultores et gentiles., quod coeptum est a Josue et
Amalec, et finitum est sub pacifico regno Salomo-
uis. Sexturo bellum sub regibus et prophetis, inter
Judaeos et Israelitas, vel inter Babylonios el Judsos ;
quod coepit a Roboam et Jcroboara, et terminatum
clis depellit, solcro mundo indaoTt, sic Ecclesia na- n ®«* *"^ Augusto teropore pacis. In hoc bello oranes

scens, tenebras ignorantia^ repnlH, et solero mundo
dictis et exeroplis induxit. Pnlchra ut huna subper
secntoribus; quia a vero sole iHnstrata, aoctero sse-
culi Evangelica luce perfodit ; electa ut sol, hi pace
sub religiosis, qnia imagmcro veri Soli in se repra^-
sentat, ambulans in omni justitia, et- sanctitate et
veritate. Bt in his omnibus terriMlls at castromm
acies ordtnata. quia in oronibus ordintbQs suis^ et in
oronibus teroporibus erat prasrounita spiritualibus
«,rmis, ut nuUa adAforsitAi/e possel cohiJl>eri, qujn in
sc praori^Qstraret puichritqdiDeialunaB io, nocte labo-
rios«i a«Uoais, et soli^ iroa|;ioein in spe retribu-
tionis. Alit^r S^cclesia erat aurora aotie legemf luna
sub lege, sol sub EvaAneiio,, acies caslroruip siib an-

duces pcimitivae Ecclesiae, scilicct Prophelae cecide-
runt, et tamen palmas victoriae receperunt.

Snb gratia vero priimjm bellufD fbit iater spo»-
suiR et adulterum, videlioet inter Cbnstum et dia-
h(Amn quod ooeptum ab Herode, ei poeris, ei fitti*
tum eel in deslraetione idololatri», el focatione
gentiuro. In hoc bello sponsus cum adiillero doel»
luro iniit, quando euro in die belli, id est, in Pa-
rasoevB eoapide cracts tranafixit, rooxqua duces
exeroilus sui misil, qni eivitaies ii^nsla a tyranno
possessas, eum populo reciperent, qoia Apostolos
per orbeai misit', qoi vioos, eastelia, civitates, a dish
bolo per idololalmm obsessaa, ad fidera vcei Begis,
Cfaristfr, revoeai>enl. Seenndum beUom foil aub pep-

aQbrislo.Ife^eEatau|ronii4iproj?heiU -^^^^ Christ«aDOs ei paganos, qnod

cuU.digniiatibus» sol ia sapieotibus.. Simiiitcf esi
i|»sa sjuxiora iA coaiugatjis, lufxa in conUnentibus, Qol
iu. doctQribu&, acies oi:dinajLa in omnibus. Slc eait
qihilominus- aurora in. pueris, luna in juvenibusj soi
io,sen.ibus« acies.ca^^lrQruqo insiogulis cpntra dae-
mQPQs Qt fahos fcs^ires.

Qwanlnr omr loties in hec €a9lico amtntium.inr
trodncantisr eastroi pwfnaniimnw Hoo ideo fi(, <fiM
aieekmiiitestponioiR miUU% ^k>oms duouot, ita fi^
delea aaimss posft miiilmmi hiiiioe viim ^poasii sui
Ghfieli amfitoviitf ndisiwli. Et buman^ qsiuca de pa-
M4iso^Q«ptalM iiM tempQTe' Imim^ ^\m pugnando
kbot^ x^ Qmmm. suup< recipiei» quo coronam
regni promissam percipiat. Post sudorem quippe

empit a Pelro et Narone„ velSSmooo Msfo^ ot finem
habuil snb Confltantino. In hoc beiio sigttifer reginse
SthepkAous cecidit, omBcequo diuces ^us^ soilioet
apostoii corniepuDi, neo noo: ooMsfi |exesoiliifl mar*
lyrom sMoubaiiv et oononam vitai' pfomeruiii. Xer*
tiam bellnin. fuit soi) oonGsasoRibus, inler toretieoe
el oat)iolico&, quod ccnpii ai) Ario el ideiandro epk-
aeopo, ei finilum eoi in Conataatinopoteoo coocir
ktK In hoo b^lo Atimnasios, Hieeonyaras, Aognsl*-
nus, eb aiii quamplures chmi fiaerunt, qui miiites
Clirisli prBclaria araais ialnaeront.

Quar.tuio bellun} nupc. geribir sub (eIj^Q8is,.i.ot(Qr
veros et falsos fratres, quod quidem coepit a Juda et

453

EXf OSITIO IN CANTiCA CANTIC.

454

PetrQ« sed m^^^ime iuvaluit, quAndo cl9U3lraUa re-
ligio instiiui coppit ; fioietur auteio $ub j^utichnstp,
vel potius. ii^ fioQ niuQdli .

(^jiotuui beUvm eri,t sub A^ticbri^to, qupd iopi-
pieta ]^j:aG4kaiioQe Eliise et EopQb, ^t iiQietur io
mort^ AQiichrUti. lo hoc bello^ corrii^o.t ducea regi-
Q^e, Elia;» e( ^ocb^ et omnia e^ercitus maj^tyrum,
et ipse du;^ ^\ caput^ malorum 4ntichdst,ua. Tunc
Sun^roilis. re^vo^ Au^lri CQnfoedier^iMir, et Mao-
dra^o^ eis. iu»$oci^bUur.

A. $e\lum belium eril ioter reg^em gloriae, et reg^em
auperbi^; ioler ajngelos et honwes. In hpc bello cex
Ch.riatua cum. uniyqrso e>^ercitu apgelorum adve-
o,ieus» hanc Babyloniaoji, ciyUateo» diaboli cprobu-
ret ; ipsum. bpstei^ cu/Q omoibus suis io slagauqfi
igois e( sulphuris pr^ecipitabit,, et sponsam suam
glo(ia et bpopre p£i;ajclo beljo. corpnabit, et in tha-
lamo gWrij^ cvtlpcabit ^ sibique copulabit , quia
Si^ip^um ei,l^fiO)^qt^alis est, pi^tri sequali.s^ n^ani-
fe^tabit.

^ .. .1 j..' ♦»'..> ..

TRACTATU3 TERTIU&.

^^ii^ pr^c^e^s reAvlil r^gi#«m 4^1 tria
b^m iKOi coomt ges^iw* ^^m QQQtm, An^iw,
4iiud:<}99^ti» «}MiioiMm>, t«Kiifiiii mtm. ^ntias m-
«tiuoK $A \ki4ma. %ir TCigeni Qonoiiindiim v^oim ;
^ in «WHtptjii afi)(9giAtA r^giiMiai et oolQ^tft coo-
cwWfi«s, «t» ioDumEikbilM aA>to8QeotJBl«k baboiaae,
baAoqvea.c^ bvovabi^lAr mfieptam; f uifie. Qufe
4e eastria ^em- ordiAfttaai prodiuit;; iBoigaia balli
aufPimt hintm ^t Sokm proUitit ; ifMR wn. noi-
\fitt4k. Qoiniuitu aiio triuaipbaJMM pvoeeaNt. Bmk)
^nUwil w^ma^J^^uioAf^oolQfi^aoiemMiAiFiHiin
prsecessit, qa® contra agmen persecutonua oei-
tajneo iniit, quorum d(ix Aman(i fuit. Vexillum au-
tcm luo^e candjc^o splendore aciem. confessorupi
prs^at, qoap contra agmeo,I|aerelicoruiQsearmaxie.
rat, quorum prjnceps aquilo fuit. Vexillupi vero solis
igneo fulgor^ aciem sapientiun^ aotecessi^, quse
arma contra agmen. fal^qrum fratrtiroj quigutUe
noctium sunl, sumpsil.

Sequens autem expositio refert novam sponsam
de ooeidant* ad«^isfl&, at h^ ra^Mf^ nafiiifice
«uoapisae. ftggiiMb n>mfinrauatia.cuBi aniii inw»-
p^»tei, et eooi rege bripadiaBte^ ecea pae— ypplii,
Biies eftiBiioel^. anniwlom ia. qaadii^E Anwnedah,
eoni «mltit miUibns a^idvrunt; qiMMQ.Mghn eljcoi»-
euJiiQfli. aef noi. epJokea^ealoi» ema- ipaa. oaqponeqi
regiea^iM^nMipleBao exfiigiieDtv ekkk hoflleaa o%-
eMo, em megno jubik>t refidedeeiiii^ de ei^aa
lu.M&Uileoaiiiiv etbocoermen ei

Vers. 10, t*. — Descendi inhortum nucufn, ut
viderem poma convallium. Fostquam onim in fine
mundi plenitudo gentium ad fidem Ghristi intrave-
ril» l«pi^ eliMft.Syoigogft. i» Rrsediealioaeoa Bte et
Bnoeh.MmtQMiii aMfiifttet, qatBiipae bee<Iaa4i
eaoifHAt^ BencMAi in liortaKi nmim kea eee^ fi»f
B»ei»>9ervi e#0«m«i0^ ^ym ia omadaii^ uk lid^
reiH poim eoiMfalKum, i<>eal mi reBaanaBeatin opeta
hMflwJwi* QoMidifiiiitSgmgogiiieAMBmiiieaieile:
WcariWl ¥€Mi ed m«^ %iiiei09 veaA pMre^lfwqBaadf
dA on^ deitM^i iOrJMMm^ v^ mk haeUia aar
cmK H eal^ M>itAlift iidiiiiumi, qnod nrtm|ii.i paiina
Uif ORMgitqdiJyii^i^tmbMletiiM^ iotoiiai^ heha^daif^
cedinem per apem remuQeratiom'8. In nuce tria no-

B tantur, cortex exterior, qui est, amaros^ t^sta. iot^-
rior, quae est dura, et eouclear quod esl dulce. Cor-
tex suot hi, qufhns amara sunt vitfa; testa, qui
iVan^nt corpus vigiliis et jejuniis, enuclear vero,
spiritales viri. Ideo autem descendi in hortum no-
cum, id est, in Judseam, ut viderem poma conval-
Hum, id est, opera popuK in Jerusalem habitantis,
qutt coBvallis dicitur, quia inter regoa geotium
quasl inler montes erat posita. Et inspicerem si/to-
rumet vineaj hoc est, si in fide florentes proferret
Synago^, qnae vinea Domini eat dicta ; qnam ipse
de iEg}'pto transtulit, et in Judsea planlavit. Bt vi-
derem si germinoisent mala punica^ hpc est^siali-
qui per fidem optarent proprio crnore perfdndi. Et si
ista ihi non invenlrem, eos taKa facere docerem ;

Q sed ipsi me repulerunt, iusuper contumellisaffectum
'occiderunt.

Ad qii» v^rbe! Syoag!Og% tnrhate r^poodit< :
N^Sfcmj aobeudie.ist^; ideo feoi tiiUe. Queodiovidi
Ve iolfiir hoiBiooe u^ heiaioena^ eooifjerwitein» nei^ivi
1« Bie¥in.fiiiaioi : qMimdOTidi t#.iater leAtooea vtm-
deatena^ at^ci^i le SaWMor^im; qoii^.ai te Domioaia
glom sciviaeem, aooquaior t« orueiflaiaaemv Sed tu
QiLfiaMeati me» ut seUileMi hwwawi gen^ria. per me
operereffisiot idoo oweivk quid iacic qiiieia«im««i>ea
aeiii«r6airi^ «a vr^f^^f^qmMfu Ammdcilb^ ho^
miimlitaa mee.focil me diSedepeprQpteri Kvengelir
eam.doetiHiam»quw>Rie.i» cireumeiiiooe aa9eo4elA»
et a.legsiiil>uii'C«reaiQqiia prQbibuit; en bepti^ineeitr
queeUoooyatioiiitatadoeoiif Trie,aoiitio hooMoe,
D w^> aaimelitaa, spirituo. C«r» eet poodaa.et:aggn^
«eAioi ameMti(ae.Ubitttm o«r^.ie.OQodiwfhqiiod>y^
vimoe. Qt(«ihil Mid sepinwe; spiriMi» esir qw iaiU-
^Mk\ AFQtieQOtna ^m laoiftltpogpi^veniot» qtnhua
devictis arqiopi Dei; rapuefOPt Quefa^optordivif^ujlr
tione percussi in posteriora;a dtis confrultis respon-
sumacccperunt, quGd'ah)i|ie,i||Armitate non pos-
sent liberari, nisi arcam remitterent, quae tunc im-
ponita quadrigis reducta est in domum Aroinadab
sacerdotis. Qoadriga Christi est Bvangelium ; qua-
tner-ret»^, aoal quet«N»r evangeiistei quieireofifiem
Huiadi pev telai laaodam oarfenl» itvea eeli Ghviali
bumenitaa; manoa in arca est Christi divinitas.

435

HONORIl AUGUSTODDM. OPP. PARS II. — EXEGETICA.

456

Arca est ducla in AUophylos, el Christasductusest j^ roae credentium, conlra viiia pugDantium, et pro

ad gentes per apostolos. Arca est reducta in quadri-
gis in Judaeam, et Christus in fme mundi reducelur
per Evangelia in 5ynagogam. De domo Aminadab
reducta est per David in Jerusalem . Aminadab dici-
tur spontaneus populimei, et est Christus sponteob-
latns pro peccatis populi, cujus domus fuit Jerusa-
lem, de qua eum pater transtulit in coelestem Jeru-
salem. Quadriga hnjus Aminadab, ut dictura est,
sunt quatuor Evangelia, propter quae conturbata est
synagogae anima, quia animalis sensus ejus multum
coepit perturbari, quando pcrmundumaudivitEvan-
gelium Christi praedicari ; sed in hac quadriga tunc
vehit, quando per evangelicam doctrinam ad fidem
Christi perducetur. Nova ergo speusa praesentiam

victoria exsullantium. Est autem chorus aequivo-
cum : Chorus est mensura triginta modiorum, de
qua in Evangelio dicitur centum chorof tritici (Luc,
XVI, 7). Chorus etiam est ventus. Chorus quod est
musicum instrumentum. Chorus nihilominus est
locus psallentium . Chorus item est multitudo ca-
nentium. Quasi dicat : 0 Ecclesia^ nil aliud videbis
in Synagoga ad me conversa, nisi choros mihi lau-
dem canentium, et castra pro veritate pugnantium.
Erit enim tunc tale tempus, quale non fuit ab initio
mundi scilicet persecutionis, tribulationis, et erro-
ris. Surgent quippe tunc pseudoprophetae, etfacient
tanta signa et prodigia, ut in errorem quique etiam
doctissimi ducantur. Insuper dux et caput omnium

regis ferre non vaIuit,quempostmuItaprobramorte 3 malorum antichristus, homo peccati, filius perditio-

turpissima condemnavit ; et ideo a facie ejus coepit
abire, sed chorus reginarum et filiarum Jerusalem
revocat eum, dicems :

Vers. 12. — Revertere, revertere, Sunamitis, rever
tere, revertere, ut intueamur te. Scilicet Synagoga
postquam Christum regem occidit, sub ejus dominio
esse erubuit ; sed vox praedicatorum revocat eam,
dicens : Revertere, reverter^ Sunamitis. Sunamestci-
vitas, in qua Elisaeus mortuum suscitavit, et signi-
ficat muudum, in quo Christus suscitavit genus hu-
manum. Sunam aulem dicitur captivitas ; inde di-
citur Sunamitis captiva, et intelligilur Synagoga a
diabolo in perfidia captiva. Dicitur etiam Sunamitis
coccinea sanguine Christi redempta. Huic dicitur a
praedicatoribus Evangelii quater revertere, scilicet a q
quatuor plagis mundi ; ab errore perfidiae ad fidem
Christi convertere, vel revertere ad Redemptorem
tuum te vocantem, te suscipere volentem, in eum
credendo ; revertereadeum, illum diligendo ; rever-
tere ad eum ejus praecepta operando ; ut intueamur
te, id est, ut imitemur te. Yel revertere perquatuor
£vangelia, revertere per quatuor virtutes, ut conver-
sationem tuam intuentes laudemus Dominuro ; Judaei
namque in fine mundi conversi; tantae conversatio-
nis erunt, quod Ecclesia admirabitur, et ejus exem-
plo tttetur ; convertenturenim perEIiametEnochad
vesperam mundi, et famem patientur verbi Dei ut
canes, et circuibuntBcclesiamcivitatem Dei, audire
a Chrislianis verbum Domini, et vivent iisdem in-
stitutis ut olim Ecclesia sub apostolis. Ad hanc vo-
cationis vocem Sunamitis ad regem est regressa, et
ab eo in gratiam est recepta ; quae mox instituit in
laudem ejus choros canentium, et castra contra ho-
stes pugnantium. Conversa namque Synagoga pro-
tinus in omni loco Christum laudabit, ubique contra
vitia pugnabit. Unde rex dicit ad reginam Sunami-
tem intuentem ejus omatum et mirantem :

CAPUT VU.

Vbrs. i . — Quid videlis in Sunamite nisi choros
cajtronim ^ Choroscastrorum dixit propter choros
cantorum, Chori castrorum sunt agmina militan-
tium, pro victoria caotantinm, et intelliguntur tur^

nis, qui extoUitur super omne quod dicitur Deus,
aut quod colitur, ostendet se in omnibus signis, et
prodigiis mcndacibus, id est, ad nullam utilitatem
valentibuS; tanquam sit Deus, quibus electos tenta-
bit, et non consenlientes omnibus poenis cruciabit.
Denique ut Daniel et Apocalypsis testantur; cum
decem regibus Ecclesiam impugnabit, contra quem
haec Sunamitis bellum suscipiens, decem ordines
justorum, quasi decem legiones in castris ordina>
bit, quibus spiritualibus armis instructis, bellum
cum eo inibit : quos ordines rex enumerat, dam
decem membra Sunamitis laudat, quia opera se
laudantium, et pro justitia pugnaBtium approbat,
dicens.

Quam pulchri sunt gressus tui in calceamentis, filia
pnncipis^ subaudis David,cujus filia erat Synagoga.
Princeps Ecclesiae est Christus, cujus filia est Suna-
mitis, per fidem et regenerationem ; hujus gressus
sunt bonae affectiones, quibus graditur de virtute
in virtutem qui sunt pulchri bona operatione, et hoc
in calceamentis, id est in Apostolonim exemplis.

Calceamenta quippe fiunt de pellibns mortuorum
animalium, et sunt exempla justorum in Christo
mortuorum. Ecclesia est corpus Christi, c^jiis
membra sunt ordines justonim. Similitudines vero
rerum virtutes eorum . Per gressus ergo, scilicet
per pedes conversae synagogae, notatur primus ordc
justorum ; in eo sunt agricultores, qui qnasi pedes
corpus portant, dum rebus necessariis Ecclesiam
D 3ustentant. Hi calceamenlis incedunt, dum secun-
dum exempla justorum vivunt, et hi in prima acie
antichristo resistunt, dum eo contempto, vitam cum
rebus pro Christo amittunt;

Secundus ordo, justorum, in eo sunt conjugati,
qui per juncturam femorum designantur, unde
subditur : Junctura femorumtuorumsicutmonilia
quas fabricata sunt manu artifieis, Femur femons
est virorum; femen feminis est mulierum. Per
jancturam feminum fecunditas prolis accipitur,
per monilia, omatus et munimen ; per manum arti
flcis, excellentia operis. Dignius est enim opus ipsins
artificis, quam discipuli discentis. Junctura femi-
num synagogae sunt sicut monilia, quia conjugati

457

EXPOSITIO IN CANTICA CANTIC.

458

in ea per femora conjuncti ; ipsi et filii, quos gcne- A aliis dispcnsant. Sed hi beae faciunt, qui utrumque,

rant, Ecclesiam fide et operatione ornant, ut manus
artificis fecit, id est, ut operatio Christi docuii. Vel
junctura femonim est concordia duorum populo-
rum, scilicet Judaici et gentilis in una fide Christi,
quos sacramenta Christiana conjungunt, et filios spi-
ritales gignunt. Quse junctura est sicut monilia,
quia concordia iliorum ita convenit, sicul duonim
Testementoram congruit ; quod utrumque isiam con-
junctionem praedixit. Quae monilia tabricaia sunt
manu arlificis, quia ut duo Testamenta, quaeEccIe-
siam exemplis sanctonim, ut monilia, omant, et
sententiis contra haereticos muniunt, composita sunt
a Deo Patre oranium artifice, per Filium, qui est
manus ejns, per quem fecit omnia ; in quo opere
ignis erat Spiritus sanctus. Ita junctura, id est, g
corda illorum ornat Synagogam, et munit contra
saevitiam Antichristi. Quae junctura facta est
manu artiGcis, id est conjunctio illorum populo-
nim ordinata est consilio Christi , qul solus
novit, cur usque ad illud tempus JJudaeos excitave-
rit. Tertius ordo sunt delicati et moUes, qui urobi-
licum notant, de quibus subditur :

Vbrs. 2. — Umbilicus tuuscrater tomatiliSf nun-
quam indigens poculis . Umbilicus est molle mem-
bmm, et est media pars hominis, qui babet supra
sex partes ; quae sunt, eaput, ocoli, nasus, os, eol-
lum, pectus, septimus est umbilicus. Inferius habet
S6X ; qosB sunt, pes, tibia, crux, coxa, femur, ven-
ter ; septimus est umbilicus, qui signiiicat illos, qui
per septem opera misericordiae aspirant ad septena* Q
rium requiei, quae dabitur per septem dona Spiritus
sancti. Hi sunt ut crater tomatilis, nunquam indi-
gens pocolis, id est semper plenuspocuUs, qui sunt
charitate toraati, exercitio virtutum plantati, pocu-
lis doctrinie semper pleni, unde sitientes justitiam
possint abunde inebriari. Hoc ideo dicitur, ut si
mollea, id est imperfecti, in Synagoga tales erunt,
quales perfecti in ea crcdendi sant ?

Qoartus ordo sunt uxorati; vel hi qui utuntur hoc
mundo, tanqoam non utantur, qui per ventrem de-
monstrantur, de quibus protinus subinfertur. Ven-
ter tuus sicut acervus triticivallatus liliis. Per ven-
trem spiritualis generatio, per acervum tritid, elee-
mosynaram largitio exprimitur ? triticum pro omni

sciiicet cibum et potum, iadigentibus corporaliter
impertiunt. Et nolandum, quod acervus in imo est
latior, in summo angustior, quia multi sunt, qui
eleemosynas tribuunt, pauci qui possessiones relin-
quunt. Quintusordoest doctonim, qui per ubera no-
tantur, de quibus dicitur :

Vers 3 . — Duo ubera tua^ sicut duo hinnuli ge-
melli caprecB^ quasi dicat, hi qui lactali sunt lacte
uberam tuorum, vel qui instracU sunt doctrina utrius-
que legis doctoram, sunt sicut duo populi, ex Ju-
daeis et gentibus , sub apostolis conversi, qui fuerant
hinnuli, quia ad studia religionis ascendentes. Ge-
malli, quia in gemina dileclione fcrventes, filii ca-
prese bonas herbasa noxiis eligentes, id est Ecclesiae
malos a bonis disceraentes. Caprea a canibus inse-
cuta, de rape se pr»cipitat, et praemittit coraua, ne
corpus laedatur) ita Synagogaconversa^apersecato-
ribtts iusecuta, terrena contemnit, corpus ad sup-
plicium dabit, ne anima laedator.

Hiyus filii per ubera ejus lactati erant hinnuli,
scilicet in Christo renati, in fide et charitate gemelli^
aestum vitioram fugientes, et ad martyrium pro
Christo curreotes. Sextus ordo est religiosorum ,
qni per collum exprimuntar, de qnibos subditur :

Vers. 4. — Collum tuumsicui lurris ebumea^hi
sunt spirituales, qui Sunamitem Christo verbis et
exemplis conjungunt, et quia ut collum, caput et
corpus co^jungont, sunt sicut turris eburaea id est
sicut elephas, inexpugnabiles in virtutibas. Solent
elephantes turres portare, de quibas pugnatur, ut in
libra Machabaeoram legitur; ita spiritaales viri sa-
cram Scripturam, quaai firmam turrim portant, ex
qua eontra hostes regni Dei pugnant. Sed et per
ebur castitas illoram intelligitur, sicut illud animal
castae naturae esse perhibetur.

Septimus ordo illoram est, qni pralati dicun-
tur, qui per oculos notificanlur, de quo hic se-
quitur : Oculi tui sicut piseinos in Hesebon , qwe
sunt in porta filiorum multitudinis, Hesebon est
civitas, unam tantum habens portam, in qua est
fons unus, qui efficit multas piscinas , in quibus
egredientes urbem abluuntse, et quae abluenda sunt
eis, et nemo potest ingredi civitatem, nisi per eas.

framento posuit, scilicet speciem pro generc. Venter D Hesebon dicitur cingulum mwrons, et intelligitur

Synagogae est sicut acervus iritici, quia quae in ea
possessores mondi habent, spirituales partus per
eleemosynarum largitionem edunt, et dum bona
opera curonlanf, quasi triticum in unum cumulant
sive coacervant, qui acervus est vallatus liliis, id
est munitus virtutibus. Valli dicuntur sudes, quibus
acervua vallatus statne cadat. Acervus ergo tritici
liliiB vallator, dum largitio eleemosynaram candore
virtotum circomdatur, quae facile vento humanfle lan-
dis dissipatur, nisi aliis virtutibus fulciaiur.

Nota quod superius posuit poculnm, hic vera tri*
ticum, quia illi sitientes justitiam inebriant, istiesu*
rientes justitiam satiant, dum triticum verbi Oei

Patrol. CLXXII.

Ecclesia, quae ad se venientes clngit moerore poeni-
tentiae ; qui etiam non possunt intrare per eam, hisi
per portam fidei, et per fontem baptismatis, qui
licet mutta loca repleat , tamen unus bapUsmus est.
Oculi Synagogae sunt sicut piscinae in Hesebon, id
est provisores ejus, presbyteri sunt sicot praelati Ec-
clesiae, qui sunt pleni fluentis doctrinae, et qui infi-
deles praedicando docunt per portam fidei, et per
fontem baptismatis in Ecclesiam, in qua est mceror
pcenitentiae, et potant eos aqua sapientiae. Quas pi-
scinae suntinporta/iHorum multitudiniSf id est in
introitu Synagogae ad Gbristum, qufleestfiliamuUi-
tudinis gentium, quia multiplicitas gentiom genera-

16

45'd

HONORII AUGUSTODUN. OPl^. PAUS II. — EXEGETICA.

460

bit Svnagogam per EvangeUum quasi filiam, ^el pi- A Purpura, quse fU de sanguine piscis, est passio

scinse sacrac mtelligentla perfundet eam.

Octavus ordo est discretoium, qui per na«um in-
nuitur, de quo bic scribilur : Nasus tutis sicut tur-
ris Libani^ quoi respicit contra Datnascum. Rcx sa-
pientissimus Salomon fecit in Libano delectationis,
gratia turrim altissimam, de qua prospicere, contra
Daittaseiim^, t[\m sest metropblis Syrwe, cuju« Irtbi-
lafK^res ftwpugnmbatii hatic turrim. Ibi etiam, irt fer-
tur, ^sl Abcl cwcistts, ^lMeo ^mrsanguinem 'fc«-
bensyeA sitienSy qai« ibi in prmiis terra aperoit os
sumn, et bfibit iiufflMmm saii(ftiinem . Libanus ^dm-
tur i^andidHtio, et sigiii^t Chrisrtttm, qui in secre-
deittes fticH candid6s, in ba^ptisnfiate, sive m virlti'
tibtfs. Tcm4s, io hoc monte posiita, «sl ficclesia,4o-

Christi ut piscis in igne crucis assi, in salo sfleculi
homo nostrae mortis captl. Canalis est aftluentia Spi-
rilus sancti, vel cor vel conscientia. Comae ergoca-
pitis Synagogae, id est,, principes ejus sacerdotio
adhaerentes, sunt sicul principes iBcclesiae ; qui eam
ornant et muniunt. Qui sunt sicut purpura l*egis ;
quia exemplo passionis Christi fervorem proprium
pro Chrislo fondunt, ut v^stis Ctkristi regis tiant,
quae purpura est juncta canalihus, quia passioChri-
sti fixa est in illorum cordibus per altluenliam
sancti Spiritus : vcl juncta est canalibus, hoc est,
posita juxta doaa sancli Spiritus.

Ideo sponsus singula membra sponsae» laudat,
quia Christus singulos ordines conversas Synagogac

clofibiss «tScripliiris mOBifa : h«ec conlra Dawm- B^" ^*^® ^^ °P®^® ^^ remunerandum approbal.

scfetm, 94 lest cofrtra diabohim, hcnmairam saTiguinem
sitientem respJcit, «t ejas lnsi<fias pr«vi(le«it, et
suofs sives ptv cattelam mtimapt. Nasus Syifagogffi
est sicut turris Libani, fd t^ d^neti, in ^ea sunt
sicHt aaptentes tn Boclesia Christi, qui sicift nasus
odoi^s et fetores disoemit, ita veros a faJsis Chri-
slianis secerniuit, dt qui suat firmi et muniti contra
insidias diabdli, et vigilanti eordis intuitu ocmtra
Damawim^ id esi <umtra diabolum Tespiciunl, at
hostes ab eo immissos, id est vitia, declinent. Nonus
oi*tfo ert sumftioruhi 'potoflficuta, qtri per capnt fi'
guVatftr, de quo subditur ;

Vers. 5. — Caputtuum ut Carmelus, Carmolos
est mofts y in quo babitavit filiseits , in cfuo vidii
igneos currus, et e^itea, scilicet angelicam exenei»
turo, ttbi io a^jutoriuoi mtssom ; et dieitar scienHa
circumctsionis^ vel sHienicircumcisionemit et sigDtfi*
cat altam ooiitemplativam vitam in Ecolesia, in qua
habitat verus ^tseosChristus, quoddioitur Domini
salus ; in qua sunt angelici exereitus, ut ferant ei
auxilium contra hostes suos, et quse habet scien-
tiam spirilualis circumcisionis, ut circumcidat se a
vitiis, et sitit eircumcisionem peccatorum>, respuens
circumcisionem Judaeorum. Caput ergo Synagogae
est, ut Carmelus, id esl pontifices ejus sunt, ut pon-
titices Ecclesiae, qui habent scientinm circumci-
sionis, ut vitia resecent, non camem ut Juda^i de-
truncenl.

Decimus ordo est principum eum defendentium,

Et notandum, quod laus sponsi a capite ccBpii, et
usque ad crura descendit; laus vero sponse a pe-
dibus ccepit, et usque ad comas capitis aacendit ; quia
Christus deorsum ad terra8descendit;Ecclesia vero
a terris ad coBium ascensura eril.

Sed et hoc notandum ; quod ibi superiora et di-
gniora membra laudantur; hic vero inferiora ctde-
biHdta, qnhi 'qniqlic perftfcti •pfcr Chrisli exempla
ad alta viittrtum coftstfrgunt ; fnfhwi Ve*o Aftnpter-
fecti per doclritojmi ficfctesi» ift 'bohis Ipfrrfficiotii.

"Praeterea notandum quod sicut Ecdesia decem
ordines justorum, quasi lotidem aclcs cohtra Ama-
na, id est diaWum prmcipem pers^cutorum pro-
dpcit : ila Synagoga ifecemdrdinesjustorum, quasi
C fctidem isicies contra Antichristum, principem rtialo-
rum, producet ; quia utraque armis Defcalogi^ugnat
pro denario "pracmii.

Per cldnarium quippe Aotaiftur decem status Eccle-
siae, quoram quinque erant ante adventum Christi,
qulnque post ejus adventum.

f^rimus status fuit sub data non scripia iege in
paradiso, quae Aixit, non comedas ne moriaris,
quam si servasset, nunquam legi mortis succubuis-
sel ; sed -pi^varicrftrilc hujtft lejfisTadta fe^t moi-tlitis.

'Sectfnaus Siatos (jlns ersfi ^rfb Yiatui-ati l^e, ^uae
dij^lt : QuodWinonvis fieAy alteri ne feceris, Wic
slatus feril afb Adam us(lile Tid ATirafhtfm ; In quo
statu tina'Ifngu&, ^timodivino cuTtu litebiilur.

Tertius ^rat sub circumcisione, ab Abraham usque

qui per comas capilis notantur ; cle quibus mox se- D^ld Tffoysen, in (Juo siatu orla est diversitas Uogua-

quitur. Comce capitis tui sicutpurpur<B regisjuncta
canalibus. Populi Tyri et Sidonis lanam, uude de-
bent facere purpuram, id est regiam vestem, ligant
in canalibua, et superfundunt saoguinem conchylio-
rum,'et intingunt eam. Conchyleae quippe maris,
ferro circumcisae lacrymas purpurei cruoris emit-
tunt, quibus eollectis tinctura purpurei coloris efli-
citur, unde lana intingitur, ut indumentum regis
efBciatur.

Comaeeiipas omant ei muniom, *purpura autem
cst, indumcttitum-regum. Gomfe in hoc loco '^igaifi-
cani priaeipes in Eoctesia, tfui saoerdotium quasi
caput omani, et muniunt justitia ut armis.

rum, et cuUura iAoIorum, et aub hoc erudiebatur
ad religionem figuri.s .patriarcbanim.

Quartus erat sub scripta Iege> a Mojse usque ad
David vel Salomonem ; sub quo statu taberaaoulo,
et mysticis sacrificiis ad fuUira iostiiuebatur.

iQuiolus eratsub etriplis proph^larutn, a David
usque ad Joannem Baptiatam; in q«o hx'M pMflhe-
tae oessabani; siibquosiatuipropheiioa dooiriBa-att
meliora informalMtur.

Sextos crat Isub Evang^, sab^^ab 1)^ npeAMO
Chriato et parsiiymphts «postolonrtii , ^d Hsplilts
Agm iavitabaiur, ei iper 'doaum SpMHm «anoii »
scientia omnium linguarum Iruebatur.

46T

Seplimus eral sub marlyribus, sub quo q perse- A
culoribus impugnabalur ; ct pro palienlia quotidie
coronabatur.

OcSavus enat sub coa^essoribus, sub ()uo abhse-
reticis et schisoaaticis nwltimodis vcxabatuir, &ed
scriplis sapientium ad rcctara iidem imbuebaUir.

^ODusj^uAC est 8ub xeligijtfiis^ bui> quo a falsis
fratribLUS ct faypocritiis detbnus BK>]esiai>ur, qwuaa a
publicis hosiibus, paganis vei Judseis ; &ed aMuUiiu-
dine clauatralium ^[uam maxime adorfiatur.

OeciHHis erit sub A«Udbii*i»i9» sub qiio eUenu^
cmciaiu coi^p^ris^ lAleriiiis falkwcia Mgfiorui» taftU-
bilur, sub quo etiam stalu Suaamitis et NAad/a-
gora ad reginam austri conveniunt, et simul adve-

FAPOSITIO IN CANTICA CANTIC. 46fi

Castera qus sequuntur, sic de Synagoga inteUi-
genda sunt, ut supra exposila sunt. De Ecclesia an-
tem coepta aiiegoria est prosequenda, qnae dieit :

^ejtcivij animafnea coniurhavit rne. Quasi dicat,
nescivi verum Deqm, eX ideo sccuta suni alienum
quem, {M>slquam CQgiUoyi^ anima mea conturbavit
n^i pro|)ter quadrigas AiiQi,aadab, hoc e^t, animiaiis
vita mea conturbat me, pro|]Xejr ^tuor J^vajdgelia
Christi, spontanee pro jne cruciCxi ; \fx quibusChr^-
stus dicit : l^isi jaoauiienliam egeritis, pcribitis, et in
igoem aeternum ibitis. Porro aposloli yel eorum jdi-
scipuli, qui hanc quadrigam j^er mundum Irax^rAjinl
dixer^int inihi :

f{everterQ^Tevtrtere^SiunamUis,revertsre,revertere

nientem sponaum excipiunt. . . , . ^ .. - .. ., ^.

, j; ^ . j^ut intmeatMur te. Sunamitis quod dieilur mptiva,

H«cd£Syn4gqga4juatthi8torioedicAasuot:iwncdei3 ^.^j^ „«aiiiia. « ivron«n -^«ri„aio i„ iAMM^t^ j.««.
Ecclefiia sunt aliegorice 4lQea4a : cui dicit spoDSUS.

Descendi in bDrloin nueiuBB. Qu$ai dicat, quod tu
es pulohra ut luoa, eleota ut ao^, non eat ex ie, sed
CK me^ qui ego Sol jttstiiiffi, <^ui iUustro iieu jseter-
nuiB aogelorum, deseendi ad te iunam, et itkmunasri
te, ut tu illuminares noctem, id esl ignorantiaa
infidelium, ut essent lux in Donuao, et posui in ie
casLra, et ordinavi oonlra yiiia, .et feci te Jioi lum
nucum, dd est custodiam acies fidLelium, in quem
hortum descendi per gratiam^ ^uanUo dcberui vi-
neam xueam, scilicet JudaBam, propLer perfiUiain.

In nuce tria eonslMerantur, ficiiieet.amuncaama]'a,
testa dura, et nucleus dulcis.

Per baec notantur tres ordines in Ecclesia : Per

fttit geotilitas a tyranno eaptivala in idbldatrk, hssc
reyensa esC ab -errore iniidelitatis, ad veruDi n^giaa
Christum per Hdem; leversa est desordibusidolola-
trie per baptismum, reversa est de mala vita, per
pQBnilentiam, reversa est de ritu gentili pcr boca
opera. Uane intuilse sunt iiliae Sion, id est Ecclesiae
de Judffiis conversae, in studio sanctae conversationis
fervere, et imitatae sunt eam.

Primitiva igitur Ecciesia audiens, quod rex Ecde-
siam gentium aurorae comparaverit in conjim^atis
lunae in contlnentibus, soli in doctorihus, casLris in
nutrtynbus, intuetur .ejus pulcbritudjnem, et inira-
tur ejus sabitam immutatiQnem ; (j^uam rex alloqui-
tur, dicens : Qidd videlntis in Sunatnitef nisi choros
^caslrorum ? Quasi dicat : o primitiva Ecoleaia io Su«

amurcam conjugati in tribulationibus mundi ama- ^ namite, id est, in gentiUtate prius captiva, a tyranno

ricati ; per testam continentes contra vitia duri, per
nucleum virgines in virtuLibus dulces.

Nota quod Ecclesia iiLvenit sponsum in horto aro-
matum, coUigentem lilia.Synagoga irkvenit eum in
horto nucum coUigenlem niala punica ; quia in pace
Ecdlesiae colligit ad regnum suum caslos in bouis
studiis redolentcs. In persecutione coUigit martyres
proprio sanguine rubentes. Et quare iu hortum de-
scendh, ut videret poma convatllium, id est ut con-
vriles sorlicet humiles faceret bona opera proferre ;
et hos alios ad exeroplum faceretvidere. Quodenim
altis deroonstramus, hoc ipsi dlligenter aspicimus,
et yidendo probaraus.

Convallis est locus inler duos montes posilus, et
intelliguirtnr iiumites positi inter duas leges. Et ideo
descendit, ul viderct si floruissent vincae, hoc esl,
ul Ecclesias, quae sunt vinesc vilis Chrisli^ in iidc fa-
ceret florere, et hoc ad exeraplum alios facerel in-
spicere, et ul vidprel, si germinassent mala puuica,
id est utfaceret martyres ficri, et alios faceret co-
rum patientiam videre et imitari .

Aliter Syqagoga conversa erit hartus nucuni, id
esl cuslodia conversorum, qui erunl foris amari in
tribulationibus, intus dulces in virlutibus ; in quem
bortum Christus descendit per gratiam, ut poma
comrallium, et vineas 'florentes, et mailapunicavide-
ret, id «est, itt opera 'humilium, et fidem fidelium,
etpatfentiam nftartyrum rcmuneraret.

nunc pcr me libera facta ; olim non vidisti nisi dis-
cordiam bellorum, sed amplius non videbis nisi
choros castrorum, choros Deum oanentium ; castra
contra .daemones et vitia puguantium.

Qnos .choros et casitra mox laudando enume-
rat, qoia eocum opera ad renumeraodum apfMro*
bat.

Quampulchri suntgressus tui in calceamentis^ filia
prmcipis! Quod eet dicere : o Ecclesia prius filia
priflcipia mundi, id eat diaboli, nunc filia prinoipis
pacis, idest Cbristi, valde polchri sunt corain me
in fide, ei coram ihominibus in opere, 'bi qui te por-
tant ad bona studia euis exhortationibus qu»si qui-
rx bosdam gresaibus, >et hoc iu caleeammtiSj id e8t,'in
sanctorum .exemplie ; per quorum vestigia gradiun^
tur, et te sequi hoptantur.

iunctura siiam femorum tuorum sicutmonilia.qum
fabricaiamntmanu ai*tificis. Koc eslilli, qui conjun-
gunt duas leges, quae sunt tua femora per spiritalcm
intelligentiam. ut spirildles partus edant, ut monile
te sua doctrina ornant, qux intclligeatia facta est
per Christum, qui est raanus Patris omnium arlifi-
cis, qoando aperuit illis sensum, ut iotelligerent
Scripturas.

Necnon ufnbilicus.iuus crater tornatilis, nunquam
indigenspoculisMocesiiWit qui in teadhuc fragileset
infirmi sunt| quasi torno bonae operalionis planati

463 ' HONORII AUGUSTODUN. OPP

et ut craterplenus poeulis propiuant proximis pocula A
charitatis.

VenUrquoque tuus i^icut acervus tritici vallatus li-
liis. Hoc est iUi. qui spiritales filios generant. elec-
niosynis nunc seminant, quae postea acervos tritici,
id est mercedes operum metant, quse vallata snnt
liliis, id est, stipata virtutibus. Christus quippe est
triticum, dc cujus pane qnotidie reficimur, cajusest
acervus multitudo fidelium.

Duo etiam ubera tua, sicutduohinnuligemelUca'
preag. Hoc est illi, qui sugunt duo Testamenta, quie
sunt tua ubera, sunt ita in divino cultu studiosi
sicut duo olim populi, Judaicus et Israeliticns, qui
erant gemelli, scilicet pares in lege Dei, filii caprete,
videlicet Synagogx. Ubera posuit pro his quisugunt
ubera, efiiciens pro effectu. Vel duo ubera sunt duo B
praecepta charitatis ; duo verohtnnuli,activi etcon-
templativi, qui sunt in dileciione gemelli filii capreae,
scilicet Ecclesiae.

Coltum vero tuumsicutturriseburnea.HocesiiWi,
quiverboetexemplo jungunt te corpus mihi captli,
sunt firmi in virtutibus, ut turris, et ut elephas, cu-
jus os est ebur, casti in moribus.

Oculi tui sicutfiseinwin Hesebon. Hoc est illi, qui
praevident tibi futura bona, et ducunt te doctrina
sua ad ista , sunt pieni aquis sapicntiae, sicut piscinae
in Hesebon, id est sicut prophetae et apostoli^ qui
docuerunt moerorem poenitentiae, pro gaudio futurae
gloriae ; quae piscinae, id est apostolicae vel prophe*
ticsB doctrinae sunt in porta filim muliitudinis, hoc
est, in fide Bcclesiae multitudinis fideiium, quae ideo C
filia dicitur, quia rcgni haeres creditur.

Nasus quoque tuus sicut turris Libani , quo! respi-
citcontra Damascum. Hoc est iili, qui sunt in te dis-
creti, qui vitia a virtutibus discemunt, in hoc sunt
fortes ut lurris, et hoc Libani, id est in Christo fir-
maii ; ad quos timidi confugiunt, quia ipsi contra
Damascuin respiciunt, id est diabolam, humanum
sanguinem sitientem, ejus insidias vigilanter praeve-
niunt.

Copumetiam tuumsicut Carmelus. Hocest, praelali
ttti qui te regunt in spiritualibus, ut caput membra
regit, qui in vertiee Christi capitis tui tibi praesuni,
sunt in virtutibus alti, et circumcidunt te a vitiis et
peccatis, circumcisione spirituali.

ConuB tuicapitissicutpurpuraregisjunctacanali' D
bus. Uoc est, principes tui adhaerentes fide et devo-
tione capiti Christo, vel sacerdotio, sunt purpurati
sanguine passionis, sicut caro Chrisli, aelemiRegis.
Quae purpura est juncta canalibus, sciiicet passio
Chrisliy est fixa in iJlorum cordibus vel jnncta ca-
nalibus, sciiicet passio Christi juncta donis Spiritus
sancti. In his omnibus es pulchra et laudabilis, quia
cunctis populis imitabilia.

Tropologice autem hortus nucum est quodibet
daustram, vel locus spiritualium, qui sunt, ut nu-
ces, exterius amari affiictiooe camis , interius dul-
ces ia virtulibus. In hunc hortumdescenditChristus,
dum eis varia Spirilus sancti dona tribuit, sive cha-

. PARS II. — EXEGETICA.

464

rismata : alii sapientiam, alii scieutiam, alii caslita-
tem, alii humilitatem, ibi videt poma convallium,
dam remunerat opera humilium ; vel per alios ea
videt; dum ea imitantur quae praecipit, dicens : Lu^
ceat lux vestra coram hominibuSt ut videant opera
vestra bona, etglori/icent Patrem vestrum qui in cm-
lisest{Matth.r. 16). Ibi etiam videt vineas floren-
tes, id estcellasdiversisdisciplinisariiom ferventes,
quamm studia probat, et aliis ad imitandum demon-
strat. Ibi quoque videt mala punica, id est patien-
tes exemplo niartyrum se mortificantes. Quos in-
spicit, dum aliis in exemplum proponit. Suum eoim
videre, est probare, vel alits demonstrare, vel re-
munerare.

In hoc horto quemque eonvcrsum de saeculo anima
sua conturbat, dum eum animalis vita transacta
conturbat ; et hoc propter quadrigas AnUnadab, id est
propter comminationem Evangelioram Dei, qu« di-
cunt : Ibunt impii in ignemasternum.

Cnrras quoque Christi est anima justi, quam vi-
dens conversus conturbatur, dum de sua caraali
conversatione confunditur, cui vel Evangelium vel
jttstus dicit :

Revertere, revertere, SunamiUs, revertere, rever-
tere ut intueamur te. Sunamitis, quod dicitar ca-
pHva, est anima in peccatis et vitiis a diabolo capta.
Haec ab ilia captivitate quatuor modis ad Christum
revertitur, scilicet per poenitentiam, per confessio-
nem, per bonam operationem, et per bonam exhor-
tationem .

Oportet cnim ut peccator in primis peccata poeni-
tendo deflcal, deinde ad sacerdoles confitendo con-
fugiat, deinde satisfaciat bene operando, postremo
alios ad conversationem pertrahat exhoriando. Vel
quatuor modis anima redit, dum quatuor principales
viriutes arripit.

Talem ald ad imitandum intuentur, dum quisque
saecularis relicto seeculo claustrum mundo moriturus
ingreditur.

H^jus subitam conversionem, dum quisque sae-
cularis mirator, ei per spirituales dicitur : Quid vi-
debis in Sunamite nisi ehoros eastrorum f hocest, in
anima prius eaptiva in vitiis, sed nnnc ad virtutes
conversa, uon videbis amplius nisi taudes Dei, et pu-
gnam contra insidias diaboli.

Conversi quippe semper Deum pro sua salvatione
laudant et jugiter conlra vitia pugnant ; sed et in
claustris snnt veri chori castroram, qui in choris
Deo jubilact, et in claustris quasi in castris contra
daemones militant, et quia anima habet sua mem-
bra sibi congrua^ singula laadantur per propria of-
ficia.

Quam pulchri sunt gressus tui incalceamentis, fi-
liaprincipis ! Anima quae erat filia principis diaboii,
quando erat ab eo captiva, nunc per conversationem
facta est filia principis Chrisli.

Hujus gressus sunt quatuor affecius, scilicet con-
cupiscentiai limor, gaudium, dolor, qui eam portani
ad opera, sisut pedes corpus portant ad loca. Hi

m

EXPOSITIO IN

polchri sunt in calccamcnlis, dnm sccundura cxcm-
pla Patrum, virtutcs vd vilam aelcrnam concupiscit,
pcccatum vel gehcnnam timet, gaudct dc bonis, do-
let dc malis.

Vd gressus anime sunt cogitationes, pcr quas
graditur ad lcctioncs.

Junetura femorum iuorum xicut monilia. Fcmora
anun» sunt timor, et amor, pcr quae gignit bonum
opus, quod cst spirituale, qu» eril regni h»re8. Per
timorcm quippe, decUnat a malo ; pcr amorem, Cacit
bonnm, horum junctura est fidcs, quia credit suppli-
cium quod limet, ct credit gaudium quod amal :
haec junctura cst, sicut moniiia, quia sicut monilc
pectns omat el munil, iu fides animam omat cl mu-
nit, haec manu artificis est faeta, quia fides pcr
Christum est data.

UmbUicus iuui crater tomatilii, nunquam <n-
digens poeulit. Umbilicus animae est lemperaotia,
quia sicui umbilicus medius est inter superiora et
inferiora membra, ita est temperantia inler virlutes
el vitia media.

Qwe ett sicui crater lornaiilU plena poculis^
quia est cireumspectionc rotunda, et sapientia fecun-
da. Et sicot potus sitim temperat, et cor lastificat, sic
temperantia ardorem vitiorum restringit, et im-
modcratum fervorem reprimitvirlutum fecuDditale.
Venter tuus vcui aeervus Mtici vallatus liUis.
Venter animae cst mcmoria, in qua recondit cibos
sacr» Scriptur». Qui similis est acervo tritici, quia
sicot in acervo grana comulantur, ita in memoria
multae sententise et imaginationes coacervantur. Quae
liliis vaHantur, quia mundis cogitationibus stipantur.
Diio ubera iua sicutduo hinnuli gemelli capreas.
Duouberaanimaesunt sapicntia et scienUa, quibus
laclat insipienles el insdos. Quae sunt cicnt hinnuli
eapreae, qui sempcr alta petunt dum rudes a sc nu-
trilos ad dla virlntum scandere imbuunt. Quae duo
gemdli sunt, dum in gemina dilectione ccBlestia pe-
tnnt. Hinnuli capreae dixit, ad distinctionem hin-
nuli cervorura, qui vdocitcr currunt ; isle vero alia
petil.

Collum tuum sicui iurris ebumea. Collum aniraae
esl inlellectus, qui animam et spirilum jungit, sicut
collum jungit caput et corpus. Hoc collum cst sicut
turris ebumea, quia turris ejus est ab hfiercsibus in-
expugnabilis.

Oculi iui sicut pisdnce in Uesebon. Oculi anim®
sunt intentio ct ratio, quibus videt virlules el vitia.
Quae sunt ut piscinae in Hesebon, scilicet aquis cogi-
tationum plenae, semper cingulo raceroris, quod He-
sebon sonat, circumdatae.

Semper enim mcerct anima, dum inlendit inferni
supplicia, in coelestis regni gaudia. Et hae piscintB
sunt in poria filite muUitudinis, id esi, bae cogita-
tiones semper sunt in meditatione roorlis posiiae .
Quae est in porta multiludinis, quia omoes homines
exeunl per eaoi.

Nasus iuus sicut iurris Libani, quce respicit con-
tra Damascum. Nasos animae est discretio inter vir-^

CANTICA CANTIC ^

A tutcs el viUa. Et hic est ut lurris Libani, quia non
potest faUi nuUa hypocrisi pervirtutcm Christi. Et
haec rcspidt contra Damascum, quia simper est pro-
vida contra diabolum, ut ejus fetorem effugial, et
ChrisU odorem leneat.

Capui tuum sUut Carmelus. Capnl anim» est
mens, quia sicul membra corporis pcr capot regon-
tur, ila per menlem cogiutiones animae disponuntur.
Quae est sicut Carmdus, quod sonat sciens circum-
cisioncm, quia scit se circumcidcre a superflois
cogitaUonibus.

Comce copUU iui sicut purpura regis juncta ca-
nalibus. Comae capiUs animae sunt cogitationcs, qoas
sunl sicut purpura regis, quia sempcr meditantur,
qualis fuit passio ChrisU aeteroi Regis. Et haec pur-
Bpurajunctaest canalibus, quia passio ChnsU fixa
est In animaram conscienliis.

Juxta anagogen, hortus iuit Virgo perpetua, in
quem Christos descendit, dom in ea hominem induit.
In hoc horto arida virga floroil, quas mitem Chnslum
protulit.

Innuce sunt tria, sdUcet amurca, tcsta el nu-
deus; itain Chrislo sunt Iria, viddicet caro, ossa
et anima. IntersliUum quod nucem dividit in modum
cnicis, esl sancta crax, quae animam Christi a cor-
pore divisit.

Nux etiam est sacra Scriptura, cujms corlcx vd
testa est littera ; nucleus vero spiritudis intdligen-
lia. In caeteris anagoge deficit.
Ad synagogam redeamus, quam ad Christum re-
C versam praedicamus.

Postquam rex singula membra SunamiUs lauda-
vit quia sitfgulomm ordinum opera ad remuneran-
duro approbavit, ipsam specidi laude cffert, dicens :
Quampulchra es.etquam decora.eharUsima in
deliciis. Quasi dicat, quia pro roagnis ddiciis repuUs
pulchritudinem membromm tuoram, id est virlutes
ordinum justomm tuoram; in his ddicis cs valde
pulchra exterius in operibus, et decor intenus m
vlrtutibus. Et ideo charissima.

Statura tua asHmilata est palmo!, et ubera iua

boiris. Stotura Ecdcsi» est perseverantia certami-

nis, quae slatura in Abd crescere ccepit, et ad ulti-

mum electum perscvcrabit.

Sive sutura in apostdis crcsccre ccepit, et m

D conversione Synagogae consummabitur.

Palmaest infcrius aspera, superius pulchra. ct
didtur victoria, et inteUigilur ChrisU vita, quae hic
in tems fuit in asperiuite passionis, et post victo-
riam cracis fuit in pulchritudinc codorum.

Siatura ergo sponsae assimilalur palmae, quia per-
sevei-anlia paiienti» Ecclcsi» assimiUitur Christilo-
lerantiae. Qua Ecclesia hic fuit aspera in pressuns,
sed victoria potita de vitiis pulchni fulgel m «elis.
Palraa eiiara conservat folia, d Ecdesia vanante
statu sseculi eadera tenet fidd mysteria .

Ubera Ecclesi» sunt duo Testamenla, de quibus
sugunt pRBdicatores lac myslicae intdUgcnlUB. Qui
priiiicaiores dicuntur ttbera, quia rudibus pweben

467

IIONORII AUGUSTODDN. OPP. PARS II. — EXEGETICA

468

lac doclrinae* Qui assimilati sunt botris, quia sicut A posuit ad distinctiooem bolri sylvx^ qui est araa-

botri pletii sunt vino ; ita ipsi pleni sunt scientia
Ut sicut botri pressi inebriaQt; sic ipsi, in mundo
pressi, lac doctrinac propinant.

Notandum autem, quod utrB<)uelex triain &eoon-
finety seilieei ptsecepUf exemplai promissa. Praece-
pta yefem legis sunt 2 Nan occideni Non mcpchabe'
rii (Exod- nx, 18, 14)« etc. Kxempla suntt quod
Datid 9aul inimicum io speluuca dod occidilf com
b^ne potuit ; et ioseph aduiterium Don fecit, cum
eum domina blando amplexu constrioxit. Promissa
vero 6UDt : Si hoc feceritis, dabo vobis lac et mel.
Praeeepta autem novae legis sunt : Diliyite ini-
mioos vestroSf et orate pro persequentibus vos
(MaHhi Vf 44)* Bxempla, quod Christus oravit pro
auis crucilixoribus, et Stephanus pro suis lapidato-
ribus. Promissa vero : Quod oculus non vidit, nec
auris audivit^ nec in cor hominis ascendit, qum
proiparacit Deus ditigentibus se (/ Cor, n, 0).

&t notaadom quod utraque lex in igne data est ;
qui habct duas naturas, ardoris et splendoris ) quia
uiraqu.e preevaricatores legis inceDdit, observatores
iHumioat. Ideoet utritjsque leps latoris faeies ut sol
reapleBdail, quia uterque viam ad claritatem (etemiB
lucie docuit. Sie namquc splendida fuit facies
Moysi, ut non posscnt filii Israel intendere in faciem
vuUus ejus, propter claritatem vultus ipsius. Cbri^ti
vero latoris novae legis facies sicut sol in hionte re-
splenduit) quando cum eo Hiias et Moyses lator ve-
teris legia apparuit, cujus etiam promissa sunt,
quod jusli sicut sol in regno Pairis fulgebunt. Se-
quitur :

Dixi ascendam in palmam^ ut Hipprehendam
frucius ejHs. Quasi dicat Sunamili, quod statura
perseverantiaa tute assimilata est palmfr, scilicet
vidoriffi meie* hoc ideo est, quia ego asccndi in
palmam^ et traxi te post me ad victoriam, videlicet
(fuando exaltatus sum in cruce, omnia traxi ad me,
in quibus et te.

Dixi enim, id est flrmiter apud Pairem ante sa^-
cula disposuiy qilia iscendam in palmam, hoc est,
itt crucem iti qua viocam tyradnum, et tunc appre-
hSndan) trtictus ejus^ soiiice omnes salvandos, quo-
rum pars sunt ultimi Judei, et viclo tyranno fugiti-
vos ad me traham. Similitudo est ab illo qui in ar

rus. Ubera Sunamitis sunt praidicalores, qui lac do-
ctrinae prjcbent rudibus. Vinea estEcclesia : bolrus
est Clirislus in prselo ci*ucls pressus, de quo fluxit
vitae potus. Sic premuntur doctores Synagogae ia
Aniichristi pcrsecultonibus, et fltitinf de eis pocula
vitaR fidelibus. Odores vero Snhamitis sant faftia et
opinio bona^ opefaltoftis ei pf^dicatioiii^, qoi sunt
slctil odores malornfil, sclHCet arbomm, id esft ^ltui
ptBsdicMioms apostolofum. Aposloli quippe fa«rant
sicut malf, in qtlibus m odor et fhi6tns, qtd ado-
tetti bontt!! vltse sparserunt, et dulci ffudtl dd(^fina?
Allos i*efeccr*ant.

El n6ta quod pr»4ic«lldres Syna^og^ Chrtstd Hs-
slmilaniur in pressdHs passibtiutn : prtcfdicdiones
Q terO eoiiim praedicationibus Apostolorum , qtlia
tantse perfectionis erunt, quod nullis tormentls a
Ghrisio fl^ti tiequetmt. E( per hattc pafmam erit
guttur tunni Hcut vinum OpHmUm^ Quttur 9a<ka-
mitts suQt prof^reates verbom doGtfinaa. Hi aant
dlcat vinam optimtim, qula sie saaVi doclrina ine-
briant sitientes justitiam ; sicut optimom viBom tion
ibflat, sed restringit aitis iojunami

Notandom sane qaod Keelesia in ttfaag^iio qoin-
que vlrginibus oomparalof^ qu» quitiqoe libHs ad
amdrem iponsi eaiditor, et in hoc Cantioo amofis
((ultlquies paidhfitudo membforam «jus laudator.
Et qoa^i quinqoo Kceleaite hio ddscribontur, soilicet
priniitiva Rocleaia, et Bcoleai» geotiofni Eeelesia
perfeetorum in persecutiooe desudans^ el imparfeeto-
r% rum io pace ttiilitanM, Beolesia Synag eg» ad fidem
conversffi, quia in quitiario numero fides et opferatio
notatur. la trinario fidea Trinilatis; io biaario ope-
ratio geminae dilectionis.

Prima laus est pvimitivfB Bcelesifle, sortbitor > Stce
tu pnlckra esy aniica mea (Cant. i, 14). ia qua
tria raembra seilicet ganse, (^llum^ el oculi hittdan-
tur, et tres ordines jbsiortim irt ea, videlioet apos-
toli, mundi contcmpIoreH, poenitentes figurantar.

Pe^ oculos quippe ajlosloli eju* duC^s exj)f<»fesi
sunt qtii eadem de tehebris ignofahlite dd laudem
veritalis perduxerunt.

Per collum religiosi notatl sunt, qui dotitempto
mundo, communeiti vitaro duxerunt, qnl spiritualem
cibum dortrinae de capile Christo aCceperuHl, et in

borem scandit, et pendenlia poraa altrahil ; sicCbri- D corpus Ecclesiffi rivcndo et docendo Mederunl.

sliis in arhordm crucis ascendit, ct eleclos in mullis
erroribus dispefsos ad se coUegit. Fruotus paim»
Crueis sunt resurrectio, ascen^io, adventus Spirilus
sancti, et salus mundi. Quos fructus Christus ap-
prehenditi quando humanum genus in Adam mor-
tuumr io seipso ad vitam resuscitavit, et hominibus
seientiam omnium linguarum pcr Spirilum sanctum
dedit et oinncs per baplismum sux morlis salvavit.
Ideo Qutem conversae Synagogae palnmm crucis in
memoriam reducit, ut memoret sc per cruccm re-
deroptam, ct diligat Redemptorem. Et pcr hanc
palnoam, eruni ubera tua sicut botriis vinece, ei odo-
res iui sictU malorum. Botrum vineae, qui est dulcis,

Per genas pcBnilentes denuntiati sunl, qui se pcc-
casse erubuerunt, hajc laus ternario ideo contloetur,
quia Trinitas huic Ecclcsise primilus notific(ttur.

Secunda laus est Ecclesia* genlium, ubi scribilUr :
Quam pulchra es, amica mea.\Cani, iV, 1.) In qua
seplem membra laudantur, quia seplem rebus mysti-
cis comparatur, et in membris ordines Ecclesiae, in
lebus virlules eorum intelliguntur ; qui ordiucs per
scptiforraem Spiritum dislribuunlur dum alii ?piritu
sapicnlia;, alii spirilu intelligenli.T, alii spirilu consi-
lii, alii spiritu furtitudinis, alii spirilu scientias, aiii
spir.tu pietaiis, alii spiritu timoris Domini pleni refe-
runtur. £1 per sepienarium seterna requies accipitur

469

EXPOSITIO IN CANTICA CANTIC

470

qiue post septem <Ji^s sseculi ornnibus justis jabitur. A Gutlur tuum est yox laudis vel confessionis ejus,

Terlia l^us est tlcclesiae in persecutiQne sudantis,

qbi scribitur •' Qmm pulchros snnt mammct^ tua\
foror meal (Cant iv, 10.) Quam laudem senarius
dedicat, qui perfectionem designat, quta qui in sex
aetatibus sex opera misericordise peragunt, perfectum
gaudiym possi()ebunt .

Quartft Iftua ea( Kcclesiae in pace de^en!is» ubi
scribitar : PnhhrO' es, awiwa rnea {Cant. vi, 3). In
quft tiia m^mbr^ lau^sintur, c( (res ordines electo-
rum, scilicet conjugati, viduae, virgines, insinuantur,
qui flde Tri&itatis decoraotur.

Quinta laas est Synagogae ad li^arp convefs»| ubi
scribilur : Quam pulchra e$ et decorn (Cant, vu, 6).
Quam laudem senarius possidet, qqia haec Ec^clesia

quod est sicut vinum oplimum , quod nor^ inflat
inebriando, sed laetiOcat cqr recrcandp.

Juxta anagogen autem , delioise Eeclesiae cam
Christo regn^kntis «uot gi^udia paradisi exsuUantis.
lu bi« deliciis o»t ip^ pulahr^ et deoora, quia in his
fulget ut sol et luoa» et angelis et Chris^o est cha-
rissima ; onius statupa e^t ^qualitas angelorum,
qum palmse est assimilata ; quia in terris fuit angu-
stala, in cffilestibu» es^ dilaiaia. Bjus ubera sunt
comparata botris, quia apostoli ct alii doctores sunt
p}eni poculis flelernse duleedinis. Eme in palmam
a^c^nciit , quia pep viotoriam crucis ad lignum vilse
pervenit : de quo seriptum est : Vincenti dabo edere
de ligno vUoi^ quod est in paradisQ Dei mei {Afoc.

perfectione fulget, et hanc Ifiudem praecedit laus B n, 7). Fructus ejus jam ^pprehendit, de quo qui
decem membronim, significans totidem ordincs cle-
clorum, qui per legis Decalogura perceptijri sunl

vitsp denarium.

Not«mdum ftutem quod lau4em primiiivse Gcde-
siae, et laudem Synagogae praecedit l^us memhrorum,
laus verq Beclesiae gentiuip et «liaruro prsecedit, et
sequitur laus o^emhrorum, quii multi ordines justp-
rum primitiv4Bi l^cclesi^m et Synagogam conversam
praecesscrunt , qui ulramque factii , et scriplis et
dic^is vix converterunt.

Beelesia vero gentium ad primam vooalionem
ftpostolorum ad ChrisUim venit, ei sibi ordinea io-
slituii, ideo iaus ejus pr»cedit.

Juxla tropologiam deliciae fidelis animee sunt sa-
cras SeriplanB. lo bis ddiciis est anima pQlchra,
qott h^Bresi earet; et recta fide fiiigel; iB his est
deaera, ti bona operatione splendet, et sio est cba-
rissima Cbristo. Hujas statora est perfectio virta-
lum, qu» a primis fldei rudimenlis coepit , el perH-
cieado crescit in vinim perfeclum , id est in perfe-
clionem virtutum. Haec stalura palmse assimiialur,
qon in inferiori angasiatur, in superiori dilatatur,
qota slndium virtulam in primis est per aetionem
angastam, postea per contemplalionem lalum. Ani-
me al>era sunl sapienlia et scientia, quibns indoctos
quasi parvotos lactal, quflc assimilata suol botris,
qaia plena sunl doclriois. Vel , ubera animee sunt
duo priecepia charitatis, de quibus lac doctrinae
utriasqae legis pnebel : quce foolris comparanlor
propter mundi pressuram et doctrinee abundantiam. D
Aniroa in palroam ascendlt, qose se per victoriam
crocis salvalam credit, fructus palmae apprebendlt,
ifoando digne corpus Chrisli comedil quod in arbore
crucis pependit. Vel fruotus ejus apprehendit, dum
pnemiam yil« per crucem propositum perceperit.
Posl Hdem erucis erunl obera animae sicul botrus
vinese, nonsilv»; quia prsedicationes ejus dulce-
dine plen». Significatio namquererom mutatur se-
eundum diversilatem sensuum. In hoc quippe loco
obera animfle sunt ejus doclrinee, viao prsedicationis
piense, ut bolri vioeae. Ejus odores sunt sicut malo-
rom, id esl opinio virlulum ejus sunl sicul sancto-
Twn ; vel ora1i<»ies ejus sunl sicUt odor incensorum

corae(Jerit non morietur in aelernum.

yi)ora ejus sunt sicut bolrus vine», quia gaodia,
qoibus pro preasuris nuadi inel>piatur, sttnl sioot
gaudia Gbrisii io cruoa pressi. Ipse esi enisft l>otnis
vine9, poius Eoolesife, fons yilse. Ab ipso inebriabi-
lur quando ei dicelur : Mra m gaudium Domini
tui {Mattk, nw, ii). Tone eraol odores ejus ut
malarttBs, id esi deliciae ejus erunl ul angelorom.
El gullur ejus eril siout vioum oplimom , id est
iaus ejus erii aiout laos epulantium. Dum aponsus
guliur SoB^milift laudavil, id csl dum Chrisliis
profereoles verbum prndieatiooia iii Synageiga viao
oplimo eoraparavit, ipsa verbom per qaod salas
inundo dalur de ore loquentis rapuit, diooBs :
^ Dignum dileeto meo ad poiandum, labiisque et
dentibus illiu» ruminandum. Quasi dicat r Mea
pora preedicatio per te, ideo vino optimo o«)llata ;
quia preedicatores non inflat, sed auditores aedificat,
est digna dilecto meo ad potandum, hoc est dignos
facit quos ipse potet, quos in corpos snum Beclesiam
quasi suave vinum l\indat. Bt digna est labiis et
denltiHis illins niminanda, id est doeloribus illios
memoriffi commendanda. Dentes Chrisli suni Scrip-
ture exposilores; labia ejus sunt exposila proferen-
les. Hi optimum vinom ruminant, dum suavem doc-
irinam in veotrem memorise recondunl , el ileram
ad docendum retrahunt, sicut pecus dum ruminat
escam jam comestam , de venlre in os relrabit et
msDdil; et iterum in ventrem reeondil.

Bt nota quod sponsus vinum potat , et labia den-
tesque ruminant; quia doctores cum magno labore
Scripturas exponunt, et auditores vix convertunt ;
ipse vero facill nutu inspirationis prsedestinatos con-
vertit, et quasi potum sine diificultate in corpus Kc-
clesia; fundit. Sponsa post raptum verbum ab orc
spongi guttur aperit , et verbum salutis quasi opti-
mura vinum eruclal , et gentibus adhuc incredulis
propinat, dicens : Vos gentes incredulae, converti-
mini ad Christum, et recipiet vos sicut me recepit.
Quia ego dilecto meo conversa sum, et ad me conver-
sio ejus facta est. Quasi dicat : Ego Sunamitis a
diabolo diu captiva , ego Synagoga a Christo diu
aversa, ad eum sum jam conversa : ei ipse conver-

471

HONORII AUGUSTODUN. OPP. PARS II. — BXEGETICA,

472

SU5 est ad me per graiiam, qui diu aversos est a me A Tropologice fidelis anima ad dilectum convertitur.

propter perfidiam.

Potest et hoc de Ecclesia gentium intelligi , quse
dictt ad adolescentulas : Ego dilecto meo, et ad me
conversio ejus, quasi dicat : Ego prius exsul a Deo,
ab omni errore ad eum sum conversa , ut civis et
domestica ; et ipse prius iratus humano generi ad
me est conversus, natura nostrse mortalitatis indutus .
Et vos ergo de mala conversatione convertimini ad
primam, et convertet se ad vos per indulgentiam.

cum de mala vita ad po^nitenliam , vel de s^eculari
vita ad spiritualem converlitur ; et dilectus ad eani
convertitur, cum ei graliam suam largitur, quam
prius ei subtraxit, cum ob culpam se ab ea avertit.
Anagogice autem Ecclesia ad supema suspirans, td
dilectum se convertit, cum de mundo ad coelum mi-
grat; et ipse se ad eam convertit, cum eam in so-
cietatem angelorum recipit. Huc usque Synagoga
intravit; jam Mandragora in sequentibus intrabit.

TRAGTATUS QUARTUS.

Postquam totus coniitatus Sunamitis in aulam re-
gis est receptus, et regalibns nuptiis admissus ; ecce
ab aquilone nova sponsa cum magno apparatu, sci- n
licet Mandragora sine capite sponso adducitur ; cui
ab eo aureum caput imponitur diademate rediroi-
tum, in nuptits recipitur. Sunamitis quippede regia
urbe regressa^ invenit Mandragoram regalem puel-
lam sine eapite in agro jacentem : cui nimium com-
passa, et ad regem regressa, obnixe supplicat ut se-
eum eat, miserse subveniat. Rex ergo, cum Suna-
mite in agrum veniens et miseram miserabiliter
BQdam inveniensy ctevat, vestit, aureum eaput im-
ponit ad nnptias inlroducit. Mandragora est herba
formam humani corporis habens sine capite, et in-
telligitur multitudo infidelium ; que tunc erit, eujus
caput Antichristus erit, qui est caput omnium ma-
lorum. Sed caput Mandragone amputabitur, quando
ADtichristus occidetur. Post cujus occisionem videns
Synagoga converaionem infidelium sine capite An- ^
ticbristo, et etiam carere capite Ghristo , optat eani
sibi in fide Christi associari, et captte Christo subli-
mari, dicit ergo sponso :

Vbrs. i1, i2.— VefiifdHecle tni, egrediamur in
agrum, commoremur in vilUs. Quod est dicere : 0
dilecte mi, quem prse omnibus diligo, qui ad me per
gratiam venisti, et per praesentiam donorum visi-
tasti, veni etiam nuftc per gratiam ad muUitudinem
infidelium, et visita eam perpoenitentiam charisma-
tum, et prsedicatores. Egrediamur in agrum mundi,
et spargamus perpopulos semen verbi Dei; tu aspi-
rando, ego prsedicando , et operando, et docendo.
Diu commoremur in villis, id est in paganorum con-
venticulis; mane surgamui ad vineas, hoc est ma-
«ure faciamus Ecclesias. Ager est Christianus popu- D
lu8, aratro Evangelii cultus ; villse vero sunt pagani
in infidelitate et vitiis inculti. Dileclus quasi in oc-
eulto sedet, dum Christus perversos per manifesta
flagella ad conversionem non admonet, vel infidelcs
per prsedicatores ad fidem non vocat. Qui ad publi-
cum in agrum egreditur, dum pravos manifeste fla-
gellat ut se corriganl, vel infideles per doctores ad
fidem convocat. Ecclesia vero quasi in occulto lat^t,
dum contemplationi vacat, et proximis errantibus
non prsedicat; de occulto in agrum egreditur, dum
ad publicam praedicationem accingitur. Post mortem
ergo Antichristi sponsus et sponsa in dgrum cohve-

niunt, quando Christus et Ecclesia per prselatos coa-
silium ioeunt, qua Christianos propter timorem An-
tichristi ad perfidiam prolapsos ad pcenitentiam re-
vocent, vel adhuc incredulos per praedicatores ad
fidem convertant. In villis commorantur, dum paga-
norum conventibus maxime prsedicando immorantur.

Similitudo est ab illis qui in agrum spatiatum va-
dunt, in villas ad spectaculum conveniunt. Nox fuii
tempus persecutionis Autichristi; mane vero tem-
pus pacis post mortem Antichristi. Mane ergo spon-
sus et sponsa ad vineas surgunt, qui quasi in nocte
dormierunt, dum se post necem Antichristi ad fa-
cieodas Bcclesias erigunt, vel sub eo destructas eri-
gunt, et rencvant, vel dispersas congregant, quas
sub eo destrui viderunl, sed quasi dormientes non
restiterunt. Sequitur :

Vsas. 12, in. — Videamus si floruU vinea, si fio-
res fructus parluriunt, si floruerunt mala jmnica^f
Hoc est per prsedicatores faciamos eos videre si vi-
nea, scilicet Synagoga, in fide floruit, ut eam in fide
imitentur ; si florentes in fide opera fidei exsequun-
tur, ut illos imitentur ; si imitatores martyrum in
patientia florent, ut illos imitentur. M dabo tibi
ubera mea^ hoc est, ia illo agro proferam ad hono-
rem tui omnem doctrinam utriusque legis, quse sunt
ubera mea, ut rudes in fide sugant inde lac doctri-
nae. Et postquam ego expressi ubera, mandragorne
dederunt odorem in portis nostris. Mandragora, ut
dictum est, herba est formam humani corporis ha-
bens, sed capite carens, ad multas medicinas uti-
lis; et intelligitur gentilitas, quse rationem huma-
nam habuit, sed Christum caput fidelium non
habuit, et multas utiles sententias habuit. Uuic
sponsus aureum oaput imposutt, dom ei deitateni
suam , que omnia transcendit , ut aurum omnia
metalla, in fide proposuit, gloria et honore co-
ronabit, et in claritate suae visionis sibi copulabit.
Mandragorse ergo sine capite , suot pagani sine ca-
pite Christo, ablato sibi capile Antichristo. Hi de^
derunt odorem in portis , id est exemplum bono-
rum operum in virtutibus, per quas intratur ad
coelum ad beatitudinis praemium. Vel portee Eccle-
sise et Christi sunt prophetse et apostoU ; in his por-
tis dederunt maadragorae odorem , dum pagani ad
Christum conver^ , in doctrinis apostoiicis et pro
hsereticis famam bonae o^inibnis apdrserunt: Noa

4t3

EXPOSITIO IN CANTICA CANTIC

474

solum ubera dabo libi, sed eliam omnia poma nova
et vetertty dilecte mt, seroaui tibi. Hoc est, non
solum doctrinam utriusque legis tunc convertendis
proferam, aed etiam omnia opera apostolorum nov»
legis, et omnia opera prophetarum veteris legis ser-
yavi libi, id est pro te exponendo illis, et non solum
illonim opera, sed etiam tua facla per ordinem illis
narrabo, quae utinam vidissem oculis ut illi viderunt I
Ita intelligi sequentia volunt :

CAPUT vni.

Vbrs. 1, 2. — Quis mifii det te fratrem meum?
Uoc est, quis de sanctis patriarcha vel propheta po-
test mihi conferre ut inveniam te foris^ id est ut vi-
deam te in came cum hominibus conversantem, ex
Scripturis docentem, miracula facientem , sicut te
olim viderunt, quorum oculi beati faerunt; et de-
osculer te sicut Simeon, et Anna, et alii quamplures,
et audiam ex ore tuo verba pacis per te reddiUB
hominibtts ; et jan me nemo ex infidelibns despiciat^
sicut hactenus fecit, dicens me excecatam et repro-
batam. Te dieo, Christe, Rex gloriae, existentem fra-
trem meum, de mea progenie genitum, sugentem
uhera matris mem^ interrogantem doctores de lege
et prophetis, quse sunt ubera matris mee Synagogae,
quando sedebas sapientia Patris in medio doctorum,
audiens ct interrogans ilJos ; vel quando per Sab-
bata in Synagogis de lege et prophelis legebas et
aliis exponebas.

Nota quod quasi ad praesentem et secum in agro
deambulanlem loquitur, per quod nimius affectus
amoris, vei doloris exprimitur. Islud quippe est
quasi quoddam lamentum fidelis Synagogee, nimium
dolentis quod roater sua Synagoga Dominum glorise
cruciBxit quem tot miracula facere vidit, quasi di-
ceret : Utinam essei possibile ut Cbristum, per le-
gem et prophetas mibi promissum, palribus nostris
jam missum, in humana carne de sinu Patris
egressum, ita sicut ipsi possem videre, de mea pro-
genie natum, meum fratrem , factum, legem et pro-
phelas spiritualiler exponentem , mulla signa fa-
cientem : ut eum tolo corde amplecterer, el amplius
a nullo Christiano velut extorris a regno Dei despl-
cerer ! Similiiudo est ab illa quae uimio amore ac-
censa, diiigenter observat sicubi dilectum suum
foris invenial, ut ei loquatur et ejus consortio per-
fruatur ; sed quia te in came ut ilii non pos&um vi-
dere, aaltem apprehendam te fide me.fugientem in
deitatis sublimitatem, et ducam te prafdicando in
domum matris meag^ id est in Jud«eam, quse est do-
mus matris mee Synagogae, et in cubiculum geni-
tricis meas, id est in Jerusalem, quae est cubiculum
legis genitricis meae. Vel te fugienlem Judaeos adhuc
iocredulos, scilicet tuam cogoitionem eis subtra-
hentem, apprehendam orando, et ducam te docendo
et exemplum praebendo in doraum matris mese, id
est in mnltiludinem Synagogse matris mese, et du-
cam te in cubiculum genitricis mese, id est in spiri-
tualem intellectnm legia, nutricis meae, ut per legem
et prophetas intelligant te verum Deum esse ; t^t

A me docebis^ videlicet in illa fide mihi cognitionem
tuam manifestabis, plusquam per prophetas et per
legem. Bt dabo tiin poculum ex vino condito, hoc
est per inlellectum fldei faeiam tibi poculum ex mul-
tis virtutibus compositum, tuo corpori Ecclesise in-
fundendum, ut suave vinum cx muitis speciebus con-
ditum. Et mustum malorum granatorum meorum,
subaudis dabo tibi ; hoc est divinum servitium ex
imitaioribus martyrum impendamtibi. Mala granata
aunt eadem quae et mala punica, quse sunt rubea et
granis plena quorum succus habet saporem musti ;
significant autem patiientes martyrum imitatores,
bonis actibus ut granis plenos, et doctrina ut mustum
suaves. Per vinum ergo doctores veteris legis, per
roustum inteUiguntur doctores novae legis, quorum

3 laborem offeram tibi ad honorem.

Rex itaque vino et musto accepto a sponsa,
amplexatus est eam,imde gratulabunda canit, dicens;

Vebs. 3. — Loiva ejus sub capite meo, et dextra
illius amplexabitur me» Quasi dicat : Divitias et
gloriam mundi ejus amori postpono, et f^oia aetemae
beatitudinis pnemia ab eo promissa diligo. Caput
quippe £cciesiae est Christus, ctjuus loeva est poeni-
tentis vilae gloria ; dextera vero iilius aeterna bea-
titudo, ut scribitur : Longitudo dierum in dextera
ejus : in sinistra illus divitias et gloria {Prov. iii,
16). Laeva ergo sponsi sub capite sponsae est, quando
amorem Christi divitiis mundi praeponit, et dextera
illius amplexabilur eam , quando chorus sanctoram
in aeterna beatitudine constitutus, propter hoc eam
C diligit. Hic versus superius primitivae Ecclesiae ascri-
bitur ; hic rursus in conversione Synagogae repeti-
tur, quia eadem perfectio fidei et operationis in ista
quae in illa invenitur. Sub amplexu sponsi, sponsa,
quasi amore et dolore fatigati, obdormit ; et ne quis
eam ab hac quiete inquietet sponsus interdicit,dicens.

Vers. 4. — Adjuro vos, filias Jei^usalem, ne susei-
tetis^ neque evigilare faciatis dilectam meamy donec
ipsa velit. Scilicet Synagoga, ad fidem conversa,
terrena fastidiens, sola ca^lestia appetens quasi ob-
dormit, quando cunctis terrenis negotiis se sublra-
hit, et solis coelestibus contemplandis tota incumbit.
Quam filiae Jerusalem , id est nniversalis EccIesW
filite ab hoc somno excitant, dum spirituales ad prae-
dicationem camalium provocanl. Quod sponsus.
^ prohibel, ne lucri causa vel humani favoris gratia
fiat dicens : 0 vos universalis Bcclesiae fiiiae, aeter-
nam pacem in superaa Jerusaiem visurse, adjuro
vos, id est tidei sacramento conslringo vos, ne dile-
ctam meam Synagogam, nuper ad me conversam,
a quiete suscitetis, qua quiescit a sfficuli negotiis :
nequc evigilare faciatis a somno suae coutempla-
tionis, donec ipsa velit ad laborem praedicalionis
accingi sola causa Dei. Isle versus jam tertio esl
repetitus, primo primitivae Ecclesiae, secundo Ec-
cleaiae gentium, tertio Synagogae conversae adnoia-
tur, et concordia omnino in una tide Trinilatis no-
tatur. Istud quasi historice dc Synagoga dictum
aliegorice quoque de Ecclesia gentium lnteiiigilur*

475

IIONORII AUGUSTODUN. OPP. PARS II. — EXEGETICA

476

Spoosus cum sponsa egrediturinagrum^dum Chri- A ^ub capite Eeclesiae est, quia mysterium incarna-

atus per prsBdieatores Ecelesi» aefncn verbi Dei
apargit io mttBdom, arairo evaDgeUi exaralun. In
villis oain illa commoratur, duoA in populis, in w^
bibua et io villia babitaDlibus, per pnadieatioBom
immoratur. Mane cum ilia sargil ad vineas, dnm
festinat mullas facere Eeeleaia». Nox (ail ab Adam
usque ad Cbriali reaurreelionem ; deinde fuil mane
quo Idx veritaiia resplenduit, in quo Chrialua et
Eeelesia ad vineaa awrfoxeniDly quia posl reaar-
reetionem muhas Eool^iaa inaliloerunl. Cum iUa
viaeam ftorere, el florea fruQlua parturire, el m«)a
puiiiea llorore vidit» dum alios ia fide floreQtas,
alioa iidei fruotaa pjroferenlea, alios marlyria paa-
sos, in eeeleaiis ia exemplufn iafirmia propoaail;
ibi dedit ei aua ubera, qoia talibaa protulil Gbriati ^ imcrmiaao leotionia et oralioais stodio, manibuM tuis

tiooia, e( doM qu«a dat in praaeali, erual sob eapi-
te, id est sqb mente niua, quia per ea sualeatata in
pr»B6Qti ooatra perlurbalionea mundaikas quieaoit,
el quodaramodo cum ea dormit. Et dexlera ejos,
id est futara boaa et plena ipsiua visio ampiexabi-
(ar eam, quia ita undique cireumdabit eam, ut nul-
his Uirbo miaerise possit intervenire. Haoc A somno
aaaoularoa excitani, dum eam a qaiete ooatereptotionis
ad exteriora negotia portrabere teoUiU ; aed Cbriaius
per Scripturas eos adjurat, ne hoc lucri causa faciant.

Tropolofioe fideKs anina in agpum egreditur , ia
villis oommoratur, dam agrestea vel villanoa ia bo~
ais moribus imitatar, vel dum qoiaque apintalts

causa ulriusque Testameaii dogmala. Poal bseo
maadragors dedenint odorem ia portis, qui^ Judsei
sine capite Christo foraiam si^nct» conversationis
sparserunt in populis, constituti in fide et diiectio-
nem (M3) vif» portis. Omnia poma nova et vetera,
sponsa dilecto servavit, qula omnia opera novae et ve-
(eris legis ad honorem Christi Ecclesia Judieis expo-
suit. SifniHtudo est ab illo cui» diu absenti, amica
poma servat, qufe revertenti Iseia offert; ItaEeoIesia
Judaico populo, diu a fide pcregrinanli, mysteria
utriusque legis servavit, quse ei ad fidem venienti
per Christom reseravit. Chrlstus f\it frater Eccle-
sise, qula Deum suum naturalem Patrero, feoit per
gratiam Eceleslte Patrem ; et ipsam feeit sibi soro-
rem, scilieet regni coelestis coha&redem. Hic ubera
matris su», videlicet prlmifivse Eccleslw suxit,
quando ei legem et prophetas spiritualiter exposuit.
Ipsa dilectum foris invenit, dum verbum carnem
factum credidlt : qu» quasi Intus latoit, dum ver-
bum in prinelpio mansit. Hujus osculum sumpsit,
dum pacem slbi per ipsam redditam audivit. Hanc
postea nemo despexit, quia pcr Christum sedata
pcrsaculione, omnis ordo regum el prin^ipqm eam
hoaoravit. HaH^dilectum quasi per manum appre-
hcndit^ et ia domum matris susb induxit, dum op^-
rando at prsedicaado Chri:>tum in corpus ipsius Sy-
aagogsB ialroduxit, et in oubiculum geqilricis indu-
xit, dum eum in iotellectum Judaicffi gentis duxit.
QufiB gena ejus mater et nutrix cxstilit, quia ex e&
apostoli nati auot, qui Ecclesiam p(ir Evangeliqm
gonueruat, et doclrina legis pulrierunt. D

Ibi est docta Ecclesia, quod ipsa est pcr gratiam
Chrisli vocata; Synagoga autera propter falsam ju-
slitiam exc^ecala, sed nunc ilerum per gratlam illu-
minala. Quae Ecclesia dat Chrislo poculum ex vino
condilo, dum offert ad honorem Christi bonum
opus, sapienlia et charitate et facundia inebrians
proximos, vel dum qffert in sacrificio s^ngqinem
Chrisli ex vino consecratum, et dat Chrjsto muslum
malorum granatorum, dum exhibet divinum servi-
tium hominum virtutibus repletorum , vel dum
profert exempla virtulibus sanctoruin. La?va dilecti

(M3) VidMor doease aliquid.

laborat, ut ki^beat unde irilnMt neeessitaidm pa-
Henti {Ephes, iv, it). Mane aorgit ad vioeas, dum
80 totam erigit ad imitaodas olaaatpaKom vitas;
claustra etenim aaot apiritalea vioer, io qoibus
auot pocula vitsB. Fidelia qaisque flores vine», fra-
ctus florom, flores maloram punieoram videf, dom
fldem fiedeaiae, opera fldeliam .«patiantiam mavty-
rom imitari atudet. Ibi dat ubera proximis, dom
profert dootrinam gemioss etaaritalia. Tono dabont
mandragOTO odorom in portU, qoia saecelarea jam
oonversi, qoi aiaa capite faeront, dom oollom pr«e-
latom habere volueruol; famam boosa operationis in
virtotibus, qoss aupt port» vttaa, sparguot. Omnia
poma Dova et vetera servat, dum coaveraas omnia
, opera antiquorom et raodernorum PatruRi ad imi-
' tandom sibi eongregat. Huno aibi ChristoB fratrem
facit , dom eom sibi oohisredem regni elagit. Qui
Christus abera matris, fldelis anims sogit, dqm
doo Testanaota Ecoleaiae matris fldeliofa fralribos
io uaom babitaotibos spiritaliter expooit. Vel mater
alicojus eonversi est congregatio spiritalium, cujos
obepa suot regularia iostituta, qu» Chrislua sugit,
dum quemque eooversum regularibas discipliois
iostrait. Christom foris iovenit, qui opera dilectio-
ois in neoeasitate proximovum paragit. Hone inlqs
invenit qoi earcis coneapiscentias per Chrlstam
vioeit. Christom deoacolator, qni ei intimo amore
conjnngitor. Huoc nemo deapicit, qoia et aogelis et
homioibos placabit.

Christum quasi per maoum apprehendit , et in
domom matrit? ause inducit, dum bona opera iu
claustrum, domom eongregatiooia matris eonver-
aorum inducit. Et in cubiculum genitricis sofle eom
inducit, id est in intellectum regolffi claoatralis suffi
nulricis, dum eum in ea intelligi docet, Ibi soilicet
In claustro docetur, quid oonversia in coeto promitta-
tur : Ibi dabitnr ei poculum ex vioo eoadito, id est
doctrina ex Scripturls aapientium composita, et
mustum malorum granaiorum, id estexemplajusto-
rum. Lseva Christi eat sub ejos eapite, id est bona
pocaitentis vitas sont in ajus mente , quae est caput
aniniaB : et dextera illius ampleiabitur eum , id est
virtutes et bona opera in eorpore et anima ; opera in

477

EXPXSITIO IN CANTICA CANTIC

478

corpore, virtutes io anima. Sub hac dextera obdor-
roif , (fom itrttm ahWyhtWitty et 6«fc!ie»Cift eofrt«m-
platar ei tie c(ui^ e\m ab hac qoiete feffftbal ttd stt-
cuH (umuIftiM, a ChrtsCo per SeripCardd &djttra(ur.

ADagoice autefn Ecelesia bic peregrinans com
Cbriste ia agruin ilonbusplenumegreditur,dumde
ho€ mundo nMgraoft paradisum voluptatis cum Chri-
afo ingfedilur. la viUi^ CMnmoraUiry diim ]» nan-
aioiiibua aibt a Deo praparaiis recipitur. Mane aur-
git ad tioeas, dum io die judieii se erigit adsaper-
nas Beoloalas . Tolum quippe tempus huias ssBcali,
esl qaasl nax ad eomparaiioQem futuri soeeuli. Dies
aatem judieii qnoddam maiie elerni diei, qui
melior esl super millia anDorum.

Vel vita cujusque hominis est quasi nox, mane
autem vita futura. In quo maoe quisque fidelis sur-
git ad vineas, dum pOst mortem pervenit ad coele-
stes Ecclesias. Ibi videt flores vineas et florum fru-
ctus, et flores malorum punicorum, id est prsbroia
fidetlait), 6i (feritifium qu! dabitnr bene operanti-
bus, et mefcedem qttae fecompensabittirmartyHbus.
Ibi dablt ficcle^ia Christo ttbera sua^ quia doctOfes.
utritisqti6 legls repCaeseiltahit iti Bni&rM gloria. Ibi
mandragOi^ Iti poHis dtlbtint odofem, quiil \n mor-
te, qdae esl poftft vilae, dftbitnl viVentibus suae rit»
opinionem , dum miracalis coruscant iii terris ,
quorum Animae vivunl ift co^Hs. ' ui matidragofae
otlm (bef(mt, dtttti diabotum cdput omnium malo-
Mrfi amis^runt, 6t capui omnlum justorum Chri-
stum induefunt , et tlunc ut mattdragora muttis
xnafbi^ m^dicttmenta stmt. Ibi omnia pomd hoirtt et
vetera sponsa dilecto servavit , quitt omnia opera
satictofum Veteri^ lcgis, et omnia opoftt sftncttofum
tiovae l^gis, l^dclcsia (Toclestis ChHsfo fecompen-
saildd repfa?s6ntdbi(. Ibl ChrisCum trfttrem suum,
sciiicct homlncm de humano gcncf6 tiatum, in
Dedvldebit, qui eam sofotem viddKcM eohierc'-
d^m f^^hi fectt. Qui fl^ttter iibefa B<!cleiite stitflt ,
qnitt DominlcUI hbmo ([auditt coelestid JdfUialem,
id ^st ttngel6rum tll^nitudiaem fattbm, etdulfttribdlt.
Hdhc Ihlds lii gloritt Ptttrid Etfciesia inVenit, qu^m
hia fbHs io Cftfne vidit. Quem diu optatum deoseu-
latUr, dum ejufi dule^dtni in e&terUtt pace oopullibt-
tUf. Httnc amfllitts d^mo despici^t, quiacequttlis^n-
gelis §H(, qutt^ hic oppi^ObHum hdminuffl 61 despe-
etio sU)>efbl» fuit. Ibt dileeinm diu qUHi^lttim vix
Uind^m allqutttido Itiveittum, ftiefna dilectlon^ ttp-
pffefaendit, dt In damum matris su», id est in coele-
stem Jerusalem, qum 6sl domns matnd Bceltftiae
angeliea indueeti dnm cum iito in illam ad 6Blemas
nuptitts itttlt>ibit, et in eubioulum gcnitricis suie, id
e^t in teoretum glOfid» humanilatis Christi, quam in
paiarna gloria videbit. Ibi doeebit eam Christus,
quod oculus non viditf nec auris audmt, necincor
hominisascendil.quceprmparavit Deus diiiger\tibus
se (f. Cor. 11, 9). Ibi dabit ei poculum de vino coudilo,
et mustum malorum granalorum, id cst plenum gau-
dium et angelorum et hominum ; quod erit ut Vi-
num el mustum , quae laetilia sunt epulanliUm. Vel

A sponsa dabit dilecto vinum ct mistum, quia sanctos
veleris novae Icgis profer,t quibos dabitur plentim
gaudium. Ibi crit fa^va sponsi snb capite ejus, quia
omnem gloriam mundi videbft sub potentia Chnsti,
qui est caput ejus. Et dextera iltins amplexabrtnr
eam, quia angelica societas, et sanctorom unani-
mitas, qnae in dextera Christi in judicfo erit, illam
sibi associabit. In hac dextera ab omni perturba-
(ione requiescef ; et nemo eam ab hac quicte excita-
bit, quia gaudium (*jns nemo tollet ab ea. Sunamite
in brachio sponsi dormienCe, ecce Maadragora, au-
reo capite adomata, cum magno comitatn sponso
adducitur, quae a choro fllianim Jerusalem cum bac
laude excipilur.

Vers. 5. — Quas est isiaquee ascenditde desertOn
B deliciis affltuns, innixa super dilectum suum ? Sci-
licet fideli Synagoga post persecutionem Anti-
christi in pacequiescente, mulliiudo infidelium ca-
pite Antichrislo ablato, et vero capile Christo rece-
plo, per pnedioatores Cliristo coojungenda ad Eccle-
siam ducitur, atque a cunctis fidelibus lioc tripudio
laudis eifccipitttr •: Qaai' est ista quae ascendit dc de-
serlo? hoc est, quam gloriosa, et quanta laude di-
gna est ista, qu«3 de deserto intideiitatis ascendit
per gradus virtutum ad ChrisUm, prius variis mundi
deliciis atHuens» nunc spiritualibus deiiciis Scripturae,
vel operibus juslorum afflueus, non in se conhdens,
sed innixa super dilectum suum, id est spem totara
in eo ponens, a quo solo est omnis salus, ut scribi-
tur : Non est aliud nomen dalum sub ccelOf in quo
G Qporteatsaluari {Act. iv, i2). Siroililudo estab illo
populo qui eductus de .£gyplo, de iilo deserto per
Jesum Navc ad terram repromissionis ascandit, de-
liaiis legaiium observationum et tabernaculi myste-
riorum afflucns , innixus super Moysen dilectum
suum, Et significat populum qui de infidelitate ad
Ecelesiam, et mundo ad ffiternam gloriam per Je-
sum Christum ascendit/ deliciis Scripturarum af
fluens, in solo duce suo Christo confidens. Nova
sponsa ad regem ingressa his verbis ab eo est sus-
eepta. Sequitur :

8uh arbore inalo susoitavi te. Quasi dieei*el : Be-
nri quidem fecisti , quod ad me venisli, qaia te mor-
luam susciftavi, me aaput tibi imposui^ Quod autem
diciftt sub arbore malo sasaitavi te« ad totum genus
D humanum respiciti quod sub arbore praetTaricatio-
ni^ mortuum, sub arbore arucis per Ghristum est
susoitatum. Ibi sciiicet sub arbore maledictiouis
eorrupta eit maier tuuf ibi violata esi genitrix tua.
Mater hnmadi generls humana natura^ qu» aate
peoeatnm eral incorfuplibilis, iinpassibilis, immor-
tali«) per fallaoiam aulem diaboli eorrupla, faciaest
passibilis et mortalis.

Porro genitrix fejui efat Evtt mftt^f omnium, qUae
efai ante peccfttUm iuvioltttft, quia ndc eoncupiscen-
tla, nec sordibud |»oliula ; qUft iCf|ieriima sUttslOHe-
violjita, mox cohcuplsc^nllae et ftofdibus et dolori-
bus est &ubttcta ; sed Chri^tus cdf l^UptM mtttri ihebr-
fuptibnem feddidit, dum httmahftm attturttm it sui

419

HONORII AUGUSTODUN. OPP. PARS II. — liXEGETICA.

480

pcrsona incorraplibilem resurgens a inorte fecit. A ignis atque flammarum. Umpadea snnt vasa lucis ,

et intelliguntur spiriluales vasa charitatis ; quiintos
ardent diiectione, foris iucent operatione. Lampades
ignis sunt, qui sibi ardenl. iampades flammarum,
quia proximis lucent. Tales tormenta et mortem
carnis conteronunt, quia aeternam vitam diligunt.
Aqua multce nan poiueruntexstinguere ckarUatem ,
necfluminaobruent eam. Hoc est, nec bianditise,
nec minie, nec persecutiones, nec terrores vincunt
amantem, quin impleat meam volantatem. Isquippe
diligit roe, ideo serroonein meum servabit : Hoe est^
fneum praeceptum ut dUigatis invieem, sieut dilexi
vos (Joan, x\, 12). Similitudo est de magno incen-
dio, quod nec pluvise, nec flumina possunt exstin-
guere. Per aquas blanditiae, per flumina accipiunlur
B tentationes, quae non possunt de bono ad maium fle-

Genitricem violatam reparavit, dum Yirginem, ge-
nitricem suaro, inviolatam servavit. Dicit ergo : Sub
arbore malo suscitavi te , quasi universitati bumani
gencris dicat : Sub arbore crucis te roorle roea su-
ficitavi de morte perpetua, quae roortua eras sub
arbore malediclionis, ubi corrupla est a diabolo
mater tua, humana natura, quando omatum suum,
scilicet obedieniiam abjecit, cum de interdicto po-
mo comedit ; et ideo damnata, quia mox incorni-
ptionis et immortalitatis honorem amisit. Et ibi vio-
lata est a serpente geuitrix tua Eva, quando de pa-
radiso pulsa honestatem perdidit concipiendi, etdo-
iorero invenit pariendi. Et quia te de morte ad vitam
suscitavi.

Vbrs. 6, 7. — Ponemeutsignnculumsuper cor
tuum. Hoc est : Ita imaginero mei, tui amici, iropri-
me memorise tuae, sicut signaculum cer» imprimi-
tur, ut imago exprimatur, ut me ita diltgas sicut
ego te dilexi, qui pro te animam meam posui. Bt
pone me utsignaculum super brachium tuum. Hoc
est, exemplum mei super operationem tuam, ut ita
opereris, sicut ego, qui inimicos dilexi, et pro im-
piis mortuus suro. Per signaculuro quippe imago,
per cor memoria, per brachium accipitur operatio.
Antiqui in annulis vel in armillis lapillos sculplos
portabant, quibus litteras amicis mlssas signabant,
inde similitudo ista trahitar. Sigillo est imago in-
sculpta, quse cerae impresste imaginem reddit. Sigil-

ctere spiritales. Dilectio est pretiosior omnibus re-
bus, quia.

VBna. 7. — SidederU homoomnem substantiam
domussuaepro dilectione^ guasi nihil despiciet eam.
Hoc est : Si quis ratione utens omnem substantiam
auam dederit in cibos pauperum, et seipsam tradi-
derit ad martyriam absque dilectione, ut mereatur
Deum, qui est dilectio, habere, quasi nihil dederit ;
despiciet enim omnia quae dedit, niai ipsam dilectio-
nem habuerit. Hoc totum ideo dicitur, ut si sponsa
velit sponso conjungi, quam maxime eum in dile-
ctione imitetur, quia qui diligit in Deo manet{Joan.
IV, 16), eiqui non diligit^ in morte manet {Joan, iii,

lum esl Christi humanitas, cui iroago insculpta est q f4). Haesc quasi historice sunt ascripta mandragorae,

Christi divinitas, cera vero humana anima, ad ima-
ginem Dei forroata. Christus quippe , ut scribitur,
est imago Dei inuisibilu (Col. i, 15), quia Patri
aequalis. Quaro imaginem Deus homini iropressit,
quando interiorem hominem ad imaginem et simili-
tudinem Dei creavit. In imagine TriniUs , in simili-
tudine notatur aequalitas, imaginem Christi in corde
suo format qui eum Patri mqualem cogitat. Huic
suam imaginem imprimit, qui humanam nataram
deitati unitam credit, Signaculum Christi super
brachium suum ponit, qui exemplum operationis
Christi sibi ad imitandum proponit, et in sanctitate
et justitia vivendo ad similitudinem Doi se compo-
nit. Bt quae sunt opera Christi, quae sponsa sunt
imitanda, scilicet quod Inimicos in tantum dilexit,
ut pro impiis moreretur . Et hoc ideo, quia fortU est
ut morsdilectio^durasicutinfemus asmulatio, quod
est dicere : Sicut mors omnes fortes vincit, et ideo
fortior omnibus existit, ita diiectio fortior est om-
nibus, quae me forlissimum vicit, et me cauaa tui
ad mortem coegit. Et sicut infemus durior est om-
nibus duris, et ideo infrangibilis ; ita aemulatio, id
est invidia mea, est insuperabilis, qua iovidebam
diaboio quod te sponsam meam possedit, et crudeli
roorte affecit, qiiia intantum te dilexi, quod te morte
mea redemi. Et ideo justum est ut me inUntum di-
ligas, ut me imitando, roortem pro me subeas. fit
si dilectionem habuerisj pro roe mortem subire po-
teriS) quit lampadei kjus^ charitatis lampadessunt

possunt etiam allegorice adaptari Synagogae conver-
sae. Postquam Sunamitis de somno evigilavit, mul-
tis sibi adjunctis, regio cultu ad regem venit : cui
innixa ad thronum regni ascendit, quam cborus fl-
iiaram Jenisalem hac laude excepit :

Quoi est Uta quee ascendit de deserto delieiU af-
fluens^ innixa super dilectum suumf Scilicet Ecele-
sise gentium admirantes Synagogam naper conver-
sam, in tantum culmen virtuUim aacendisse, et un-
dique infideles sibi praedicando et operando attra-
here, in laudem ejus erampunt, dieentes : Quae est
ista, id est quam laudabilis est isla, qusB aseendit
de virtute in virtutem ad Chrislum, de populo in
caecitale perfidiae, de deserto deliciis Scripturarom
j) ei virtutum aflluens, innixa auper dilectuni suum.
Vel, super dilectum meum, cum ipsa esset excaeca-
ta, nunc quoque dilectum suum factam, poatqoam
ab eo ut luna a sole est illuminata.

Notandum quod isto laus, Quae est ista, nanc ter-
tio est posita. Primo quippe in laude BcclesisB gen-
tium ponitur. Secundo laudi EcdesiaD poenitentium
ascribitur. Tertio Bcclesiae de iudaeis et gentiba&
convertendae assignatur, quia omnes in eadem fide
Trinitatis collaudantur.

Aliter quia omnis multitudo fidelium a primo
Abel usque ad ultlmuro electum una Ecclesia dici-
tur, quae tribus temporibus roundi in fldero Trinita-
tis colligitur, scilicet ante legem sub patriarcbi^, in

481

GXPOSITIO IN CANTICA CANTIC

482

lege sub prophelis, io Evangelio sub apostolis. He A
quoque tres laudes possunt referri ad tres Ecclesise
distinctiones. Prima, ad illarn, quae sub patriarchis
ascendit ad fidem TrinitBtis ; secunda, ad illam quae
sub prophetis ascendit ad fidem Trinitatis ; ter-
tia, ad illam quae sub apostolis el eonim successo-
ribus usque ad finero mundi ascendit ad fidem Tri-
nitatis.

Sanamitem autem in solio regali sedentem rex
alloquitur, dicens :

Sub arbore malo suscitavi ie. Per hoc datur intel-
ligif quod sub arbore dormierit , et eam ibi excita*
verit. In malo notantur tria, scilicet fructus, odor,
umbra. Arbormali, est crux Christi, cujus fru-
ctus est Christus, qui est odor suavitatis, et refrige- B
rium ab Astu viliorum ad vitam itinerantium. Su-
namitis sub arboredormivit, quando Synagoga de
arbore pnevaricationis morlua jacuit. Hanc Christus
sob arbore mali ad vitam suscitavit, quando in cni-
ce, qus erat lignum vitae, pro ea mortem subivit.
Dicit ergo : Sub arbore malo suscitavi te, quasi
conversae Synagoga; dicat : Merito diligendus sum a
te, qoia prior dilexi tc, et morte mea rcdemi te in
cruce. Ibi corrupia est maier tua^ scilicet sub cruce
Synagoga in infemo damnata, quse clamavit dicens :
Sanguisejus super nos^ ei superfilios nosiros (Maith,
xxvii, 25). Ibi violata est geniirix /ua, videlicetlex
Dutrix tua prsevaricata est, quae dicit : Innoceniem
ei fustum ne interficias (Dan. xiii, 53). Yel genitrix
est violata, quando lex de littera est ad spiritum p
matata. Vel genitrix, videlicet Judaica gens est vio-
lata, quando ob vindictam crucis a Tito et Yespa-
siano eft captivata. Et quia te ab hoc malo eripui,
et mihi sponsam assumpsi : Pone me ut signaculum
super cor tuum^ id est imaginem meam imprime
memori» tuae, ut sigillum cerae, ut diligas me sicut
dilexi te. Et pone me ut signaculum super brachium
tuum, id est cxemplar meie operationis impriroe
tuae operationi , ut sicut ego per multa tormenta
mortous sum amore tui, ita tu per varia tormenta
moriaris amore mei. Hoc fecit Ecclesia in martyri-
bas tempore persecutionis. Quia fortis est ut mors
dilectio, hoc est, sicut mors oronia vincit, ita dile-
ciio omnia vincit, quae me causa tui ad mortem co-
egit : Dura ut infernus mmulaiio. iEmuIatio accipitur
in bono et in malo. Dicitur enim imitatio vel indi- ^
goatio, id est invidia. Jlmulari enim est bonos imi-
tari, vel malis indignari, vel melioribus invidere. De
bonodicit Apostolus : jEmulamini^id est imitamini,
charismata meliora (ICor. xii,di). De malo autem :
jEmulanlur vos non bene (GaL i\, 17). Et de Joseph
scribitur : jEmulabantur eum fraires (Gen. xxxvu,
11), id est invidebant ei. iEmulatio ergo Ecclesiae fuit
dora ut iofemus ; quia sicut infernus est infrangibi-
lis, ita imitatio Bcclesiae, qua imitata est Christi dile-
ctionem vel operationem, fuit insuperabilis. Hoc ideo,
quia lampades ejus^ lampades ignis atque flamma-
rum , hoc est , habentes charitatem intus ut ignis
ardebant, foris lucebant ut flammae, operatione.

Per ignem quippe ardor, per flammas accipitur
splendor. Laurcnlius, Stephanus, et alii eis similes,
lampades, id est vasa charitalis, exsliterant, in qui-
bus ignis Spirilus sancti ardebat , et foris flamma
operalionis lucebat. Aquce multtPy id est blanditi« et
delectationes mundanae, non poiuerunt^ in eis,
exstinguere charilatem , neque flumina , id est
roinae et tribulationes. obruent illam^ ut cos a veri-
tate avertant ; quia neque mors, neque vita, neque
aliqua creaiura poierii eos separare n charitate
Christi (Rom. viii, 39).

Sidederit homoomneni substantiam domus suns
pro dileciioney quasi nihil despiciet eam. Hoc est
eum omni substantia mundi noti potest dilectio com-
parari, quia Deus charitas est {IJoan. iv, 16), qu»:
sola moilc est mercanda, et sine fine tenenda. Fide-
lis anima de deserto ascendit , cum malam vitam
deserit, et ad spiritalem conversationem per gradus
virtutum ascend:t. Hsec deliciis aflluit, cum fercolis
Scriplurarum deliciose pascitur. Super dilectum
est innixa, quia soli amori Christi est insita. Hanc
sub arbore roali Christus suscitavit, dum mortuam
in peccalis per fidem crucis vivificavit. Ibi corrupta
est mater ejus , scilicet in peccato concupisceotiae
mortalis facta est humana nalura, et ibi vioiata est
genitrix ejus, videlicet propter peccatum passibilis
facta eat caro Evae. Quam Christus adhuc suscita-
bit, et incorruptibilem atque impassibilem faciet.
Ideo Christum ponit super cor souro ut signaculum,
quia ejus doctrinam et vitam in corde ita format,
quasi enm semper praesentem videat. Super bra-
chiuro euro ponit ut signacolum , dum exemplum
operum Christi semper inspicit, et ea imitari cupit.
In tali horoine fortis est ut roors dilectio, quia sicut
mofs corpus interimit^ et insensibile reddit, ita vera
dilectio animam concupiscentiis mundi perimit, et
ad cuneta terrena desideria insensibilem facit. Et
in ea dura esl sicut infernus aemulatio , quia sicut
infemus duriler quos absorbuerit tenet, ita anima
forliter iroitationem virtutum, quam cceperit, tenet,
nec propler aliqua dura mundi eam deserit. Hsec
anima est laropas charitatis , in qua ardet ignis di-
vini arooris, et foris lucet flaroma boni operis. In
hac anima aquae roultae, id est roultiplices delecta-
tiones carnis, non poterunt exstinguere charitatem :
neque flumina, id est tentationes, obruent illam,
quin semper ardeat et luceat. Haec dilectio talis
est : Si dederit homo oronero substantiaro dorous
sua: pro dilectione, quasi uihil despiciet earo . Hoc
est si oronia roundi relinquat, nihil ei prodest, nisi
ipsam charitatem, quae Deus est, habeat.

Videjiduro autem quid sit dilectio. Dilectio igitur
est magna appelitio alicujus rei perfruendx, quam
qois habere cupit. Haec dividitur in duo : in dile-
ctionem videlicet Dei et proximi. Dilectio Dei est
oronia coromoda et incomrooda conleronere , causa
perfraendi Deo. Haec tribus verbis iropletur, ut dili-
garous Deum ex tota anima, ex tota mente, ex tota
virtute, id est ex sensu, ex ratione, ex intellectu.

483

HONORII AUGtSrODUN. OP?. PARS 11. — EXEGETICA.

484

Dileaio proximi est privata commoda poslpcmere,
gratia perfruendi amico. Baec per duo prscepla im-
pletur, scilicet : Quod ilbi non vis /ieri alii ne fece-
ris {Tob, iv, 46), et : Quod vulds ui vobis faciant ho-
minesy faciie eis similiier {Hlatih. vii, H). Nemo
vuU daranum pati, nemini faciat. Omnis vult siT)i
in necessitate subveniri, aliis in necessitate subve-
niat. Hoc tctum per illud implelur : Beclinaamalo,
et fac bonum {PsaL xxxvi, 2^). Proximo damnum
non inferre est a malo declinare, in necessilale pro-
ximo subvenire est bonum facere. Ideo lex scripta
fuit in duabus tabulis, quia continet in se duo prae-
cepta cbaritatis. Timor est auctor cbaritatis. Est
aulem timor anxietas pjerielitandi . Qui dividitur in
duo, videlicet in servilem et filialem timorem . Ser-
vilis lamor est maliim devitare, ne supplicium luat.
Filiaiis vero est bonum facere, ne ofifensam Patris
iucurrat. Servilis timor animam terebrat ut ferrum
aeutum coriuni .perCorftt. Timor filiafis dilectionem
auoKe >i&ducLt, ut animam Deo alliget , sicut seia
linum filam ioducit, ut corium colliget. Ferrum du-
rum est servilis timor, sela minus dura e&t filialis
tiiDor, Unum lene est 4iIectio. Ferrum et seta exeuut,
linum iattts pennanot, sic cbaritas timores expellit,
et ipsa intus permanet.

hem limor <kviditur m doo : «st «nim ttmer Dei
et tfmor sseottK. De ^i Uiaore scriA>ittr : fimor Do-
mini tanctus pmMmem m smcuUm sasamli {Psai,
xvm, 40). De limone aiitem s»cttli dioilur : Psrfe-
cta oharitas foras nUiiit timor^m (IJoan. JV, d8).
Timor Dei >eist veneratk» ipsins, ^ui •bafoet duas spe-
cles ; onm «mat^r Bei limet 4)e vel aili«(aid de m»&*
dalis^i neffle^tftsse, v^l oonad ^plaoitiimBei ontiiia
implevisse. Timor autem smqU hifbet quatuor «pe«
cies qage sont : ttmor vilrtatts, limor fragitit&tis, ti-
mor mtmdanus, timor servHls vd lu4aieus. TinMnr
viHtatis est etrm qnis malnm perpetrat ne «iits 'vilis
appttre» , verbi "gratia , ttm *qms 'homicitfiwi ^vel
adulteritmi faeit, ne homicidis v^I adaherrs viMs sit.
Timor fragllittttis e«t, omn qnis nwttem, sollicet ho-
micidia, rapioas, irel incendta perpetrat, ne adomi-
nis suis -temporalia beneficia perdat.

Timor mundanus est, cum quis malum devilait ne
supplicium luat, utpote, cum quis devitat fuftum,
quia timet suspendium, vel devilat sacrilegium, quia
timet crurifragium. Timor servilis vel ludaicus e^t,
cum quis mandata legis facit, ne lege dampetur. Du%
species priores impeilunt ad malum, duae sequentes
retrahunt a malo, qnas omncs diaritas foras mlttit,
qu85 sola dilectione justitide bonum facit .

Juxta ana^Qgen sponsa de deserto ascendit.glo-
riosa, quando Ecclesia hic peregrinans de desei^to
mundi ad gaudia ctBli migrabit glorificanda . 'Quam
choruscoelestisJerusalem, scilicct concenlus ange-
Iorum,bac'Iaudeexcipiet:^uae est ista, id est quam
beata, qua: ascendit de mundo ad c(Blum; 6t in con-
sortium suum introducet ubi deliciis paradisi af-
fluel, quia de bonis Domini gaudebit , cum ipsqm
Deum in quem desiderant angeli prospicere, facie

A ad faciem videbit ; ubi concentum angeloruni et or-
gana sanctorum audiet, et ipsum odorem suavitatis
sentiet; ubi inebriabitur ab ubertatedomusDomini,
et satiabitur cum apparuerit gloria Domini. Ibl erit
super dilectum suum innixa, qula semper in gandio
Doraini erit stabilila. Hanc sub arbore mali Chri-
stus suscilabit, quia post hanc vitam omne genus
humanum ad vitam per victoriam crucis vivificabit,
quod per arborem tran.«gresaionis mortem subiit.
Tunc Ecclesia recipietur in illa gloria^ ubi per su-
perbiam corrupta esl mater ejus, scilicet dignitas
angelica, et nbi genitrix cjns est violala, scilicetwi-
merositas eJectonim inrmrunita. <Juam ipsa reinle-
grabH, com tncorruptcrhim possidebit, et mrmeram
electorum nn|rfebit. Tanc€hristum ut signaculam

g «upcr cor sunm ponel , qaia ipsam qui cst imagy)
Dei, in seipsam irt imagrnem in cera expressam i*i-
debit. {Innctit signaealum scrper brachimn ponet,
qtria ipsum pre labarc opertim Tnercedcm ^ocipiet.
Ibi fortis cst utmors dileetio, quia sicot mors om-
ncs reprobos traxft ad ioterHtim, ita dilectio Dei
omnes electos trahet ad gaudium. Ibi dura <est si-
cat tnfenras SBmnlatio , tfuia sicut rnfemus omnes
amttlatores, id est omnes imitatores diabofi absor-
bet, Ita aifla ca?H omnes aeraulatores , id est imita-
tores CThrrSti recipict. Ibi oranes electi lampades
churitatis erunt; qaando accensis lampadibns ob-
viam sponso et sponsse ibnnt. Qoi semper ut ignis
in a:more Dei ardcibuirt, quando m regno Patris sui
ut sol fnlgcfbuiTt, ct sicnt bic aquse delectstionnm,

^ et ftunrina persecationum sanctorum charitatem
non exstimceruTTt, itapraeraia charhatis millum finem
habebunt. Domus hominum e^t hic mundas, si om-
nis substantia hujus mundi d^r, prsemio charitatis
non comparaWtur, quod dilectoribus Chriali, qui
est dharitas dabitar. Cum sponsas dignittftem dile-
ctionis mandragorae ad se vementi commendasse t
cowerth se aA Sunaraitcm ^ecns :

Vbrs. 8. —Soror nostra parvula est eft vhera non
habet, Quid faciemus soroH nastras in die quando al-
loquendaekl Id est quando nubenda est.Similitu-
do est a parva puella , quse viro tradita adhuc non
habet itbera, id etft mamillas, nec est nubilis, ^ in-
telligitur Ccdlesia po^t Antichrfstum credHura in
'Cbristum ; quae parviila erit in numero fid^Iium, et
^ ubera scilicet doctores sufficientes Don babct, a qni-
bus est interius praeparanda, nondnm m thalamum
introducenda. Quasi dixisset :t)ilectio quam com-
mendavi e^t magna, sed manflragora nuper conversa
soror nostra facta , qura regni co/hsercs est parviila
in fide, scilicet in religione rndis, et tenera, ct ideo
ad tadtam dileCtionem invdlida, ut raea; dllectionis
causa mortem subeat ; promde maxime qoia ubere,
id est praedicatores non liabet , qui eam sufficientcr
ad banc dilectionem imbuant. Quid ergo faciemus
sorori nostrae in die quando^Iloquenda'est,'hoc est,
quid fiet de ea in die judicii , quando pro operibus
suis est judicanda, vdl remimeranda si dilectienem
non habuerit? Qui enim dHeCtionem litibet Deum

485

EXPOSITIO IN CANTICA CANTIC

486

liabei, quia I>eiM esl dUeelio ; qui euten eam Don
habe^ inereditatem ia regno Del tton habet.

Aliter, «oro^ noMra, iiia«dragoni, panrola esc, iii
numero Melium, et ubera non habei, id eat doMr^
res qai lae dootrinae j^beMk) nurnerttiii ejtH adau-
geain. Qakl ergo fht in die judicii, qoaado anjgelia
erit associaoda, ai numerus electonim Don erit im-
pletus ? Re^ondez Sunamitis :

Vers . 9 . — 5i' muVui eU (edificemut super eam
propugnacula Argeniea. Quod etl dicefe : Si parva
est fkciamos eam magnam, sciKcet mtttamus aiiifi-
ces qai collig^anl pretiosos laptdes, et faciamus de
ea muruM ; el super e^m ftidificemiis propagnacnla
argentea, ^bc est mittamtrs praedicatores, tu inspi-
rando ego opei^atido, r(tii vi\t)s tapides, id cst ele-
ctos homlnes docendo in untiln fidem colligant, e't
habiiaculum t)eo de ds faciant : qnibus tales prae-
lalos pr&fici^mus, q\ii sdtit. ut argentum dplendeti-
tes eloquenda, 6t snbdftos & viliis et haereticis ar-
mis vii^otum defen^entes. Ei siosHum est compifi'
gamui illud tabulis cedrinis, quOd est dicere : Si
ubera, Id est doctores, non habet, toapiagamns !i-
gna cedrin^, Id esl congtegemus multa ^nctorum
exempla, quorum opera sunt impulribilia, et ver-
me», BoilteQtdfleiQOnea^fdgantta; et4e iUisfadianMa
ostiiira, tdisst f|lttmdam fidei iBtraitnin, fwr qoem
multt ad eam 4Bgt<edHaatiir , et nuroerua ^eliam m
ea aiiilliplieetar. Aliter : 6i ali^iiis perfectos 'eet
muma, adlieet iftgeaio mmiill», 'forlis n virtuttbaa^
aedificeaami saper eMn |inopugaae«la mrgeale^ hoe
est,lNaie Miamua ei^defeiaorem eloquentia apAita-
desleaB. Vel 'tediireeaadie soper emi paopegaaevla
argpeatea, 4d M •ia^cifbiieB aetftemiaa, dhfHo tflo-
qoie 'lueiiaa, ^fiitv» eam iMtraat, et aib %oWibus
ddfeodtt, et ei quis fnapei>lect«e eat e^a», apepieiM
aliia <Aeoen4o iiAroiaam aaltflis ; iHttm «abulia c^
drinis conpingamus, id est immarcescibilia ^orwn
virorum exempla ei proponamus, quibus multos ad
conversionem pertrahat, et per ostium iidei in do-
mum Dei, id est in Eoclesiam introducat. In muro
triajiolaotur. De multia fit la^idibua, cives intus
munit, hostes exteriusrepellit ; ita Eocleaia demul^
tis fideiibos eonstat, quos caemento charitatis ooa-
glutinat, fide crucis munit eos qui ia se habitant,
hostes, seilicet .paganos et haereticos, communione a
se separat. In ostio quoque tria notaaittr, acilieet
introitus, et exitus, et via in medio. latroitus est
fides, quo intratur ad «Ecdesiam ; exitus, peraeve-
rantia, quo exitur ad vitam ; via in medio, opera in
dileetione. )H^to fkcco et o^io cc^mpactO, cntltt sponsa
exstittatis :

ymtL&. tdJ-^-f&gomuruiel^i^rHmettf^iiouttwris.
Qeeai dicat : Bgo tfwefm parvutii in>mimero,ifadttL
sum BieltipleK finiiisfidilllbus, aie«t'mut*t(8'in lapi'-
dibWj^^dee^^igea^m ut^flupei- me ai^geDteapt^O'^
pugtMteiiift Miftoenlur, id e^ftalespricflatimihi pr^^
ficitnttir, qtKme spletidorestis etoqttentiee^ehttrita-
tem% 8potiso'fttihi ctfrttm^ndttHim doeMiH; ^t armis
Scripturas ab hsereticis defendant. Et qus ubera non

A habui, id est doctoivs, jam tales habeo^ qai aoat
alti ot firmi ia vtrtolibtts, ut Uirria, per qtios poasii
esse introitus ad viam salatis ; et tdeo digna aum,
ut compingantur tabulis cedrinis, id est ut confir-
mentur sanctorum exemplis, quibus me instruaRt
opera charitatis. Per tabulas pictura, per cednim
iatelligitur imputribilitas^ per compactionem concor-
dia ; quasi tabulse pictae caram hominibns expan-
dunlur, cum exempla sanctorum eis proponuntur,
quae suat ut cedrus coram Deo imputribilia, et ser-
pentes, id est dsemones fugantia, quse compiugunt
doctores et electos imitationis concordla.

Aiiter. Quisque perfeclus daeit : Kgoeon niaras,
sotticet ooAtra vitia fortis, et ideo ia ttcdeaie lediii-
eio ioeaindas, ut saper cae «dificeiittir :pn)pagBaea4a
B ai^gentea, eeilieet aaerie Scriptura verbo De& apkn-
did^ quibua aim ficcleaiae BMiaiiMi et deceni. fit
ubwa«iea aicut turris, id est doctriaa mea eat fir-
ma, qtne facit eaditeFes in niodum Urrium aurgera
ineltara viftttturo.

Nota qftbd perfectusmtfro coraparatar ; nbera fl-
lius, id est doctrina, turri assimilatar, quiai^ cjtis
est cotftfa vitta mondi muifita ; doctrina vero ejasin
viremibits alta. Imperfectis dich : Ego sum osttum
{Joan, X, 9), qirfa docendo aperiotnmas doctis vfrae
introitum^ et ideo cofflpiingi debeo tabatis cedrinis,
id esfcotrfltmari sanclorum^xemplis. Kgo sponsa
ccepildlis esse, et quo, subaudis tempore, snm fa-
cta coram eo quasi pacem reperiens, hoc est, ex quo
lempore cessavit persecutio Aatichrisll, et mibi red-
C dita est pax Chrrsli, coepi a suis opificibus {edificari
murus de vivis rapidibus, et ubera mea cocperunt
sulrgere in virtutibus.

Post morlem namque Antichristi crit raaxima pax
in mundo ; sed brevi tempore ut scribitur : Cum
dixerintpax et securitas, tunc repentinus eis veniet
interilus (T thess, v, 3), id est diesjudicii, etinilla
pace congtegabitur Kcclesia in cultum unius Dei. De
qua suddit sponsa :

Vfias. «li . — Vinea fuit pttcifico in ea quos hab&t
populoi ; trudidit eam cutMHirus . Quod efSt dicere :
Aiiticbristo ouctore discordi» occiso, Chri^us vertis
paefficus fhciet 'pacem tmmdo, et in illa pace IkciCA
siin vtaeam, ecfiicet tmfversalem Scclesfam, quae
profert palmites vhto abundantes, id est doctorea
^ potum vita; ftmdentes. -Qtti vfnea ertt tn ea pace qose
hal)et poptflos, td'e8t gentes 'Oiiraes ; noti sitntt illa
pa(X'qttie fhft snb Salouioue in tma lada^rum gente.
Et 'favnc vineani tradet cnstodibus, id est praelatis
custodiendatn etTCgendam. Hoc ideo dicitur; quia
dabitalitr tttrcfm Bcclesla iltolemporc aliqiiitwfts prae-
latis regattrr, com dhes jadi6ii hnrainet*e credatur.
Sed sciendum est qaia Et^clesia iHi^ diebus erh in
suis offt6iis t!t ordinibus sicat hodie \ dicente Do-
mitao, si&at tn di^us f^oe platlwbatft, arabant, et
caetera opera faciebant, usque dum ventt diluvium ;
it(tin^trebus FiHi*hombiisXLttc,xxUy t6), fd est atite
diem jadtcii ^rdbunt, -pltratabunt tit es^tcrra opera
facient, usque dum venerit incendium. Ideo autem

481

HONOR» AOGUSTODUN. OPP. PARS 11. — EXEGETICA

488

prateritum fuit, et tradidit pro futuro, posuit, ut cer- A ducuatur, et Ecclesia universalis el electi in ca in-

titudinem ostendat, quod ita est a Deo dispositum,
quasi jam sit transactum. Qualem autem tructum
ilia vinea proferat subjungit :

Yir afferi pro fructu ejus mille argenteoi. Hoc est
quilibet relinquet omina hujus mundi, quse possi-
det, et dabit ea pauperibus, ut percipiat praemium
promissum in hac vinea laborantibus. Omnis enim,
qui in hac vinea usque ad noctem, id est usque ad
fmem vitae laboraverit, denarium, id est Ghristum,
qui estsummum bonum, in prdemio habebit. Fru-
ctus quippe hujus vineae, est regnum coelcste . Per
millenarium autem intelligitur perfectio. Hi autem
dicuntur perfecti, qui omnia mundi relinquunt, di-
ctfi\Al>ox\\\tkOiSivisperfectuBene^verideomnxaqum
habest et da pauperibus {Matth. xtx, 21). Per argen- B quando de fide tentanda est ? Quid respondebii

nuuDtur, cujus vitis est CUristu^, palmites apo-
stoli et omnes clecti, vinum doctriaa eorum, quae
laetificat corda fidclium. Haec qu» dicta sunl de
mandragora, possuat etiam intelligi de Sunamitc,
dc qua conqueritur regina anstri tilia Pharaonis,
scilicet Eoclesia gentium, per doctorcs primitivs
Ecclesiae, ita dicens :

Soror nostra, Sunamitis, videlicet Synagoga novi-
ter conversa, parvula e$t, sub Elia et Enoch in nu-
mero conversorum, et ubera, id est doctores sufti-
cientes, et ubera legis, et prophetarum sibi spirita-
liter exponentes, nonfiabet, Quidlergo faciemus so-
roiinostrasindie quando alloquenda est^ Hoc est
quid fiet de ea in tempore persecutionisAntichristi,

tum quod est ir pretio, intelligitur hnjiis mnndi
substantia, qus hominibus videtur pretiosa. Mil!e
ergo argenteos affert pro fructu vinese, qui omnia
hujus mundi relinquit, et dat indigentibus propter
regnum coeleste. AUter, vir aflert pro fructu ejus
mille argenteos, scilicet Christus ex Patre Deus, et
nobis factus vir, affert pro labore hiyus vineae ple-
num gandlum. Per mille quippe plenitudo gaudii,
per argentum accipitur prsmium operis. Mille ar-
gentei sunt quatuor libr«, et comprehensi sunt om*
nes electi hoc numero. Omncs elecli quippe qui per
quatuor Evangelia, de quatuor partibus mundi ad
opus hujus vinead vocati, usque in fiaem in ea labo-
rabunt, et plenum gaudium in praemio percipiunt.
Operarii hujus vineae, pondere diei et aestus fatigati, p
et ab adversariis multis malis vexati; dicunt patri-
familias : Vineam suam de custodia sua emisit ,
quam custodibus commisit, ideo non eripil nos de
tribulatione, quos videt tantopere causa sui labo-
rare. Respondet paterfamilias :

Vers. 12. — Vineaineacorammeest.llo^tsi in
custodia mea est. Ego video operantes. Ego video
custodientes. Ego video tribulantes. Ego video
otiantes. Et reddo unicuique mercedem secundum
suum laborem. Nam mii/« tuipacifici^ et ducentihis
qui custodiunt fructus ejus Hoc est mille argentei
dabuntur operariis, et ducenti custodibus. 0 vinea,
mille argentei erunt tui pacifici, id est, pacem tibi
apud Deum impetrantes, et ducenti argentei erunt

adversariis de fide se interrogantibus ? Respondet
per Scripturas primliva Ecclesia, scilicet Epislolas
Petri et Pauli et aliorum. Si murus est , adificemus
super eam propugnacula argentea . Hoc est , si velit
firma esse in fide, et constans in passione, ut mu-
rus contra hostes in obsidionc, componamus et ta-
les scripturas, quibus se ab adversariis defendat, et
copiose capitosis respondeat, et baereticis fortiter
resistat.

St autem est ostium^ eompingamus tabulis cedri-
nis. Hoc est, si veiit verbo et exemplo essealiis in*
troitus ad vitam, proponamus ei multa exempla ao-
tiquorum sanctorum , quibus sufBcienter introdu-
cendos ad fidem instruat. Synagoga igitur, Scriptu-
risaedificata, exemplis justorum compacta, exclamat
laetabunda : Ega murus^ id est firma in fide et fortis
in passione ; Et uberameasicut turriSf id est docto-
res mei sunt alti in virtutibus et hostibus ierribi-
les. Yel doctrina mea est inexpugnabilis. Ex quo
faeta sumcoram eo quasipacem reperiens, id est ex
qno tempore fidem Ghristi recepi, et ejas gratiam
promerui.

Judaea pacem cum Christo et hominibus non ha-
buit, postquam infelix clamabat : Sanguis ejus super
nos et superfilios nostros {Malth. xxvn^5). Per to-
tum quippe orbem dispersa omnibus - -**^

tribato servit, et omnis populns sap
de manu ejus requirit. Sed postquam ad Chnbt .^ i
conversa fuerit pacem cum omnibus gentitui» \\\u, -

pacifici his qui custodiunt fructus ejus, hoc est ^ ^^** Qo^si coram eo pacem rep'.nf, rum Kccles

erunt impetrantes pacem vineae cnstodibus. Duode-
cies ccntum sunt mille dncenti. Innuit hic numerus,
quod hi qui exemplo duodecim apostolorum omnia
reliquerunt, cl in hac vinea secundum doctrinam
eorum laboraverunt, hic centuplum accipiuot, et in
fuluro miile argenteos, id est plenum gaudium ha-
bebunt. Custodes autem vinea>, id est pnelati Ec-
clesiae ducentos argenteos, id est dupiex praemium
in corpore et anima reportabunt, quando minores
ut stellae, majores ut luna, docti autem ut splendor
firmamenti, id estut solfulgebunt.

Notandum quod saepius in hoc Cantico nuptiali a
principio libri usque in finem vineae el botri intro-

communionem promeruit, quam " ^•{«'nam hah-
bit, quando angelis associata ^-ncipo par.

gaudebit. De qua Synagoga su! *

Vinea fuitpacifico in ea, qua: h' /^i' > . ; i
didit eam custodibus. Vir affert ^ * c / u < k ^ /' .
argenteos. Scilicet Judaea fuit su^ . n ^ wv w uw^
ma pace, et habuit multos populo - v ti ihtjio, ju.i
ut fertilis vinea de ^gypto transla t, v \i\ tcran-
repromissionis plantata, nobis pro; )i{.ines. sritirei
prophetas protulit» de quibus p^ ^< .ip^ini':) .'
sicut de nvis fiuxit. Hanc tradit n\<^ '.iit. •.

custodiendam, quando eam distribu cibus ro-

gendam ; pro cujus f ructn vir mille ai « c< i ? > • 1 1 1:

489

EXPOSITIO IN CAXTICA CANTIC.

4d0

quando Ptolomaeus, rex iEgyptt in Scripturis studio- A tando partqrit , convertendo parit. Respondet vox

sus, copiosam pecuniam pontifici Judseorum transmi-
sit, eo quod sibi sacram Scripturam per LXX inter-
pretes misit.

Haec vinea postmodum in amaritudinem conversa
non uvas, sed labruscas attulit, quando contra legem
justum et innocentem Christum veram vitae vitem,
occidit, et palmites ejus apostolos, fructum vitae fe-
rentes, a se expulit. Ideo vindemiabant eam omnes
qui prsetergressi sunt vias, quando Romani, et
omDes gentes in circuitu vestabant eam.

Haec vinea iterum prsedicatione Eliae et Enoch ex*
culu, erit vero pacifico scilicel Christo vinea in ea
pace, vel in ea vinea quse habet populos, id eat in ca-
tholica Ecclesia, quse continet orones populos. Quam

spiritu consimiii plenorum : Si illa anima murus est^
id est si velit esse stabiliter in congregatione , (Bdi-
/icemtu super eam propugnacula argentea^ hoc est,
instruamus eam sententiis eloquentia lucidis, quibus
se a tentationibus muniat, et alios se a vitiis absti-
nere doceat. Et si est ostium, aliis verbo et exempto
ad conversionem, compingamus illud tabulis tedri-
niSj id est ornemus illud multis Patrum exemplis,
ut multispateat introitus per illud ad vitam. Anima,
doctrinis praelatorum ut lapidibus opificum sedificata
et exemplis Patrum omatai clamat ssecularibus : Vos,
qui in saeculi negotiis laboratis, meo exemplo, quasi
per ostium ad spiritualis vitae requiem intrate, quia
ego prius vobis similis in peccatis labilis, facta sum

tradet custodibus, videlicet fidei doctoribus, sub q ut murus, in spiritualibus stabilis, et ubera mea, id

quorum custodia proferet pretiosum fructum, scili
cet gloriosum sanguinem martyrum . Pro quo fru
ctu vir afifert mille argenteos, scilicet Christus ex
ea vir factus, dabit ei pro laborc aetemae vitae prae-
mium, quod notatur per millenarium. Unde subjun-
gitur :

Vinea mea coram me est. Yidelicet Synagoga^
prius propter perfidiam non mea, sed a regno Dei
aliena, nunc propter fidem mea, coram me est, bona
operando, et alios docendo, ut remunerem in ea la-
boranles, et eam custodientes, et puniam eam vastan-
tes. Nunc convertit se ad vineam, dicens : Mille tui
pacificif et ducenti his qui custodiunt fructus ejus.
Quasi dicat, o Synagoga ad me conversa, ne timeas ;
jam enim coram me reperisti pacem, quia mille n
erunt tui pacifici, id est omnes perfecti rogant Chri-
sli pacem fieri, et ducenti pacifici, id est omnes
perfecti veteris et novae legis, rogant pacem his
qni custodiunt fructus ejus. Cum prsemiserit mille
tui pacifici, quaeritur quare subintulerit fructus ejus,
et non fmctus tuos. Quia nimirum verba dirigit ad
eos qui extra vineam sunt ut festinent per fidem
eam ingredi , et per dilectionem in ea operari, ut
pro tali fractu mereantur remunerari. Tropologice
intelligitur hoc totum de fideli anima, de saeculo ad
specialem vitam conversa, de qua dicit vox praela-
toram.

Soror nostra parvula est et ubera non habel,
Quid faciemus sorori nostras in die quando allo-
guenda est ?

Quasi dicaty anima fratris nostri nuper conversi,
quae nostra soror est, in professione parvula, id est
rudis et inscia est in conversatione, et ubera, id est
doGtrinam reginae sufficienter non habet. Quid ergo
fiet de ea, in die tentationis, quando a pristinis vitiis,
id est a daemonibus tentanda est? Diaboius enim
multo acrius tentat ad religionem conversos, quam
fluctibus saBCuli immersos. Anima parvnla est, ante-
quam crescat perincrementa virtutum, etideo ubera
prcedicationis non habet, qns infirmis auditoribus
praebet. Adulta autem est quando verbo Dei copu-
lata, sancto Spiritu replcta, per praedicationis mys-
terium in filioram conceptione fetatur qaos exhor-

Patrol. CLXXU.

est doctrina vitae meae ut turris inexpugnabilis. Ex

quo facta sum coram eo quasi pacem reperiens^ id

est ex quo me de tumultu saeculi ad quietem claus-

tralem contuli ; quasi enim in fremitu belloram de-

sudat, qui inter adversa mundi et carois illecebras

laborat ; sed quasi pacem coram Deo reperit, dum in

spirituali vita requiescit, quam pacem plenam habe-

bit, quando nuUam pugnam inter caroem et spiri-

tum sentiens, in aeteraapacegaudebit. Quod autem

subditur : vinea fuit pacifica^ intelligitur quaevis

justorum congregatio, in qua palmites sunt viri spi-

rituales : vinum vero suavis doctrina : et haec habet

populos, scilicet mullos ad religionem conversos.

Hanc tradidit veras pacificus Christus custodibus ad

colendam, scilicet praelatis spiritualibus, ut Augu-

stino, Benedicto ad erudiendam. Pro fructu ejus

affert vir mille argenteos, quando quisque relinquit

omnia quae sunt mundi, et claustram intrat, ut cen*

tuplum recipiat, et vitam aeternam possideat. Vel pro

fructu ejus affert mille argenteos, quando Christus

huic in bono perseveravit usque in finem, vitam aeter-

nam dabit. Unde subditur : vinea mea coram me est^

hoc est claustralis vita quae causa mei fit in praesentia

mea est, ut remunerem omnes in ea laborantes pro

me, et damnem in ea prave viventes. Et, o tu anima,

quae pacem reperisti coram me, quando de saecnlo

conversa es ad me; adhuc plenam pacem habebis,

quando me in aeteraa pace videbis : quia mille emnt

tui pacifici^ id est omnes perfecti pacificabunt me

tibi, et ducenti pacifici erunt his qui custodiunt

^ fructus ejus vineae, id est omnes perfecti in activa vita

et contemplativa pacificabunt hos apud me, qui spiri-

tualis vitae instituta custodiunt. Sicut enim mille, ita

centum perfectionem vel plenitudinem praemii signi-

ficat; et ducenti quantum duo millia. Juxta anago-

gen est haec vox Ecclesiae jam in coelo regnantis,

ad angelicaro turbam de Ecclesia peregrinante con-

querentis.

Soror nostra parvula est^ id est Ecdesia adbuo
peregrtnans nostra cohaeres futura adhuc in numero
electoram imperfecta est, et ubera non habet, id esi
plures doctores qui eam ad perfeetionem instraant .
Quid faciemus sorori nostrte in die quando allo-

i6

491

HONORII AUGUSTODUN. OPP. PARS II. - EXEGETIGA.

492

gwnia ^st, hOC «^sti q^id flet de imperfectis ia die A
jn4icii, (jwdo a iudice ju3te jqdicandi sunl? MuUi
non supl^ (Jiui non solum omnia ut perfecti relique-
riMU» sed neQ peccalp sua eleemosynis pauperum re-
d^m.^runt, ?t ideo damnati ^runt. Respondet vox an-
g^liQ^ : Si e$t Qonstructa per opifices ut murus de
vJYis lapidij)^s, (Bdi/icemus exhortando super eam
bQEMi OP^ra^ yt sint eis in die judicii yropugnacula ut
ar^Oalum spUndidqi, quando sinis^ris dicelur : Disce-
dite operarii iniquitatit^ nescio vos {Luc. xiii, 37),
et si Cft pra^dicando aperta,, ut ostium, ut sit fideli-
l^iAS inlr^itus per eam a.d vilapi; compingamus eam
tabulis Qedrinis^ id est admonendo con^tipemus eam
spiriluciUbus iiliis qiu numerum electorum impleant,
Qt de ^P^tr^ soQietate cpngaudeant. Ecclesia ergo
videns 99 de vivis lapidibus ut murum in habitacu- g
lum Pei jedifiQari, et lurrim angelicam coelestis Je-
rusaUm per se reparari, nanit exsuUans :

Hgo, m^rt^t et viera mea sicut turris, Quasi di-
C(^t : Iggp, sum cou^truQta per opificem Cbristum 4e
electis hQminibus, ut murus de lapidibus in ambitum
J^rus^leni QpelestiSj ut murus in circuitum civitatis.
I^t uberc^ i^^a, id est doctores qqi mihi lac doctrinac
prapbent sicut turris in Xerusalem erecti sunt per an-
gelos qui inde ceciderunt, et ita ccBpi aedificari ut
civitaiS pcir doctos p^iGces apostolos, et iJIorum suc-
cessores, qx illo tempore, ex guo facia sum coram
eo guasi pac$m reperiens^ humanum geuus pacerrt
cum Deo ^t angelis i(ioa habuiti postquam in paradiso
mt^udftt^ip Pei per primum pareptem praeterut. Sed
qua^i pacen) cum Dep reperit, dum in Christum, qui ^
est pax vera, credidit. llaQC pacem chorus angelicus
hoDUjPi^)US bpnae voluntatis cecinit, qyando Princeps
pacis, Christus, de aula coeli in carcerem mundi
veoit ; haaQ suis hinc discedens reUquit dicens : Pa-
cfm meam do vohi^^ pacem meam relinguo vobis
{Uan. %iv^ %T). Hanc pacem, devicla morte, des-
truQto bellprum auctore diabolO; attulit filiis pacis, id
est pftcificis (iicens : Pax vobis {Joan. xx, 19). Hac
P^ce Optavit se super Ecclesias gentium Deo pacifi-
cari, dicens : Osculetur me qscuIo oris sui^ id est
per Christum reddat mihi pacem qui^m amisi. Ilanc
p^em Qunc habet in se spe, postea babebit in re;
quaudo ipsam pacem faciQ ad faQieni videbit, et om-
n»& fmes JerusalQpi in pace possidebit. Hsec Epcle-
sia fuit vinea verp paQiQco Christo, in ea pace, gui^ D
ii^M populoSt subaudjs Christianos, vel qu^ habet
p(krvuh4, '\i est humiles ; in qua ipse fuU viiis veraj
viaum Jiivaogelici^ doctriua. Hanc tradidit custodi-
btt^f SCiUc^t appstolis et aliis prailatis ad propagan-
df^oi et ^ilatdod^m, sub quibius npbUem fructum pro-
tulit^ scilicet martyres, confessores, virgines, et alios
fideles. Pro quo fructu vir Chrislas affert mille ar-
genUos, aeilioat OBmibus ki^ua viara OfttniriM pne-
mii ianflrinm quod eat pieanni gaudim. Und^ aufcK
dkur : Vwsa maa eonam tae eei. afiiteat ficaleaia
mea In hec vila, vinoat par me patremfaniiikft plan*
iaia et per a^sloloa per orbem propeg«la, «iniipAr
erit in aoeUa coram me, videns gloriam meam, et

Patris, et Spiritus sancti praeseotiam. Et ibi o vinea
erunt miUe tui pacifici, hoc est, omnes angeli, et
sancti, o Ecclesia, per me pacem tecum habebunt.
Et ducenti hisgui custodiunt fructus ejus, hoc est,
omnes qui huic vineae bene praefuerint, pacem cor-
poris et animae in aeternum habebunt. Hucusque rex
cum regina austri et filia Pharaonis in horto nucuni
mansit^ ubi Sunamitem et Mandragoram in gratiam
recepit, qu$ nunc ad summam reginam dicit :

Vers. 13. -- Quat luiMas i» kortis, amici ^u^out-
tantt fae me auiUre voeem ii^am, Quaai dical ; O
legioa peginaruna» qu« cum reginie et fiiiabus 4eni-
saien habiUks, hic meeuia in hortia jam (e regaii
ornelu oraavi, jam Qinaes gentes io luuoi domiMuiiL
oongr^gavi, fao me nano audire vpcem Uvmt i4 esi
petiiioQem Ujmvi, Q«id As^pliufi peia^^ iimici, i4 est
pfiecip^a m^ ai^aidtant quid i^fnpUus velis« et quid
% roja ezigas? HQapoiidei regiua : H^ eit petitio
mea, ui hvic reoedais, et me teoum dudt», hoo aaqui-
poUeoler dicit :

Vers. ii.—Fuge,dilecte mi, et assimilare capreoi
hinnulogue cervorum super montes aromatum.
Quod esl dicere : Recede dc loco islo, et rcvertere ad
Libanum qui est mons aromatum, ubi est regate pa-
latium, in quod me duc teeam. El sicut caprea salu-
bres herbas eligit a noxiis, itasegrega meab bosti-
bus meis ; et aggrega mihi omnes electos et amicos
meos in nuptiis mihi praeparatis. Bt sicut hinnalus
velocitcr currit de sestu ro umbram, ita velociter per-
duc me in regiam aulam. Scilicet Ecclesia, de omni-
bus gentilKis congregata ad Ghristum, et ab eo om-
nibus virtutibus adornata, orat, ut eam aliquando de
valle lacrymarum ducal In roontem ccelorum, in coe-
leste palatium, ubi ab hostibus sais segregata, cum
amicis suis exsultet in perenni gloria. Notaodum
quod quatuor hprti io faoc iibro ponuntur , sciticet
hortus conclusus, hortus pomoram, hortas aroma-
tum, hortus nucum. Hortus conclasus fuit vir^o Ma-
ria, mater Dei incorrupta, in quem hortum sponsus
Christus descendit quando in clausum Virginis utc-
rum venit. Hortus pomorum fhrt gens Judsorum,
qui dulcia poma protulit, dum ia primitiva Ecclesia
mutitudinem credentiam edidit ; quae eor unum et
animam unam habuit. la quo horto rayprhaffl nMs-
suit, dum amaratitudinem passioois io iudiea s«sti-
nuit. Hovftus aroniatum fuit Eeclesia geAttum, in qua
fuit colJeotio s^neionim ; i|i quem sponsus descea-
dit, dum per pnodieatioBem apoetolorum ia gentili-
tal^m veaH. UonusMCunest Synagogaadhuoooii-
vertenda; in qqo sunt muhi ainara oamia exlariua
sustiBenies, ioterius dttleediaem vinutumhabeBles;
in quem sponsus deseendet, eum per praedieaiienam
EliflB et Snook SyDanogam yisitabit. In his horlia
Bocleeia bahitat, quia fio divepsis t^mpenJMia di^
versos status mulat. Atia Translatio habet Hspor^,
et iatelliguntur virlutes, vel aposloUcsa Seripturaa,
quis povt» vitflB, in quibua Eeflesia ha|utat, doBi per
apoatolicas Scripturas se yirtidibus oroat. Edoit
ergo Sponsus Ecclesi» :

493

EXPOSmO IN CANTIGA CANTIC.

m

Qucp kabitas in hortis^ fae me audite voeem iuam,
Ac si Christas di6at Ecchsis& perreetonim : Qu» per
instituta religionia habitas in Bccleslis, in qmtms
profers gcrmina virtntnm, et floi*es sanctoram, flte
me andire vocem tuam, hoc est fae talem prtBdica-
tiopem tuam in perfectis, quse dfgna sii ot ego eam,
audiam : quia amici , id est angeli per me facti, tui
amici, ct tui paciflci auscuttaniy ut eam ad me remo-
nerandam pcrferant. Vet fac me audfre vocem tuam,
id est petitionem toam, quia angeli amtci tui auscui-
tant, ut eam ad me implendam perferanl. Tel iao
me audire vocem tuam, id est petitionem taam, quia
angcH , etc. SimiKtudo est inde , nl>i aiDifi apoflsi
aoscultant, qoid sponsa petat, ut ejns petilionem a
sponso obtineat. Deum facit audi^e voeem snam,

A hessibitie faetua eit , ei diviBitate uiteHigenliaiik
nostrt 9e98us exeedit. CapreiB $t himnuloassimiUm''
tur, qui aseeadttnt in montea aromatttm ; quia ia iUeB
per gratiam aacendit eC requiaacit, qoi «ml amper
in odore virtittitm. Juata aaafogen amioa io hoptia
habitat qoaiidoBociesia iti paradis<» tp^odial. Val in
portia habitat , dm per apostolos q«t vmH perta
vitse natienea judieat. Xpaa eliam diea judieii dicitur,
ut ?bi : Men eenfundetur^ cum lequetu^ iumieis in
porki {NaL cxxvi 5), soilicet Beetesia 1d dia juiitii
non conftmdetm» ctun iaimicis siiia pag asia, Mtaris,
haereticis loqnelur imaltaDS eria, q«MMI iiio eaaa 009^

' fuderent, et ideo eonfaai siiiil. Httt dies eit porla vfr-
t»; quia justi per eam intrabunt in vitam atemam.
Bt etiam porta mortis, qoia impii per eam ibiiiit m

qui non lucri causa, scd tantum pro Dea de «teriia g suppUcium setenium. hi illa porta latit Eccltsia

vita proximis pnedicat. Yel Deum fiMsit audire vooem
suam, c[tri non terrena sed setema a Deo postulat.
Porro tota praedicatio vel oratio Ecelesi» est, nl fiitt
inter bonos et malos separatio, ut boiii cfuiele, quam
anHint, fniantnr, et mali ut ad eos coiivertaiitur, a»t
ab eis disceraantur. Unde sequHur ;

' Fuge dilecte mi. Id est Iransi a paleis, et subtrahc
me inimicis. Sicut ille qui fugil, et abscondit se ab
eis. Eta^smmlarecaprem, disaensendo booosama-
liSy aicttt caproa disoemit bocas herbfts a malis, et
assimiktre hionuio, disoeraens inceatoa, et re-
qoiesaens in oastis, sioaS liinnulas £;2Slum declinans
in umbra requiescit. Tu dico, qui es hinnuius ser-*
vorum, id esl filius patriarcharum, qui transilierunt p
spineta peccatorum, et esto in granis, scilicet in no-
bis, qui sumus monies aromaium, id est alti in
virtutibus et per bona opera redolcntes. Vel tu qui
cs hinnulus cervorum, in humana carne de pa-
triarchis assumpta, esto super montes aromatum,
videlicet super choros angehmim, associans eis mul-
tituuinem hominnm ; hinnulum cervorum posuit ad
distinctionera hinnuli capreae, qui alta petit, ille vero
velociter currit. Universiles regni cusiastis esil in Itod
versu comprehensa. Per dilrctum quippe Christus,
per fugam transitus de mundo ad v lam , per ca-
pream ficclesia, per hinnuluni corvorttin populaa
sanctorum, per mooles aromatum ordines angelo-
mm iQlftliipmttir : ^ omnea in nuptiia Afii con

sponsum audire voeam suam, dioens : Doroine si in*
veni gpacim in eonspectu tuo, ostenda mihi tamotb*
ip9nm, ut videam faeiem tuam, in qoam aageli da»*
siderant prospioere. £t tuno ipsa voeem spoasi ao-
diet, emn ipsam super omaia bona sua conalitttal
dkens : fntra in ga^iufnRomim tui(Matih, xxir,
21). Seqnitnr vox sponstt, quam sponaas vult ao^
dire : Fuge, dileete mi, et assimilare capreas Aimtt-
loque cervorum super manies aromatum. Dilaetus a
malis fbgtt, cum sponsam suam de isrumais mundi ad
gaudia C(eli ducit. Caprese similis erit, etimekeolos a
reprobis ot grana a paleis eligit. Hinnole simiiis erit,
cum in sanstis ut hinnulus in umbra requiescit.
Tunc vero super montes erit aromatum, quando re*
gnabit snper altitudisem angeloimm et hominum, in
quibus fragrat odor virtotum . Vel ipsa caprea cum
hinnulo crit super montes aromalum. quando Eoele-
sia cum populo iidelium possidebit portas inimico**
ram suorom, sciNecl oum hsereditabit loca apostata-
rum angelorum. Ecce quo islud carmen est dedu-
ctuffl, quod genus humanum lapsum deduxil ante
Dei conspectum.

Hic liber ideo legitur de festo S. Mariae, qua ipsa
|essit typum BcclesisB^ qu» vi^go est et mater. Virgo,
quia ab omni hseresi incorrupta : mater, quia parit
semper spirituales filios ex gratia. £t ideo omnia
qosede Ekielesia dictasunt, possunt etiam de ipsa
Yirgine, sponsa et roalre sponsi intelligi. Exstut
libellus a nobis ecUtus, qui iutitulatur Sigillum S,
fnegttbivitur, q«aqdo-Soelesia a rnhih scparabUur, Mari«, iu quo tota CanUca apecialitcr adaptata sunt

cjua p^rsooa^.

ei in coileiiti leimsaieao gioria ethooore coropata, ia
solio vegni pro sniQlA sofi^ aciiieet aogelica natura
damnata, regina loeabitur, et spense suo Vcrho Dei
in came aihi unito in ^oria queque copulabitur.
Tropoiogise quftli^el fldeiis aniona in lM>rtis hahitat,
qua. viri^te spei et beoorum operum est replcla.
Sicca quippe est spea hujus muodi, quia omnia, quaa
hic amantur cum festinatione arescunt. Qua; ergo in
hortis habitat, oporlet ut sponso vocem suam audire
faciat, id est in tantum donum preedicationis emitiat,
in quanlum iilo delectatur quem desideret, qula
amici, videlicet omncs electi auscultant, qui ut ooe-
lestem pairiam revisant, verba vitse audire deside-
rant, huic dilectus fugit, quia qui ex carne oompre*

Ut labor noster omnibns iiat fruotiMStta, brevi
epilogo euncta repetamus.

Hic liber incipit, ubi humanum gcnus pacem, id
est Dei gratiam recepit. Per osculetur me^ Christi
iucarnalio nolatur, quae homini paccm attulit, quam
io primo parente perdidit, quam Ecclesia semper
optavit. Christus quippe, verbum Dei, sponsus hu'*
manffi naturae, esl pax vera, cni unita est nostra na-
tura. Et quando Deus fiictaa est homo, tunc utique
bomo factus esl Dens. Pacem vero quam o^luHt
vietor mortis, re&ufgena ofedentibns reddidit, di->
oens : Pax v^i^ (Joan. xx^ 19). Et hee erat oseu-*

495

HONORII AUGUSTODUN. OPP. PARS 11. - EXEGETICA.

496

lum oiis Dei, pax reddita per Verbum Dei, quia tnnc A tium, qui erant pardi et leones, scilicet saevi p^rse-

impassibilis et immortalis facta est in Christo nostra
natura, sicut ab initio erat, creata. Per ubera^ acci-
pitur evangelica doctrina. Per unguenta sancti Spi-
ritus charismata. Per fiamen ut oleum effutum, novum
nomen Christianitalis innuitur, quod per oleum san-
ctum in baptismate credentibus imponitur. Per trahe
mef Christi ascensio notatur, post quem Ecclesia
optat trahi in ccplum. Ideo sequitur : Odor unguen-
torum^ quod fuit suavitas Spiritus sancti donorum.
Introduxit me rex, conversionem primitivseEcclesiae
exprimit, quae post datum Spiritum sanctum conli-
git. Nigra sum^ tribulationem primitivap Ecclesiae in-
nuit, quam a perftdis Judseis pertulit. Indica mihi,
angustiam depromit, quam ei hxreticorum pravitas

cutorea armis fidei et patienlise pugnabat. Per illud
autem hortuiconelusut, usqueiur^e, aquilOt per di-
versa genera herbarum aromaticarum, intelliguntur
diversi ordines justorum « quasi diversse legiones
martyrum pro Christo pngnantium. Per turge^
aquilo, usque ego dormio, exprimitur Ecclesis affli-
ctio, qua sub hsreticis pro fide afflicta est. Per ego
dormio^ pax et securitas Ecclesi® accipiiur. Per sur-
rexi ut aperirem, ejuspraedicatio innuitur. Per anima
mea liquefacta est, Ecclesia poenitentium accipitur.
Per quoHs est dilectus tutu, usque descendi in
hortum mettni, Bcclesia imperfectorum mysteria
Christi docetnr ab Ecclesia perfectorum. Per des-
cendi in hortum meumt usque veni dilecte mi,

intulit. Siignoras ^e, dcmonstral tuteiam apostolo- 3 couversio Synagogae, et ejus certamen sub Anti-

rum, qufle ei erat ut tabernacula pastorum. Per nar-
dum et fasciculum myrrhas et botrum cypri^ passio
Christi ei proponilur, ut hanc per patientiam imi-
tetur. Nam per nardum incarnatio, per myrrham
passio, per botrum cypri resurrectio Christi accipi-
tur. Per ecce tu pulchra es amica mea^ et reliqua qu»
sequuntur, usque in lectulo meo^ laus fidei et laboris
primitivse Eeclesiffi a Christo; et gratiarum actio
ipsius Ecclesiae, pro donisSpiritus sancti et praedicatio
ipsius ad gentes exprimitur. Per illud vero, in lectulo
meoy usque vadam ad montem myrrhce introductio
Ecclesise gentium notatur, quse per apostolos de de-
serto infidelitatis in lectulum Salomonis , et in fer-
culum ad convivium est ducla , et a filiabus Sion

suscepta, et a rege pacifico magnifice laudata. Per
illud vadam ad montem myrrhas^ usque hortus con- ^
f/unij, certamenEcclesiffi innuitur, ufoicontra Ama-
na^ Sanir et Hermon, id est contra principes gen-

txplicit expositio HonorU super Cantica canticorum

christo, et laus membrorum , id est ordinum ejus
dcscribitur. Inde usque ad fidem libri, vocatio infi-
delium post Antichristum, et remuneratio fidelium,
et separatio bonorum et malorum per ultimum judi-
cium exprimitur. Post quod universalis Ecclesia,
Christi sponsa, per carnem unita Verbo Dei, gloria
et honore pro certamine suo coronabitur, et in
thalamo gloriae, id est in manifesta visione Dei
sponso suo copulabitur.

Sicut patrem David, Fatre Deo opitulante, ex-
planavimus : ita Hlium Salomonem, Filio Deo a4ju-
vante, elucidavimus. Ideo omnes Spiritui sancto,
compositori et expositori utriusque operis gratias
referamus.

Cantica digna toris caste flagrantis atnoris
Digne scripta meo sunt simul officio.
Digna Deo regi finitur laus hymenasi.

SIGILLUM BEATiE MABIM

UBI EXPONUNTUR CANTICA CANTICORUM.

tHscipuli ad magistrum.

Optimo magistro, librorum registro, frequcntia
discipulorum , videre in Sion Deum deorum . Om-
nium fratrum conventus tua; diligentise grates sol-
vit, quod eis spiritus sapientise tot involucra per
tuum laborem in elucidario evolvit. Rogarous igitur
te omnes uno ore iterum novum laborem subire, et
nobis causa charitatis aperire cur Evangelium : /n-
travit Jesus in quoddam c^tellum (luc. x, 38), et
Cantica canticorum de sancta Maria legantur, cum
nihil penitus ad eam pertinere videantur.
Responsio Magistri.

Quia pondus diei et aestus decrevi in vinea Domini
pro denario portare , nolo terram , ut sterilis ficul-
nea , in vacuum occupare , sed ut oliva fructifera

D domui Dei ahquid decoris adducere, ut merear in ea
quandoque maosionem percipens. Igitor quia ve-
strum collegium gratanter suscepit, quem misi
libellum, dabo operam per clavem David vobis rese-
rare, de quibus videmini dubitare.

Ad gloriam itaque Filii Dei, et ad honorem geni-
tricis suae, hic libellus edatur, et nomen ei Sigillum
saneUe Marias imponatur. Ipse autem intellectum
tribuat, cujus sapientia omnem sensum superat.

Sigillum sanctas Maria.
Dicitis vos mirari cur Evangelinm, Intravit Je-
sus, et Cantica in feativitate sanctae Mariae reciten-
lur, cum quasi nihil de ea sonare utraque a simpli-
cibus aestimentur.Debetisigiturinprimis de Evange-
lio scirC; quod nihil potuit inveniri in lota Scriptur»

497

SIGlLLUtf B. MARI£.

498

serie, quod convenieDtius, quodaptias, quod dignius A (Eeeli. xxnr, 11), eausa satis probabilis deelaratur.

t^eteiiir inedus saera solemnitate. Dicitur itaque
Intravit Jeiui IH qUoddam eastellum (Luc. x, 34).
In castello est turris alta, in qua Contra hostes propu-
gnacula ; munis vero exterius, qui est tuteia civibus
interius. Hoc castelium fuit illud sancti Spiritus sa-
cellum, sciiicet gloriosa Dei genitrix virgo Maria,
qu8e jugi angelorum custodia fiiit undiqne munita.
In qua turris alta , videlieet humiliUs, pertingens
ttsque ad cceli culmina, unde dicitur : Reipexlt Do-
minui humilitatem ancillce ium (Lue. i, 48).Murus
vero exterius, ejus castitas fuit quae caeteris virtutibus
interius munimen pnebult. Hoc castelium Dominus
intravit, quando in utero virginis humanam naturam
sibi copulavit : Et mulier quiedam Martha nomine

Ghristus est Dei Sapientia, ccyus hic loquitur per-
sona : In omnUnu , subauditur gentibus requiem
quaiiivi^ sed in hwritatM Domini tantum, id est in
Ecclesia morandi locum inveni. Qu» gratulando
subjungit : Qui me creavit in tabemaculo meo re-
quieuit. Tabernaculum Ecclesiae vel Dei est beata
semper virgo Maria, ut dicitur : /n iole poiuit ta^
bemaculum iuum (PiaL xxiii, 6). In quo Filius Dei
homo veniens requievit, et de quo ut sponsus de tha-
lamo processit(i^.). In Jacob inhabita^ et in Uael
hoareditare ; et in electis meii mitte radieei. Ordo
Apostolicus est Jacob, id est iupplantator tfiHorum;
ipse etiam Israel, scilicet vir videm Deum. In quo
Jacob Virgo Dei habitavit et cum quo Israei regnum

excepit iilum tn domum f uam, et huic erat ioror q Dei haereditavit, et in ipsis electas radices suse casti-

nomine Maria. Per Martham activa vita ; per Mariam
contemplativa designatur, quam utramque perpetua
Virgo Maria in Ghristo excellentius excoluisse pr»-
dicatur. Omnia namque Evangelii opera impendit
eiper activae vite ministeria. A pueritia namque
propter nos exsulem, et in hoc mundo hospitem
suscepitin uteri sui hospitium gemmis virtutum
conspicuum. Propriis uberibus pavit eum esurien-
tem, super genua consolabatur flentem. InBrmum
eum fovit balneis, nudam involvit pannis, vagientem
fasciis cinxit, arridenti dulcia oscula fixit. Nimium
erat sollicita circa frequens ministerium, fugiens a
facie Herodis in iEgyplum, denuo rediens Arche-
laum inveniens, Multum conturbabatur ei ga plurima,
ubique tuta quaerens abscondendi et celandi eum
latibula. Quod autem dicilur conqueri de sorore
quod eam solam reliquerit in labore, hoc est, Maria
videns Christum ab impiis capi, crudeliter trahi,
ligari, colaphisari, c««Hli, derideri, cum reis damnari,
in crucis patibulo acerbiter cruciari; si possibile
essct, vitam suam libenter pro sui ereptione dedisset.
Et cum in eo divinitatem corporaliter habitare
sciret, quodammodo in animo suo anxia querebatur
quod ei non subveniret, sed quasi noxium reliquis-
set, quem velut abjectiiium tot malis exposuit. Secus
pedei Domini iedem verba illiui corde et aure sitie-
bat, quae etiam in corde suo, per contemplativae
officium conferens, conservabat ; et scmper spiritua-
lia meditans coelestia desiderabat. Ipse quippe fons
sapientiae in ea maosionem feccrat, et ideo omnes
thesauri sapieutiae et scientiat in ea absconditi erant.
Nunc Marthae labore sublalo, in illa vita fruilur non
significata, sed vera Maria illo uno necessario, quo
Filii sui inhaerens complexibus perenniterdivinitatis
ejus cum angelis satiatur aspectibus. Ad quam glo-
riam hodie gloriosa virgo migravit, in qua eam
Filius reginam coelorum super omnes ordines ange-
lorum sublimavit. Opiimam partem quam hic
e/^pi/, duplicem hodie de manu Domini percepit;
guw nunquam ab ea auferetur, sed cum plenum
gaudium sanctis dabitur centupium augetur.

De Epiilola.
Cur autem de laude Sapientiae in ejus die legatur

tatis et humilitalis misit. Sic in Sion firmata ium.
Sion didtur speoula, et est Ecclesia, in qua Dei ge-
nitrix scriptis et praedicationibus est tirmata ut
columna : super c^jns laudabilem vitam tota Eccle-
sia innititur fulta. Et in ciuitate ianctificata iimi^
lUer requieui. Civitas sanctificata est supema patrta,
aetema claritate illustrata. In qua nunc perpetua
Virgo cum angelis et sanctis requiescit, sed prae
omnibus gloria et honore coronata fulgescit. Unde
dicit : /n Jeruialem potatai mea. Sion praesens
Bcclesia; Jerusalem vero coplestas patria intel-
Itgitur. Maria autem regina coelorum vocatur, ideo
non immerito Jerusalem potestas ejus praedlcatur.
Et quia hic in populo honorificato^ id est in populo
credentium exemplo sanctimoniae radicavit, ideo

^ hmreditai Uliui in parte Dei iui, id est Filii sui di-
vinitate erit. Et hoc in plenitudine ianetomm, id
est, cum completus fuerit electorum numerus, lau-
dem et gloriam habebit ex omnibus. Quoii cedrui
exaltata ium in Libano. Libanus est mons in terra
repromissionis, in quo cedri et de cujus radice fluit
Jordanis, Libanus dicitur candidatio, et est Judai-
cus populus, cultu Dei et sacra Scriptura candidatus.
In quo gloriosa Yirgo ut cedrus fuit exaltata, idest
odore et decore sanctitatis transcendens omnium
merita ; de cujus utero, ut Jordanis de monte ma-
navit, qui fontem baptismatis mundo consecravit.
Quaii cypreaui in monte Sion. Cypressus incisa non
revirescit, ideo antiquibus portabatur ante mortuo-
rum funera. Dei itaque genitrix Virgo Maria cypres-

D sus in monte Sion fiiit, id est in vera specula, sci-
licet Ecclesia c^jus mens cum semel aruit sicut
ficus nunquam reviruit de mundi gaudiia; ideo
praedicatione antefertur omuibus pro Christo mor-
tificandis» Quasi palma exaltata ium in Cadei.
Palma datur victoribus, et hoc Cades, id est san-
ctificatis, quibus virgo alma exstas sanctificationis
palma, dum per ejusgenerosamsobolemnanciscnn-
tor victoriam et sanctificationem. Quaii plantatio
roice in Jericho. Jericho dicitur luna, id est Eccle-
sia, in qua rosa significat martyres, quos omnes
sancta Ocvrtfxoc eminentia suae passionis ita tran-
scendit, ut rosa alios flores rubedine praecellit. Cum
enim Dei Filium ex se genitum tam innocenter in

499

HONORII AUGUSTODOK. OPP. PAHS. II. - EXEGETICA.

500

0An6 lorqaori vidil, mfljora» praD onuiibus m«Fty-
nbua eroGiatQm ia aniroo softliiMiit. Uode ei pius
quom m«rtyr fait, dum aJii in, «erporef ipivt vero in
aniiDtt prata feii, ut dicitaf : Tutnn ipsUu mimani
p$rtf»9^ibit gladius {Lua. ii» 95). — Quati oliva
speeioM in eampis, Oletim ugnifiQat misericordinm ;
eampiit aatim «st teriu iiiavaia, et u||iu^cet virgi-
aed, qom nOtt sunfc mshMBB yer viriiis ao^plei^UA vo-
meres. Iti cjoibus est casta l^fmtnin^ vaJde apecio-
tt, et iit eampift oliva d^cora; de <|ua proiloxit
Otoum gkva^ el miserioordiie^ qoed noe sanans eb
inihmitalef uftgit in refnom ccekatis giori». Qmsi
plat^Ui edtalUUa sumjuxiaaquos inpiai§is,Aqt2B
eonl popuU per plataaa gradientee, id eat in a«eu-
lari vite, aeilicei io eoDjugio fiiigeBtee; inlec qoos
pmclera virgo ut platanus dBrait, cum ftobilem
pfdem feetmda attulit* Skui dammnomum* Cimia -
momom dicitur immaeulali ; et atgmiicat innoceii-
les, quikis bieo i4rga oiDnamoroum exslitil, eum
de immaeulato> uiero largilorem imuocenli» edidit.
Bai aotem «ripor aiv>maliea cifurei colorie» et sigm-
im iMMiieiMee, qoUnie iteram hnc glorio^a cioae-
momvei int< coni eia remedion vilft Jeeum profu-
M. Sicui balrnnum aromatis^ans odorem dedii* Jkii-
seriium eoetiier redoiett boe freaiee Chrisliooonim
slgoe^tiir ; boc eiiam sacerdoles et lempla Dei con-
seeraiitur« Ut pretiosam batsamttm basc Yirgo ode-
vtm dedH, cum ewnrem aoimarnm odorem Cluriitam
moftde geauil qui nos ad soiim regnum chrismate
sigoal, «I tK)s sua lempla effecio», ipse rex el saoer -
4o8 i« rege consecral. Quasi myrrka electa» Myrrha
mofluorum cei^ra eooAebaatur. Omadbaa muodo
renuntiaoiilKis el Cbrislo commorieotibas jsm as^e
(Ncta Virgo el ssBpius diceada Maria, non soktfn
myrrha exsiitit, sed etiem elccta, cum caroem suem
mondl illeeebris croeifixit, el se jejuniia et vigiliis
afllmil. Odofom suaviiaHs spiravit, cum Cl»ristttm
geoeravit odorem angelorom, qui prm omoibus ele-
eta myrrha se morti pro oobi» Deo Palri obtulit in
odorem Suavitaiis, ut nos moitificatos vitiis, parti-
dpee efitoeret saa divinitatie. Nuoc ipsa, de qoa
loqaimur^ auxiHanle, et veslra simul oratione suf-
frogaoie, stylum ad Gantiea vcrtamus^ et cur hsoc
de ea leganiar disseraBias.

Cantica canticorum.

Gloriosa virgo Maria typum CcolesiflS gerii, qu»
virgo ti mater exstitit, eiiam water pnBdicatar,
qiiia l^ifitu sanoto fecaodaia, per eam qootidie iilii
Deo iii bsptlsinate generantor. Virgo aolem dicitur,
quie inlegrttacem fidei serfaos ipviolabiliter, ab hee-
retica pravi^ate neo oorrumpiiar. Ita Maria mater
foit ChHsium gignendo, virgo podt partum clausa
permenendo. Ideo ettocta quse de Beclesia seribao-
tur, de ipse etiam satis oongrue legontur. Dicitur
erjfo:

CAPUT PRIMU.V.

Osoutetur me osouh oris sui^ Quem reges et pro-
pheCB ooo mrsruerunt vldere vel audire, huoc Yirgo

A noo solum meruil in utero portare, sed eUsm aaio
crebra oecuia darc ; plucima a saacto sjus ore per-
cipere. Quia meliora susU vbera tua vinQ* Qui
paacit angelos in siau PaU*is^ hic suxit ubera YirgiAis
ma^ris. FragranUa unguentis opUmiSf id est repleta
Spiritus sancU doiais, quamvis noa sU irivQlum ad
lilleram inte)ligere virginem eharissimum fiUuni
. suum uogueoUs optimis ssppe peruoxisse, Oleu^n
effusmmnonksn ^uum. Olem&aliisliquoribttsinfusutffii
sQpereoetei, et etiam ia^mos se^t. Non^eo aulom
virgiQisest Ala?ia, quod sooa^ maris siella. Q}ii
in IribuletioDe ejus auxilium invocaot, pmnia
aidversa, ui oleum, per eem superenatani, ut pue-
ruUis Jradteos, qoem in fornace a flamma prptexil ;
quem pater sous ob hoc iotas proyecit, <|uia corpus

3 Domini ioter Christianos pueros accepii. Qai vero
peeeotis intirmi m eam coofidimt, per oleum Chri-
stum citiutS salutem recipiuat, ul, Theoj^ulus, qui
seriplo Christum abnegavit, el se diabolo manibus
Iradidit; pec ea^ chirograpbum a diabolp recepit,
el iodulgeotiam reatus meruit. Similiior Maria,
molUs sordibus iavoluta, per eam non solum ve-
oiam fecioorum habuit, verumeli|im gUn^iosis nu-
raeulis clsi-uil. Qui aulem in salo hm'us s^qli oavi-
gexkt, el ^os immilitaUm et castitatem imilando ut
steliam consi4erant, porlum vit» per eam tuli io-
tvaot. Ut de quodam feii^, quod quotidie cum sate
altare Yirginis Iransiret, Ave Maria iodinando dice-
ret. In extremis positus cum d^mones de eo certi
cooveoissent, ut eum ad bnratlhrum deducereoJL, pia

p viJTgo subiio adveniens, et papeiianum suuj;a pro-
iiteos, ab impiis jam de&peratum er^uit» et sio iJle
vertice tuto per eam evasit. ideo adolescentuUe di-
lexerunt te, id est virgioes imilaoLur te« Trake me
post tCt dicit ad Filium, scilicet ad exercitia virlu-
t^m. Maria namque non didicU a iilio suo qgcIos
crcare, sed humililate ei mansuetudine radicare^ ut
dixit : Discite a me, guia mitis sum^ et humilis corde
{Matth, XI, 29). Ideo Iracta csl post Chrislum in coe-
lum. Curremus in odore unguentorum tuorum^ id
est fideles festinantes ad gaudia imitantur vitae ejus
exempla. Introdxixii me rcx in cellam suam, id est
Rex glorise assumpsit eam in vitam aeternam. Exsul-
tabimus et lcetabimur in te^ id est fidelcs gaudcnt
de ejus intercessione. Memores uberum tuorum.
Ubera Mariae fuerunf castitas et humilitas, in his dc-

D leclalur iuslorum societas. Super vinum, id esl hu-
per humanara gloriam, recti diligunt te^ id cstau-
geli honorant te. Nigra sum^ hoc esl nata a paupe-
rit)us. Ut tabernacula Cedar^ id est aliqua de pecca-
tricibus. Formosa slcut pellis SalomoTiis^ id csl ego
sum pellis veri pacifici, qui texitarcam, idest Chri-
stum. Et ideo filia Jerusalem, id est confors visio-
nis vera) pacis. Nolite me considerare^ quod fusca
sim, quia decotoravit me sol, lioc est, quamvis ab
humilibus sim orta, tamen Sol justitiae elegU me hu*
milem sibi matrem. Ideo /ilii matris mece pugnave-
rant contra me, id est prophetae filii Synagogae prac-
dicaverunt de me. Vel apostoli, filii gratiae matris,
pugnaverunt contra mc, id est pro me contra hae-

501

SI6ILLUM fi. MARLE.

5oa

reticos praedicando ; qui dixerunl non Deum , sed A
phantasma, vel de bomine peperisse : bi posuerunt
in^ custodem in vineiti id eslaxemplutn virginKatis
in omnibus Ecclesiis. Vmeam m^am, id est virgini-
tatem meam non cuetodivi, sed Spirim« sanclus. In-
dica mihi quem diligit anima mea* Anima Marise
Christnm dilexit, ideo omnia secreta Patris ei ifino-
tuit. Vbi pascas, ubi cubes in meridie, Castissima
virgo Maria fuit meridies, de Spiritu sancto splen-
dens, et fervens, in quaib Ohristus declinavit sestum
^mmamrvem. Cnbatit iii tjus h«militil&, {)a9sus
«it iii DJQs easlitate. Ni vagaH inciinam p9r ^ge^
«Nto/teni tuwwrn^ td m notiflca oitiDibuB qaod tli
me t<cquiev«rJ8, ne haBrettd dihiceireHM nie> dlecmM :
Si ^nrgo peperit» phantimiHt fuiu >Per sacramcnia
«ppBront tui sodales^ ideo ego vagor per eorom gre*- a
gea^ qina in sectia et in convencictiis eoniAi svm
^Ims iUnrmn. Si ignoras te^ o:pttkhf%i iniermu-
Ueret, Maria ignoravit iBaoulaiii aordia, et ideo pal»
ehra, id est tcnediota inler onmes mnhek^a. Qtice
egretaa est de i&Qliebn levvtate, et abiit de virtute
4n virtutemv PotivesMgii^ grtgwm^ id est per exem^
pla aaocboriim^ et pavit hcedoe, id est> camates
saBetiseperitMn. iussta Mbemaculapastorum^id eaC
aeeuodam 4obtriliara apoatoioram. Equitaiui meo in
curri^us PhHraonis (Mffma/itvi ie amioa 9Hm. Sicvl
popnhis Dei a Phataone per virgam Moysi, ita £ocie^
sia a dkboh) per virgam Jesse lleriam et florem suom^
id eal Chriatinii iiherata est. Puichrce tmnt gente <««k
Oenie faejas virginia sutit ejus coBversationes, in
activa et contertipktive vita, qo» siwt [^udibundfl»)
vereeaiida«ieepeocare,ci^toKli?*tj^8cilicetgemetateB ^
de terreuis, et suspirantes gaudia regni coslestis.
Caltstm tuum, id est fides qoa» eam Deo eapiti con-
janxil^ eet eicnt moniiia, iA est omlitas in tota Et^
ciesia. Mwrenulasaureasfaoiemus tibi, vetnUcniata»
argenio^ hoe eat apostoli et eomm Beqaaees de hfa
eanlbua eompenant ad honorem tui Bcripturam,
sapientiB et eloqnentia omatam. Cum esset rtm H
tceuhitu sms id esi ChriBtus in sinu Patris : nnrdn^
mea dedii edorem summ, td est per humilitatem iA'^
gressus eM nt in utefum Virgikiis» NaMtts enirti hu-
militatem, odor signifieat GhriBti ineaiiinitionem. Ai-
ter ubera mea commorabitur, id est in ventre meo
incarnalus portabitur. Fasciculus myirhce dileetus
meus mihi. tanc erat quando m cruce coram ea pen-
debat. Bolrus cypri dileclus meus mihi, hoc est fuit D
ei laetitia in resurrectione. In vineis Engaddi^ id est
in Ecclesiis fidelium. Ecce tu pulchra es.amica mea.
Marilt vocalur anlica, quia porlavit Patris secreta,
ecce iu putchra coram Deo io faumilitate, ecce iu
pulchra coram hominibus in castitate. Pulchra vir^
ginitate, pulcbra feciindiiate, pulchra in virtutibus,
pulclira in operibus. Pulchra hic laude hominumy
pulcbra in coclis laude angelorum. Pulcbra bis prs-*
dicatur, quia sine ihteriori et exteriori macula de-
claratur. Oculi lui, id est operum tuorum intentio-
nes, sicui columbarum^ id est sinceri et simplic^^s.
Vel oculi tui, id est exempla quse alios ut oculi du-*
cunt, donis Spiritus sancti plena sunt. Ecee iu puU

cher esj dilecte mij et decorus^ Christus pulcher ex
casta vrrgine; decOrus ex tatre. tectus noster fto-
ridus, Lectus Christi Mana Tuit, In qua ul in kclo
requievit. Nosler dicit, quia Pater elSpirftus sfen-
ctus semper cum eo fuerunt. Floridus, scilicfel ih
virtutibus. Ipsa eliam domus I)ei, in qua habitaVit.
Ligna principales ejus virtules, prudentia, fertitudo,
justitia, temperantia. laquearia bona ^'uis opeFa.
IpSa campus, videlicet iharala terra, a viro ihlaclk,
vel humilis.

cAPtjt n.

Ego fioi cmpi. ffujns flos estfilius ejus.lpsaKtihm
convttlUum, id esi drnatns hamiiitfrti parenttrtn. Sieni
IfUum inter tptnas , «ic atnlca inen inftr ^ttdj, id
cst, sicnl liliuWi c&fduos et urttcsrs ddcorfe et «Travi^
tdte ; sic Maria prs^ccilit omnes ficdeshtB ctoiftatts
decore ei sanctitatismvilatfe. "Sicvt mttluih inttr
ligna tllvarum, sic Chri^s fuit ihtcr ommfS prophe-
tas et apo^olos UaH», otmrnbrans «am Spifitn
^ncto, ab omni camali defectatiofte. Sti^ mthra
illius quem desiderabiitn iedi,hot t5st,ifarequleM tA
iisionem efas jam vetri, nbl pnithyitadineM i^jtrs
sol et luna miraYitur. Fructut ejus dulcls gnttiiri
meOy id esl gloria ejus dulcls attimae tnc». Hanc
enim nu&c coi!ksptcio, quia introdu!cit me Rc)c glorTS^
in tellam tinariam, id est in cceleBt^m lerusatem ;
ibi ordlnavit in M chatilalem, ut queto prius ut ft-
lium, nunc diligam uiDeum. Fulcite me fldtibns,
stipateme malls, t*er floffes Inrtocenles, J^er malos,
id 6st domesticas arbores, Alii sanctl inielHguntU!*.
Ab iiinoceniibus ipsa inDocens etattattir, a sanctis
ipsa sanctior gldnfioaiur. Amord langriet, qaiii
in Deum jugitfir prosplCere destderai. Laiva tjU^
sub eapile meOt tt dtxlera illius amplexabltur me,
Hoc est , ccBlestia et terrestria magnif^Cant iltam.
Adjuro vos filice Jerusalem, id est sacramento me^
incarnalionii Vos conSlringo, anlm» fldellarti , lo- .
quens per capreas cervosque camporum, id esl pcr
prophctas et apostolos doctores populorum, ne su-
scitetts dilectam, id esl ne aliqua j)erversa doctrina
inquiet^tis genitKcem meam, quoadusque ipsa velit,
scilicet ut prophetsB et apostoli (locueruot, quod
Deum et hominem Virgo genuerit. Voxdilecti mei,
scilicet filii mei, praecepit hsec quae dixi, qui de sinu
Patris saltavit in uterum matris. Ecce iste venit la*
liens in monUbus^ tramiliens coUes, Qui saltat,
nunc sursum, nunc est deorsum. Christus venit ad
Virginam quasi sallans , quia divinitate transcendil
montes, id est in coelo angeios humanitate trans-
cendit, in terra colles , id est apostolos. De coelo
saltavit in Virginis uterum, inde in mundum, exindc
in infernum, decuo in coelum.

Similis est dilectus filius meus caprece, quae eligit
bonas herbas a malia , sic ipse bonos a perversis,
hinnuioque cervorum , qui in umbra quiesoit^ ita ipse
in easta Yirgine quievit* Kn ipse statpostparietem
nosirum. Parks est nostra mortaliUa. Post parietem
Chriattts steHt, enm morialM etraam de Vii^iM

503

HONORII AUGDSTODUN. OPP. PARS H. — BXEGETICA.

504

Bumpsit. Sub pariete nos pressi jacuimus, quia na- A
turaliter mortales fuimus.

Ipse vero non sub, sed post parietem stetit, quia
voluntate; noa natura mortalis exstitit. Stetit autem
ut parietem impelleret^ id est mortalitatem destnie-
ret. Respiciens per fenettrat^ natus de Virgine, in
mundum respexit, quando per apostolos hominibus
innotuit. Prospexit etiam per cancellos^ quia per
scripta prophetanim est manifestatus.

Ipsa quoque beata Yirgo coeli fenestra fuit , per
quam Sol justitis in domum mundi splenduit. Dile-
ctu$, videlicet filius meuB loquitur mihi : Surge de
mortali vita, propera ad immortalia, amicaf id est
aecretalis mea, formosa in castitate, et veni ad c(bU
gaudia ; jam enim hiems angustiad tu» erga me
transiit, imber tribulationum tuarum abiit , omnis B
dolor penitus recessit, Flores, id est mercedes tuas,
apparuerunt in terra nostra, id est splendent in terra
viventium. Tempus putationit totius mali a te, et
tttseretributionisadvenit. Vosturturit audita est in
ierra nosira, id est vox exsultationia et lietitie ju-
giter auditur in tabernaculis justorum. Ficus quod
tu fuisti fructuosa, protulit grossos tuotM est bona
opera»pro quibus remuneraberis. Vineos fidesiEc-
desi» per tua exempla in virtulibus florentet, odo-
rem iwnorum operum dederunt^ pro quibus etiam
coronaberis. Surge de temporali miseria, amicamea,
in humilitate ; tpeciota mea^ incastitate; et veni ad
aetema praemia, columba mea,\d estsimpliciter cen-
fidentes in foraminibut petras, id est in vulneribus
meis quae pertuli pro tua ereptione, in cavema ma- q
eeruB^ id est credens sententise sacrs Scripturfle, quae
dicit : Ipse Deusveniet et salvabit nos(Isa. xxxv, 4).
Et item : Cujus livore sanati sumut (Ita. liii, 5).
Sicut namque maceria vineam, sic sacra Scriptura
munit Ecclesiam. Haecvirgo ad memoriam reduxit,
cum eum clavis perforatum vidit. Ottende mihi fa-
ciem tuamy tonet vox tua inauribut meit. Per faciem
pulchritudo glorise, per sonum vocis ejus laus ab
angelis intelligitur. Vox enim tua duldt^ id est laus
tua maxiraa ab angelis ; faeiet tua decora, id est glo-
ria tua prsecipua . Capite nobit vulpeculat paj*vat.
Yulpeculae sunthaereticiy^uo; demoliunturvineas /id
est venenis suis in6ciunt simplicium Ecclesias, di-
centes : Si Yirgo peperit, phantasma fuit. Hi quasi
rete capiuntur» cum tali syllogismo concluduntur :
Deus omnia quse vul potest, a Virgine nasci voluit ; D
igitur quod Virgo genuit » Deus et homo fuit. Nam
vinea nostra floruit, id est Maria Christum peperit.
IHlectut ment filius miki sic iocutus est, ut dixi,
et ego gratias ago illi^ qui patcitur inter lilia,
id est delectatur inter castrorum Hgmina ; donec
atpiret diet setemitatis, et inclinentur umhras hujus
temporalitatis.

Orado Virginit pro convertit.

0 dilecte mi, quem genui , qui incestos fugisti,
ad poenitentes jam revertere^ et similis esto capreae,
secemens castos jam ab inceslis. Aothinnulo c«r-
vomm velociter currenti similare, auscipiens veloci-

ter vota et preces conversoram a pravitate ; et coft-
stitue eos super montes, id est altos in virtulibus
in domo Dominl, scilicet in Ecclesia. IpsaetiamDei
Genitrix est Bethel, id est domus Dei, in qua habi-
tavit Filius Doi. Montes sunt ejus prophetae, qui de
ea praedixeront. Sunt etiam apostoli qui de ea prae-
dicaverunt; quae vero per Spiritum de Christo sen-
tiat, his verbis pronuntiat :

CAPUT m.

/n lectulo meo, id est in requie meae contempla-
tionis, per noctem^ id est in hac vita, qttassivi, in-
tellige divinitatem Christi, quem diligU aninta mea*
Qumtiuiillumin deitatc cognoscere, et noninveni^
id est non potui ad ejus altitudinem pertiogere. Et
dixi : Surgam, corde ad coelestia, etmentectrcut^
civitatem, id est angelorum agmina, pervieos et pla-
teat, id est per angelos et archangelos, quagram
Christum quem diligit anima mea. Qumtivi illum
inter ordines angelorum, et non inveni similem illi
uUum illoram. Invenemnt me vigilet, id est Angeii,
qui euttodiunt civitatemyiA est Ecclesiam. Non esi
dubitandum quin crebro habuerant angeli cum sa-
cra Virgine colloquium. Et interrogavi eos : Num
quemdiligit anima mea viditHt,id est dicite si sal-
tem vos Christi divinitatem intelligatis. Qui dixerant
paululum. Quanquam angeli deDeo intelligant nnil-
tum, tamen ad comparationem ipsius veritatis vi-
detur paululum. Nullus enim angeloram ita Deum
intelligit, ui ipse cognoscit. Nam : Nemo novit Pa-
tremniti Filiut.necFilium nisiPater.etcuivolue'
ritFiliut revelare (Matth. xi, 27); quod creditur
matri fecisse.

Cumpertrantittemeot, id est cum eoram naturam
contemplando transcenderem, inveni quem diligit
anima mea, omnem intellectum angelorum longe
excellere. Tenui eum Patri aequalem credendo» nec
dimiftam eum diligendo, donec introducam iHum
verbo et exemplo in domumy id est in Ecclesiam,
matrit meoe, id est gratiae, et in cubiculum genilridt
meoR^ id est in conventum Synagogae, quod est dice-
re : Quae Spiritu sancto revelante cognovi de Christo^
haec Judaeis et gentibus annuntio.

Corput de Virgine ad doctoret.
Adjurovott filug Jerutalem.ne sutcitetit ditectam^
ut superius dictum est, aliquid docendo contra eam ,
hoc hic iteram repetitur, ne quid frivolum de ea
praedicetur. Sequitur laus angelorum cum ei occu-
rerent petendo regna coelorum : Quag^ id est quam
gloriosa, ett itta, quas atcendit ad coeli palatia, per
detertum, id est deserens periculosum muudum.
Ipsa virgula, id est recta norma, fumi ex aromatibut ,
scilicet compunctionis et diversarum virtutum, et
hoc myrrhoe yid est martyribus, et thurit, id est con-
fessoribus, et universo pulveri pigmentarii^ id est
universis fidelibus Christi. Ipse enim est verus
pigmentarias, id est animaram medicus. Congrega-
tio justoram est collectio ejus herbarum. Quibus
omnibus Virgo fuit condimentum virtutum ut pre-
tiosus pulvis aromatum. Quae sequuntur viden-

m

SIGILLUM B. MARliE.

506

tur verba tese Beclesise deassumptione corporis &(a- A
nBR,Enleciulum Salomonis sexaginta fortesambi-
unt, Beat® Virginis corpus, veri pacifici, scilicet
Christi, lectulus. Quod sexagintafortes.idestmultamiL
lia ex fortissimis Israel, id est summis angelorum Deum
vere videatium ambiunt, et ad sethera producunt.
Omnestenentes gladios, id est contra dcemonis ciis-
loaias» et ad bella doctissimi, scilicet contra aereas
potestates potentissimi. Uniuscujusque ensiSf id est
tutela, superfemur suum^ id est circa corpus, cujus
femur genuit Ghristum ^proptertimoresnoctumos,
id est ne timores incutiant ei dwmones. Sequuntur
verba doctorum de ea docentium , Ferculum fecit
sibirex Salomon, Christus, verus rexpacificus,/«d/
sibi ferculum, id estlectum ad conymum^ delignis
Libani^ id est ex patriarchis et regibus Virginem p
elegit ; in qua ut in lecto recubuit ipse positusadcon-
vivium ; quia fideles de came, quam de Virgine
sumpsit, epulantur. Columnas ejus fecit argenteas .
Columnae quibus fulcitur Virginis vita sunt quataor
Evangelia de ea scripta^ quae sunt argentea veritate,
videlicet nitida et praedicatione sonora. ReclinatO'
riumaureum, hoc fuitcorpus Dominicum de ea
sumptum ; in quod divinitas se reclinavit. Quod fuit
aureum, scilicet sapientia et charitate ornatum. Ipsa
etiam Virgo fuit reclinatorium, in cujus Christus se
reclinavit uterum ; aureum, splendore castitatis ful-
gidum . Ascensum purpureum . Sancta crux fuit, in
qua nobisFilius ejus sua passione ascensum adcce-
los fecit. Media charitate constravit^ id est com-
munem vitam ejus dulcedine charitalis replevit, ^
propter filias Jerusalem^ id est ad imitationem
fideliara. Ideo fHioe Sion^ id est animse fiWse
Ecclesise, egredimini de vestra camali conver-
salione, et videte oculis cordis, regem Salomonem,
id est Christum verum pacificum, in diademate quo
eoronavit eum mater sua, id estinortali caraequa
circumdedit eum mater sua^ Maria, in die des-
ponsationis illiuSf scilicet in die nativitatis,
quando desponsavit Ecclesiam, vel in die pas-
sionis, quando posuit pro illa animam ; et in die
laetitue cordis illius, id est in die resurrectionis
ejus. Quando eadem Virgo et apostoli tantum sunt
Iffitificati, quantum prius de morte ejus con-
tristati.

CAPUT IV.

Laus Filii de Matre.

0 amica mea, cui notiflcavi Patris secreta ; quam
pulchra es humilitatc et castitate ! quampulchra es
fide et operatione, et ideo decora in coclesti gloria.
Oculi tui siroplices ut columbarum^ qu» alias aves
contuentes non cupiunt eas dilacerare, ita tu viden.s
juvenes non cupisti te cis per obscenos amplexus
sociare. Absque eo quod intrinsecus latety scilicet
cbaritate. Oculi Virginis prophetse sunt, qui eam
longe ante prsevidentes, multa de ea prsedixerunt.
Oculi ejus apostoli sunt, qui ejus magnalia et filii
sui miracula popuio demonstraverunt. Qui colum-

barum fuenint, quia Spiritu sancto pleni, simpli-
citer vixerunt. Ipsa etiam beata Virgo oculus est
columbae, quia praevia dux est Ecclesiae. Absque eo
dulci affectu qui intrinsecus latet, in Dei solius
conspectu. Capilli iui non erant torti, ut per eos
allicerentur juvenum animi. Virginis capilli sunt
casti, quia ita ejus inhaerent religioni, ut capilii
capiti. Hi sunt ut greges caprarum, qui ad alta scan-
dunt. Ita ipsi de virtute in virtutem ad Galaad, sci-
Hcet ad Christum nostri testimonii montem ascen-
dunt. Dentes tui non erant cibi delicati edaces«
Dentes Virginis sunt, qui de ^a subtilia exponendo
proferant. Qui ut greges tonsarum ovium sunt, quce
delavacro ascenderunt, quiain baptismatelotse sunt,
et se pro Christo rebus mundidenudaverunt. Omnes
gemellis fetibus^ id est pleni gemina dileclione, et
sterilis non est inter eas, hoc est nuUus vacans a
bona actione. Labia tua non erant dolosa, sed a
vanitate camis maceratione stricta, ut capilli coc^
cineavita. Et eloquium tuum dulce, quia totum de
Deo et futura reqnie. LaHa etiam Virginis sunt,
qui secreta Dei de ea aliis aperiemnt. Eloquium
ejtts, prsedicatio illorum. Genas ^tra^eranta viris
verecundantes, illorum contubemia devitantes, abs-
que eo pudore qui intrinsecus latet in corde. Sicut
fragmen mali punici exterius rubet, inteiius can-
det : ita tu passioneeras rubens,castitatealbescens.
Gense etiam illius virgines sunt, qui peccare embe-
scunt. Collum tuum non erat in superbia extentum,
ideo fecit te David, «cilicet Christus turrim, id est
Ecclesise munimen. CoIIum etiaro Virginis sunt de
ea scribentes, qui quasi collum cibum. verbum Dei
degluliunt, et in alios quasi in corpus transmittunt.
Hi sunt ut turris David ab haereticis inexpugnabiles :
qua: a^di/icata est cum propugnaculis, id est multis
instructisententiis. Mille clypei pendent ex ea, sd-
licet defensionis sacrse Scripturae^ omnis armatura
fortiumBd expugnandam pravitatem hsereticorum
sanctam Virginem impugnantium. Vbera tua non
sunt ilKus viri manu tacta, ideo hinnulus qui pa-
scitur in liliis, scilicet Christus, qui delectatur in
castis, suxit ea. Duo etiam ubera Virginis sunt duae
leges, quae de ea el filii ejus scriptse sunt prseconiis,
Duo hinnuli gemelli caprea», sunt duo populi Ecclesiae
inhiante sugentes de sacra Scriptura lac sententia-
rum de sancta Maria, ^tit pascuntur in liliis, id
est delectantur in Scripturis, donec aspiret dies^ id
est Christus, quo gloriam Dei genitricis aspiciant ;
et inclinentur umbroe, idest transeant quae nuncin
aenigmate considerant. Per verba sequentia vocat
matrem Christus ad ccelestia. Yadam ad moniem
myrrhiB, et ad collem thuris. Quid est dicere : Ve-
niam cum multitudine angelorum advocare reginam
coelomm» quae est mons myrrhae, id est martyribus,
qui sunt myrrba, id est altitudo et coliis thoris, id
est confessoribus, qui sunt thus, celsitudo. Et loquar
ei haec verba : Amica mea, quae portasti Patris se-
creta, tota es pulchra, quia in singulis sensibas tuis
ut dixi, es per virtutes gratiosa . Et quia in te non
est peccati roacula, veni de LibanOy id est de casti-

I>e7

HONORII AUGUSTODUN. OPP. PAAS II. — EXEGETICA.

bM

tatis candone ad ccBligaodia^ Sponsa idao»^a, quia
cum Patre &\m uoum, cui geauiaii dausa f.ilium.
Veni d$ JLibtmo^ jsoilicct 4t saoct^ vii^ caodore,
uimio exaltanda ia supejrDorum .ciYiuni ^ricdiiuo.
Yenx ad spirUalia i^audia, c9romberis de numU
AmanHt hoc est recipie» xroroQaui de iriumpho»
quam promeruiali a diabolo, qui est moDa AmAM,
qui -cat uQcturaa a^vis, id est ijp4e esi Hexsmiper uni-
versa$ film sMpsrbm {Job. xu, 2&), iuceos errantea
ad nQcteiQ nr.oriis. CaroiM^ij etiaai,id^OQroBam
recipies, de vestice $amr et Uermon, vidalicetquad
pnncipes sseculi ip^T fructum v,epUi6 Ui suat bp^
isilia<ti, qui fiieruzU /MJbilia Uomm^ i4 «st l^itaUo
daeimouufu, iU monles pardorum, id esl suiAiineBta
ba^etic^rum. VulnerasU eor mewu, hoc lest pro tni
amore periuU in cruce crucittium vuloerum* Soror
vieUf quia cobaores ia r^uo I^tris^ f^^jwo^ eo
qAiod me Deo ^atrj gexuierjs. YulneraUicor mmm^
hoc ctst, iactus aum iuilriafiecus dolore, cum yi^
letfi te doleotempe^ideas in ^(imfie.InunoefiulMwn
tuorum, id est JA unooateroo afiactu, omldrum id
esi Jmorum exempWrum. ,£/ inun^ crineeolUtHi^
id est io uuo oj^aaooieAto humiliialis qi^ mSn iohiD^
sisti, u^ ^li^incapiti.

Se^uUurlautfitHexhimiMaiH nddemum Patrh
sui advenienti,

Quam pulchra: sunt mammof tua?, scilicet humi-
litas et castitas, de quibus lac sanctimoniffi suxft
virginum sobrietas. Et ideo soror, id est cohaeres
in regno, el sponsa, quia genuisti mihi virgines luo
exemplo. Pulchriorasuntubera fuavfno. UberaVir-
ginis fuerunt exempla in activa et contemplativa
vita, quibus quasi lacle pavit parvulos in fide. Ea
fuerunt vino pulchriora, id est legali doclrjna di-
gniora. Et odor vestimentorum tuorum super om-
nia aroiftata, hoc est, suavitas tuorum uberum esl
acceptabjlior quam sacrificium carnalium obser-
vantiarum.

Laus Patrifdc Virginc.

Favtis distillans labia tua, sponsa, Sponsam vo,
cavit, qnia ei Filiujn generavit. Labia ejus sunt, qui
de ea Dei secreta aperiunt, qui ut favus disiillantf
qMia ompes sermopesde ea dulcedine redundaxit. Mel
et lac sub lingua twi. Ungua Virginis dicpntur qui
ejus pra^coaia loquuntur, de quibus mel et laa ma-
nat, quia eorqm doctrina sapieptes et insipienics sa-
liat . £r odor vestimcn torum tuorum sicu t odor thuris .
0(Jor yesiimentorum sunt conversi per famam ^iis
exemplorum, qui suot thus Deo, id est ut incensu'»
dirigiljjr eorum oratio.

Itemm ChrUtus de Matre.
Hortnscenclusus, saror mea^ sponsa. Ip^ erat
iiefi>arQn vei arborum hortus, id est plena virtu-
libua ; quae erat in partu oonclusus, scilicat signa*
tiulo sancti 8pintua. Horius conclusus iteram, quta
poet portum non astreolusum virginitatis signa'-
eulura. Fons signaius, IpEa etiam erat foas, id esi
yrimura exemplum virginitaiis. Qui fops erat si*
gnatas, id ast Cbristi pauiona conseorataa. EmiS"

A siones ium^ id est imitatores tui suot ut paradisua
diversarum arborum. Quidam mala pnnica, scilicet
martyrea ; quidam pomorum fructus, videlicet coa-
fessores ; quidam eyprus, qui alios ungaenio aa-
uani exea\plis ; quidam oardus, id est humiles. Alii
crocus charitate rubentes ; aHi iistula viiia morti-
ficantes ; alii cinnamomum pceoitentes, et universa
ligna Ubani, id est omnes iideles Chciali. Be te
iluxit fpns horiorum, id est per te venit baptismn
fidelium. Et putetu aqmrumviueniium.ide&iChn'-
stus, qui est aaj>ientia sanctarum Scripturarum. Et
hsc cum magno impetu de Ubano fluunt, quia cum
abundantia^pintus sancti de ^ndoreaanctitatis tuae
.exundaverunt. Unde hsec omxua, quia Deus Pater
prasoepit taGe« dicens : SurgCy aquUo, et veni /ou-

jg ster perfla hdirium meum, hocest aquilo,idestI)ia-
bolus, locum te tentandi non habeat, sed auster, td
cst Spiritus sanctus te hortum meum possideat. Et
fluant aromata UUus^ id est per te inoarnetur Uni-
genitus meus.

CAPiUT V.

Seguuntur verba Virginis^ Christum in se venire
ojrtnntis.

Veniat dilecius m^s^ id eat CbriBtttS, inmm h&r-
tum euum eicomedat frucimmpomarum suorumk, id
^t incorporet aibi obsequium Qpeinm meorttra.
VeriMS Chrisli applauAeBtis llatri : 0 soror mea,
oo>h«res in Pairia gloria, eponsa Patris, eo qiiod
megeaueria. Veni in te Aarttim m^nMGarnem assn-

Q mendo« meesui mffrrham meam^ meafitssione mar-
tjrres ooiligendo, cum ^rotnatiims, idest cum coa-
fiessorilm* Com^i favim ^um melle meo. Pef fa-
vum corpos, per mel anima Okristi aecipitur. Fa*
vum quippe cum melle comedit, cum resuv^ens cor-
pus de Virgine sumptum animae ultra oon moriturus
conjunxit. Bibivinum meum cum lucte meo. Per lac
homines ; per vinum angeli iateUiguntur. Vinura
cum lacte bibit, cum ascendens in huraaoa cara«
Virginre genita honiiaes angelts sociavit. Ad quos
mox gratulahuodtts diclt : Comedite oMitci, et ine-
briamiui charissimiy quod est dicere : Sicut ooo-
vivantes de variis epuUsjucundantar et de amioorum
prflesentia congratulantur^ ita vos aogeli meiamici
congaudete, et congratulamini, quia vestrum gau-
dium numerosa hominum frequentia adauxi. Insu-

^ pcr nova festa contuli, dum matrem meam, vestram
utique leginam, vestris gaudiis induxi. Per ea quoe
sequuntur, Ecclesiam adhuc hlc laborantem Virgo
conaolalur : Ego dormio^ hoe esttnglonareqaiesco.
et (or tneum vigUat pro vobis orando. Voa; dilecH
meiy soilioet filii est pulsttntiSy id est ita me mo*
nentis : Aperi mihi, id est impetra a me tuis pre-
cibus, quo juste debeam misereri omnibus, soror
mea in Patris jam gloria , amicamea^ gerensdivina
secreta ; eolumba m«o, Spiritu sancto plena ; imma*
eulata meUy ab omni sorde peccati segregata, quia
caput miumplenum estrore^et cm£tnnttr*n, idest
aleeti sunt cum perversis permisti. Sieut gutta io
caput detidenttSi de capiilis alabuntur, ila reprobi

509

SI6ILLUM B. NARIiE.

510

ad fidem venientes male operaudo, per goclem , id
est diabolum retrahuntur. Subsequitur virgo : Si
vultis preces meas non eassart, in his debetis me
imitari. Spoliavime tuniea mea, id est dimtsi sae-
cnlaria, et dixi ; Quomodo induarilla ? id est, nun-
quam revertar ad illa. Latn etiam pedesmeos, id est
emundavi affectiones meas, et dixi : Quomodo in-
quinabo iUos f id est, non rcvertar ad vomitum co-
gitando camales illecebras. Idco(f{7^£rlus m^ttf, sei-
llcet Deus, quem ele^ prse omnibus, misit manum
suam, id est Pilinm suum in mundum, per fora-
men, scilieet per me, qu«e facta sum ei ad homines
veniendi foramen, humilitate quidem angustum,
sed castitate lucidum, et ideo illi soli pervium. Bt
ventermeusintremuitadtactumefus^ id estobstu-
puit de ingressu illius. Surrexifid est mentuni sur-
sum erexi, ut aperirem dtlecto meo precibus, quo
eum placarem pro hominibus et orationi operajnnxi.
Manus meoe distillaveimnt myrrkam, id est opera-
tiones me® oamis mortificatione redundavemnt.
Et digiti mei plenimyrrha probatissima^ id est sto-
dia mea variis tribulationibus comprobata. Tali
modo aperux dileciOt scilieet filio meo, pessulum
ostiimei. In hac significantia est mea intransitiva
grammatica. Tacra namque Virgo ostinm fuit^ per
quod Ghrishis in raundnm introivit ; pessulus au -
tem erat moles peccatoram hominum, qnod ideo
ejus dicitur, quia ct ipsa in peccatis nata creditur.
IIoc ipsa ab ostio reroovit, cum sancte vivendo pec-
cata declinavit. Yel cum dilecto ingreditnr, quia
pcr ipsam misericordia in Ecclesiam venit. Unde se-
({uitur : Et ille per me deelinaveraty et in Ecclesiam
transierat, quotidie pessulum peccatomm precibns
removet, et per eam ingressus gratise Christi ad nos
patet. Animamea liquefacta est in compunctione,
ut dilectus locutus est, de mirabili et desiderabili
Patris visione. Qwesivi iUum cogitando, et inveni
magnitudinem ejus oamiB gravatam nubiio. Yocavi
valde des^derando, et non respondil mihi majestatem
(livini&atis suie demonstrando. Invenerunt me con-
templaodo, quffirentem custodes angeli circu7nie-
runt civitatemt id est muoiunt Ecdesiam Dei, per-
cus^erunt me dolore, c^m dicerent, nec se ad per-
fectum Deum scire, et mevulneraverunty quia magis
ad studium qusrendi aceendcrunt. Custodes muro-
i'uiit,id est prophetse et apostoli instructores U-
brorum, pallium meum tulerunt, id eit carna-
lem vitam exuere docuerunt. 0 filide Jerusalem,
scilicet aoimae tideles, pro quibus ego sedule fundo
preces, Adjuro vos meo exemplo, si inveneriiis
dilectum meum Filium, Palri aequalem, contem-
plan io ; nuntietis ei, id est per bona opera vos
notificetis illi, ut sicut ego langui ejus bmore,
iia vos omnia incommoda pro ejus sustineatis di-
lectione.

Sequitur laus Ecclesias ad Virginem de Christo.

Qualisestdileclusmeusex dilectOy id est quam
magnificus filius tuus genitu^ ex Patris utero,
pulcherrima mulierum, id est beoedicta inter Q^nne

A genus parientium. Qualis estdilechis tuus ex dile-
eto, id est quam gloriosus Filius tuus ex Patqs
gremio, ideo quarimus enm Bde et opttratio&e ,
quia sic adjurasti dos, id est verbo et exempio do-
cuisti nos.

Laus Virginis de Fitio.

Dilectus FiVmmeus candidust id est nfttus per
virginem, rubicundus per passioneio, electus a Pa-
tre ex mHlibus^ scilicel pr» angelis et saoctis ho-
minibus. Caput ejus aurum optimumy id esl sicut
auram omnia metalla; sic divinitas ejus prdecellit
universa. Sive Gbristus est caput. Ecclesiae, qui mt
aurum decorat eam suo fulgore. Comm ejus sicut
palmoielata^^ videlioet spinis ad nQstram victoriam

B coronatae, quasi coruus niQras, id est cum sceleratis
reputatffi. Com^ eiiam Chrisli sunt ei i^t capiti ia-
heereates, ut palma in virtutibua virentes, qui suot
ut corvus nigri, scilicet tribulationibus denigr#U ad
exemplum Christi. Oculi ejus sicut columbas, lucen-
tes Spiritus sancti plenitudine. Per columban quippe
septiformis grttta Spiriias saneti inteUigitur, quae
septem naturis vigere dicitur. Unde et super domi-
num in columba apparuit. Oculi etiam Christi sunt
doctores Ecclesiae, pleni Spiritus sancti muuere, et
boc super rivulos aquarum^ id est in scientia Scri-
plurarum. Qtto? lacie sunt iotce^ id est quomm ani-
mae sunt c&ndore virlulum emundatae. Ei resident
juxta fluenta plenissimay id esl conversantur per
dunasancti Spiritus copiosissima. Genxillius sicut

Q areolce aromatum, quiaamabiliseratoculisomnium
eum intuentium. Gena^ quoque i//itii sunt verecundi
qui sunt velutareolas aromatum, id est collcclione
virtutum, consitce a pigmentariis^ id esl ornatae do-
clrinis apostolicis. Labia ejus sicut cloquia, delec-
labilia sunt ut lilia , candore videlicet castitalis
dccentia, myrrhem primam slillanlia id est morlifi-
calionem per charitatem inslruenlia. Labia ejus
suut voluntalem illius aperientes ; qui myrrham
primam slillant^ qaiaprajcipuaoperacharitalispra?-
dicant. ilanus ejus tornales^ vel tornatiles aureee , id
cst opera ejus io perftjctiono rotunda, el omni grft-
lia fulgentia, plenoi hyacinthis, id esl virlilubus. Ma-
nus quoque ipsius sunt bona opcrantes, qui sunt
lornatiles et aurei, id est in moribus perfecti et in
bonilate coospicui ; pleni byacinlhis, id esl eleemo-

*^ synis. Venter ejuseburneus, id cst fragilltas huma-
nilalis ejus Cct casta, quia de virgine nata; et ideo
ut ebur quod de elephante toUilur, quod casti^si-
mum animal esse perhibetur. Disiiiictu: sapphiris,
id est variatus coelesiibus signis. Ventereliam Chri-
sli sunt debiles iu Ecclcsia, qui sunt eburnei, id est
casti, sapphiris distiucli, id est , pura conscientia
variati. Crura illius columnoi marmorect, iJestde-
cora firraitas ejus in resurrcctione, qua) esl infran-
gibile fulcimentum Ecclesiae : qu(e sunt fundatas su-
per bases aureas, id esl super fldcm et charitatera
crura etiam ipsius suot , in juslilia fortcs , et alios
per exempla suslinentes : qui sunt columnas marmo-
reasy id est recti et inflexibiles a vitiis : fundati SU'

611

HONORII AUGUSTODUN. OPP. PARS If. — BXfiG^tidA.

sii

per aureasbases, id esl ia Evangelica et apostolica A utpossintadoctobeatitudiaesperveDire,e^aiofe«(;«H-

doctriaa stabiles. SpeciesejusutLibani^ id est ipse
est pulchritado omaium sanclorum, ut Libanu» est
decor omnium monlium. Et ut cedri prae omnibus
lignis, ita ipse electus prse omnibus sanctis angelis.
Guttur, id est doctrina vel promis»io ejus suavissi-
ma : et totus scilicet in humanitate et divinitate
liesiderabilis, unde et angelica sublimitas est ejus
vlsione insatiabilis . Talis est ut dixi dilectus Ftlius
meus^ et iste est nunc in Patris gloria amicus meus,
0 filise Jerusalem, scilicet Ecclesise fidclium.

Ecclesia ad Virginem.

Quo abiit dilectus tuus, qui ubique est totus, o
pulcherrimamulierumf id est sanotior omniumpa-

tularum non est numerust hoc est fidelium sub eis
degens populus. Tu una omnium transcendisti me-
nta, et ideo pr» omnibus sola electa. Columba mea^
in quam transfudi Spiritus sancti chansmata ; per-
fecta mea, quam perfeci per virtutum munera. Hsdc
est una imitabilis matri suoe^ scilicet prsesenti Eccle-
sm\electa genitrici fiup,scilicetangelorum frequen-
tiae. Viderunt eam oculis cordis /iliai Sion, id esi
Ecclesiae ; et beatissimam proedicaverunt, ut dicitur :
Beatammedicent omnes generationes (Luc,it 48).
Et reginas et concnbinas, id est activi et comtempla-
tivi laudaverunt eam, ita dicentes : Quasest ista, hoc
est qualis, est ista, quae progreditur de peccatrice
massa, quasi aurora de tenebris consurgens^ de

rientium. Quo declinavit dileetustuus.quem noncA' g q^a procedit Sol ;ustiti», hos qui in tenebris et in

pit ullus locus ; dic nobis si in aliquos veniat fami-
liarius, et te imitando Bde etopere ^um tecumquce-
remus.

CAPUT VI.

Sequitur responsio Virginis.

Dilectus meus^ quem cum Patre non totus capit
munduS; de me carnem sumens, descendit de sinu
Patris ad hortum suumf id est Ecclesiam, ut coUi-
^ gat virtutes, ut pascatur in hortis, id est ut delecte-
tur in fructuosis, et colligat lilia, id est castos in
seterna horrea. Ego dilecto meo ad hoc opusplacui,
et dilectus meus pree omnibus placet mihi. Qui pa-
sciturinterlHiat id est delectatur inter castorum
agmina, et sic blande locntus est ad me : Pulchra es
in castimonia, et Meo amica mea suavis per pia ^
exempla, et ideo decora in coelesti gloria jri^M^ Jeru-
salem, id est sicnt angeli qui vident faciem Patris
el frouniur pace Domini ; terribilis contra vitia ut
castrorum acies adversus haereticos, et dsemones
ordinata. Averte oculos tuos ame^qula ipsi me avO"
lare fecerunt ; quod est dicere : In humanitatc mea
delectare, quia divinilati non poteris perfecte appro-
pinquarei quam quanto subtilius oculis mentis in-
spexeris, tanto a tua conditione elongari videbis.
Capilli tui non fuerunt auro torti^ ideo sunl angelo-
rum diademate redimiti. Capilli etiam ejussnnt vir.
gines per imitationem ei inbaerentes : quse sunt sicut
grex caprarum ascendentes ad alla virtutum. Quce
de Galaadapparuerunt^ id est pro testimonio Christi
lioc faciunt . Dentes tui non fuerunt edacitate assue-
ti ideo nunc deliciantur in dulcedine Dei. Dentes
quoque ipsius sunt subtilia de ea exponantes, qui
sunt sicutgreges ovium tousi a peccatis, sicut ascen^
derunt de lavacro baptismatiif . Omnes gemellis feti-
^114, id est pleni geminadilectione ; «/m/i^non^f/
in eiSf id est vacans a bona operatione. Sicut cortex
mali punici mbet : ita genas tuas, id est verecundia
tua exterius in castitate fulget absque occuUis tuis^
sc licet absque cliaritate quae interius latet. Sexa-
ginta sunt reginas, hoc est multse animae, quae suos
monesin activa vita regunt per sex opera misericor-
diae, et octoginia concubina!, id est multi in contem-
plativa vita sataguntsesponsiamplexibusinnectere,

umbra mortb sedenl iiluminare. Haec in praesenti
est pulchra ut in nocte luna ; electa in sapema patria
ut sol inter sidera ; terribilis exemplis contra vitia,
tt^i;a4/rorumaci^« contradaemones ordinata. Quia
Virgo dilectum in hortum descendisse dixit, Fiiius
affirmando subjungit : Descendi de sinu Patris in te
hortum nucum per materiam camis. Nuces sunt
qaique fideles, exterius amari per camis afflictio-
nem ; interius in anima dulces. His per partum Vir-
ginis fructuosos hortus exstitit, in quo lignam vitae
Christus germinavit, quando fructus aeternilatis in
suo tempore pertulit. Hoc ideofeciti^ viderempoma
convallium^ id est remunerarem opera hureilium, tao
exemplo viventium. Etinspicerem si flomissent vi-
nea^ hoc est vineas scilicet Ecclesias, faceremtuam
^ vitam inspicere, et tao exmplo in bonis actibus
florere. Et germinassent mala punica, id est nt
exemplo tuae patientiae cupiant pro me passionem
subire.

Sequuntur verba pasnitentis Ecclesias^quandoque de
Judads convertendas.

Dolet se tam diu de Virgine et ejas prole errasse,
et satisfacit his verbisde suo errore. Nescivite^ glo-
riosa Virgo, gratia plenam fuisse, et fontem gratiae
ex te fluxisse. Anima mea turbavitme, id est aemu-
latio legis quam pro anima mea habui, ipsa docuit
me facere, et hoc contingit propter quadrigas Ami-
nadabf id est propter Christi Evangelia, ut a me re-
pulsa, imo tmpulsa ruerent per mundi dimata. 0
Q Sunamitis jam diu a diabolo captiva, revertere per
fidem ad Christi mysteria, revertere per spem, re-
vertere per Dei etproximidilcctionem, reperfer^ per
operationem ; ut qui jamdudum sunt in Christo m-
tueantur te verba et facta tua imitando.

CAPUT VU.
ChristusadMatremde Ecclesia convertenda.

Quid videbis in Sunamite nisi choros castrorum^t
quod est dicere : In Bcclesia de Judaeis convertenda,
non videbitur nisi chorus laudantium Deum, et ca-
stra contra vitia pagaantium.

Laus Ecclesiof convertendce de Virgine.
Quam pulchri sunt gressus tui^in caleeamentis,

513

SIGILLUM B. MARL£.

m

filia principU i Princeps David rex intelligitur, qui
princep3 in popu]o Dei fuisse legitur, de cnjus se-
mine quia Virgo propagatur, ejus filia appellatur.
G7'essti8 suui ejus affectiones, qui erunt pulchri in
calceamentis, idest insanctorum exemphs, Junctu-
ra femorum tuorum sicut monilia, hoc est dicere,
femora tua sunt felicia, de quibus processit pretio-
sum margaritum, scilicet Ghristus inaeslimabile mo-
nile, qui est hortus totius creaturas. Quas fabricata
sunt manu artificis. Artifex est Deus Pater, manus
cjus Fiiius, per quem fecit omnia ; per quem etiam
incarnatio est disposita. UmHlicus tuus^ subaudis
beatus, in quo pependit Dei Fiiius. Ut enim in divo
clypeus ; sic pendet in uberibus infantulus. Qui Fi*
lius est cratertornatilisnunquamindigens poculis^
hoc est, omnibus se sitientibus prsebet larga pocula
intimi gustus. Ulerus etiam tuus beatus, in quo la-
tet Unigenitus Dei incamatus, qui fuit triticum, de
quo conficitur panis fidelium. Ipse etiam aceruus,
quia in eo cumulatur credentium populus ; vallatus
Hliis^ id est stipatus virginum choris. Duo ubera iua,
subaadis feiicia, quia suxit ea Dei sapientia. Caprea
estEccIesia. Duo hinnuli sunt duo fidelium populi,
ex circumcisione et prseputio ; qui lac humiiitatem
et castitatem imitando suxerunt de uberibus beat»
Virginis. Collum hium beatum, quod saepins est
brachio Filii Dei te amplexantis circumdatum. Et
ideo sicut turris eburnea^ quia castitate contra su-
perbiam firmiter munita. Oculi tui beati, quivide-
runt quod reges et prophetae videre non meruerunt.
Vel oculi Virginis sunt ejus doctrinae verba, quse
sicut piscinm in Hesebon^ id est ad moerorem poeni-
tenti»' sunt ducentia, ut dixit : Misericordias ejus a
progenie in progenies, super eumtimentes {Luc. i,
50), scilicetpasnitentes. Et haec in portafilia! muUi'
iudinis. Porla estperpetua Virgo, per quam clau-
sam Rex ccelorum ad nos intravit in mundum. Et
hsec est filios multitttdinis^ quia multitudo fi-
delium per eam intrabit coeli palatium. Na-
sus tuus beatus, qui odorem aetemse vitae Ghristum,
estodoratus. Vel nasus ejusfuit ejus praenoscentia,
quit per spintum sensit dicta proplietdrum in se
complenda. TurrU Li^ant,id estmunimen fuitChri-
sti, quae respicit contra Damascum^ id est erecta
contrt diabolum. Caput iuum beatum, quod toties
inclinasti ad Dci Filium osculandum, ut Carmelus,
id est circumspectum in virtutibu^. Com(B capitlstui
beatse, quas Christus infans deificis manibus suis
voluit contrectare. Et Iiae sicut purpura regis, quia
eas lacerasti prse dolore in tempore ejus passionis.
Kt haec omnia sunt juncta canalibust id est fixa in
credentium cordibus. Gum Christus matrem lauda-
vit, a capite coepit ; laus autem Ecclesise a pede in*
choavit ; quia Christus de summis venit ad ima nt
matrem levaretad 8umma;EccIesiaautemperVirgi-
nis merita conscendit ad alla.

Sequitur laus Filii.

0 Mater, eharissimat quampulchra es in castimo-
nia, etideodecoray in coelesti gloria lEtquia mihi

A charissima ex istis, ideo frueris coelesti desiderio.
Statura tua assimilata estpalmoi . Christ us fuit pahna
incruce, quia per eum adipisciturpalma victoria.
Cui assimilata est statura, id est alta gloria Mariae,
quia sicut ipse Rex coelorum, iia ipsa regina acge-
lomm. Et ubera tua botris, id est merita lua assi-
milantur martyribus, qui velut botri pressi sunt in
passionibu5. £t ideo contigit, quia ego dixi, id est
istudcumPatrestatui : DeVirginecaraemassumam.
In palmam, id est in emzemascendam^ fructusejus
apprehendam ; omnia ad me traham. El tunc erunt
ubera tua sicut botrus vineos, id est mcrita tua erunt
omnibus imitabilia, ulmeaEvangelia, quisum vineas
bolrus, scilicet Ecclesiae potus. Et hic est botrus
quem portaverunt filiilsraelin vecte {Num. xiii, 23).

B Vectis erat crux ; Botrus vero Christas : portantes
erant apostoli et prophetae.

Vinea de qua latus est bolrus, fuit floridum Vir-
ginis corpus, qui botrus in prselo crucis est pressus,
et inde fluxit fideliumpotus. Et odores tui sicut ma-
lorum, id est exempla tua sunt imitanda sicut apo-
slolorum . Guttur tuum sicut vinum optimum . Bonum
vinum est legalis instractio ; melius est evangelica
eruditio ; optimum est Spiritus sancti infusio. Gut-
tur Virginisest ejus doctrina, aSpiritu sancto inspi-
rata, quae est ut vinum ad polandum, id est placens
ad imitandum. Dixit enim : Dispersit superbos^exal-
tavit humiles{Luc. i, 51, 52). Applaudit laudiejus
dicens : Dignum dilecto meo hoc facere, scilicet

Q Parcere subjeciis et debellaresuperbos. Labiis etden-
tibus ejus ruminandum, Labia Dei sunt voluntatem
ejus aperientes ; dentes vero ejus vitia conterentes.
His est doctrica Virginis rumintnda, idest memoriae
tradenda, scilicetqtiod Deus superbisresistitfhumi.
libusaulem dat gratiam (I Petr.y, 5). Insequenti-
bus Virgo vcrba repraesenlat, quae pro Ecclesia de
Judseis convertenda ad^ Filium fecerat. Ego dilecto
meo pro vobis preces fudi, et ad me conversio ejusy
id est per me voluit ad vos in misericordia con-
verti. lla namque dixi : Veniy diiecte mi, ad Syna-
gogam per misericordiam, quoniam ab ea fugisti ob
pcrfidiae culpam. Egrediamur per fidem in agrum^
scilicet in universum mundum ; commoremur per
operationem in viiiis, id esl in omnibus gentibus.
Manesurgamus advineas, id est ad Judaeorum Syn-

^ agogas, hoc est iliud instans ultimum mane facia-
mus in cordibus illorum splendescere. Videamus si
fioruerunt vinecsj id est faciamus eos mente videre
qualiter in fide floruit Ecclesia. Si fiores frucius
parturiunt, hoc est faciamus eos videre quomodo
claruerunt per martyria. Ibi dabo tibi ubera mea^
id est ad honorem tui imitabuntur mea exempla.

Notandum quod ter si dicilnr, hoc est si haec et
haec viderint imitabuntur ea cogitando, loquendo,
operando. Mandragoras, id est gentilitas, quse ut
mandragorae sine capite Deo fuerunt, odorem bono-
rum operum in portis nostris. id est in virtutibus
dederunt, Et quia jam pienitudo gcntium intravit,
jamtempusestut aeternus Israel salvus fitt, ad quod

51b

HONORII AUGUSTODUN. OPP. PARS II. - EXfiaKTICA.

516

omniapoma, novaei vsUrq.dilfcfcmi^ servauitibi, A vel di\i{ixnQnpotHerunte:^stinguereillonimchari-

quq^ ^si dicere : Ipsi copversi oin^ia prapcepta Np
vi e^ Yeieris TestameAti sery^liUDt a4 hoaoreix) lui.
CARDT VIH.
Quismihi det tefrairem meum, de JudsBa genta
Datum, sugentem ubera matfismeoB, id estinSyna-
go^a sub lege cducatum, utforis te invenUimf id eal
a Judaeis, qui a fide adhuc foris sunt, (e coli videam,
et deosculer, id est ab eis diligi conspiqiam et jam
me nemo despiciat, scilicet nullusde Judaeis quim^
virginem permansisse non crcdat. Apprehendam te,
id est probabo te carnem de me sumpsisse sine viri
semine ; et ducam ie per fidem in domum matrismea»^
id est in corpus ipsius SyaagogsB ; et in cubiculum
genitricis mem, Id eslin intellectum legis Judaiea.

Ibi me docebis, ab eis coli et servaye [ raecepta Do- B Enoch et Elia erit praediGatio ?
mini. Etdabo tibipoculum, id est ab eis me iroi-
tantibus deferetur tibi opus bonum,(?ar vinocondiio^
scilicct sapientia et charitate inebrians alios, et mu-
stomalorum granatorum meorum, id est divinum
servitium virtulibus repletum. Lceva ejus sub capite
meOf id esl lemporaKa pro Chrislo, qui est c;»put
meum, despicient, et dextra ilHus amplexabitur
me^ id est sola ccclestii ipso instigante quasrent.

Filius pro.Matre alloquitur Ecclesiam de Judasis
nuper cQnversam,
Adjuro vof, filias Jerusalem, n^ dil^ctam suspiteti^,
id eat nc aliquid sini^rym de matre mea Vir^ine
sentiatis, Hoeideo tenio repeUtur, ut qua^ata vene-
raUoive Dei Greniirix sit dign^ dpc^^ur.

Sequitur laus Ecclcme conversos de JudmU qdmi"
raniisgloriam Vir.ginis.
Qumestistay id es^ quaota vel quam digiia qua
yiri^ossLascenditde desento mundi^ delidU affiuens
cceli, innixa super dileetum suum,ideBX adeoexai-
tala supee chores angelorum ? Fitius matri pravi-
talem JudsBonim reeitat, e» conversatioiiem qua»-
doque ooQversorum insimiat. Sub arhore malo te
suscitavi, id est ia eruce te redtraess super sBthei^
exallavi. Ibi corrupta esjt mater tua, seiMGel Syna-
goga proprio ore maledicta me craeifigens, eum.
dixit : Sanguis ejus super nos etsuperfilios notiroe
(Matth, ixvii, 35). M viaUUaeslgenitrix tua^ ideet
lex ab eis pr^evaricata, ques dicii : Justum ne intev^
jicias (Bm, xiii, 53). Nune autem quia loto cor^
ad me eoaverluntur : Pon^ me ulsignaeulum mper ^ fi^ciat.
cm* tuum, id est impvime imagiiiem meam in eor*-
(fibus eorum per dilectionem, ut signaeulum euper
brachium tuum, id est exemplum mei imprime per
operationem : quia forti» esi ut morsdxkctioM^^
sicut ppius moFtem per infideliutem raeruerunt, sie
niino per dilecttonem viiam invenianti. Dura sicut
infemus asmulatiOt id est stcut ppios propter dori^
tiam eornieruntiaiQfernuro, sienoac pvopter emeii-
dationem vitioFam iatrabunt ia C(Blum. Lampades
ejusy lampades ignis atque flammarumy id est qai
inter eos eruiii charitatemt habenteai enuit igae
saneti Spiiilus ardentea, ei boois operibus Ivceatea.
Dico tibi quod aquo! multa^, id est saBCuIares delicise

tatem ; nec fl^mina, id est omaia tribulationum ge-
nera obruerunt illam. Si dederit homo ofnnem sub-
slQ^ntinm domus suor. pro dilectione^ guasi nihil despi-
ciet eaiHy hqc est, ^i quis eis groncm gloriam mundi
obtqlerit, a charUat^ Christi oos sep^rare qon po-
teril,

Seq^^iuj: saHicitudo Virgini^ pro Eccle^ia de

Jtfimi^^
Soror nosira Synagoga, in haereditajte Patria ^obis
pepiidem socianda, innumfiFO nostrorum eiviufiQ
dinumera&da, parwlaest, einon habetuibera,ii^
prsedicaiionem unde viveadi sumat exempbvD- Qwd
faciemus sorori nosirm, in die quando alhqwBnda est ?
hoc est, quid ecit de Synagoga in teaifiore qqed ab
Elia erit pr

Consolatio Chri$ti ad Virginem,

Si murus est, mdifieemus supereumjho^ estaodi-
fkcabo eam in virtutibus ei munim, eoBtra viya
undiquemunitam. Bt hoeper propugnaeula argeutea,
boc est per Scripturas nitentes eloqueotia. & o«<itfm
esty hoo est faciam eam aliis e^eroplo ostiiiai, ut per
eam ad vitam ingrediantar. Compingamu» Ulud ta-
buHs cedrinis, id est omabo eam spiritualibiis ii-
Itis.

Virginis promissio,

Ego ero murus. eis, si viiam meam imjtabuntur
erunt ioexpugaabUes a vUiis, et ubera iue^ turriSyid
eat per mea exe^npla er^nt tuti in bonis^ Ex quo
fqcta swn coram eo qua^i pacem reperiens, hoc est
ei^ temftore quo eum precihu^ pro eis plac^vi, eteis
p^cem ei gralia^ ey[us impetiraYif boc ideo conligit^
qpi vinfia fuipacificQ tsciho^i Giristo, quiavera vitis^
vojuit iA me germinari, bealorum prop^flo. Z» ea
q^fB habet populos^ id eslt ia mea gente, quap genuii
huipiles, scilicetapostploa. Tradiditeam custodibus,
id est con^nienflavit hanc geniem apostolis, dicens :
In viam gfntiuta neabieritis, sed, ite adovesdomus
hrael(VAUh. x, 5). Si.ve me vincam suam tradidit
cus^)di()fis, cum pendens in crucedixil : Eccemater
t,\^ (Jpaai. XIX, ^7), quia et alii apostoli impende-
Eunt ei qecessaria. Vir affert pro fructu ejus mjille
qrQenteas, l^QC e^t, quisque fidelis oronia quae ha-
btii d^( u( fruct^uin hqjus vin^?^ Christuro lucri-

Christus ad fideles.

Yima wea coram me est, hqc esi, mater meaiu
gloria mea«. Mille tuipacifici^ id eat mulii eruni pal-
Hiitea de me vilie, per Gdem pullulautea, et ie iq ca-
stioHmiii imitantes, ci ob liQC viiam haereditabunl
m pacelmtsaaiw.Kiducentiargenteihiet quifrucius
ejus custodiuut, id eai duplici^m rpercedem habe-
bunt, qui me fructum vil® per boqi^ oipera ser-
vabunt. Qua; habitas in hortis.^ id est jam, o Ma-
ter, ab utroque coleris, amici auscultant, id est
quique elecit te imitaples qiibi obediuiii, nuDO fac-
me vocem^ tuam audir^, ideatquidttmpliusiieaiderea
nnotesce.

5*7

SI61U.UM E. HAKIJE.

518

Sequitur iupplicatio Virginis pro scfarationejmto-
rum a repjnoHs.

Qui in hac vila inter bonos et maloft latuisti, jAoi
a malid fuge dilecte mi^ et as&imilare capreas, quse
bonas berbas discernit a malis , ita in judicio tuo
segrega reprobos ab electis. Hinnuloqufi (^rvQvum
assimilare, qui solet in umbra requiescere. Ita trans-
iens a paleis reqpesc9 in gr^i^s. El b^c s^perfAOii-
tes aromatum, boc est super akitudinem angek)rum,
inler eos qui sunt montes et aromata, quia tu ex
istis in omnibus omnia, altimeriti, odoriferi prsemii.
Hs^ ^e C^tiqs si^t dicta.

Nuno ppuca ad honorem Virginis sunt supera ad-
jicieuda. Sed cum scriptum sit : Nvn est spec[osa
lausinorepeccatoris(Eccl\, ^y» 9)i ^oft praesuaxo
poUulis labiis laud^ira llatram Coaditoris. Oeoique
quaQta hiude digaa sit, ipse sanctifieator et laooti-
tatis ^mi^tor probaYit , qui ea,m prpprio habitu di-
g9«m iwdjo^vit. Qui ouna | Yirgio^wgia wciele-
geiit, cauaa jam omoibus paluit, quia aicul mor^
per femjnam virginera inlravil, ita vitaperfemiaam
virginem intrare debuit. Et alia causa erat.

Qualuor mo<lia faait Daus bomiDes, de tasra ut
4dam \ de solg viro ut Evam ; de viro el femina ut
Do«( d^ 6o}a fmioa C^r\sium, quod sihi r^serYavJl
privileg^am. Ci^i' ftuMd Melo« d^ce^di^ mv^ m^
secum sumpserit, sed eamhiGintetrisadexemplttm
fl(]eliuTn duos fn^iQs relicruit, hneo causs^ est, ut ejus
ahs^i^ii^ dulpre, ut i^urum in igao e^^aminaretur, et
eftQaUanltt ppslaa angaUs pr«tfifieretur, ^\ o«Ii
eliam nove gaudio exhilaresaefenl, dum eoelicici-
ves sosp regiuaB Dei matri festive occurrereat. Hnjus
n^YUt^s Q^m QOA ^|;eb{^tg.r, sed divlniti^s revelatft,
tali modo agi prasdicaiuv. SoliUri^a ^ancliQ Yil^
fuit, aut stnguHs anais barmoniam in ooila ^OGta
Nativ|t§tis ejus «udivit; qui cum ipiraretur, quod
alip t^i^por^ hof. apA ftudl/ett 00B(Ut Pei^fn rpg^r^
quod aigfiilioarei. Gui angeli TUmi^ apparueFUQi»
qui ei lalia relulemnt : Virgo pcppeiua qum S>eum
^nuifthacnoctegenita fuit, Quod Hret qb homi-
tu^.4 ismor^fur,qb(inq^Hs incc^li^ cele}>r4 kqb^tHr*
Qua revalatioM divuigata, ejuaNaiivitili»Qal^br«liP
ab ^cclesia esl inslitola. Cur autem mos iaolevit,
quod flores el herj)ae in ejus feslivitate consecrantur,
ob duas causas fieri comprobatur. Una quod floribus
ejus festivitas decoralur, quia ea die de ea cantalur :
Circumdi^ant eam fiores rosarum ei HUa conval-
lium. Per ro^as roartyres, per Hlia intolltgimus virgi-
nea, pfiT alios flores vel berb^s sanctQs qupsque '\fx bo-
oitateoi^s. Be4(a ftutera Dei Genitrif virgo et roi^r-
tyv Aiil. Quamvia er^a muUum a sanolis OBaaibus,
f amen a virginibus et martjribus credituir glorificari
speci^lius» 4^1^ causa est, utquiajurepmpcsfructua
novi ante gii^tum d^ber^ipt beoedid, ?t 1^/b vix ia
mooasteriis obaarvaiur, atatui| Eaolesia ut ia «iua
Pe^tivitate primiti» frugum a aaaefdotibus benadi'
corentur. Cur autem eo die processio fiat, duse
cousa^ ^Q^ insiQu^^t. \Jn^, qjui^a a^nclissimum
ejua Aonm y^ iUi omn pi^aeewotAf aposMriorttmet

A aliorum Gfaristi disotpulorum ad lumukindum por-
tabatnr. Allera, quia ejus beatissimus spiritus an-
gelis ouri^ Fi^o Dei profedenlibus ad ccclestia fere-
batur. Gujus ooppus postca resuscitalum, et in su-
perna gloria credilur collocalum .

Quod autem Ecclesia candelas in ejus feslivilate
s^pibui (.eslsire consuevit, de ritu gentilium exce-
pit. Romanum imperium subjugaverat sibi univer-
sum mundun^, u^de qtiam ^olv^balur Romanis
census ab bmnibus gantibus. Quicum venissent, ci-
vitalem cum luminaribus lustrabaut ob honorem
suorum deorum, imo daemouum, quod sibi orhem
subdideriBt, i|l pu^b^nt. Car au.t,m ^op i^ februa-
rio, in quo signum est aquarii, fecerunt; haec causa
exstitit. Signum aquarii oppositum esl signo Leoiiis.

3 Sex elenim signa, sex aliis sunl opposita, dicebanl
philotsapbi ^nims^s ^b aeternp poadilas et ia ^omjp^-
ribua sleibs coUocalaa. Quop cum ab alto prospi-
eerent corposcula in malribus procreari, cuperent
incorpor;\ri et hoc desiderip a cojleslibus labi. pog-
m^tizab^nt ru«rs^$ pbilo^pi^i duas jai^ua^ ^s^ cGeli.
Uuci in signo. Cancri per quam a^mae exirent; ai-
teram in aigno Caprioorni, per quam redirenl, et
cum animqp de Cancro exunles ad Leonem perYe-
nir^, ib^ ctesp^n^er^ contra i^qu^rium iacip^eut,
et sic per omnes planelaa laberantur, atque taii mo-
do iucorporarenlur. Postea autem corpus exuerent
per re^num Plutonis, scilicet ten^bro^uro, qui etiaira
Pluto eodemnaense coleb^^r,i:;cverti4ebe];qotet«ia
%d Aquarium perv^aieotea, pristioAm digoiialem
peeipereat. Portabant ergo hao iotentione lumina, ul

^ intrarenl, Porlabanl eigp iaac iiilenlioac lumina, ul
tran^itu^ els ppslmodura luc^dus Goace^^set^ per-
loca tenebrosa. Haec quidem iili agebant ex ei^r^e
decepti.

Nps ^atem gerimus ^iritualitei; ^iviao nulu in^ti-
tu(i. C]kri§ti iippQrio loms muQ4tta ^btjicimr, unde
el ab omnibus divvii aervitii census soWilur. la
candela tria consideraati^r, l^men, cera, Ijcbnus.
Luqiea lucet, cer^ li(juescil, lydmi^s ardeado ^vf^-
n^sci^ \ qus^. sigaijicaBt C^rislusa. iumen eal eiua
divii\itaa, ut ipae dixtl : Egosum luxmundi {Joan.
VIII, 12). Gera est ejus humanitas, u( item dipcit :
Fgicius «i4tu tgiuqt^nk c^ra^ litme^cens (Psal. xx. ^5).
Lycbpus aat a;i)^ in.a«t^^ qm igae pa^ioAk e&t
coDsuflppla, quia hoc Simeoa ie Cbristo iatellexit,

^ ideo eum pprt^ndo in mani^)us exsuUans dixit :
luim^n (^d, revelationm geniii^ el glorim plebis
tuas Israel (Luc. ii, 39t).OU biutf sigaificaliooaw por-
tat Bccleata illa die lumen in manibus, ul cum quinquc
virginibus, per quinquc sensus accensis virlulom
lainp^dibu^ po^t mor^fun ca^fuis merea,tur regaa, te-
QPbros^ eYftdercy at p^r s^itam oiarissimam, I>ei
gai^itricero Ifariam, in lumine Fa|re, lumen Cbri-
^tum Yidere. Votivis ergo l^udibu^ celebrate Regioi^m
cpcJorum, ui ipaa pro vo];uaj^giter ialerpelieti^iUuai
Xegaw «agekxfuio, ai povt baoo miaeram peregri-
nationem cum ipsa regnotis in seeoula. Ameo.

519

HONORII AUGUSTODUN. OPP. PARS II. — EXEGETICA.

520

APPEM AD COMHTABIIJM HONOBII.

AUGTORIS INGERTI
EXPOSITIO IN CANTICA CANTICORUM.

INCIPIT PROLOGUS SEQUENTIS OPBRIS.

Hasc causaest cur Ubri sacrce autorllatU non ma-
nifestey sed quasi per involucrum sint conscripti :
Cumsponsussponsasannulum velquodlihet munus-
culummiserit, linteoinvolvit.posteasigillat. Qui si-
gillat ex parte cernit, portitoremvidere non licet;
ipsa vero cum acceperit ejnlvit, resigillat, et videt
quid missum fuerit, Sponsus Christus misit sponsce
SWB Ecclesiasannulum, idestsacram Scripturam, et
involvit linteo, id est carnalibus observantiis. Pro-
jfhefce scribentessigillaverunt litteramy quiexparte
in spiritu futura viderunt : Jui(ei vero portttores
ommno non viderunt.

Sponsa^ id est Ecclesia accipiens per clavem Da-
vid, id est Christum, resigiUavit, carnales obser-
vantias quasi linteum removit.

Aurumquod latuit, id est spintualem inteUigen-
tiam vidit. Dominus demonstravit Moysi in monte
secum posito Christum incarnandum, et futurum
Ecclesicestatum etipsum in duo^ id est in contempla-
tivoset activos diviaendum. Etjussit sub hacfigura
arcamde lignis ei deaurofieri^ atque tabemaculum
de auroet argento etasre, hyacintlw, purpura, cocco,
bysso, pilis caprarum confici. Arca de auro etde lignis
facta^ est Christusde divinitate et humanitate exi-
stens.

Tabemaculum est Ecclesia, aurum sapientes ut
apostoli; argentum, eloquentesy ut expositores ; oes
aoctores ; hyacinthus^ caslestia ^con templantes ^pur-
puramartyres\coccusin dileclione Dei ardentes;
byssvs, confessores vel virgines; pilicaprarum, pa^
niteptes.

In tabernaculo erat quod diciiur sancta, in quibus
sacerdotesministrabant; et erat quoddicebatursan-
cta sanctorum^ inquodarcaponebatur. Quoddicitur
sanctasunt activi, m quibusaocto7'es laborant ; quod
vero sancta sanctorum, sunt contemplativi, in qui"
bus Christus habitat.

Quod tabernaculum in domum convertitur, cum
Ecciesiade hoc carcere assumpta, in caslesH palatio
coUocabitur. Cujus domus futurum statum prawi-
dens Salomon, construxit septemannis domum Do*
mini Jerosolymis, de lapidibus quadratis^ de lignis
cedrinis, deauropurissimo. In cujus constructtone
malleus nec securis audiebatur .

Salomon est Christus. Templum in Jerusalem est
coUectio justorum, in supernis xdificatio est in cas-
lis coUocatio.

Tres ordines sunt in Ecclesia : Noe, Job, Daniel.
Noe doctoresy Job conjugati, Daniel contemplativi,
Igitur lapides quaaranguli sunt homines conju--
gati, in ^uatuorvirtutibusquadrati,inpinidentia,in
(orHtudine, injustitia^ in temperantia.Frudentiaest
in diviniset humanis peritumexistere et providum,
Fortitudo est nec minis nec prasmiis de bono ad
malumflecti. JustitiaestDeosuay hominibus sua red-
dere. Temperantia est in his omnibus modum non
excedere, etimpetu^carnisrefrasnare. Lianacedrina
sunt doctores, quorum opera suntimputnbiUa^ et re*

A dolent in virtutibus. Aurumsunt contemplativiy aui
mundo corde fulgent coram Deo. His vivis lapidiaus
construitur domus in coslisseptem annis, id est per
septem donaSpiritus sancti. Malleus non auditur ibi
quia dolor et mors non erit ibi.

Salomon ergo de tabernaculo fcederis, id est de
prmsentistatu Ecclesias, etde templo DominiM est
de futuro statu ejus materiam sumens, conscripsit
hunc librum, qui intulatur Cantica canticorum, id
estexceUens omnia cantica. In quo descripsit des-
ponsationem Ecclesiw per incarnationeni Christi^
et custodiam ejus^ qua hic apud Babylonem a pu"
ranymphis eustoditur, et ultimam copulationem,
qua assutnitur in caslum.

Hujus libri auetor est SpirUus sanctus, scrvptor
vero, Salomon. Materiaejusest sponsuset sponsa, id
est Christus et Ecclesia^ quam dividii in amicos et
amicas^ id est in contempiativos et activos. Intentio
ejus est animam.Jam amore Deiperfectam factam

3 conjungere Deo. Finalis causa et utilitas estperlecto
Ub7'o scire DeumetproximumdiUgere. Seriesautem
circa quam stylus versatur talis est: Filius regisJeru-
salemdesponsavitsibifiUam regis Babylonis per in-
temuncios ;illa tandemfastiditadelegationihtssres~
pondit : Ipse Dominus vester veniat et loquatur mihi
quod sibi placeat. Ille veniens subarrhavit eam eom-
mendans eam amicis et amicabus, abiit pararenup-
tias. Denuo reversus cum ingenti exercitu, duxit
sponsam a BabyloneinJerusalem civitatem suam;
illos qui eam male tractaverunty trusiiin carcerem;
qui honeste, invitavit secum ad nuptias, etregni fecit
hceredes. Jerusalemestregnum caslomm; rex hujus
civitatis, Deus ; fiUus ejus, Christus ; intemuncit,
prophetce ; Babiflonia, iste mundus ; rex hujus civi-
tatis, diaboius ;filiaejus, gentUitas ; advefitussponsi,
Christi incamatio ; arrha^ sanguis ipsius ; amicx spi-
ritualeSyUt episcopi; amicas soeculares^ ut reges et
principes. Sponsi abscessus est Christi ascensus. Re-

n ditus ejus estdiesjudicii ; exercituSj ordinesangelo^
rum ; male tractantes, hmreUci et mali CathoUci ;
carcer,infemus. Honeste tractantes suntbonicatho-
lici; nuptias, dulcedo reqni ccelestis sine fine,

ExpUcit prologus.

Tribus nominibus nuacupatus est Salomon et se*
cundum unumquodque unum edidit volumen, vide-
licet, Parabolas secundum hoc est Ydida, id est di-
lectuSf illo rudes et stuUos instruit, et sic ab iilis

Erius incipit diligi. Ecclesiasten autem secundum
oc, quod est Bcclesiastes , id est concionator, qui-
bus illos, quos in proverbiis bonos mores habere
docuit concionavit ; ut scientes res roundanas esse
transitorias, eas spemerent. Secundum hoc quod
est Salomon, id est pacificus, cantica canticorum ,
quae Graece "AorjAa &(j(xaTtov, Hebraice Sir hasirim ,
Latine autem Cantica canticomm dicuntur, quibus
jam instructis oslendit Deum verbo et opere deside-
rare. Ideoque in Proverbiis ethicus, id esl de mo-
ribus tractans, in Ecclesiaste physicus, id est de na-
tura rerum, in Canticis theologicus, id est sermo-

EXPOSltlO IN CANTICA CANtiC.

521

cinans de divinis dicitur, qnia quse huic realiter, Sa- A
lomoni vero spiritualiter convenire deputamus. Ipse
enim nidibus in Proverbiis locutus cst, ipse praeci-
pue dilectus, de quo dictum est : Hic est Filius meus
dilectus in quo mihi complacui [Matth, iii, 17).
Ipse quoque concionator, qui eos spernere transito-
na, ct tendere ad ccelestia docuit. Ipse pacificuj,
qui destructo pariete fecit utraquc unum.

IN PROVEBBIIS EST TITVLATUS : INCIPIUNT PBOVEBBIA
SALOMONISy FILII DAVID BEGIS ISBABL.

Item Nota.

Jam duro mullis qui non sapicntiam, sed perso-
nam eligunt loqueretur, oportuit ostendere aucto-
ritatcm. In Canticis vero nullam praemibit, quia non
praedicat, sed tantum perfectae animse desiderium
ostendit.

Titulus quoque bene congruit Christo, qui est Sa-
lomonfilius David; id est manu fortis. Quis enim
manu fortis, nisi de quo dictum est? Qui confregit g
portas mreas {PsaL cvi. 16).

Regis Israel, id est videmtium Deum, regem quo-
que cceleslis Jerusalem. Prius enim iideles agno-
scunt Deum. et sic loquuntur in Jerusalem.

Hislorialiter enim prius unctus est in Hebron,
unde dictus est rex Israel apud illam partem regoi ;
postea per totam Judasam, quse fuit caput regni.
Iste Salomon praevidens in Spiritu sancto et In
6U0 tempore et in futuro statum Ecclesiae, hoc modo
ad intentionem scripturse suae titulos praemisit.

Incipiunt Cantica canticorum, id esl hic habet
principium collectio signorum voces exhibentium,
quae signiiicant Cantica, id est bonas operationes,
id est bona verba, quae dicuntur Cantica cantico-
rum. Ac si apertius dicat, hic notantur operationes
et verba quae excellunt in perfectione, omnia qui-
bus Deum laudat Ecclesia. Sic ergo incipit perfecta
Kcclesia.

tn

CAPUT PRIMUM.

,;C

Ybbs. 1-3. —Osculetur me, Ac si dicat. Ille qui
in Farabolis, ille qui in Bcdesiaste mihi praedicavit,
ubi dicit : Audi, ftHaf et vide, {PsaL xliv, 11), etc.
qui me ab adulterio eripuit, jungat me sibi. Hanc
enim conjunctionem notamus per oeculetur, quia
iste liber nuptialis dicitur, ubi quatuor introducun-
tur personae, scilicet sponsus, sponsa, amici et ami-
cse. Sponsus enim prius osculatur sponsam, el eam
conjungit sibi osculo oris sni. Et quta ad horam qui-
dam iuncti Christo, ut Judas, dicit osculo, illa con-
junctione quae praecipitur in Yeteri per prophetas, in
Novo TesUmento per apostolos; qui sunt os ejus;
quia per eos locntus est. Quia meliora sunt ubera
tua vino. Christus audiens desiderium animse fidelis,
sibi respondet : Quia video te dignam, quod optas
implebo, videlicet quia nutries bonos niios mihi.
Unde niihi hoc si^um est? quia ubera tua, id est
praedicatores , qui nutriunt auditores, ut pueros,
ineliora sunt vino, id est saeculari scieotia, quae in- y^
ilat hominem, ut vinum, ut dicitur : Addit cornua ^
pauperi (Horat. Carm. I. ui, ad xxi, 18), quia adhuc
competit hsbreticis, qui quodammodo melius docent
quam saeculares. Addit fragranlia^ id est redoientia
unguentis optimis, id estdonis sancii Spiritus. Opti-
inis posuit ad distantiam carnalium, quasi dicat :
Quod tui praedicatores benedicunt non ex mala co-
gitatione, sed inspiratione divina. Sed bene non
tantum in voce, sed in opere considerandum est et
in cogitatione. Quia fidelis animae opera ipsa adDeum
clamantia dicunt : Osculetur , dum coffitat , si ita
operor ut digna sim Christo conjungi. Neque enim
aliter intelligendum est Christum Ecclesiae loqui,
nisi quia ipsa cogitet : Si hoc egero, talis ero. Ec-
clesia audiens se a Sponso laudari, sciens quia
omne donum perfectum de sursum est {Jac. i, il),
dicit : Domine, quod bene doceo non mifai itnpu-
tandum est, sed nomini tuo, quia nomen tuum, id
est fama toi nominis, est oleum effusum. Oiectm
Patbol. CLXXU.

cum in vase continetur, non multum redolet ; sed
postquam effunditur, maximum reddit odorem ; sup-
positum etiam vulneii interiora penelrat, et vulnera
sanat ; sic dum Filius Dei conlinebatur in sinu Pa-
tris iion redoiebat ; sed postquam descendit de coelo
et incamatus est, nomen ejus ubique praedicatum
est, in terrisque receplum ; et bene inteilectum, sa-
navit vulnera peccatorum. Et quia praedicatum sa-
navit nos, o Christe, ideo adolescentulx dilexerunt
te, id est diligent, et quod noviter erunt conversae,
non in conversatione veteris, sed novi Adae ambu-
labunt. Cum ergo diUgunt te illae propter oleum no-
roinis tui quanto magis ego. Et quia talis sum et
hoc per te.

Vbbs. 3. — Trahe me post te^ id est praecede ut
sequar te. Et si caro repugnat, tamen me trahe ad
te. Amicae, audientes sponsam optantem sponso suo
conjungi, sponsum quoque assentire sibi dicunt.
Domina, tu traheris, nos quoque fide et operae cur-
remus. Gurremus in|;redi tecum in illam requlem,
Nos quoque positae m odore^ id est in bona fama un-
guentorum tuorum, id est operum, c^uae procedunt
tibi ex donis Spirilus sancti, post te, id est ad imita-
tionem sponsi. Quibus sponsa respondet : Vos dicitis
quod post me curritis, et bene facitis ; quia looum
habeo vos remunerandi. Nam xntroduxit me rex in
cellaria sua, id est in plenitudinem beatitudinis suas
ibi me remunerabit. Et est dictum a simiii, quia si
quis rex debet ducere reginam, prius divitias suas
ostendit. Amicae audientes eam introduclam esse,
sperantes ejos beatitudtids participes fieri, apo-
strophen ad Christum faciunt, ita : 0 Christe, quia
sponsam introduxisti, ideo ut el nos iiluc secum
introducamur^ exsultabimiu, id est bene operabi-
mur. Quando enim quis bene operatur, totum corpus
movelur. Sic etiam exsultabimuB et lastabimur, aed
mente; ac si dicat : Et bene operabimur et cogita-
bimus, quod erit nobis gaudium, in te^ scilicet ten-
dente8,id est in spe tui. Et quia boc ad horam pos-
sit esse dicit : Memores^ id est memoriter imitantes
ubera tua, id est praecepta tua, quae sunt super vi-
num, id est meliora saeculari scientia, id est nunquam
obliviscemur praeceptorum tuorum, quae dicunt : Non
qui coeperit, sed perseveraveritf hic salvus erit
{Matth. XXIV, 15). Et hoc merito, q«ia roagistri no-
stri qui sunt diltgunt te^ ideoque imitatores eorum
debemus te diligere.Sponsainteliig:ens illas se velle
sequi, timens ne deficiant ingruenlibus malis, prae-
dicit sibi quae immineant, ut postea hortetur ad per-
severantiam.

Vebs. 4, 5. — Nigra sum, sed formosa, quasi di-
cat : Si volueritis imitari me, oportet vos multas
tribulationes pati, sicut et ego passa sum ; et ponit
effectum pro causa, id est, nigra sum quidem corpore
propter tribulationes, sed lormosa mterius. vobis
hoc dico, quae nitimini ut silis, filiae instructae doctri-
na, quae jam locantur in superiori ccelesti Jerusa-
lem. Et ita sum nigra sicut tabemaculum Cedar, qui
merito fuit niger. Cedar enim interpretalur tenebra,
filius Ismaelis, qui pro nequitia sua adeo omnibus
odiosus fuit, ut nunquam ausus esset in certa sede
manere, sed semper in tabemaculis, de quo scriptum
est : Manus ejus contra omnes, et manus omnium
contra eum {Gen. xvi, 12) Non autem debemus in-
telligere taberuacula esse nigra, sed ipsum in taber-
naculis. Ita nigra sum immerito, sicut Cedar taber-
naculum est merito, sed interius formosa sicut pel^
lis Salomonis^ de mortuis animalibus sumpta, a piUs
rcundala, arcam Dei protegebat. Quisque fidelis est
pellis Salomonis, propter quem carnem suam mor-
tificat, et mundat a pilis superfluitatum , et protegit
aurum Domini, id est Ecclesiam, in qua continen-
tur sancta sanctorum, a pluviis daemoniaci impetus.
Nolite considerare quod fusca sim^ scilicet quamvis
patior tribulationes, propter quas niffra sum, nolite
tamen terreri considerantes quod fusca sim, quia
decoloravit me solf id est popter Jerusalem paasa

17

323

HONORII AUGUSTODUN. OPP. PARS II. — iiXEGETlCA.

324

Bum tribalatioDes. filii mairii mem^ id est ideo A vitoB turluris, qusB pro cantu gemitum solet cdere,

auia propter eum sum passa, illi qui jam sunt filii,
1 est inatructi eorum prsMiioatione quorum ego^pu-
gnaverunt pofiili conlra fne^ id est imitante» roe,
oontra ▼itia pugnavenmt. Contra me dicit ad simili-
tudinem eorum qui volentes imitari aliquos, ponunt
se in coospectu eorum, ut plene videant habitum
eorumt et quia posuerunt me custodem in vineis^ id
•st proposuerunt nt exemplo meo se custodirent. In
vineis, id est in seipsis, meo exemplo vtneis factis,
qui interius per virlutes sunt virides, ezterius per
tribulationes, per Jejunia sicci siout vinea Ego au-
tero tantum illis custodiendis innitebar, quod vmeani
meam, id est vitam meam, per quem vineam aliam,
id est alios bonos mihi ucquirerem , quibus essem
custos, id est me ipsum non cusiodivi^ id est mei
ipsiuB curam non pgii

Vbrb. 6-8. — Indieamihit quem diligit anima mea,
ubi foicae^ ubi cubes in meridie. Vos amicarum, ac

et quaa uno maiito conteuta est. Per geuas ideo
prflBdicatores intelligimus, quia in genis duo notan-
tur, denles scilicel quibus cibus annulatur, et si-
gnum est pudoris; quae in iidelibus nolantur praedi-
catoribus, in quibus semper est pudor peccandi, et
in quibu.s pnfidicatoribus dentes sunl annullantes
vilia. Qui turturi merito comparantur, cum tota
vila sua sit gemitus et dolor pro suis et alienis vi-
tiis, et uno sint contenti marito, scilicet Christo.
Per collum diversa similitudine notamus eosdem,
quia per collum inferiora capiti iunguntur, et omni-
Dus ad inferiora trajicitur, sic per praedicatores pra^-
ceptorum capitis nostri, scilicet Chrbti, transroit-
tuntur in inreriora membra Ecclesise, per eos, quasi
per columnas jungimur Christo ; qui bene monili-
bus comparantur , quia Grnant Ecclesiam sapientia
et doctrina, ot nutriunt sinum virtulum, ne adulter
diabolus manum violcntiae iojiciat. Amici, id est per-

si dicat : Quohiam iili jam imitalione mei tantum 5 fecti in ficelesia, audientes se a sponso vocari genas

Bunt proveoti) ut non dicantur filii tui, sed filii ma-

iris to8i, id est fratres et patres tut. volo et ego tmi-

tari te, sed cum video te in tormentis deni^rari,

video non minus atios ; ideoque cum te ab iliis ne-

queam discemere, o Ghriste, quem diligit aniroa

mea, indica mihi, id est disoretionem cognoscendi.

Ubi pascas, id est in quibus sunt pascua tua, id est

in quibuB delecteris. Ubi cubes, id est frequenter

qoiescas, in meridie) id est in fervoro charitatis.

ne vagari incip^iam pott greges sodalium tuorum^

id est ad imitattonem hsBreticorum, qui sunt greges,

id est bestisliler viventes, non coelestibus inhsren-

tes , sed lasctviam implentes, quia adeo se extol-

lunt, ut dtcant sc sodales, id est pares tuis, vel ami-

COB primos. Si igncras te, o pulohra. Ac si Christus

dicat : Bene faois, quod lllos in qnibus pasco, discer-

nere cupis. Nam si ignoras te, id est tuos quos tu

debes imitari, 0 puleherrima mulierum^ id est quo

et collum, seque promitti JScelesia; duces futuros,
libenter sibi ducatum ofiferunt; ita murenulas id
est inaures, quia murenula, dun capilur, in orbem
voluntatur ut inauris. Per inaures, quse ad aurem
pendent, praedicationcm , qufle ad aurem tendil,
notamus; per rotunditalem inaurium perfectio-
nem nolsmus prsedicationis. Aureas, Qaid auro
est pretiosius intcr metalla? Per aurum notamus
charitatem, quae inter virtutes major videtur, quia
magno labore excoquitur : Ideoque per illud nota-
mus sapientiam, quia magoo iabore acquiritur. Fa-
ciemu% tlbi^ id est ad tuai» utilitatem faciemus prae-
dicationem tuam cum sapientia el charitate. Ver-
miculatas argento , di^junctas ut vermes, argento,
id est divino eloquio compositionis dictamine lu-
cente, ui argento. £t hoc merito, quia sponsus tuus
inenarrabiiia fccit, et faoc est quod didt. Qum esset
rex, id est nullius indigens, in accubilu suo, id

imodo sis ia virtutibus exteris sectis valentior, hes q est in majestale divlnitatis suee, fecit me in virtu-

eordida per muiieres. Ideo secus acoepimus, quia
«icut mulieres pariunt, et nutriunt filios, ita quseque
seeta» E^redieris, id est si ignoras, egredere^ id
est egredieris a oonsortio booomm . Et abi, id est
penltus recedes, id est non tantum tu errabis, sed
etiam aiios seduces. Tu abiens post vesiigia^ id est
imitans dida et opera gregumi, id est haereticorom,
et hoc est qood dicit : Pasee, id eet vel nutries has-
doe tuoSi id est «ubditos tuoa, verbo et opere putri-
dos. iuxta tabemacula pastorum, Haeretici semper
associant se fidelibus, sed nunquam faabitationem
Ghristiaoas retigionis intrant, sed juxta sunt, quia
Bdeles se similant, ideoque maxima cura adfaibenda
est, ne putantes haereticos esse fideles, post illos va-
gemur. Tabernaeola pastornm dicit, quia 6deles
quique, qui invigilant ut ftregem custodiant, dum
itt hoc mundo sunt, semper quasi impeditiooe labo-
rant. Equitatui meo, ac si dicat : Dixi, si ignoras,

tibus redundarei el boc est quod dicit : Nardus mea,
id est humilitas mea, dedit odorem suum, id est for-
mam bom» operationis. Gum superius dixit /orie-
mii5 pluraii, hic ideo aingulari utitur, quia, cum
sint plures in Ecclesia, tamen uoitate 6dci unum
sunt, et non tantum me redolere fecit, sed et in-
carnatus et mortuus est pro me. Ideoque dilectus
meus est fasciculus, id est pondus, myrrhffii id est
tristitifle, sed habitae de morte ejus, quia myrrha in
sepulcris moriuorum aolebat poni; unde Magi ad
cunabulom Domini vagientis myrrham tuleront,
mortem ejus significanles mihi ad honorem meum,
quia plures sunt qui non modo ad konorem utuntur,
sed potioB ad dedeeus, sed Dominicae passionis re-
niinisci sommus honor est. Inter ubera mea, id est
in praedicatione mea commorabitur, id est quidquid
prsedicavero men:K>ria ejus condietur, vel intus ubera
mea^ id est in corde, qood inlUM ubera situm est.

egredieris, sed neque Ignoraberis neque eeredieris. y^ Ipse erat mihi botrus Cypri, id est calix inebrians
Nam educam te a seauotoribus, sicut eauxi filios ^ fiotrus est fasciculus uvarum; Gyprus est insula

Israel a superbia Pharaonis, et hoc est quod dicit,
equitatui, hoc est exerciloi meo, qoi mihi milita-
bat, f»ciltcet exislenti in eurribus, idf est in snperbia.
Superbia eiiim in curribos residebat Pharaonis, qui
interpretatur diabolus^ quasi diceret : Iliis qui eraot
in tempore PharaoBis assimilavi to, ut quemadmo-
dum illos ab MfyfiUh eduxi, et per mare Rubrum in
ierram transduxi deeerti, sic et te ab iSgypto, id
esi a tenebrfs hujiiB mundi per mare Rubrum, id est
per baptismum transduxi ad terram proraissionis,
id esl matrem taam ierusalem, Pharaone et pom-
pis ejus in mari baptismatis submersis^ ut sic amica
mea maneres.

VBas. ^\%. — Pulchrm svnigence tua sicut tur-
ftcris, ac si dicat : Ego educam te, et hoc per genas
tuas el collum tunm. Qni enim suot gen» tu® et
edlufia iuum, hoe tibi sit siffDum, quia pulchrae de-
eote ftnatvm waii^ •etiieei aabentes similem vitam

optimis abundans vineis. Dnde dicit :

VBns. 43-16. — Botrus Cypri, id est memoria
passionis ejus inebriavit me , ut non immemor pro
meis prsdicando, non dubitem mortem aobire. Vel
obliviscitur sui, (|ui vinoCypn inebriatur. In vineis,
id est in illis qui inteiius virides, exterius sicci facti
sunt. Per me mebriabor apud me, pro ilio mortem
subitums, sed qnia quidam videntur vine», et non
sunt, addidit, EngaddU id est purgati. Bngaddi est
mons et interpreiatur jf^ons hadi, id est baptiamatis,
ad (]uem haedi, id est putridi vitiis conveniunt, ei
agni.iJ estpnrgati recedunt. Vel ita : Ideo quia me
i*edolentem fecit, commorabttur in corde meo pondus
trislitiae. DiUctus meus mihi, id est semper passio-
nem eius recolens multoin dolebo, et ipse in vineis
fingaddi, id est ia nobis erit botrus Gypri, id est iae-
titia resurrectioni^ ejus, ut per vinum Isatiiiam no-
temus. Ghristos aadieos companclioiiem praedicato-

52o

EXPOSITIO IN CANTICA CANTIO. — APPEND.

m

nim e( beoigiiitatem qutm eiiga mioores habeat, ad A ^i^sMerlwnaspiaarume6iiimAbi]iof,sicamicus

ip6am quam superiufi dixit rlodtea mifat» elc, dicil
Bcee quam effressuram dixi, et soididam futuram,
si le ignores eum et ipti tibi lil>enter afisentiaot, quos
duces tibt ad fidem, pulchra es fide islos imitaodo,
et amica mea, id est sic facta cs eoascia secretorum
meorum.£iu;^ iupulckra es operaaone, et boc roe-
rito, quia oculi tui^ id est prcvisores tui, quos genas
et coUum superius dixi,eieutcof um^aruti». Intranst-
tione dictum est, oculi tui sicut columlias. ia co-
lumba septem naturas notamus, quce virtutibus fide-
lium annotantuT, per quee septem dona sancti Spiri-
tus notamus. Ipsa felle caret, neroinem leedit, sic fi-
deliSf omni feile carens nequitiae, iieminem dolocir*
cumvenit. Ipsa alienos puilos nutrit, sic fiiios ioiqui-
tatis incorporat sibi fidelis, et doctrina spirituali
nutrit. Graoa decora legit, sibt fidelis de Scripturis
sanciis legens, salubres eligit sibi sentenlias. In fo-
raminibus petrsc niditicat, ut serpentum lapsus evi-

meus interfUios, id est fideles in Ecdesia. In malp
tria notamus, fructum, umbram, et odorem. Unde

Eeregrini.a calore solis et labore ilincris fessi, nul-
m magis optanl arborem cujus umbra ab ardore
refrigerentur, et fructu et odore reficianlur, sic tide-
les, in ardoie hujus tormenti et itinere feasi ad
Christura confugiunt» et umbra confes.<;ionis ejus
refri^erantur, ejusque fructu , id est Eucharistia
reficiuntur, et odore bouitalis ejus fator vitiorum ex-
pellitur, Et ideo quia talis est desiderabam eum et
sedi, id est quievi aestus tormentorum et saec^iares
laboresdevitans. Subumbraillius quemdesiderabam
sedi, idest fnictus, idest eucharistia» dulcis gui-
iuri meo, quia sicut guttur carnalia , ita cor sapit
spiritualia. Si qui autera ita remoti sunt, ut jam
aspe^tiis hominum aufugiant ut piures eremilaB , et
eucharistia non fungantur corporaliter, sed spih-
tualiter, tamen fide ot spe utuotor. Introduxit me

tet« sic fidelis in foramioibus lateris Ghristi pooit 3 rex in ceUaiia, Ac si dicat, quia ad eum confugi.

sedem, et sic diabolum peiUt, quia lantaest sibi spes
ia eo qui pro se moiiuus eet, quod diabolus nullate-
nus posftit ingredi. Supcrrivulos aquarum versntur,
ut in aquis umbram accipitris prospiciens, acute ad-
ventum ejus declinet, et inde puliis suis polum de-
ferat, sie fidelis in ScriptuHs studeos, declinat ad-
venium hostts : unde et colligit seotentias, quibus
pultos potet. Gemitum pro cantu habet , sic fidelis
suis ei alienis ingemiscit deiictis. Iliii audiens laudari
se a Sponso, ait : 0 Domine, tu dicis me pulchram,
sed ecce tu solus oaturaliter es pulcher, dilecte mi,
in divinitate, et decorus in humanitate. £go vero per
te et tuos. Et qoia ego pulchra , ct tu pulcher, ine-
rito lectus noster^ id est scieotia : quoego et tu quie-
scimus, est floridui virtutibus. Kt quia posset fieri
nt flanle vento tentationis oitorera perdat virtuUun,
inqml.utfloscampi^ flante aquilone. Tv§na domorum
nostrarumeedrina^ la^u^ariacypressina, Tignasunt

inlroduxit me in ceilam, id est in beatitudinem vioa-
riam, id est obliviosam, id esl tanla donavit me bea-
titudine, ut peoitus praeteritorum obliviscerer velut
ebrius. Ordinavit in me chariiatem, id est omnes
ordines cbaritaiis posuit in me, videlicet ut proxi-
mum et Deum diligeram, et inimicum propter Deum,
ne dubiuirem pro salule fiiiorum mortis subire pa-
tibulu m . Fulcite me floribus. Ac si dicat, quia charita-
tem me fecit babere, ideo vosdiligo, et quia vos diligo
fulcite, id est impjete me io numerum perfectorum,
floribus, id est virtutibus. Ac si dicatur. Ita abundate
virtutibus, quae vos sustineant, ut sitis digni partici-
pea fieri donorum Dei in Ecclesia , ei ita operamini
ut ipsa yos v^estiat a frigore iniquilatis. Hoc autem
vobis dico, non pro terreno commodo, sed quia pro
amore larigueo, id est iotolerabiliter diiigo eum qui
ordlnavit in me charitatem, quiA etiam inimicos oos
jussit diligere, cui vos coojuogere oilor. Et quia eum

Mipertor pars domus, quae pluvias repellit, per quae q tantum diligo, ideo iceva ejus sub capite meo^ id est

^. ■_._.,:_• _..:r--.i_.: u :„i _. sioistra ejus sub capitc, id «st sub meole mea , quBB

est caput cogitationum. Ac si dicatur. Omoia terre-
na qusB in crealuris sunt Dri debiliora, quemadmo-
dum sinistra pars in homioe ad comparatioaem dex-
terrae, eruutsubnaentemea, idest mens mea despiciet
ea. Et dextera iUius^ id est caelestia araplexabitur
me,id est quidquid in hoc muodo fecero ad respec-
tum coQlestium erit. Ac si dicatur. Non tantum ego
hoc vobis suadeo, sed i^ vobis dicit.

VkR"*. 7. — Adjuro vos, fllias Jerusalem idest alligo
vos, per capreas cervosque camoorum, id est per
fideles in ficelesia cooversantes. m fiuscitstis et ne
commoveatisa quietementis, id est ut sitis obedieotes
magistris vestris. Dum autem fidelibus non rebeJIi-
bus pnedicat» quasi in lecto quiescit. Vel si ad
horaoi repellalis, noR tameo evigilare facietis , id
est ex toto cooturbetis dilectam meam, idest spoo-
sam meam, guoadusque ipsa veUt, scilicet vos oorri-
j> gere, idest quod diu in vut»is displicuerit, quod sit
^digoum correptiooe. Per hoc quod dicit , adjuro,
notamus eos eam volentes quibus prsedicatur ad
fidem saoctorua convertere. Noo enim valeret ad-
juralio per sanctos Dei ad infideles, magis quod si

3[uis pagaQHS aliquem per Jovem adjuraret. 0 filiae
erusaiem,sciIioet futune. lo ca|>rea quaUtor ootan-
tur, quse fidelibus ouoque conveniunt : Acutus visus
herbas eligendi saJubres, sic fideiis divinas eenten-
tias. De moote ad mootem ascenduot, sic fidcles
de virtute io virUitem. Gibum comestum rumioant,
fideles divinas senteatias intellectas ad noemoriam
reducunt. Si quando vulneratur, herbam dictamnum
comedit, sic fideles^ si quando sagitta diaboli percu*
tiuntur, ad Ghristttm recurruntet sanaotur. lo cervis
tria ootaotur. Serpeotes transglutiunt, el postea our-
runt ad fontem ; quo gustato purgantur a veneoo,
et pilis renovantur, fideles quoque, veoeno gustato
diaboJi, ad foulem Ghristum currunt, et piiis vilio-
rum AudAoitir* Cuoi fug«otur a caaibus coraibus

pnedicatores intelligimus, qui Ecctcsiam ab imbre
daemooiaeo tuentur. Pcr domos diversas, secundum
regeAeratiooes Ecclesias inteliigimus. in quibus di-
versi fldeles coadimantar, ut in domo diversa^paric-
tes : paries tectiim, fundamentwn cedrina, imputi*i-
biles, id est iodefieienCes sunt, qtiorum odor opera-
tiones fugaA ser^enlis, id est doemonis. Cedrus est
arbor imputribilis, cujus odor fugat serpentes . La-
(fuearia aosira, id est qui infra praddieatores sunt ut
eremilee, sieni laquearia, id est c^nelatum domus sub
tignis, illa siint cypressiiia, id est imputribiJia. Ac
si dicatur : Et si in praediootione non expellant dae-
mones, fide tamen et opere indefici<^ntes stuit. Cy-
pressns eet arfeor imputribilis. Cui respondet Spon-
sns.Vene dicis mc pulchrum, ideoqoe lectulum oo-
strum floridum, quia ego sum honor campi, id est
honor Ecclesise. Per campum ideo Ecclesiaro inteU
iigimas^ qutaqoomadnAodum diversi in oampo oa-
scuftiwr flores, sic in Eeclesia diversi fideles. Vel
campas est pilaoos et apertus, sic fides sanotorum .
CAPUT II.
TsM. 4 -6. — F^ga flos eampi H lilium cowvalliwn^
iJ cst iionor humiU«m qni irrigantur aqua praedica-
tionis sfiiUantis ab utroque monte, id est Veteri et
Novo Testamento. Etsicui ego sum lUium interspi-
nas, id e6t tormenta pangentia, et oon amttto odo-
rem, nc U\ amica mea es interfUias^ id est diversas
sedas, quse te pimgunt ot spinfle; Au tamen nilorem
virtutum tenes. Vel ita :£go tlos partus, quia sicut
flos sioe mistione erailtitur, sic Christus sine semi-
ne, kl est campo inarato, id est eb intemcrala Vir-
gine procrei^us est. Bt iilium convallium, id est
gloria et decos humilium parentum. Sicut enim
nlium sum ioter spinas, id est tutores, sic, tu amica
mea debes osse intcr filias pungentes. Et ipsa plura
si paiiar, ad te , conftigiam , cajus fructu , et umbra
rebciar, et odor-e. Vel ita. Non est mirum si hono-
rem inier spinaa fvtinoo, quia iu me ausliiies* Skut

521

HONORII AUGUSlObUN. OPP. PARS H. — EXEGETICA.

528

super tergum positis , per spinas faciunt sibi Yiam,
ul ibi impetum eorum oevitent, sic fideles cornibus
virtutum super fragilitatem carnis positis , devitant
minas tyrannorum. Mutant pascua, in unum con^re-
gati quasi agmen faciunt, et sic praecedens unus-
quisque caput sequentis supportat ne deflciant ,
propter onus cornuumf sic fidelis si viderit proximum
e^ere necessariis, supportat eum, alimenta praebens
eiy ut sanctus Nicolaus illi qui stupro iilias desti-
naverat. Si viderit eum pcenitentia peccatorum
gravari, allevat eum, partem in se recipiens.

Vers. 8, 9. — Vox ailecti mei. Ac si dicat : Ista
vox quam modo dixi, non est mea, sed dilecti mei.
Tunc enim nos adjuravit, et omne genus humanum
quando pro nobis redimendis dignatus est camem
suscipere, et mortem subire. Quis enim lam durus,
lam lapideus est, cam sit ralionabiiis , si noverit
Deum tanta pro servis passum , qui non cogitet se
monitum fuisse ad patriam unde est oriundus rever-
ti. Quasi ipse Chrislus voce sua locutus e.sseiiEcce
vcniet ifte. Ac si dicatur ; vere hoc modo locutus
est. Nam ipse venit incarnari, et adventus ejus valet.
Ac si esset locutus , si rationabilitatem habueritis,
Saliens, id est venit ut sallus suos ostenderet, sciiicet
de cobIo in uteruro, hinc in crucem, et reliqua. /n
montibuSt id est in apostolis, sed nos minores quasi
colles transiliens, quia pro parvitate intelligentiae
non pleniler sallus suos novirous, ut apostoli quibus
secretacoelestiapaiuerunt. Similis estdilectus osten-
sione, quaJis venit in prsecedenti versu ostendit, per
quos vcteres, qui pleniter adventum ejus noverunt, et
pleniter testimonium adventus ejus perhibere potue-
runt. Nunc enim quia sapiens ct velox in destituen-
dis peccatis,et faciendis miraculis,in caprea discre-
tionem , qui fuissent eligendi , qui non , in hinnulo
velocitatem, qui parentibus velocior est in cervis,
patriarchas, de quorum progenie apostoli, et ipse
Christus secundum camem natus est, accipimus.
Vere ipse erat velocior, neque enim levita, neque
sacerdos semivivum qui descenderat a Jemsalem in
Jerichoavulneribus sanaverunti donec Samaritanus
eum in jumentum |>osuit, et stabulario commisit.
En ipse stat. Ac si dicatur : Quandoquidem vos
adjurat ipse, bene suis et ipsi obedire debetis; quia
ipse stat {>ost parietem , quia ipse moratur ad aes-
truenda vitia nostra, quse sunt quasi paries inter
nos et ipsum , et lioc est dictum ad similitudinem
alicujus principis, qui cum vult alicujus civitatem
intrare, stat juxla muros tam diu, donec interpellat
eos respiciens per fenespram, Cujus gratia noi»tri
miserta est, per fenestras id est per prsesentia mi-
racula , quia sicut fenestrae domum illuminant sic
miracula Christi corda hominum. Quod ven> dici-
mus praesentia, non habemus auctoritatero verbi,
sed per hoc quod sequitur, notamus prseterita. Et
bene respexit, quia non tantum pi-aedicavit, sed mi-
raculafecit, ut qui nobis nolicnt credere, saltem
miraculis acquiescerent. Tanta enim attentio reme-
dendi nos erat in eo per cancellos, id est per prae-
teritos Patres, videlicet Moysen et Aaron et caeteros
nobis multa miracula promisit, qui Ecclesia; prin-
cipium fuemnt, velut cancelli sunt templi.

Vers. <0-17. — Endilectiis meus toquitur mihi,
id est in iliis praedictis vobis dicit , hoc est mihi ut
vos ad fidem ducam . Surge, id est propera, terrenis
posthabitis; propera absque dilatione amica mea,
columba mea, in fide, formosa mea in operatione,
et venU id est fac alios venire, quod potes benefacere.
Jam enim hiems^ id est frigus iniquitatis, transiit;
imber, idest persecutio tyrannidis abiit et penitus
recessit; floreSy id est initia virtutum apparuerunt^
id est incipiunt bene operari, quod est signum vir-
tutis in terra nostra sed futura, quicunque se colunt
vomere correctionis pro spe aeternae retributionis.
Tempus putationis, id est ut amputentur praedicatio-
ne superHua, si qua in eis maneant. Vox turturis au-
dita est in terra nostra. Ac si dicatur: Vere tempus

A est, nara audivit priedicationem meam. Christus se
turturi comparat propter castitatem et gemitum vo-
cis. Ficus, id est Judea hactenus sterilis, protulit
qrossos suos, id est bona opera. Vineoe^ id est gentes
futurse vine» florentes in opere, dederunt odorem
suum^ id esl famam bonae operationis.Sur^e, prope-
ra, amica mea^ columba mea, propter interposita re-
perit superius dicta. /n foraminibus petrm^ id est ia
vulneribus Christi. Quidquidpraedices de vulneribus
Christi, ne exeat quin de illo loquaris, qui sunl libi
in hostes, ut foramen petrae, columbae est in serpen-
tes. In caverncemacerias, id est in custodiaPatmm,
quia multi prophelae ad unum tendunt, ut multi la-
pides ad parietem construendum. Ostende mihi fa»
ciem tuam, id est mentem tuam, quia ut homo in facie
aspicit, sicOeus in corde. Ac si dicatur : Ita sit meos
tua pura, ut digna sit in conspectu meo. Sonet vox
tuaM est prsedicatio tn auribus meis^ idcbltalis sit
ut digna a me exaudiri. Vere si prsedicaveris, a me

B exaudieris, et faciem tuam videbo. Nam vox tua
dulciSf et facies tua decora. Capite nobis vulpes par-
vulaSy quofdemoliunturvineas.Ac si dicat : Tu qui-
quidem praedicabis, sed cavendum est ne haeretici
praedicando te decipiant , et hoc est quod dicit , ca-
pite, id est intercipite sententias eorum, ne quid ba-
beant contra miscere. Vulpes, id est haereticos» pro-
pter astuliam , parvulae, quia se humiles fingunt.
Quae demoliunlur, id est corrodunt dente deceptionis
vineas, id est Ecclesias, et cavendum est. Nam vi-
nea^ scilicet futura, floruU^ id est jam incoepit bene
operari, et dilectus m^us loquitur mihi^ et ideo illi
obediam donec aspiret^ id est refrigeret nos a labore
mundi dies, scilicel judicii, et inclinenturf id est
transeant umbroe, id est terrena.

Et ut obedire tibi possim, ut ad effectum perve-
niat, respirety id est appnreit te mihi in auxiiio ad-
esse. Sed <|uod dixit revertere, notandum est quas-
dam praedicationes non exaudissc. Tunc enim vide-

Q tur Oeus abesse, quando auditores indurari non
acquiescunt. Similis esto capreas acutum visum ha-
bens, hinnuloque cervorum velocius miracula fa-
ciens, et genus humanuin ab hoste redimens, id est
ita venias ut citoeligasquisunteligendi. Supermon-
tesBethel, id cst nos protegas qui sumus montesOei,
id est praedicatores in donioDei. Beth enim interpre-
tatur domus, vel Deus. Domine, tu debes reverti ut
per me praedicatio tua repleatur^ quia nisi quis prae-
dicet illis, non poterunt converti magis quam ego
potui. Sed quia praedicalores me invenerunt, ideo
conversa sum. Et hoc est quod narrat.
CAPUT III.
Vers. i-5. — In lectuio meo^ id est eram in le-
ctulo, id est in terrenis divitiis in qiiibus dormivi a
bono in peccatis. Pernoctes, id est per pa^anosau-
ctores, qui ad inferni noctem ducunt, ouiBstvi^ id est
imitando exempla eorum^ volui jungi Deo, a quibus
nomen Dei audivi, non viam quae ad eum tendil,

r\ auem diligit scilicet anima mea^ id est intentio mea.
Qusesivi iUum. Ac si dicalur, saepius pro nimia af-
flictione, etnon inveni, id est non potui habere noti-
tiam osculi sui super illos. Et ideo proposui mecum
dicens : Surgam a lectulo vitiorum, et circuibo ctui-
tatem, id est nitar imitari dicta ei facta illomm qui
sunt in civitate, id est in Ecclesia. Quia sicut civitas
circumdata est muris et magis culta m urbanitate, sic
fideles in virluttbus colunlur, quibus tutantur : Per
vieos etplaieas, quae circumeunt civitatem, id estcir-
cuibo civitatem, ut quem diligit anima mea quaeram
per vicos, id est martyres, qui acriorem ducunt vi*
tam. Per plateas, id est confessores et caeteros bo-
nos,qui latiorem viam habent, id est imitando eos.
Quassivi illum, scilicet per noctem, et non inveni.
Repetita est causa superius dicta. Ideo autem istos
imitor, cum per auditores, id est, libros gentilium
non perfeci, quidi invenerunt me, id est prsedicave-
runt mihi vigiles, id est praedicatores, qui vigilanl
ad cuslodiendam dvitqtem, quibus dixi : Num quem

529

EXPOSmO IN CANTICA CANTIC. — APPIiND.

530

diligiianima meavidi»Ht?Xc si dicatur : Priusquam A et sapientes, tales videlicetinquibns filius horoinis

illis' crederem, perscrulata sum si tales verbo et
opere quod vidissent, id est habuissent notitiam Dei
vivi. Paululum cum pertransissemeos quasi perscru*
tata sum eos, didici errorem meum per illos eiuere,
et cum pululum pertransissem ab errore meo,
per eos, id est praedicationem eorum. Hoc autem
dictum est, et sxut diceret, transitum feci de loco ad
locam : Inveni quem diligit aima mea^ majorem
ardorem bene operandi habitu, vei majorem scien-
tiam, et quia eum inveni et meo desiderio et osten-
sione vigilavi, tenui eum, id est a memoria mea
nnnquara postea dicessit, nec^fimi^tom.don^c tn^ro-
ducam^ id est manifestem eum pnedicatione mea,
m domum, id est in nationem gentium, qu» eat ma-
ter mea eamaliter, et non solum in gentem scilioet
introducam eum,sedet<n euMculum genitricismeof,
id estin cor quorumdandegentibus, quisuntgentes
camaliter. Per cubileideo cor intelligitur, quia, sicut

caput reclinaret. Ascensum purpureum^ id est cni-
cem Christi, cojus exemplo fierent purpurei, id est
martyres, propler ruborem porpureum notamus,
aanguinem quo ascendunt in Jerusalem. Mediacka-
ritate constravit^propter filias Jerusalem, id estor-
dinavit lectum media chantate, id est ut alii pmler
marlyres ascendant, et hoc propter filiasJerusalem,
non propter filios, id estpropter raoiles, (fuimart^-
rium sufferre non possunt. Uic Dei misericordn
notatur, qui non omnes martyres jubet fieri, sed et
illos qui sunt lectus ejus, charitatem jubet mediam
habere, id est communem martyribus et cseteris.
Egredimini, Ac si dicatur, Cum lalis sit Salomon,
egredimini ab errorevestro.e^ videte, id est Sahmo-
nem esse, cognoscite Regem regum, et Dominum
dominantium. Vos fili» Jerusalem, si cognoscitis
Regem vestrum, eritis cives ejus, vos positfle india-
demate, id est in memoria ejus, qui f uit causa coro-

in cubili membra ita incorde cogitationes versantur. g ns sibi devicto hoste, et pnedareducta. Quodsilicet

Vbrs. 5-9. ^ Adjuro vos, filUBJerusalem, Christus,
andiens effecturo geniilium in convertenda Judaea,
adjurat ipsos convertendos ne sint rebelles. Vel ipsa
in geotilitatem, ne aliquam vim faciat quibus predi-
eat. Quas ista quce ascendit, de virtutein virtu*
tero, sed hactenus per desertum, id est per gentili-
tatem, hactenus a legedesertam etmiraculis divhiis.
Sieut virgula fumi, id estrectaminvirtutibus^^ttmi,
id eat bonarum operationum, ex aromatibus, id est
confesRoris MtrrkcB^ id est martyrum thuris, id est
confessorum, et universifulveris, idest omniumbo*
norumqui contemnterjejuniis, persecutionibus, ut
pulvis, et pipmentarii^ id est Christi, qni conficit
virtotes nt pigmentarius species* Hoc est dicere :
Ipsa est virgnla, id est recte tendens ad alta, quee
rectitudo est habens famambonse operationis,ethoc
secundum omnes partes, videlicet martyres, confes-
sores, et certos bonos, ex quibus omnibus cseteros
Chriatus quasi aromata conficit. En lectulum, scili-
cet EEccIesia gentilis respondet dicens . Non est mi-
rum si talis sum. En lectulum Salomonis, id est mei,
ulM vems Salomon caput reclinat, Sexaginta, id est

2ni custodiunt sei opera misericordifletvisitare in-
rmos, veatire nudos, sitientes potare, esurientes
cibare, et caetera quse in Evangelio leguntur, quique
servant Decalogum mandatorum, id est perfecti, et
fortes, id est perseverantes, id est ex fortissimis
Israel, itasuntperseverantes ut perseverantissimi^ in
omnibus Deum videntes. Ambiunt, id estnocte et die
vigilant, ut iectum custodiant, id est se etalios. Om-
nes tenentes giadios, expositio est quam arobiont,
Gladios, id est verbum prsedicationis, quia occidunt
homines in boc quodsunt occidendi, ctquiaquidam,
etsi sciant, non tamen apti, dicit ad bella viiiorum
doetissimi. El quia restal ot cujus vita contemnitur,
prsedicatio qooque coniemi\SL\\ir,2nl6'\i et ensiscujus-
que^ id est vigilans custodia, super femur suum, id
est carais concupiscentiam, quia in femore oritur
libido. Et hoc propter timores nocturnos, idestoc-
cultas insidias diaboli quee ducunt ad noctem, et
guoroodo aliquis ad lectum illum provenire possit,
id est ut sit ipse lectus, ostendit. Ferculum, id est
mensa, in qua debemus refici, ut postea quiesca-
mus in lecto, id est Scriptura, silfi, id cst hono-
rem suum ; rex Salomon, id est, Chrislus, de lignis,
id est dethuris, Libani, id estcandidomm.Libanus
interpreMnr candidatio. Et hoc est dicere : Ad ho-
norem Christi factae sunt Scriplurse de vitis patrum,
ut illos imitando ascendamus ad lectum .

Vbrs. 10, i1. — Columnas fecit argenteas, id est
Velus et Novum Testamentum fecit lucem et nito-
rem eloquii coelestis, quibus inniterctur Scriptura
Patraro, quia, nisi affirmarentur gesta Patrum non
discrepare a praecepto Novi et Veleris Teslamenti,
stare non possent. Beclinatorium aureum, id est
illos qoi et vitas Patrum et Novum et Vetus Testa-
mentum exponerent, fecitaureos, id est, charitativos

diedemate coronavit eum mater sua, id est sancta
Maria, in die, id est habentis in memoria diem de^
sponsationis ejus, id est mortis qua Ecclesiam sibi
desponsavit. Etin die loRlitios cordisejus, id est ha-
bentis diem resurrectionis, quse fuit laelitia cordis
ejus, id est apostolorum et retiquoram bonorum.
Vel ita : In diademate, id est mementote passionis
quando spinea corona apposita est sibi, qua coro-
navit eum mater sua, id est Judsea et in die despon-
sationis, id est nativitatis, quia cum eannem assum-
psit, Ecclesiamsibi desponsavit. Quodsequitur,8icut
scriptum est :

CAPUT IV.
Vbrs. i-3. — Quam pulchraes,amieamea, Chri-
stus audiens nimium affectum ejus, sic eam laudat
per singula. Quam pulehra es, scilicet in opere id
est in virtutibtts, amica, cui qnaeounque audivi a
Patre nuntiavi, quam pulchra es, sieilet in opere.
Oculi tui, id est provisores tui, eolunUwrum,
id est snnt columbse^ septem dona sancti Spiritus.
Absgue eo guod intrinsecus latet, et cum appareaot
exferius virtutes. Capilli tui, id est molliores, qoi
adhserent, ut capiti capilli, sicut greges caprarum, id
est asoendentes de virtute in virtutem, scilicet per
gregero concordiam notamus. Quas aseenderunt de
monte. In hoc quod sunt montes.videlicet. Galaad,
idesi acervus testimonii, id estomnes martyres.
Martyr enim testU est. Galaad estmons in quoJacob
et Laban congesserunt acervum lapidum, id est te-
stis foederis. Dentes tui, id est pnedicatores, qui
vitia contemnt, sicut greges tonsarum, id est tonsi
ipsi a supertluilafibus ut oves a pondere lanae et
sordium. Quw aseenderunt delavaero, id estdeba-
ptismo, id est de hoc quod suut baptizali aaoende-
mnt ad montem virtutum. Omnes scilicet tui sunt
gemellis fetibus, id est in dilectione Dei et proximi,
et sterilis non est inter eas, qoi opus bonumnon fa-
ciat. Sicut vittacoccinealabia tua, id est prsedicato-
res tui Veteri et Novo Testamento, scilicet verbo et
opere, concordantes sunt vittascilicetconcordantes,
ligantes praedicatione fideles Christo capiti suo. Qui
et sunt coccinei, id est rabei sanguine martyrii, id
est alios docent et inse martynum snstinent, et
hoc probat quia ipsi sunt vittse ; quia cloquium
dulce. Neque enim oculum pro oculo exigis, se«l ini-
m\cumd\\i^ere. Sicutfragmenmalipunicigenastua:.
Et quia vilia devorant, sed exterius martyrium su-
slinentes. Sunt autem alba in multitudine virtutum,

?[uia pomain Africa exterius sunt rabicunda,sivero
ragantur interius, sunt alba, et granala, per qufle
notamus multitudinem virtulum. Absque eo quodin-
trinseeus latet, expositum est superius.

Vebs. 4-7.— Sicut turrisDavid collum tuum^ id
est praedicatores tui, quibus minores copulantur
Chrislo, aquibusverba prsedicationis trajiciuntur in
membra Christi. Sicut turris David, id eat incxpu-
gnabilis defensio ejus qui est manu fortis, quia et

5di

HONORII AUGUSTODDN. OPP. PARS II. — EXEGETICA.

532

mililes 6ui bostem diabolum effugant. Qu(b adi/icata A rnm, ii est fama tuorufn operum quibus vulnera

est cwn propugnaeuliB, id eAt tinnts seiileiiths quibus
expugnetur, repellatur. Mille clypei, id est, intiott»
bone operatiooeSf quie fideles protegnol ut clypei,
pendent ex ea^ id est iaterius apparent. Omnit ar*
fnatura fortium, id est omnes booffi operationes,
omnes senientiae tales sunt, quibus fortes pugaare
et taeri possunt. Duo ubera tua, id est doctores qui
maaifesiant spiritualem intolleolum duarum litiera-
rom, veteris seilicet et novse sunt sicutduo kinnuU
capreasgemeUi, id estsecundumulrumquevelociores
in corofnendo comparantes. CapreflB, id est Patrum,
qui descripti erant in eligendo bonum et recusando
inalam, et de virtute in virtutem asceudentes. Ge«
meili, id est coneordantes, guipaeeuniurin /tiiu, in
eandidis virtulibus, donec aspiretdie» etinclinentur
umbrof, vadam ad montem murrhm, Ac si dioatur :
Cum talis sit ut dixi, vadamaamontem, id estappa»
rebo per roiracula esse in te qui es mons myrrhag

diatioli sananlar supet omniaaromata carnaiia. Fi*-
vu$ distillans labia tua, id est pr«dicatofes tui in-
nova et vetert litlera consonantes, ut labia tua,
ad invicem sunt. Favus distillans, idest ftuentes.ei
talis est eoram praedicatio. Mel, id est iortis predi-
eatio, et lae, id eat suavis. Mel enim non datur in-
fantibus, sed lao* Sub lingua tua^ id est in corde.
Et odor^ id est fama vestimentorum /uorufto, id e&l
bonorum operum, qua) vesliunt corara Deo, sicut
odor thuris^ qui omnem fetorem expellit.

VEaa ta. >- Hortus conclusus.sorormea.sponsa^
quasi dicat : Ideo ad te vadam, quia polero in tede-
lectari, qui es bortus, JdeatrepletarouUisviriulibus,
Gonclusus oircumquaque clave virlutum, ne quis bo-
Dusegredi, aut raaius ingredi possil, hortus oonolu-
sus vlrtutitniB et operationihus. Fons^ id est queDi-
admodum fons irrigatloUim bortum, sic fons bapti-
bmatistotam Ecclesiam. Fons, id estin illaEccIasia

id est martyrii, qni royrrha ungebantur corpora Q est baptismuSf n^na^uf crucis signaculo. Emissio^

mortuorum, ut incorrupla servarentur, sic marty-
rinm non corruptum servat iideles a tentalionibus.
Et ai coUes thuris, id est ad confe^sores, quia, et
si noB sint tam alti ut martyres, tamen vila corum
redolet ut tbus. Ac sio dicatur : Elio martyribus et
in coufeacoribus miracula ostendam, et non lantum
quod ea martyr et confessor; sed quia tu pulchra es^
et seeundum minores amica mea^ et maeula, id esi
intermiasio bene operandi non est in te, quia fidelis
eum dorroiat Domino dormit, sive comedat Domino
comedit. Bt hoc estdictum ad similitudinem lori-
cse, ubi foramina annulorum maculse vocantur, perqusB
minimumferrumquem pernimpit^sedopera fidelium
adeo sunt assidua, ut nullatenus perrumpti possint.
Vbhs. 8-11. — \eni de Libano» Ao si dicatur :
Cnm cgo te tantum diligo« venit id est persiste, ila
utte et aiios exoolendo, utcursu consumroatoettide
servata tandero in ieterna beatitudine recipiaris. De

nes ttuB, Ac si dicat : Tu talis es, sed illiqui praedi-
catione convertuntur, quasi emissiones, id est vir-
gulfie, qna ad radiocm magnarum arborum pullu*
lant, erunt paradisus, id est delicise malorumpuni'
eorum, iH est martyrumt ^t erunt emissiones tu»
cum pomorumt id e»t confessorum fructibus^ id est
quos ipsi oonvertent, id est tales erunt in quibua
delectenturmagistri eoruro, videticet et martyres et
confessorea. Ideo per omnia confessores aocipirous,
quia prius dicit punica, postea poma. Absolute dioit
erunt iUe emissiones Cyprus ottfniiarifo. Gyprus est
arbor in iEgyplo, cujus fruclus cum oieo coquitur,
et tilregale unguentum, sic fldelishujus mundi te-
nebris exiens, emittit fructum donis sancti Spirilus
coctum. Unde Cbristus qui est Rex ivgum ungitur.
Nai*dus est arbor humillima, tamen odorifera, ita
fideies humiliter habent, reddunt tamen odorem
bonsD operationis . Nardus cum croco, id esthumiles

Libano, id est de candore viriutum. Sponsa meat q martyrium sustinenles. Crocus enim herba est rubei

qnia filios mihi nutries. Quod ter dicit veni notan-

dum est; quasi dicat veni in pueritia, ut Joannes

BaptistaetNicoIaus, veni in juventute« ut Martinus,

teni in senectule,utJoaonesevang6li8la. Venisponte

et coactus infirmitatet et de purgatoriis locis* Coro-

nnberis, id est ita venias ut dignasiscoronagloriae.

Decapite Amana^ id esl pr»dicatione tua couver-

tentur, qui sunt capita iniermembradiaboli. Amana

monseslj et interpretaturnoc^iirna avis^ id est dia-

bolus qui circumquaque hominibus occullas ponit

insidiasvigilandOiquasi in nocte, id est in obscuro.

De vertice Sanir^ id est de iilis qui superiores et al-

tiores videri volunt interne» quia Sanir interpretatur

Deus vigiliarum^ id est diaboluS) qui invigilat ut

quosounque devoret. Et Hermon aui anathematizant

peccata suh pcenitentiam agendo. Hermon interpre-

XhXuranathematijuins. Etde cubilibus^ id estdeillis

in quibus leo quiescit, id est diaboluspropter crude-

litaiem. De montibus^ id estde illisqui sunt monles ^ chra est conjunclio arborum' cum ungueutis,

inter pardos,idest hsBrelicos, qui glorianlurdesecta ^ eum carnem a lascivia refrenamus,

sua ut pardi decoloris varietate. ViUneraUi, quasi

dicat: Rogo te venire, quiadiligo nimiumle. Diclum

ad simililudinem emaulium, qui sagiLla amoris vul-

nerantur. Soror ntea, il est cohseres spotisa propter

nutrituram fiiorum. Vulnerasti ct^r meum repetitio

amoris. In uno^ id est in unilale tidei, oculorum^ id

eat provisorum tuorum, et in unOy id est in unitate

crine, id est orinium, quia plures unius, id est audi-

torum, coliituis idest pra^dicatorum luorum, id est

propter uniiaiem praedicatoram tuorum et uni-

tatem audiloruiny qui circumdant praHJicatores ad

audiendam prcedicationem, ut crines colluin. £l

idi^o ^xw^ipulchrmsuntmammcetuceM estilli quinon-

dum satagunt ad prfledicandum, et in quibus spes

tantumcst,sicut in mamffiis spes e t lactendi. Soror

mea, sponsa tnea, et pulchiora sunt ubera tua vinOt

id est perfecti preedicatores tui sunt meliores vino,

id est saeculari acientia» Et odor unguenterum tuo-

coloris, significans martyrium. Fistula et cinnamo'
mum. Fistula est arbor duri corlicis, qui contritus
bibitur, et sanat viscerai sio fideles in carne contri-
tionen patiuntur, qu83 in anima sanat. Cinnamo-
mum est radix cincrei coloris, et interpretatur im-^
maculatus, et signiiicat illos qui per poenitentiam
fiunt immaculati et repulatione se faciunt viles ut
cinerem. Cum universis lignis Libani. Omnes nilore
virlutum candidati et validi. Ac si dicat : Omncs qui
percyprum etnardum, etc, designari possunt, per
te convertentur, id cst qui praeter islos boni signi-
cantur. Myrrha etaloe» Per myrrham passionem
martyrii nolarous, peraloe quaa iiigusluamarissima
est, inlerius vero recepta sanat afnictionem carnis,
jejunando, vigilando, et caetera notamus, quaa dum
iiuul aspera et intolerabilia videntur, aedlamenani-
mam intrinsecus sanan t.C«momnr^Uj pigmentariisy
id est cum omnibus douis Spirilus sacc i. £t pul-

quia
coosequens est
ut majora dona Spiritus sancti rccipiamus.

Vers. 1 5, 1 6. — £( fons hortorumpuieusaquarum
viventiumt qucs fluuntimpetu de Libano. pescripsit
emi&sioncs futuras, nunc autem unde irrigantur,
videlicet a fontebaptismatis, qui est fons hortorum
Ecclesia;, undc tota irrigala est. Puleus aauarum
yiventium, per putcuro continentium profunditates,
id est mystcriorum, per aquas viventes donasancti
Spiritus, quae nunquam deficiunt. Et hoc est dicere,
fons baptismatis conlintt mysteria donorum sancti
Spirilus, quae (luunt, scilicet m subditos de Libano,
id est de candidatis viris et praBdicaloribus, impetu^
id est nullo vitio obstante, ia est ilapIf^niterSpiritus
sanctus per praedicaiores operatur in auditonbus ui
nullum vitium queatresistere. Surge, aquilo,el veni^
auster^ ac si dicat : Cum lalis sit hortus meus et U-
les emissionesfuturffi ; surge ergo aquilo, id cst tu
Satanas in frigiditatem, id est qui infrigiJas mentes

533

hominum a fervore chariletis. Surgc, id estpreppa-
ra le ad impugnandum meos« et veni, id eM inmem-
bris tuis infer lormenla eis. Auster, perfla hortum
meum^ id est sed tu Spiritus sanetus fla perhortum
meura, id est inspira meis ne deficiant in tribulatio-
nibus, et fluent aromata illiuSy si perseveraverinl
passi, tunc diffamabunlur eorum bona opera. Vel
ila, ac si dlcat, lales erunt emissiones tu*, ut hoc
fial. 5urge, id est recede, aquilo, qui horto meo
insidiaris, et veni, au?ter, sancte Spiritus perfla
hortum meum, id est inflamma illos qui sunt ftiluri
hortui mcus, et tunc fluent aromata.
CAPOT V.

VsRg. 4,9, -* Veniat dileetus meui in horium
«liiifit.Sponsa a dilecto selaudariaudiena, aicejusad-'
ventumadoptai : Quoniam tales emiasionea roeiesunt,
et boc per me fleri non poleat, veniat igitur dile-^
ctns meus in me, hortum auum, id esl ostendatper

EXPOSITIO IN CANTICA CANTIC. — APPEND.

m

A ilerum snBcularibus, dimiBsapmdicatione , cam ipso
dicat : Aperi mihi, soror mea. Laii pedes meoi^ id
esi meliori intentioae operom eoram, ut taatum
non verbo, sed opere bonitatis exemplo dimiitando.
ViRs. 4, 5. — Dileetus meusmint manumiuam.
Ac si dioat : Bena poiero prcdicare, quia dileoiua
raeus misit, id est imraitiet manum auam in auxi-*
lium meam. Perforamen , id esi auditorum aaroa,
id est ipse feciet ul ipsi libanter auacultent per fo«
ramcn, scliicet iaterum auorum, id eat cum ipsi au*
dient me pro redimendo bamano genere ease pas-
sum, compungentar. Et ventermeui, id estmomo-
rea mei intremisoeDt pro peccaiis luis doleniea. Re*
spicientes ad tactum ejui, soilicei auxiliuffl ejua.
Ideo iurrexi id eat surgam, aperire scilicei oorda
iidelium diiecto meo. Manui mem^ id est ideo bene
potero prsedicare, quia auzilium sponsi adest, ei
ideo quia vita mea non esi contemnenda, quia hoo
eai quod dioit : Manuimem, id eatoperationes masBy
miracula se adessemihi in pr®dicatione. Vt eome^ -a iUllaverunt, id esi, emittendo oatendere myrrham

dat, id est delectetur in /y«i!ti&u«pamorMmauonim,
in est super nos, qui somus poma sua, ao quaerai
taies qui fiant horlus ejus. Christus adventum suum
sponsiB promittit dicena : Rogas me veoire et e^
veniam. Unde sit tibi nignum, quia effOoUmt^nitn
hortum meum, id eat in primittvam Ecdeaiam, aic
in te veniaro, oum aia ioror meaet iponsa, Meaui
myrram meam, Ac si dioat : In his roiraouia oatan*
dam. ei tandera messui, id est quasi manipulos ool-
legi m faortum myrrham meam, id esi marlyrea
mtWyrumaromatibui, id esi cateris eleotis. Comedi
favum eum melte meo, ao ai dicat : Non immerito
reoepi eos, qnia piwdioatio eorum et minor et maior
delieiaa mihi erat, et hoo est quod dicit, oomedi fa*
vum, id est preedioatorea, cnm melle, id eat forti
prfedioationu de me facia. BM^ idem esi quod co-
roedi, vinwn^ id eal prsedioationem, et hoc est dicere,
ad illos veoi per illos miraoula ostendens, id est,

per setemam vitsB beatitadinem reperi, quia vit« et p duro poteai inielligi (oius, el a roa coropreheadi, et
roihi placuerunt. Sic et te, ailegi^ ^ hoc eat quod dicii, atque tramierat, quia nulli in

id est in opere meo possunt percipi, quia, ai neeease
sit, mortem non recusabo pati. Digiti mei, id est
discretio, pra^icationis meai, plenimtfrrhai id eai
charitate. Myrrha eoim unguentnm, unde noiamus
dona aanoti Spiritus, aed addii profta^tima ; unde
intenigirouB charitatem, quia probaiisaima virtuium
caateraruro, sed quia in aepulcris adhibetur, posau*
mus BOtare se velle dieere taniam aibi esse ehariia-
iero cum discretione pnsBdieationis, ui non dubitei
pro salute aubditorum mortem subire.

Vbrs. 6, 7. ^ Peaulum oitii mei acilicei univer-
salem Eoclesiam dioit. Aosi dicat:Ipaejubetaperire
qnid faeiam, unde esi signum mihi quod olim aperui
peaulum, id est olausuram ottiimei, Id est roentem
illoium qui sunt modo mei. At ille deeiinaveratf id
esi ego aperui dilecto meo, aed hoo nonaineauxilio
ejua, (]uia ipse declinaverat, id eat de ccslo deaeen*
deral m me , aiqae transierat. Ac si dioatur : Non-

prsedicatio oorum

time oeriaveris, in leterna beatitudine reoipiam. Co*
medite amiei et bihite, Ac si dicai : Ggo ad voa
veniam, aed vos amici id eat praadicatores , quibaa
omnia revelavi, ita prsBdicate ui possitis comedere
eos, id esi deleciari in illia quibus predicatis. E'^
bibiie, idem esi quod ooroedile, sed ad minorea per*
iioent, quia infantea non comodunt. Et inebiiamini^
chariiiimi. Ita sitis verbo praedicationis intenti, ui
quanlum ad vos sitis obliviaoeotos laboris et pas-
sionia vestree. Ego dormio, Sponsa audiens admonl-
iionem aponai reapondet : Sponsus meas hortatur
me ad prsMlieationero, sed ego dormio, id esi ab
omnibus ourts quiesco. Et ne intellifferetur carualia
dormiiio, dicit : Cormeumvigilat, id est iiadormio
a terrenis, ui in lege Dei roediter die ac noce. Yox
dileetimeipuliantii, id esi icleo ad priBdicatioaem
vigilo, f|uia bas eai vox dilecti mei pulsaotis, id eat
roonentis, id est qula ipae sponsun monet, dioens :

hao viia plena visitatio Dei ooncediiur, ideo iransirc
dicitur, id oM in fuiuro pleuius videndo oaiendit.
Anima meaiiquefaetaeit, aesidicat, iJeoquiaipse
in me declinaverat, aniroa mea, id eai miserorum
roeorum, liquefacla est a duritia iniquiutia per
calorero Spiritus sancti, id eat postquam illispraMli-
cavit cittus acquieveruni, ei hoc esi quod dioii : ut
locutui eit* Postquam praedicavi, dilecio roeo attju-
-v^ikV^, qumiioi et non inveni Diii superius quia
transierdt, ei cfuia dixit sponaa transierat id eai
plenariam Divinitatis notitiam non habuit, quasiivi
per Soripturaa sanotas, oonata ad perfeciionem ve-
nire, sed non inveni, id est defeoi, Voeavi^ id esi
perseveravi inquirendo, et non respondit mt^i, id esi
nunquam iantum iaquirere potui, ut plenarie eum
viderom, ei ho*. ost diotum ad aimilitudinem, quia
cum inquiritur is qui fonti respondel, tune inveni-
iur. Invenerunt me. Ad hoo quod possit quaeri, quo*

Aperi mihi, id esi aufer roihi velamina peccaroiaurn D modo iUa cum esset in ocouito, et idolts subdita

a Gordibua ineredulorum. Soror^ id est cohasres,
amica, cui commisi decreta mea, eolumba doois
sanoti Spiritus repleta, immaeulaia sine interrois^
sione bonorum operum. Aperi dioo, quia caput
meum, id ost divinitas mea, plenum eit, id est oir-*
cumdata rore^ id e&i peraeouioribua, quoruro sen-
tentiae noclumaB sunt ut ros, qui dicunt ne in Deum
credere, sed obienebrati suntsententiis, daeinoniacia.
Et oineinni, id est qui futuri sunl m^, ita in chari-
tate devoti ut cinoinni, id est, contoiHi oapilli ca-<
piiia naei, aui adhaerebuni mihi, sunt pieni guttii
noctium, ia esi nocturnis seolenliis id esi qui jam
putantur membi*a Christi, neo non et illi qui,
quando eonvertebantur, male erant ieneutes senten-
tias perdidtionis.

Vbrs. 3. — Exipoliavime tunica meuy id estrespuo
omnem saBCuiarem curam, ui ad pr«pdicationem festi-
narem. Quomodo induar iUa% id eai implioabo m«

aperuisset corda aliorum . Chrislus respondet quia
invenerani me, soilioei in prasdicatione, cuitodes,,
id esi praedicaiorea, ^ut tuitodiunt ab hoste Hvita-
tem, ia eai Bocleaiam, p^rtfttfternti^, id eat compun-
ctionemhaberefaceront. Etvulneraveruntme, quod
magis est, id est pceniienliam mihi pecoatorum im-
posuerunt. Vel lia percusseruni cam dixeranl gene*
raliter : Quiounque peooaverint, et pQBnitentJam non
egerint, damnabuQinr. Volneraveraat, cum spirliufr-
raliter anusqaiHque aoelas carpebani. Pacta autem
praedioatioQO tulerunt, id esi deponere me feceruni
pailium meum, id est terrena quibaa oooperiebar.
Cuitodes murorum, id esiaanoiarumScripturarnm,
qui ut muri civilatem, sio eustodiunt £oclesiam. Vel
muri, id eat virtuies, quae quemlibet tuentur.

Vsas. B-t 0. -* Adiurovoi^ fitim, Ac si dical : Quo-
niam omnia vana ri^ cjtta amore contempsi, rogo
V09 videra ui ila operemini, at in «^ieribaa ve^ms

535

HONORII AUGUSTODUN. OPP. PARS II. — EXEGETICA.

536

noleacat me vobis praedieas^e, ita ut amor meus A Ejus operatores a bono opere nunquam cessant

quanius sit erga vos pro Ghristo, appareat, et hoc
est quod dicil : Adjuro, id est constrinffovos, filiae
scilicet futurse Jerusalem, si prosit quodinveneritis,
id est quoniam jam cognovistis diiectum per me,
ut annuntietU ei^ id est bona opera vestra ostendatis,
quia langueo amore, quia non bene operantur, nisi
predicelur eis, neque prffidicatur nisi dirigantur.
Qualu est dilectus tuus, Judeea audiens illam tanto
ardore dilecto inservire, admirans ait : Qualis est
dilectus tuus ex dilectoJ Ac si dicat : Magnus estex
dilecto, id est dilectione tua video eum magnnm
esse. Gum tu sis pulcherrima mulierum, id est secta-
ruro, et quod multum eum diligas cognosco, quod
adjurasti nos. Quod autem repelitur, qualis est di-
lectus tuus, pro nimia afflictione facit, quia et ipsa
eum diligere capit. Dilectus meus candidus, id estin
came sine viths apparens, et rubicundus sanguine
martyrii : Electus ex mHlibuSy millenarius numerus

cum charitate et sapientia agentes. Pleni hyacintho^
id est quidquid agunt dono sancti Spiritus fit, quia
hyacinthus igneicolorisest. Venter ejus Adesimoi'
liores in Ecclesia, eburnei, id est castitate nitentes.
Ebur enim candidum et castissimum aoimal est.
Dislinctus sapphiris singulares virtutes ad coelestia
respiciunt. Sapphirus aerii coloris. Vel, distinctus
sapphiris, quia humana Iragilitas partim esuri^,
fatigatione, cogitatione, morte, partim divina celsi-
tudo, miraculis. resurrectionis gloria iutelligitur. la
bac enim sententia humanitatis fragilitatem in Do-
minico homine per ventrem intelligimus. Crura
ejus, id esl portitores, prsedicatores ejus, marmorece
columnm, id est firmiter rectitudinem servant ; per
columnam rectitudinem , per marmor soliditatem.
Quas fundatas, id est stabiht» super Trinitatis fun-
damentum, quae est aurea interomnia velut columna
super bases, Species ejus ut Libanit id est ut Ltbanus

perfectus est, universalem notamus, ut dicatur : Iste B celsitudine et gratia arborum alios monies, sic et

solus esi electus a Deo Patre inter omnes patriar
chas, et propheias, et apostolos et cseteros ad redi
mendum genus humanum.

Ybrs. 44-13. — Caput ejus, id est divinitas qua
caput est hominis divini, est aurum optimumy id est
pretiosa divinitas est inter omnia, sicut aurum inter
csetera metaUa. Comasejus. Hactenus in seipso, et
secundum humanitatem et divinitatem descriptus,
modo vero in membris suis, videlicet in fidehbus.
Comas, id est fideles, crui quanquam sint molles in-
ter csetera, sicut capilli inter membra capiii. Sicut
elatas, vel in palmis sunt spicae simul adhaerentes,
per quas quasi, per catervam fidelium notamus vir-
tutem. Per elatae intentionem in coelum, ac si dicat.
Fideles tui sunt habentes multas virtutes, propler
retribuliones CGelestes liigras quasi corvus. Corvo-
rum puUi dum implumes sunt, albi sunt, et quia
simUes non sunt parentibus, ideo non pascuntur ab

Christus omnes sanctos meritorum celsitudine prae-
ceUit. Electus uieedri, id est cedrus, quseestarbor
imputribilis et fugans serpentes, eli|ritur in con-
struendis sedificiis, sic solus Filius Dei ad redimen-
dum genus humanum.

Vers. 16, 17. — Guttur illius suavissimumy id est
prsedicaiio ejus suavissima, quia interiora sanat.
Et totus denderabiUs, quia totus Deus, totus homo ,
in quem desiderant angeii prospicere. Deus in ma-
jestate Patris, homo in virginitate matris , in Ula
Creator in ista Salvator. Talis, qualem descripsi,
estdilectus meus, et 6 quae debetis esse fiUae Jerusa-
lem, iste amicus meus ; quia quanto devotius quisque
diligit Deum, tanto familiarius habet Deumamicum
sibi. Ac si dicat : Talem necesse est ut intelligas
eum esse, si vis eum habere amicum. Quo abiit di-
lectus tuus. Ecclesia de Judseis audiens eum talem
esse, optat se sponsam sibi fieri, dicens: OpulcheT'

eis; sed fame coacti quemdam fetorem emiiluni, Qrimamulierum^quoabiitdUectustuusftLCsidic^t

unde attractae muscse circa rostra eorum versantur,
et postquam roultse glomerantur, ab eis glutiuntur,
sed postquam nigrescunt a parentibus amati pascun-
tur. Sic dum in secta Dei juvenes Ecclesiae et Chri-
sti, videlicet parentum nostrorum vesiigia recusa-
mus, ab eis non pascimur, sed fetorem vitiorum
emittentes, muscis, id est sententiis diaboli pasci-
mur, sed quando incipimus denigrari sententiis, id
est passionum, tribulatione, ad imitationem paren-
tum, videlicet Ecclesise et Christi, sustinentes, dili-
gimur ab illis, et pascimur. Unde dicitur, nigrae
quasi corvus, id est sustinentes nigredinem passio-
num, ut dUigantur a Christo et Ecclesia ut corvus
a parentibus, cum jam ad similitudinem eorum ni-
grescit. Oculi ejus, id est provisores per quos Ec-
clesiae suffi utilitatem providet, sicut columbat id est
repleti septem donis Spiritus sancti superrivos aqua-
rumt id est immorantes super sententias Scriptura-

Nos putabamus eum nobiscum esse, sed video quia
recessit. Ostende ergo ad quos a nobis abiit, quo de-
clinavit ? id est ad quos descendit, ita ut in ilUs mal-
neat, qui eum diligunt. Si ostenderis nobis qui sunt
sedes ejus, quos imitando, notitiam ejus habeamus,
tunc nos tecum^ id est io secta tua positi, quasremus
eum verbo et opere. Ecclesia de gentibus audiens
affectum Judaese, ostendit sibi quos debeat imi-
tari, ita :

CAPUT VI.
Vbrs. 1 . — DiUctus meus deseendit id est in ex-
perientia rei miranda facio, in hortum suum id est
m Ecclesiam, et quia in Ecclesia sunt ut gratia et
paleae, dicit ad quam parlem descendit, videlicet ad
perfectos, ut per eos alios sibi adjungat, non quod
non sit in minoribus. Et quia liqiiido appareat eum
ibi esse, in areolam aromatum, id est arl perfectiores
in quibus ordinantur virtutes ut aromata in areolis.

rum prsecavent sibi ita ab adventu antiqui accipitns, j^ Ut pascaturin hortis, id est ad perfectiores descen
quas lactesunt lota:, id est in primis infantuli do- ^ dil, ut per illi "

ctrina a sordibus mundati. Et residentjuxta fluenia
plenissima, hoc est in primis lacte loti, id est po-
tati, postea ad plenitudinem donorum Spiritus per-
venerunt. Genas illius, idest praedicatores pudicitia
yitiorum devoratores, areolas aromatum, id est se-
des virlutum, consitee, id est ordinatae a pigmenta'
riiSf id est ab apostolis Christi, quiin fideiibus virtu-
tesplantant, ut pigmentarius herbas, quibusaromata
sent in areola. Labia^ id est praedicatores in Veieri
et Novo Testamento, concordantes verbo et opere.
Lilia, id est nitentes in candore, disHllantia, id est
oatendentia, primam myrrham, id est charitalem ad
martyriuni cogenlem, id est in verbis et operibus
tanta charitas quae martyrium pali non dubitet.

Vbrs. 14, 15. — Etmanus ejus tornatiles aureas,
per manus opera bona notantur, per tornatiles assi-
duitas boni operis, in idem tendentes, ut lornatura
per aureae, charitas cum sapientia. Ethocest dicere :

ilos virtutes ar^uirat, qui fiant sibi hor-
tus in quodelectetur. Et lilia colligat, id est mul-
titudinem virtutum ornet in iilis.

Vbrs. 2-5. — Ego dileetomeo , id est quia ad areo-
lam descendit ut per me fideles sibi acquirat, Ego
dilecto meo ohedio, et dilectus meus mihi scilicet
succurrit. Qui pascitur^ id est detectaiur, inter /i/ta,
id est candore virtulum. Pulehra, ac si dicatur :
Cum video hanc voluntatem in te ut alios participes
m^^i facias , pulchra ergo es^ id est sine invidia,
amica mea, Suavis, id esl sine austerilate invidiae in
cogiiaiione, et decora in opere. Sicut Jerusalem^ id
est sicut fuerunt i!Ii qui sunt jaro visio pacis Ter-
ribilis ut castrorum acies ordinata. A * per hoc quod
mihi adeo pulchra es, adeo terribilis es hosti, ut
castrorum acies, id est sicut miiites cum ordinaniur
ad bellum . ubi nullus locus sine munimine relinqui-
tur, quia lanto magis malignis spiritibus sumus ter-
ribUes. Averte, averie ac si dicat, et quamvis sim

531

EXPOSmO IN CANTICA CANTIC. -^ APPEND.

338

tam pulchra, propter quod videtur pleniludinem no- A suorum quisque morluorum caligine pressus, quan-

titifie roese te posse habere, tamen averte oculos men
tis tu» a tne^ id est noli laborare ut plenariam de
divinitate scientiam habeas. Et quia ipsime avolare,
id est recedere a scienlia tua fecerunt^ id est quanto
ma^is naturam divinitatis inquiri^, tanto minus vi-
dens tibi scire , et ideo non debet aliquis laborare
plus scire quam oportet , usque dum veniamus in
patriam, ubi evacnabitur guod ex parte est, et vi*
deamus quasi a facie ad faciem. Vere es pulcbra,

3uia capilli tuiy id est fldeles tui, sieut grex ascen-
entes de virtute in virtutem. Per gregem notamus
concordiam fidei. Quce apparuerunt, scilicet cajiut
Galaad, id esl per me qui suse caput GaUad, id est
acervui testimoniiy id est ad quem acervanlur omnes
niartyres. Omnesgemellis fetibus^ id est omnes tui
sunt m dilectione Dei et Ghristi. Per sterilis^ omne
bonum opus, non est in eis,

VhRS. 6-8. — Sicutcortex mali punici gence tuce.

ta claritate lumen inlimi cordis surgat, ignorat. Tunc
namque electa mea ad alia rapitur, ut divinitatis ra-
diis illustretur, et quo ejus respectu profunditur, eo
ultra se, gralia coruscante, subievatur. Notatur dies,
quae suorum restauratione corporum videns lumen
plenius cousummatur. Ortus itaque auroree est vox
Domini claresccntis Ecclesise, quem videre reprobi
Desciunt, quia a conspectu districti Judicis roalorum
suorum pressi ad tenebras trahunlur. Pulchra ui
luna, majorem lucem in luna notamns, per solem
vero perfectam. Luna autem a sole lumen recipit,
sic Ecclesia a Christo. Et sicut luna noctem illustrat,
sic Ecclesia noctem mundi. Quemadmodum soi soius
lucet et omnes lenebras fugat, sic et Ecclesia fide-
lium sola lucet in mundo, et omnes hsereticorum fu-
f^at tenebras, quia sui Conditoris imaginem in omni
justitia et sanctitate portat. Terribilis ut castrorum
acies ardinata. Quamvis sponsa tam pulchra sit^

Cortex mali puoici rubicundus est, per quem pas- 3 aereis tamen potestatibus terribilis in unitate, et

spici, si florulssent^ id est si jam haberent initia vir
qui pro auolibet terrenomm prffidicant, illi sunt q tulum, qui sunt futuri, vinea, id est perfecti , et ger-
ubinas, ia est pro carnalibus solummodo Chri- minassenty id est si jam haberent initia virtutun

siones notamus , interius autem granatus et albus
est, unde munditiam et multitudinem virtutum intel-
ligimus, et hoc est dicere : Geneo tuse, id est pnpdi-
catores tui pudici, ct vitia annallantes, ipsi exterius
sunt rubicundi passionibus, intrinsecus in anima
roundatia vitiis, et in virtutibus fulgentes. Absque
occultis tuis^ id est tu cares illis qaae debent esse
occulta, id est haeresi. Sexagintasunt reginos, Ac si
quoeratur qu» sunt ilUa filiae, et regins, et concubi-
nae, quae pulchritudinem sponsi iaudabunt^Respon*
det sexaginta, id est quse sex opera misericordis, et
decem praecepla legis servant. Isti, ipquam, tales
sunt reginae quae amore et coelestis Spiritus intuitu,

J)r8edicalione fidei et veritatis, et sacri baptismatis
bnte sobolem aeterno Regi spiritualem generant.
Octaginta^ id est quaa pro terrenis praedicant. Et per
octogenarium notiimus quatuor in coelo ei totidem in
terra climata, et sic totum munduni. Ac si dicatur
illis . .
coneubifias,

stum praedicando et baptizando docentes. ¥A adoles-
centularum non estnumerus, adolescentulae sunt Ec-
clesiae, qnas superius filias Sion nominavit, id e.st
noviter ia baptismate renatae, quarum ideo dicit non
est Dumerus, videlicet nec octoffenarius nec sexage-
narins, quia propter novitatem ndei non pleniter po-
test percipi, utrum sint sexaginta an ootoginta. Una
esl columha mea, Ac si dicat. Quamvis sponsam
meam ita per singula laudem, una tamen et in fide
el in caeteris virtutibus, columba mea, id est donis
Spiritus sancti redundans ; perfecta mea , in omni
bonitate, una est, sciUcet interius et exterius, matri
suae, id est praedicatoribus, qui eam in fide nutri-
erunt. Electa genitrici suas^ quae eam in fide peperit.
Ac si dicat : Una in (ide et electa inter omnes sectas,
et ftd similitudinem eorum qui eos ab errore ad fidem
convertunl el eorum qui eos postea cibo doctrinae
salutaris nutriunt. Et quia talis est, videbunt filice -p.
Sion, id est noviter ad speculationem domini con- ^
versae sed et reginas , id est perfecti sese regentes,
et non pro terreno lucro ad lectum Salomoois ascen-
dentes, scd amore mariti, et concubince^ id est ter-
reni praedicatores, non pro amore vel honore Christi
praedicantes, sed pro terreno, laudaoerunt eam^
quia, etsi quidem pretio terrenomm praedicant, ta-
men benedicunt Ecclesiam laudanles. Ecclesia de
Judaeis audiens ^entilem a sponso adeo laudari, sic
de ejus praedicatione admiratur.

Vkbs. 9 — Quix esl ista qu(B progreditur, de vir-
tute in virtutem, et bene quasi aurora, quia jam lu-
men verilatis in ea ortum est , transactis lenebris
ignorantiae ? Aurora qitippe in electis surgit , cum

f)ravitati:4 pristinae tenebrae fuganlur, et sese in novi
urainis fulgorem convertit. In illa igitur luce quae
districti Judicis adventu nolatur, corpus damnati
hostis ortum surgentis aurorae non videt, quia cnm
districtus Judex ad judicium retributionis venerit,

charitate, fidei et spei .

Vbrs. iO-i^i.^Descendiinhortumnucum» Christus
suaque Ecclesia Judaeis quae interruperat verha re-
petit. Ac si dicat : Quia talis est sponsa, quod me-
rito laudabunt eam reginae et concubinae et filiae,
descendi, id est per e£fectum videlicet, per miracula
me faciam viden debcendisse, ad bortum nucum, id
est perfectiores. Et si Christus in omnibus membris
suis sit , perfectius tamen in Petro quam in Come-
lio : in Martino quam in Brictio. In nuce tria no-
tantur, amarum exteriua in cortice, infra q|uam

testa camis ex

anima Conditoris dulcor est virtutum. Ut viderem^
id est per majores virtutes miraculomm ostendam«
ut faciam pomd videri , id est fractus illorum , qui
sunt convalles, id est bumiles ab utroque testa-
roento irrigari. Et inspicerem, id est ut faclam in-

virtutum
emittere, qui aunt fuluri mala punica, id est marty-
res. Nescivi; anima fnea ctmturbavitme. Synagoga,
videna Christum in sponsam suam desccndisse, ao-
let se tanturo tardasse, et sic reddit causam quare
prius ad fidem non venisset. Nescivi dona sancti
Spiritus hominibus dari, neque Filiuro Dei incarna-
tum, quia anima, id est pravus intellectus, quem in
lege mea habebam , conturbavit me , id est non si -
nebat adagnitionem veritatis converti. Revertere^re^
vertereSunamitis, revertere^ revertereutintueamur
te. Noli turbata esse, sed revertere ad agoitionem tui
redemptoris, qui tibi potius in leffe et prophetis pro-
missus est. Revertere puritate fidei et operum perfe-
ctione. O Sunamitis« id est captiva jam vinculo infide-
lilatis. Revertere ad tuum Redemptorem, utsalveris.
CAPDT VII.

Vbrs. i . — Quid videbis in Sunamite nisi rhoros
castrorum. Tu doles Synagogam obduratam, prope
est tempus quo choros bellaniium adversus malignos
spirilus et laudantium Deum videbis in ea. Quamf
pulchri sunt gressus tui in calceamentis, filia prin-
cipisl Nunc laudes Ecclesiae ab ipso sponso profe-
runtur, et primo operum constantia et mortiticatio
voluptatum laudantur in ea : quam et filiam princi-
pis, id est Christi, ob gratiam baptismatis et nobili-
tatem virtotum nominat. Junctura femorum tuorum
sieut monilia, quai fabricata sunt manu artificis^
diiorum concordia populirum spiritnali prole fecun-
dantium in junctura femorum designatur, quse sicut
monilia fabricata sunt manu artificis, id est inefTabili
largitate Condiioris nostri firmata. In monilibus
bona opcra exprimuntur.

Vbrs. 2i. — Umbilicus tuus, id est fragilitas in-
firmitatis nostrae C7*aterRi tornatiUs, cum conscienlia
mortalitatis at-fue infirmitntis nostrse admoniti cali-
cem vcrbi salutaris prompta mente proximis propi-
naresatagimus. Venter tuus sicut aeervus triticival-

539

HONORII AUGUSTODDN. OPP. PARS H. — EXEGETICA

540

lalutliliis. Acervns tririci vallatus Hllis esi abun- A
daDlia boni opcris, qoffi sola perpeluaB lucis coUigi-
tur io ventre memoria . In tritico muUiplicatio boni
operis, in UHis castitas exprimitur. Duo ubera tua,
De hoc versu superius dictum esl. Duo ubera tua ,
doctores sunt utriusque populi, hinnuligemelli pro-
pter unam concordiam. Collum tuum sieut iurrit.
It.em in collodoctorcs designati sunt, qui turri ebur-
neae propter firmitatem etpulcbritudinem oproparan-
tur, qui civitati Dei et robur et decus prsestant. Oculi
iui, id esl pro\isoros tui. sicui piscince in Hesebon^
id est abundantes in sapientia. Hesebon civitas est,
qux dicitur cingulum mofroris, Sicut piacinse ada-
quant totam civitatero, Ita prsedioatores adaquant
mentes fidclium, qui moerore cincti sunt, id esl
jejunio et osteris laboribus, guag sunt in porta, sci-
licet in introitu, fiiia: multiiudinis^ id est fidelium
tendentium ad multum, id est ad Deum. Item oculi
Ecolesiae doctores, propter providentiaro, sicut col-
lum propter nutrimentum. Et recte piscinte compa- 3
rantur, quia doctrinae fluenta suis auditoribus pra^*
bere non cessant. tfasus tuus sicui turris Libant
Item in naso verbi Dei dispensatores causa discre-
tionis designantur. Turris, quia eminentissimum
locum obimet in Ecclesia, guas respicit conira
Damascum^ id est sanguinarios ct impios, quia
Damasons sangutncm bibens interpret»tur.

Vbrs. 5*9. — Caput tuum ut Carmelut, et comce
capilis tui sicut purpura regis juncta canaiibus. In
capite mens designatur, in oomis cognitiones, elsicut
capite membra, ita meute oogitationes reguntur, ut
in Carmelo, id es.t in sublimibus et in passionc Chri-
sti quae nomine purpurae exprimitur, versentur. Ca-
nales sunt prsecordia sanctorum, in quibus tales cogi-
taliones versantur. Quam pulchra es, id est spiritua-
libus virtutibusl Statura iua^ id est rectitudo ope-
rationisbonce semper ad victoriam tendit; uberibua
doctores propter lac prime eniditionis comparantur,
et hortis sequantur propter mystena dulcissimae »- p
temitatis, Dixi : Atcendam in palmam, Aperte enim ^
victoriosissima crux palmse oomparatur, in quam
Christua ascendens, apprehendit fructum, ia est
dona, quse largitus est sanctce Eoolesise. Igitur ex
illo tempore botrus vine«e germinavit, id est sancti
doctores, qute majori scientia et gratia post crucem
et resurractionem Salvatoris abundabant. FA odor
oiit tui ticut malorum ; guttur tuum ticut vinum
optimum, In gutlure vox praescntis doclrinas, in
odore fama absentis designatur, id est apostolis
pnedicatoribusc^ue maximis dedit ad medicandum,
et non alteri cui totam curam servitutis et diltrctionis
impendit.

Vbrs. 10-13. — Ego dilecto meo subdtta sum, et
ad me conversio ejus^ me solam diligit et adjuvat ne
deficiam in via. Yeni, dilecte miy egrediamury in
agrum^ commemoremur in t;t//M,quianuIlalenus Ec-
clesia ad bonum operandum egrediendo procedere,
vel in exercitio bonum operandi persistendo com-
morari, vel sallera ad propositum bene agcndi as- ^
surgerei vel animos auditorum suorum quantum
proiecerintf disoemere sufficit, nisi gratia Dei, qui
dixit: Ecce ego volnscum tum, etc. {Maith.www^
20.) Item in agris Christiaui, in villis pagani, iu vi-
neis Ecclesiae, in floribus fides, in fructibus virtutes.
in malis punicis martyres designantur. Ibi dabo iibi
ubera meay id est parvulorum meorum psedagogos,
quia in his omnibus proficiunt doctores sancti.
Mandragorce dederunt odorem in portit nostris.
Blandragorae propter multimoda medicaminum ge-
nera sanclorum virlutibus comparanlur. Portae Eo-
clcsiae doctores sunt sancti. In hujascemodi portis
mandragorse dant odorem, cum principales quique
ex sb virtutum palmnm emiilunt. Omniapoma nova
et vetera, dilecte miy servavi tibi : Poma nova et
vetera, prseoepta sive promissa sunt Novi et Vete^
ris Testamenii, quae omnia ad ejus gratiam refert
Ecolesia.

CAPUT VIII.
VERS.i*3.^ Quis miki det^ te fratrem meumf
Vox ista sanotorum antiquorum sperantium adven-
tum Cbristi in oarne. Sugentem ubera mairis meoff id
est inSynafoga nasci ac nutriri, juxta bumansc con-
ditionis natuitim. Ut inveniam te faris. Intus erat
dilectus, dum in principio erat Verbum {Joan. 1, i),
foris, dum caro factum est {itid.y \A). Et osculer
eum^ id est facie ad faciem videbo, et ore ad os lo-

guar. Et jam nemo despiciat me. Anle adventum
hrisli intra angustias Judaee tantum fuit Brclesia,
posl ascensionem in (oto mondo. Apprehendam te,
et ducam in domum matris mece, et in devotione ve-
nienlem excipiam , et peracta carais disponsatione
redeuntem in domum roalris mee, ubi est coelestis
Jerusalem mater nostra. Ibime docebis. Facies me
potiorasperare, quam in lejfe habuissem. Etdabo tiln
poculum ex vino condito, id ost ferventem amorem
variis virtutum pigmentis oroatum. Et muslum gra-
natorum meorum, id est gloriosorum martyniro,
sanctorum triumphum, qui per ferrum flammasque
ad te transire non dobitant. Loiva ejus subeapite
meo, et dextem iiliue amplexabitur me, Laova
Incamationis dona designat, et dextera gaudia futura
sanctorum cum Christo exprimit.

Vbrs. 4, 5. — i4 djuro vosy fllias Jerusalem. Quig est
ista quee ascendit de deserto, affluens delieiis ? Vox
synagogae mirantia quomodo Eoclesia de deserto
gentilitatis In sponsi aroplexus ascendisset, dehciis
afftuenSf id est omnium donoram pulchritudine, tn-
nixa super dilectum suum, id est oronia qos habet
ad graliam dilecti referens, in eum, quem mibi aoli
imitando proposui. Sub arbore malo tuscitavi te.
Respondet pro sponsa Synagogae ipse sponsus. Sob
arbore crucis e perpetua morle rovooavi te. ibi
corrupta est mater tua, ibiviolata est genitrLv tuoy
id est major pars plebis Christum negando , et
Barabbam eligendo, ad cruoem reprobata est .

Vbrs. 6-r8. — Pone me ut signacuium sufer eor
tuum ut signaculum super brachium tuum. Sigoa
brachio vel digito ob merooriam cujuslibet rei liga-
mos. Per oor cogitatio, et per brachium deaignatur
operatio . Quia fortis est ui mors dilectiOf dura sieut
infernus (Bmulatio. Fortiseat usqne ad mortemmea
dilectio in te, 0 Synagoga, aed tua semulatio dura in
me fuit sicul inferans, sed verte semulationem in di-
leoiionero, el eris mihi sponsa et soror et amioa .
Lampades ejus, lampades ignis aique fiammarum^
dileclionis lampades corda sunt fideliom. Ignis prop-
ter fervorem cordis, flammaruro propter e9icaciam
operationis. Aquas multm non potueruni exstinguere
charitatem, neque flumina obruent iiiam. Aquas
roullas et flumina, lentationum dicil incursus. Si
dederit homo otnnem substantiam domus suas pro
dilectione, quasi nihil despiciet eam. Sancti vero to-
tam substantiam pro dilectionis magniiudine, quasi
nihil despiciebant . Sorornostraparvula et uberanon
habet. Quid faciemus sorori nostrcejn diequando
alloquenda est ? Prima nasoentis Ecclesiaede gentibus
tempora designat, c^iiando adhuc et parva fuit, et
mimis idonea praedicare verbum. Quasi sponsus
Synagogae dixisset de ea : Quid faciemus sarori
nostrce, in die quando alloquenda est f Ac si aperte
dicat : Parva quidem nuroero est Ecclesia genliuro,
et necdum verbi mysterium e^ufficit subire.

Vbr8. 9. — Si mums est, cedi^cemus super eum
propugnacula argentea. Ac si dicerel : Si aliquos in
se lortes habel, vel claros ingenio, vel philosophia
instructos. addemus illis propiignacula argentca, id
est scientiam divinarnm Scripturarum. Si ottium
est, compingamus iilud tabuiis cedrinis. Sisuntsim-
plices, tamen studio docendi inhiantes, proponamus
illis exempla prlorum justorum. Cedri virtutes san-
clorum, et labulae latitudinem chariiatis designant.
Ad haeo ipsa respondet i

Vkrs. iO. — Ego murus. Ego de vivis oompacta
sum lapidibus. Ubera mea sicut turris, ex gue facta

54i GBNMA ANIMiE. — LIB. I. 54S

stm coram ip^o guasi in pace, id esl doclores ha- A a me aiulite. Semper in horlis habita virlutum, et

bens fortissiroos ceu turris, et qui parvulos nulrire scito quod aroici, id est angelici spirilus, et aDiro8&

sciSLHt. Vinea fuit pacificoin ea, guashabet populos. sanc(orum semper te considerant, et tuo gfaudent

Vinea, id esl cathollca Ecclesia fructu abunaans fidei |n*olee(a.

fuit padfieo, id est Gbriato, qui omnia pacificavit. Vbrs. i3, 14. — Fac me audif^e vacem tuanif id

Tradidit eam custodibus prophetis, vel apostolis, est vox praedicationis, qdantum vales, semper au-

vel angelicis dignitalibus. Vir affcrt pro fructu ejus diatur a me. Ad haec sponsa reppondet : Fuge rfi-

mille araenteosy id est in retributione aetema hujos tecte mi^ et assimilare capreas hinnuloaue eervorwn

viiies affert mille argenleos, id est pro aGquisitione super montes aromatum. Ac si aperte oieat quoniam

regni eoelestis euoeta qum mundi sunt reUnquit. in carne apparens, prascepla ac dona vilae mibi de-

Vem. 11-12. — Vinea mea coram me est. Vox fers, nnnc his peraclis revertere in sinum patris.

sponsi. Verum etsi de aliis commendem custodibus, 0 mi dilecte assimilare caprcse hinnuloque cer-

laroen te semper habeo in mea prsesentia, videns et Torum super monios aromatum. Bl hoe mifai sik

remunerans laboris ftii devotionem in omnibus. MiUe 8o)atium, quia eontinua visione neqeeo te eernere,

tui pacifici* Mille^ subaudilur argentei, quasi dixis- saltem crebra visitatione me consolari memento.
set : Qui pro amore meo cuncta sua dimittunt in e> i- »4 «^* • /« ^* «•

pace habeint reservata ; signans simpliciores in Ec- ^^P^'^'^ '^P^^ *»' C«»*^« cantteofum.

clesia, qui omnem suam subslantiam millenario nu- Hunc eeoinit Solomon mira dulcedine Hbrum^

inero designatam, pi^o dbaritate Dei amittanl. Et Qui tenet effregkn sponsi sponsofque cammnas :

dueenU hi* qui custodiunt fructus ejus, id est ar- B ^^ thalami memorat socios sociasque fideles.

Sentei, his qui custodiunt fructus ejus, qui sunt Has rogo, mente iua, juvenis, mandare memento.

octores sancti. qui omnia mundi dimittunt, et in Mcec tibi vera canunt vitce pi^eeepta perennis,

verbo praedicalionis laborare non cessant, in duplici Quibus ille tuis male frivola falsa sonabit.

remuueratione; quie centenario numero designatur, Ecclesia: et Christi laudes hic inde canentes :

donantur. Cantica sunt, minui[magni]falsi hcecmeliora Maro-
Quia locutio nostra finienda est, hoc uhimum vale [ftis.

HONORII AUGUSTODUNENSIS

OPERUM PARS TERTIA
LIXnRGlCA

GEilMA ANIMiC:

SIVE

De divinis ofilciis et antiquo ritu luissarum, deque horis canonicis et totiue anni

solemnitatibus*
{Bibl. Patr. XX, p. 1046, ex cdit. Hekbioris Lotteri, Lipsicnsis urbis typographi, aimo lSi4 data. )

FRATRES HONORIO SOLITARIO.

Afffnen (114) in castris oiterni regis excubans^ sub impetu vitiorum undiquet irruentHmi desudans,
idoneo instructori nrmorum laureari m triumpho vitiorumf divinorum sacramenta offidorum scire vo-
lentihus. 8ed partim penuria librorumt partim multimodorum occvpatione negotiorum, minime valen^
tibus, rogamus te^ quemadmodum in multis aliis, ita et in hoc negotio nobis velis stylo prodesse.

RESPOMSIO HONORII.
Postquam, Chrisio favente, pelagus Scnpturoe prospero cursu in summa toHui transturri, aique nnu-
fragosam cymbam, per syrtes et piratas multo sudore eveetam, vix ad optatum littus appuli, rursus
habitatores $ion me in fluclus cogitationum intruditis^ et nec vires recolligere, nec navis armamenta
refitere slnitis. Dicitis eniin nunc tempus esse laborandi^ postea requiescendi; nunc fempus seminandi,
postmodum fructUs percipiendi : had spe coactus sum onus vires meas excedens suhire. Patiens vot
orationihus me tid iter expedire, quatenus pondere peccatorum deposito iid desideratum qrdetis porfum
lieeat fixa anchora pervenire . Vestra itaque jussione funes verborum a portu otii solvo, quassatam

(M4) ioan. Trithemius hoc laudans principlum, auctoretn confirmat, slylusque indicat, cfleteris ejus
opuseulia ^eapondeiia.

543

HONORII AUGUSTODDN. OPP. PARS Ifl. — LITURGICA.

5U

naviculam ttyli procellis meditationum impello^ vela sententiarnm distendens vento^ spem seminit com^
mitto. Ipse autem secundum cursum tribuat^ qui nutu mare ventosque tranquillat*

Honorii fi'ctfatio in Gemmam animo},
Plerosque vesania captos piget memente considerarCy quos non pudet abominanda poetarum figmenta
ac captiosa philosophorum argumenta summo conamine indagare^ quce mentem ideo abstraciam vitiorum
nezibus insolubiliter solent innodare, religionem autem Chnstianas professionis penitus ignorare, per
quam animam liceat perenniter cum Deo regnare, Cum sit summce dementias jura tyranni velle scire^ et
edictasummi imperatoris nescire^ atque ea quas quotidie necessario facias n on intelligere. Porro quid
confcrt animas pugna Hectoris^ vel disputatio Platonis, aut carmina Maronis, vel nenias Nasonis^ qui
nunc cum consimilibus suis strident in carcere infernalis Babylonis, sub truci imperio Plutonis.Dei autem
sapientia maxima gloria hunc cumulat, qui prophetarum et apostolorum facta et scripta invesHgando
jugiter ruminat, quosnunc in coslestis Hierusalem palatio cum rege glorias exsultare nemo dtU^itat,
Sapientum namque judicio tantum differt a non intelligente intelligens, quantum a cceco videns. Qui
enim non intelligit quas agit, est ut cascus^ qui nescit quo vadat ; et ut Tantalus in mediis undis siti
deperit. Et licet simplicitas fidelium Deo nostro placeat^ tamen intelligentiam sapientum quantum
lucem prce tenebris approbat, Ob hanc causam ut jussistis^ libellum De divinis officiis edidi^ cui nomen
Gemma animce indidi. Quia videlicet veluti aurum gemma ornatur, sic anima divino officio decoratur.

LIBER PRIMUS.

DE MISSiE SACRIFICIO ET DE MINISTRIS ECCLESIiE.

Cap. I. — Dicendorum summa libris quatuor.

In primis er^o De missa, per quam nobis vita
redditur, et de Eccltisia, in quo agitur, et de mini-
stris Ecclesiffi, per quos celebratur,videamus. Deinde
De (reliquis) Horis, quae sunt debitum nostrae servi-
tntis, edisseramus. Tertio De solemnitatibus anni
dicamus, QuartoD^ concordia offidorum rite sub*
jungarous.

Cap. II. — De missa.

Missa quatuor causis nomen acceplt : duabus a
leg&tione, et duabus a missione. Missa quippe di-
eitur legatio : 1'* Quia in ejus ofBcio nobis legatio
Christi reprsasentatur, qua pro bumano genere pa-
tris legatione fungehatur. 2« Item missa legatio di-
citur, quia in ea sacerdos pro Ecclesia ad Domi-
num legatione iungitur. A missione^ missa dicitur :
1* Quia populus, qui quasi ad judicium convenit,
peracta causa a judice dimittitur. 2* Item a mis-
sione dicitur, quia populi conventus, qui ad Vespe-
ram, et ad Matutinas quasi jure lenetur, ceiebrato
sacrificio dimittitur.

Cap. III. Deprimoofficio.
Missa autem in septem officia distinguitur. In
primo qnorum Christi legatio agitur, quam Moyses
prflefigurasse cognoscitur, qui Deus gentilium, papa
sacerdotum, rex populorum legitur. A Deo naroqae
Deus Pharaonis, propbeta Aaron sacerdotis, duz po-
puli constituitur. Hic legatione Dei in JBgyptum
fungitur, a senioribus et populo suscipitur, popu-
lum dispersuro congregat, iEgyptus signis perdo-
mat, oppressos a tyranno de dura servitute liberans,
de iEgypto educit, in terram promissionis inducit,
Sic Christus Deus deorum, sacerdos sacerdotum,

A rex regum, legatione Patris in mundum fungitor,
ab angelis et pastoribus pastor, Ecclesiffi typnm
excipitur gerentibus. Qui filios Dei, qai erant di-
spersiy in unam fidem congregat, mundum variia
signis Bubjugat. Oppressos a diabolo iiberana de
infemo educit, in patriam paradisi inducit. Hoc to-
tum reprsesentat nobis processio episcopi, qui gerit
figuram Christi.

Cap. IV. — De processione episcopi.
Postquam campanae sonaverinti pontifex omatus
procedit, quem septem acolythi cumluminibus prae-
eunt, post quos scptem subdiaconi cum plenariis
incedunt. Item post hos septem diaconi gradiuntur»
quos duodecim priores sequuntur. Post hos tres
acoiyti cum thuribulis vadunt, qai incensum ge-
B runt. Post quos fivangelium ante episcopum fertur,
quod ipse inter duos ambulans sequitur, eumque
principes cum populo comitantur. Qui, dum chorum
ingreditur, a cantoribus cum versu, Gloria Patri,
excipitur. Quibus ipse pacem porrigit, deinde ad
altare vadit, finito cantu orationem dicit, et tunc
sedere pergit Quidam de ministris cum eo sedent,
quidam ei assistunt : hoc quasi praesentiam Christi
nobis exhibet.

Cap. Y. — De campanis significatio .
Campanae sunt prophetae. Campanae sonabant,
quia prophet» Christi adventum praenuntiabant.
Pontifex templum ingrcdilur, et Christus hunc mun-
dum, id esl Ecclesiam, ingreditur. Episcopusde aa-
crario ornatus procedit, et Christus de utero virgi-
C nis decore indutus tanquaro sponsus de thalamo
processit. Diaconi, et subdiaconi, et acolythi, qui
episcopum prsecedunt, designant prophetas, et sa^

5i5

GfiMMA ANIMiE. - LIB. I.

646

pientet, ct scribas, qui adventuni Christi incarne A quibus Christus in (^/ona in e^c^/«t« eum angelis
mundo nuotiaverunt. Diaconi prophetas significant, collaudatur.

qui Christuro jam venisse, et adhuc venturum populo
prsedicant, et ex fivangeiio futuram vitam nunliant.
Subdiaconi cum plonariis sapientes praefcrunt, qui
plenitudinem Divinitatis ia Christo corporaliler re-
tuleruot. Sapientia, id est subdiaconi vadunt in me-
dio adolescentularum tympanistriarum, ut doceant,
qnem tympanists laudare debeanl. TympanistsB
sunt cantores laudes resonantes. Adolescentulse su nt
novae ficclesis Deum laudantes edomitacame. Aco-
lythi cum luininibus typum Scribarum gerunt, qui
lumeo scientiae Scripturas exponendo fidelibus mi-
nistravenint. Qui ideo singuli septem decerountur,
qui a per septem dona Spiritus sancti sacramenta

Cap. VIII. — Ingressus epucopi quid signxficet.

Episcopus ingrediens pacem clero porrigit ; quia
Christus mundum ingrediens pacem humano generi
attulit, quam in primo parente amisit. Deinde san-
ctuarium intrat, inclinans coram altari orat, confeH-
sionem faciens. Indulgentiam implorat, quia Chri-
stus Hierusalem passurus intravit, pro nobis lavan-
dis se in morlem inclinavil ; in coena Patrem pro
Ecclesia oravit pcenitenli et confilenti Petro , vel
latroni, deinde omni populo perfeclam donavit.
Post hoc duos sacerdotes osculatur quia per Chri-

miss» perficiuntur. Priores cum capellanis, qui cos g stum lapidem angularem duo parietes in una fide

copulantur. Dcinde caeleris minislris a dextra pa-
cem dabit, quia Christus pacem bis qui longe, et
his qui prope praedicavit, et ab Oriente et Occidente
veniens in vinculo pacis sociavit. Altareet Evange-
lium osculatur, quia passione Christi homines an-
gelis in pace sociantur. Per a//ar^ namque, Judaei,
per Evangelium gentes denotantur. Post hsc thuri-
bulum accipiens, altare ihurificat in figura angeli
qui in Apocalypsi cum aurco thuribulo altari asti-
terat, de quo fumus aromatum in conspectu Domini
ascendebat. Quia Cristus magni consilii angelus
in ara crucis se pro nobis obtulit, cujus corpus thu-
ribulum Ecclesiae fuit. Ex quo Deus pater suavita-
tem odoris accepit, et propitius mundo exstitit. Pu-
mus aromatum, orationes sanctorum sunt, quae so-
G per aram Christura, per charitatis ardorem, velillu-
minationis Spiritus sancti carbones incensi ad Deum
ascendunt. Dcinde altare osculatur ; quia Christus
pro nostra pace in ara crucis immolabatur. Deinde
Gloria in excelsis incipit, et chorus concinit ; quia
Christus per mortem suam gloriam angelorum ho-
minibus restituit, in qua sanctoruih populus Iseta-
bundus laudes pcrstrepit. Dcinde ad populum se
convertens, Paxvobis dixiif quia Christus a mor-
tuis resurgens, pacem Ecclesiae reddidit, suisque
Pax vobis dixit. Deinde in dextera parte orationem
dicit ; quia Chrislus jam de morte ad vitam transiit,
nosque de exsilio in patriam transtulit. Oratio au-
tem illam benedictionem significat, qua coelos as-
censurus suos benedicebat. His peractis, cpiscopus

sequuntur, doodecim apostoli accipiuntur. Tres
acolytbi, qui thuribola cum incenso ferunt , sunt
tres magi , qui munera nato Christo obtulerunt.
Evangelium ante episcopum portatur, quia perdo-
ctrinam Christi nobis via ad vitam paratur. Epi-
scopos a duobus deducitur, et Christus a duobus
Testamentis per prophetas et apostoios mundo inve-
hitor. Turba populi episcopum comitatur quiaChri-
stum populus fidelium ad ccelestia sequi conatur.
Dom pnesens officium agitur in ficclesia non sede-
tor, qoia labori Christi deputantur qui ad cultum
Dei Yocantur.

Cap. VI. — De curru Dei.

Interim dum chonis cantat, episcopus quasi io
corru veclus ad solemnitatem vadit, quia curroa
Dei decem millihus multiplex legitur,, et comitatus
episcopi decem ordinibus distinguitur, scilicet : Pri-
mus ordo, sunt ostiarii ; secundus, lectores ; tertius,
exorcista ; quartus, acolythi ; quintus, subdiaconi ;
sextus, diaeoni ; septimus, presbyteri ; octavus, can-
tores ; nonus, laici ; decimus, feminse. Ita Christus
mondum intravit, dum prophetarum chorus ceci-
nerunt, curni Scripturse vectus, sanctorum ordini-
bus comitatus. Cantores venientem episcopum cum
Gloria Patri ftxcipi\ini, etaogeliChristum advenien-
tem com Gloria in excelsis susceperunt. Duo chori

laudes concinunt, quia duo populi scilicet Judsei et _ ^

genUles Chrislo advenienli cum laudibus occun-<f- jj g^j^;^" -^ijV;- c^ri™" omniba7ritc 'peSI
runt. Per cantum Inirottus, accipitur laus Ecclesiae
de Judaeis ; per Kyrie eleyson v^ro laus Ecclestae de

gentibus. Per Gloria in excelsis autem utriusque con-
cors laudatio in fide Trinitatis pro adipiscenda aequa-
litate angelicse -dignitatis. Per inlroitum quoque or-.
do patriarcharum nobis reprsesentatur, per quos
Christus venturos prsefigurabatur. Per versum pro-
pheticom ordo prophetarum iosinuatur, per quos
Christos nasciturus proovntiabatur. PerGloria Pa-
tri ordo a(>ostoIicos commemoratur, per quos Cbri-
atos jam venisse praedicator, a quibus et Trinitas
ficclesiffi insiouator. Per introitum secundo repeli-
tom ordo doctorom notator per quos Christus ad-
huc veotoros ad jodiciom narratur. Porro per Kyrie
eleyson diversarum linguarum popuU declarantur, a

coelos ascendit el in dextra Patris sedens quiescit.
Quidam cum episcopo sedent, quidam eiassistunt.
Quia quidam electi nunc cum Christo requiescunt,
plurimi adhuc in labore ei hic serviunt.

Cap. VIII • — Quid cereostata significent.

Episcopo ascendente ad sedem, cereoslata routan-
tur de locis suis in ordine unius lineae, excepto pri-
mo, usque ad altare. Per cereostata varia dona
sancti Spiritus exprimuntur, per lineam unam, oni-
tas Spiritus sancti in singolis donis denotator, A
primo incipit, quia Spiritus sanctus a Christo pro-
cedit usque ad altare, id est ad corda electorum per«
venit.

B47

HONORII AUGUSTODUN. OPP. PARS III. — LITURGICA.

m

A lus sancti. Cerens in roedio staos est Christus.
Dcinde luniinam ordinatim versus episoopum di«-
ponantur ; quia septem dona Spiritus sancti per
Christum Ecclesiae dislribuuntur , Acolythus, qui
fert thuribulum, desi^at Joseph qui uodique cir-
cumlulit Chrisliim : significat etiam Paulum apo-
slolum, qui pnedicando Clirisii odorem portavil
per totum mundum. Sex, vel qualuor. vel duobus
ministrare non iicet , quia par numerus dividipo-
test, et Ecclesia scindi nou debet, et ideo numsro
Deu$ impare gaudet (VmG., Eel(^, iriif, 7ft).

Cap. XII. — De thuribulo.

Thuribulum namque signiticat eorpus Oomini-
eum ; incensum , ejus divioitaiem ; ignis, Spiritum
sandum. Si est aureum, signat ejus diviaitatem
omnia preecellentem ; &i argenteufn , demoastrat
ipsius humanitatem omnium sanetitete nitentem;
si cuprum, declarat ejas carneiD pro nobis iragi-
lem ; &i ferreum, insiauat e;us carnem mortuam in
resurrectioae mortem superaolera. Si quatuor li-
neas hahei thuribulum, ligaiticat quaiuor elemeolis
constare corpus Dominicam, quod quatuor viriuti-
bus, prudentie, foriiiudiae, jusiitia, temperanlia
fuit plenum. Quinia linea , qun thuribuium abiovi-
cem separat, designat animam Chrisii, qttseaeniorte
a corpore sequesiraverat. Si auiem tribos lineis
continetur, significat quod humaua caro, et anima
rationalis; et verbi diviaitas una persona Christi ef-
ficilur, quaria quae partes dividit, esi potestas quae
animani pro ovibus in morte posuit. Si vero tantum

Cap. IX. — Quid minijtri designani,

Diacones, qui episcopum praecedentes altare oscu-
lantur, designant justos, qui ante Chrisli adventum
pro veritate patiebantur. Deinde post episcopum
erecti stabunt ; quia plurimi Christi vestigia se-
quentes pro eo mortem subierunt. Quidam a dex-
trls, quidam a sinistris stant ; quia dextra contem-
plalivam ; sinislra aclivam vitam significat. In dex-
tra staotes sunt, in contemplativa vita Christo mi-
nislrantes. In sinistra consislentes, sunt in actlva
vita Christo servientes. Duo diaconi vicissim va-
duot allrinsecus osculari latera altaris ; quia Chri-
stus misit binos discipulos ante facicm ^uam in
omnem civitatem. Osculum eorum significat, ut in-
trantcs dicunt : Pax huic domui ; altare, corda ele^
ctorum. Postea revertuntur ad episcopum ; et dis-
cipuli reversi sunt ad Christum nuniiantes opera
signorum. Quot diacones, tot subdiacones, ei aco-
lytbi esse debent. Septem diacones ideo sunt, quia
apofctoli septem diacones in miaisterium elegerunt.
Et quia septem dona Spiritus sancti sacramenta
missae cooficiunt ; ideo etiam septem diacones mi-
nistrant, quia septem discipuli post resurrectioiiem
in piscando laborabant, quos ad prandium invita-
bat. Per seplem subdiacones, septem columnse do-
rous sapientise accipiuntur. Per septem acolylhos,
septem lucemse, tabernaculi, vel septem candelabra
in Apocalypsi intelliguntur. Si quinque diacones mi-
nistraat; tunc hos quinque designant, qui Domino
in resuscilalione puellse adfuerant {Marc, v). Quin^
quo autem subdiacones serviunt, quia haec sacra- G uua hnea susteniatur, designal quod ipse soius abs-

B

menta quinque partes Scripturae docuerunt. Verus
enim Testamentum in legem et prophetas dividitur :
Novum in Actus apostolorum et Epistolas eorum,
et propheliam Apocalypsis partitur. Quinque acoly-
thi sunt, quia quinque libri Moysi haec mysteria tes-
tilicati fiunt. Tres diacones si ministrant, significant
tres apostolos qui Domino in monie transfigurato
aderant. Tres subdiacones sun», quia lex et psalmi
et prophetae haec sacramenta prsedixerunt. Tres
acolythi serviunt, quia fides spes et charitas hsec
mydteria perficiunt. Unus diaconus si ministrat, il-
lum adolescentem qui Domino in passione adhaesit,
scilicet Joannem, significat, quando rejecta sindone
(Marc, xiv) nudus profugit ; per unum quoque dia-

que sorde a virgine geueratur, et solus liber inter
mortuos{PsaL lxxxvii) praedicatur. Circulus, cui
hcc omnia innectuntur, est divinitas a qua haec
omnia contineniur, cujus majestas nullo termino
eiauditur.

Cap. Xni. — De EcclesU, et seeundo officio.

In superiori efGcio de capite nostro Christo, In
sequenti vero de corpore ejus Ecclesia agitur. Quam
Haria Soror Moysi praefigurabat, quae populo libe-
raio praecinebaty et turba canticum respoudefoat.
Sic Christo residente , lector Epistolam in pulpito
recitat et chorus canlum resonat ; quia , Christo in
coelis residente, doctorum ordo Scripluram mundo

eonum designatur Stephanus, qui solus sua morte q iutonuit^ et omnis ubique populus laudem Christo

sonuit. Altior locus ponilur episcopo, ut superin-
tendai, et ianquam populum custodiat, ui vinitori

Christum est consecutus.

Cap. X. — Quid subdiaconui designat.

Unus subdiaconus servit, quia universitas Scri-
pturs hoc sacramenium docuii. Ab uno acolyiho
servitur, quia in unitate tantum Rcclesiae hoc sa-
^mmeiitwii eoofietiur.

Cap. XI. — Quid acolythi designant.

Aoolyiiii «fi^«a ad Kifrie eleyson lumina tenent,

quia dociorea, illumiaatorea ficclesiae, verbo et
exeroplo Inmefi fidelibus praebere debeni, quoadus-
qae ipai Doiitiai moribus iavocare incipiani , et
Christum veram lucera omoem animam illuminare
cognoscant. Septem cerei sunt septem doaa spiri-

iocus sil ut vineam custodiat. Sic Domtnus in alto
coelorum sedeus custodit currum suum, id esicivi-
laiem suam, videlicet Ecclesiam.

Ca». XIV. — De stUfdiacono,

Subdiacono legente, solemus aedere. Leotio, es^
praedicatio ; sessio et auditorum responsio, creden-
tium confessio. Leclores et cantores suot Domini
negotiatores. Subdiacono Epistolam legeote, eerei
verso ordine ab oriente in occidentem di^onuniur,
quia lumen doctrinse ab Oriente in Occidentem, id
est per iotum orbem per apostolos diffundebatur.
Per Graduale^ eonversio Bcdesise de ludteis loielli-

549

GBMMA ANlMiE. -- LIB. 1.

550

B

gitar, per Versum^ conversio de gentibus accipitur. A
Per AUeluia utriusque ia fide laetitia exprimitur.
Sequenlin^ cantum victorige designat, qua justorum
anims in Dco vivo pro sua liberattone exsultant,
sicut filii Israel pro sua ereptione canticuro victorioa
canebant. Unde quidam longam pneumam cum or-
ganis jubilant, quae jubilum vocatur ; quia plausum
victorum Iselantium imitantur.

Cap. XV. — De episcopo.

Episcopus a dexlris altaris sedens, versa facie ad
chorum laborantes intuetur, quia Christua a dex-
tris Dei scdens versa facie ad Kcclesiam singuiorum
corda intuelur, et pro se laborantes remunerari pol-
licetur : unde dum Stephanus {Act. vii) pro eo la-
boravit, ad adjuvandum eum surrexit.

Cap. XVI. — De canioribus,

Caniores qui cboros regunt, sunt apostoli qui
Bcclesias laudes Dei instruxerunt. Hi qui Graduale
cantant, signiflcant cos qui in acliva vita Christo
serviunt. In gradibus cdntanles stabunt, quia jusli
de virtute in virtutem in scala cbarilatis ibunt. Qui
Alleluia canlant, designant eos quiin cotitemplativa
vita Cbristum laudant. Hicantantes altius consistunt;
quia lales in celsiludine virlulum coBlestia con-
templando ^candunt. Sequentiam chori alterna-
tim jubilabunt , quia frequentise angelorum et ho-
minum in domo Dei Dominum in saeculum saeculi
laudabunt .

Cap. XVIL — De servo aranie.

Q

Lcgilur in Kvangelio de servo aranle, quod, pcr-
acto opere de agro, domum redeat , et post scrvi-
tium Domino suo irapensum ad convivium recum-
bat {Luc XVII). Ager Dei sunt corda fidelium, servus
arans est ordo praedicantium ; per lectorem Bpistolse
doctores exprimuntur, qui agrum Dei praedicando
colueruot ; per responsionem, fideles qui per bonam
operationcm respondeotes fructum justiliae protule-
runt. Aratrum, est nostrum servitium. Boves hinc
inde trahentes sunt utriBque totis viribus Domino
cancntes. Prsecentor qui cantantes manu et voce
incitat, est servus qui boves sLimulo roinans ddci
voce bobus jubilat. Lector, legem Doroini dat audi-
toribus qui nuper vocati sunt per officia cantorum
in schola Dei ad nuptias. Schola, dicitur vocatio, in
qua si quis adhuc surdis auribus ccrdls torpescat, ^
cantor cum excelsa luba sonit in aurem ejus dul-
ccdinem melodise , ut excitetur. Cantores qui re-
spondent primo canenti, vox est auditorum quasi
evigilantium ct Dominum laudantium. Versus, est
arans servus per dulcedinem modulationis corda
carnalium, quae se aperiunt more sulci confes-
sioRC vocis et lacrymarum. Arant qui aratro com-
punctioflis oorda seindanti in lectione pascitur au-
dilor quasi quodammodo bos. Bos ad hoc pascitur,
ut in eo opus agriculturse exerceatur. Bos est prae-
dicator, cantor, quodammodo bubulcus, qui jubiiat
bobus, ut hilanus aratrum trahant, scilicet insii-
gat caneotes ut Uetius cauant. Terra scinditur^
quando «orda auditorum compunguntur. Taies

operarii cum de agro hujus mundi redeunt, aeter-
num eonyivium cum Domino suo ineunt.

Cap. XVIII. — De figuraalia.

Episcopus tribus horis missae sedet : scilicet dum
Epistola liigitur, dum Graduale eiAlleluia cauitur ;
quia Christus tribus diebus inter doctores in templo
aedisse legitur. Subdiaconas, qui Epistolam iegit,
significat Joannem Baptistam qui ante Christum
prsedicavit. Per Epistoiam quippe Joannis praedicatio
accipitur ; per Evangelium Chriali prsedicatio innui-
tur. Ideo Epistola Evangelium pnecedit, quia Joan-
nis praedicatio prascessit. Et, sicut Joannes prsecur-
aor Christi memoralur, ita Epistola ante Evange-
lium, quod eFt Christi. Praeconatnr Evangelium in
alliori loco quam Epistola iegitur, quia Chriati pree'
diealio dignior quam Joannis cognoscitur. Subdia-
conus lamen in eodem pulpitOf quo et diaconus, le-
git; quia omnis populus JoanDcm Chrislum esse pu-
^vit. Graduale, significat voealionem apostolorum,
qua se ad Christum converteruot. Alleluia vero, heti-
tiam eorum quam de praesentia Cbristi ct roiraculis
ejus habuerunt. Sequentia vcro, animje eorum jubi-
lationem qua de promissa spe exsultaverunt. Hic
Bpiscopus ministroa Ecclesise ordinat; quia et
Moyses Aaron, et levitas in ministerium tabemaculi
ordinavit, et Chriatus septuaginla duos ordinavit,
quos in predicatione destinavit.

Cap. XIX. — De tertio officio.

In tertio offioio ad caput reditur, et prsedieatio
Christi nobis ad memoriam reducitur. Hoc ofiicium
Moyses prsefiguravit, quando in montem ad Domi-
num ascendit, et ab eo tabulas testamenti accepit.
Domiausque» cuncio populo audiente, mandata pro-
posuit, et Moyses justitias legis exposuit, et popuias
se omnia servaturum respondit {Exod, xix). Sio dia-
conus ad episcopum vadit, iibrum ab allari accipit,
Evangelium, in quo divioa prmcepta santcoram po-
pulo legit. Episcopus sermonem faciens populo ea
exponit, et populus per Ktfrie eleyson, derus autem
per Credo in unum Deum^ se spondet euncta serva-
turum. Qualiter autcm hoc per Christum et aposto-
los sit geslum, breviter estdicendum.

Cap. XX. — De diacono,
Perepiscopum, repraesentatur nobis Ghristus; per
diacoaum« ordo apostolicus* Diaconus qui legit, est
Petrus qui pro omnibus respoiidet* Episcopus lectu-
rum diacoDum beoedlcit ; quia Christus convocatis
apostoiis, beDedictione eos replevit, dum eis potesta-
tem super ominia diemonia dedit, et eos regnum Dei
praHliicare misit (Luc» ix). Diaconus Evangelium ab
altari accipit, legere pergit, quia de Sion lex, et
vetbumDomini deHierusalem exivii{lsaL ii). In hoc
quippe loco^ altare Hierusalem designat, in qua
apoetoii verhum praedicatioois a Domino acceperunt,
et exeuntes per totam terram praedicaverunt.Diacoous
in sinistro brachio lihrum portat, quia sinistra prse-
senlem vitam significat. El ia bac vita tantum prK-
dicari Evangeiium debel ; quia in fulura vita nuilus
ii9Cinik9L eget, nam omnea a miAimo uaque ad mazi-

551

JiONORII AUGUSTODUN. OPP. PAIlS III. - EXfiGETlCA.

Sb2

mum Dominum eognoscent. Ab australi parte ia
ambonem ascendit^ quia Chrislus a Bethlehem, quae
est ad austrum, Hierusalem venit, unde dicitur :
Deui ab austro veniet (Habac, iii).

Cap. XXI. — Quid dua^ candelas designant.

Duae' candelae Evangelium praecedunt ; quia lex et
prophetse prsecesserunt, quse Evangelium praedixe-
runt; duo candclabra quae praeferuntur, sunt duo
prsecepta charitatis, quse pcr Evangelium inslruun-
tur. Duo acolythi qui ea portant, sunt Moyses et
Elias, inter quos Dominus ut sol in monte fulgebat
(Matth, XVII ; Marc, ix ; Luc» ix). Dum Evangelium
legitur, cerei in pavimentum deponuntur, quia om-
brse legis, et aenigmata prophetarum per lumen
Evangelii ab humiiibus intelligunlur. Perlecto Evan-
gelio candelae exstinguuntur, dum pcr luccm Evan-
gelii spiritualiter prolatae intelliguntur. Thuribulum
ante Evangelium portatur, quia Christus odor suavi-
tatis in igne passionis pro nobis sacrificatus praedi-
calur.

Gap. XXII. — Quid designetf quod Evangelium in
ambone legitur.

Evangelium in allo loco legitur, quia Christus in
monte praedicasse perbibelur. Ideo et in sublimi le-
gitur, quia sublimia sunt evangelica prsecepla per
quae altitudo coelorum scandilur. Ante Evangelium
lumen ardet. eo quod evangelica doctrina Ecclesiam
illuminet, et quia verbum Dei lumen nobis ad vitam
praebet. Diaconus secundum ordinem se vertit ad
austrum dum legit Evangelium, quia in hac parte
viri stare solent quibus spiritalia praedicari debent.
Per viro$ quippe spirituales significantur, et per
austrum Spiritus sanctus designatur. Nunc au-
tem secundum solitum morem se ad aquilonem
verlit ubi feminae stant, quae camales siguificant,
quia Evangelium camales ad spiritualia vocat. Per
aquilonem quoque diabolus designatur,qui per Evan-
gelium impugnatur. Per aquilonem enim infidelis
populus denotatur, cui Evangelium prsedicatur, ut
ad Chrislum convertatur.

Cap. XXIII. — De signis et salutatione diaconi.

Diaconus, cum ascenderit in analogium, primum
salutat populum per Dominus vobiscum, quia apo-
stoli, quamcunque domum praedicaturi intraverunt,
primum per pax huic domui auditores salutaverunt.
Cum sequentia saneti Evangelii dicit, signum sanclae
cmcis fronti suae, in qua sedes est verecundiae im-
primit : per hoc se de verbis Domini non embescere
innuit. Qui enim sermones Domini erabuerit, hunc
Filius coram. Patre et angelis in judicio embescet
{Luc, ix). Crux quippe et Evangelium apud incredu-
los magnee confusionis fuit opprobrium. Deinde os
signat, quia verba Dei se ore conHteri pronuntiat,
cum ore confessio ad salutem fiat (Rom, x). Exinde
cor signat, ut spiritum elationis a se excludat^ et ea
quae ore confitetur ad justiliam innolescaf. Igitur
per cordis signalionem, fides verbi accipitur; per
oris signationem, confessio Christi intelligitur; per
frontis signatioDcro, operatio Evangelii exprimitur.

A Deinde clerus et populus se signat. Gloria tibi, Do-
mine^ conclamat, quia Christum cruciGxum se ado-
rare, suis verbis obedire se pronuntiat. Iia, dum
apostoli verba Dei praedicaverunt, popuii Dominum
laudaverunt.

Cap. XXIV. — De baculis.

Dum Evangelium legitur, baculi de manibus depo-
nuntur ; quia, praedicarte Evangelio, legales obser-
vanliifc a populo deponcbantur. Ex legis quippe prae-
cepto baculos manibus tenebant, qui pasehalem agnum
edentes ad patriam tendcbanl. Secundum hunc mo-
rem cantores in ofHcio missae bacules tenere noscun-
tur, dum verus paschalis Agnus benedicitur : signi-
iicantes quod hi qui ad aeternam patriam et ad fe-

n stum angelorum cupiunt festinare, esu coelestis agni,
et baculis contra hostes, id est sententiis Scriptura-
rum contra daemones, se debentdefensare. Hos inter
Evangelium deponunt ; quia cum ad Cbristum quem
Evangelium signat perveniunt, nullis Scripturamm
sustentaculis indigebant. Per baculos, et saccrdotea
denolantur, per quorum doctrinam infirmi in iide
suslentanlur, qui baculi in Evangelio deponuntur,
quia omnium sacerdotum doctrinae Christi Evange-
lio postponuntar. Tunc etiam velamina capitis aufe-
runtur ; quia, Ghristo evangelizante, velamina legis
tollebantur. Et nos capita denudamus, quia revelata
facie, non in aenigmate, Dominum in Evangelio vi-
deamus (// Cor. iii). Perlecto Evangelio, diaconus
revertitur ad episcopum, librum ei offert ad oscu-
landum, quem mox reponit in locum suum ; quia

^ apostoli, peracta praedicationCy ad Christum rcversi
sunt. Scilicet et daemonia in nomine ejus subje-
cta retulerunt, quasi librum in locum suum repo-
suemnt, dum non sibi sed Domino cuncta ascri-
psemnt.

Cap. XXV. — De sermone.

Dcinde episcopus sermonem ad populum facit,
quia postquam Chrislus populo per apostolos inno-
tuit, ipse omnibus praedicare coepit. Episcopus po-
pulum de pcenitentia, et fide, et confessione instruit,
quia Chrislus poenitentiam, et fidem in Deum et re-
missionem peccatorum per confessionem et baptisma
docuit. Post haec populus Kyrie eleyson, et clems
Credo in unum Deum, cantant ; quia quod diaconus
*v legit, et quod episcopus praedicavit se credere afiir-
mant. Ita postquam Christus et apostoli populum
docuemnt, fide recepta, laudes Deo personuemnt. In-
terim Evangelium cum incenso per chorum defertur,
et singulis ad osculandum porrigitur; quia apostoli
Christum (odorem vitae) per mundum portaverunt, et
cunctis gentibus per verbum ejus pacem aeternam
praebuemnt.

Cap. XXVI. — De quarto officio et de Ecclena.

In quarto officio ad corpus Christi id est ad Ec-
clesiam significatio recurrit, et ejus actionem nobis
exprimit. Cujus figuram populus Israel olim praefe-
rebat, quando Moysi de monte descendenti diversa
dona ad faciendum tabernaculum offerebat, in quo
altare fiebat super quod sacerdos sacrificia populi

553

6BMMA ANlMiE. — LIB. I.

554

immolabat, Sie episcopo de pulpito desceiideDti po- A
puli diversas oblationes offerant, pro qoibus sacer-
dos et ministri sacrificium in altari cum cantQ im-
molabunt. Ita Cbristo ad Hierusaiem passuro de
monte Oliveti descendenti turba occurrit, palmas
floresqne cum eantu laudis obtulit, pro quibus
ipse se sacrificium in ara crucis obtulit. Ponti-
fex repraesentat Christum, ministri turbam disci-
pulorum. Populi offerentes, sunt illi cumpalmisoc-
currentes ; cantores eantantes, sont Hosanna reso-
nantes.

Cap. XXVn. — De tacrificio.

Quidam depopulo aurumi quidam ar^entum, qm-
dam de alia substantia sacrificant. Sacerdos et mi-

Cap. XXX. — De sacrificio Chriitianorum.

Ita Cbristiani legale sacri/iciufn offerunt, dum de-
cimas rerum suarum Deo dabunt. Voluntarium of-
ferunt, dum de rebus suis Deo servienlibus aliquid
conferunt. Pro peccato offerunt, dum pro poenitentia
injuncta sacerdolibus, vel reiigiosis, vel indigentibus
aliquid impendunt. Progatiarum actione ofierunt,
dum pro dignitate, vel pro aliqua collata gratia Deo
quidquam offerunt. Dona offerunt, dum in aedificia
ecclesiarum, vel in ornatus earum aliquid conferunt.
Vota efferunt, dum in bello, vel naufragio, vei aliquo
periculo positi aiiqoid vovent, quod liberati Deo el
sanctis offerunt. Holocauita offerunt, qui steculum
relinquunt et omnia sua vel indigentibus distribuunt,
vel monasteriis conferant. Haec sacrificia populi offe-
nistri panem et vinum cum aqua immolant. Qui au« B runt. Sacerdotesautem etministriChristoinstituente
rum offerunt, significant magos, qui Domino aurum panem et vinam offerant.

obtttleruni. Quiargentumofferuot, designanteos,qui
pecuniam in gazopbylacium miserunt. Qui de aUis
rebus sacrificant, sunt bi, qui Domino necessaria,
quse Jndas portabat, mittebant. Et hos significant,
qui per Pauium et Bamabam apostolis oblationes
Hierosolymam transmittebant. Qui panem offerant,
sunt hi, qui spiritum suum in sacrificium laudis Do-
mino impendunt. Qui vinum offerant, sunt hi, qui
animas pro fratribus ponunt. Qui aquam offerant,
sunt hi qui corpus suum pro Cbristo ad supplicia
tradunt.

Cap. XXVni. — De trilnu sacrificiis.

Cap. XXXI. — De sacrificio panis.

Hoc sacrificium ideo ex pane fit, quia Christus se
panem vivnm astraxit {Joan. vi), quem Scriptura
panem angeiorttmpraedixit (P«ai. lxxvii). Qoi panis
fit absque fermento, quia Christus fuit sine peccato.
Ideo autem panis ex fermento fit, quia Christus se
granum frumenti asseruit. Granum auieroper tritu-
ram de tbeca sua exculitur contumeliis et opprobriis
arefactos, a Judaeis, et gentibus, quasi duobus lapi-
dibus, flagellis attcritur, cribratus conspersus com-
paslinatur, dum a suis separatus, sanguine proprio
perfusus cruci compingebatur, in qua quasi panisin
Primo viri offerant, qui fortes in Christo desi- q igne passionis excoctus in immortaiitatem routaba-
gnant, quia in primitiva Ecciesia justi (subpersecu- tur.

toriboB dura perpessi) victima Christi occnbuerant.
Deinde feminae sacrificant, quae fragiliores signifi-
cant ; qnia teropore pacis fideles non seipsos sed
hosliam laudis Domino immolant. Ad ultimum
saeerdotes et ministri offerunt, qui doctores et
ductores popuii sunt, quia sub Antichristo fideles
per diversa tormenta sacrificium vinum se Ghristo
offerunt.

Cap. XXIX. — Deseptem sacri/iciis legalibus.

Septem autem sacrificia ab antiquis secundum le-
gem offerebantur, quae adhuc Christiani imitantur.
Ritos namque Synagogae transivit in religionem Ec-
clesiae. Et sacrificia popuU caraalis mutata sunt in .

Cap. XXXII. — De Ecclesia, et significatione.

Ideo et corpus Cbristi de pane fit, qui ex multb
granis conficitur, qoia Ecclesia corpus Christi per
illud reficitnr, quae ex mnltis electis colligitor. Quae
graoa, scilicet electi, flagello praedicationis de theca
veteris vitae excutiuntur, poenitentia arefaeti, quasi
duobus iapidibus moiuntur, dom dnabus legibus in
scrutinio minutatun iinbountur. Cribati, conspersi
compastinantur, dum ab infidelibus segregati, aqua
baplismalis renati, vinculo charitatis per Spiritom
sanctom in fide copnlantur, ut panes in clibano ex-
cocti in candorem mutantur, dnm in camino tri«
bulationis examinati ad imaginem Dei reformantur.

observantiam spiritualem. Suntautem haec : Legale ^ Tali modo panis effecti depane Christi reficiuntor,
sacrificium uoluntarium^ propeccato,progratiarum
actionCf dona^ vota, bolocausta. Sacrificium legale,

obtulit, qui decimas vel primitias, vel ea quae lex
praecipit, obtulit. Voluntarium sacrificium obtulit,
qui aliquid de rebus suis Deo sponte obtulit. Sacri-
fieium pro peceato obtulit, qui transgresso legis
mandato hircum obtulit. Sacrificium pro graHarum
actione obtulit, qui pro victoria munus Deo obtu-
lit. Dona obtulit, qui aliquid in ornatum templi
contuiiL Vota obtulit, qui in periculo belli consti-
totus aliquid Deo vovit, quod postea solvit. Holo^
causta obtulit, qui agnum offerens totum in altari
incendit. Holocaustum namque totumincensum di"
citnr.

Patrol. CLXXU.

et hi in aeteraum non moriuntur.

Cap. XXXIU. — De sacrificio vini.

Ideo autam hoc sacramentnm de vino fit, quia
Christus se vitem dixit, et Scriptnra eom vinum ju-
cunditatis asserait. Uva autem, in praelo duobus M-
gnis expressa, in vinum liquator, et Christus duoboa
lignis cracis pressus, sanguis ejus in potum fideli-
bus fundebatur. Ideo et sanguis Christi de vino con«
ficitur, quod de multis acinis exprimitur, quia per
illum corpus Christi Ecclesia reereatur, quaedemoi-
tis justis congregatur* Haec pressuris mundi, quasi
in torculari, calcator, etChristo perpaasionesincor-
poratur.

18

^^ HONORII AUGUSTODUN. OPP

Cajp. \XKl\. — Iki aqua. A

Ideo autem hoc sacrificiom de aqua fu, quiaaqoa
de Chfisti laiere exivir, el Joani angelus aquas po-

5uIos 6ss6 retuUl. Et i()eo aqua vino admiscelur,
uia popuius sauguiue tihristi r.edemplus, per aquam
baptisiUaUs ablutus, per paslum hujus cibi, et poturo
hujud vitti Christo commuDicdtqr Panis autem liic
in camem conVertilur, quia Christus, paschalls
AgnuS pro nobis occiditur, et caro no;>.tra a morte
redimitur. Vinum in sanguinem transit, quia Chri-
stus sanguinem fundens, pro nobis animam posuit,
et animfim nostrani quae in sapguiue habitat a p^c-.
catis expiavit. Sine aqua autem hoc sacrameotum
non coniicitur, quia solius populi.causa hoQ myst^-
rium agitur, quia et CD quotidie reficitur.

Gap. XXXV. ^De fBrma piudt. B

Panis vero ideo in modum dentrii fortnatiirf qaia
panis vitse Christus pro denarion;m aumero trade-
baturqui verus den&riiis in vinea laborantibus in
preiaia dabitnr* Ideo inugo DoHunl e«m litteris in
hoo^e«xpctmkui\ quia clin donario imago et no-
min im|i^»atoid&. aeribitul*, et per 1imm ptatm imago
Dfii in. Bobia repafalur, ttnoniea tiootrum in libro
viUe.iiotMr.

Cxi». XXXVt. — Cufqudtidiemissa canaiur.

fit si enim Christus semel sua niorte credentes
red^mit, hoc tamen sacramentum quolidie ob trcs
caiisas ficcleaia necessario repeiit : Una est causa
ut ih Vinea Idbofiintes, quotidie eo reficiantur ; alia
ut hl qui numero RdeliUm quotidi^ associantur, per ^,
iilud ChHsto incorporentur ; tertia, ut memoria
passionis Christi quotidie mentibus Qdelium ad imi-
tatioam ino^loclur» Talt «lUefn ordine offeriur.

Cap. XXXVU. — De$miMono.
S»l>diaeODU8 oalieeod in.siliiolras patonam index-
tr«, flesuper oorpotale porlatt qiiia.aubdia«on«8 in
hoo loco Ghriatnmi calix paaaiooenit einiatrm ^na-
sanieni vjiaiiii patenaerucem, dajUraaaterBamvitam,
corpojral^ BceloKiam aignifioat. hi Cftintottta ^ioem
paaaiqnia in pnbeenti vila Ual, ^neni priuB a eo
tnuieferi^i Pairen petiith Per orucem anlem. gloriMn
Patria inirayil, ceiua pasbionem. fiedeaia imitad
nondeeinitk Corporale mulloiek>re eandidataur, et
Ecjoiesia per muUae tfibulationea Civialo oenfornta*
tur. SuMiaoonoa. noalier. Ghriiitus quasi paienam j^
com oaliee pert&vtli qoandocnicem ad panieoem
bajulavit.

Cap. XXXVIII. — De cfintoribus.
Unus canlor oMatam cum favone, et vinum cum
aa^^ efiwl, ailer .efeeaa vm admieceiMilMti pt^
beu QttifinumoffereeignitieetBootesiaiifideJoAeitS;
qnifclegiaiitiaaiKGfcrieti saoiifibium eommutlivitt
Qui feufiiam.offcrt, Heoleaiam de f entiliua$ qniepopv-
lum ^ntilem Christo . aaorilteavii. Hi ei dno lypum
Eaeeh el Blie pnb^ruut^ qai JttdlLieiim pepehinl
Chniio.io MOriABwm oUaAibfi eont* OMata WA
nndie flaanilras, sod lavoiiibas ifiulto lAbor« eandi^
dalie offertmt, quia Ghtiati 04rpiB ftb Me Uottliki,
qni eamem. miam titile «t «Oneu|tiiOftitiA tmd^-

. PAB8 UI. — LITURGICA.

556

gunl, digne auscipiUir. Ampulia in qua^finom efter-
tur^ signi0ea4 noatram devotionem, qm in VoacttKs
CQfdis portaUir. Arebidiaeonna ad ultimum aquam
incaticem fundena epiacofK) oftert, quia Ghrietoe,
quem di&fionua bic aigoaty Bodeaiatn aibi in paseione
mistcoit, Patri in eruce obiulit, et in nltimo oorptte
capiti conaooiabit^ eam regnum Dco et Peth Iradt-
deritk

GkP. XXXIX. — Deorationeiaetrdoiii.
Poat aooeptum aacrifioium epiacopus ae inclinans
coram altaris orationem Suscipe^ sancta Triniiii,
dicit, quia Cbristus ad pedes disi^pulorum se in-
clinaos post tradilum sacriflcium in coena ante
men^am stans orationen) ad Palnam feeil. Deitdei
orOfie dicit^ quia Cbribtuaaposloioe. orai*e BMmuii^
Debittc. oraUonera super obleiam aeereto dkity qoie
Chriatiiis in inoale Qlivevi aecreio prolixiaa oravit>
com ei ang^lus confortana eum appaml^ Sfmiium
sileotii. poal Off^rtorium» illud t^n^s sifnifieat^
quo Christus ante pos^ionemJn Hieruaalem latebat,
velut paschalis agnus, quemJudaai decama lonft. re-
clusum decimaquaria luna inMnolabaai.

GAt». XL. — De Secreto,
Composiio sacrificio eacerdos orationeni sub si-
lentio nedtat,quia idem sacrifidtim in sacrif!cio Pa-
trum abaeonditum latebat. In agno quippe Abel de-
litescebat, in arietc Abrahfe pro Isaac se occullave-
rat. In agno paschali, in vitula rufa, in hirco emis-
sariose celaverat (Ltfi;f '^ xvi). Tonc pontifex offert
pro populo sacrificium, quia Christus pro Bcclesia
obtitUl semetipsum . Tunc eacriBcium thurifScatur,
quia ChriatUB odof buaviwtis, pro nobts oblatus a
Deoaoeqf>tatur.

Cap. XLI. — De Prasfntione.
Sequitur in Pra^atione sacriiicium aogelorutt«q«i
huic sacrificioiQteresac credunUir. Summoeaini im-
peratori, ut mililes, aasi$tuot, et iaudes euo Imfm^
ratori concinunt ; per ter autem im di&liacU Tri-
nilatem sacrificio laudi< bonorificant, et hoMiaea ]«*
bilationis jugitcr imitati immolant. Ideo et hoc sa-
cerdoa aha.vocecaniat, quia Bacrificiumangelorum,
quod est iaus, repraesentat,

CA», XtH'. — De iaerifieio nn^lorum.
AngeliitaiTueet archangeli majestatem Del lau-
dant, dotninatiDttes adorant. Potestates el principa-
tus admirando tremunt, Cocli, id esl ihroni, et vir-
tutes jubilant. Gherubim et seifaphim dutciter con-
celebrant. Hoc saerificium concentus angeloram Da-
vid et Salomon ^unt imttati, qui instituerUnf hymnos
in sttcrif)cf6 Domini, organid, et allid musicis in-
stmmentia ton^repari, et A populo laudcd concla-
mari. Utadt solemus adfauc in officfo ^crificii orga-
nia concrepare, cletus caiitare,populQscoh6lamare.
Sacriticiom itaque laudis angeli itbmoiant, dum
Splriltm santtus Consooat. I^r Sanctui repetitur,
quia T^ihitai» collatrdatui^, Dtminu^ Deuz .^emel dici-
tur, ((uiaunitas veneratur,Sacrificioang)&Ioromcon-
jutogitor toCriflchiifi spiHtuum joBtorutn, qul Christi
humanltalem adotant, et pro humani geheris rc-

557

GmSlk ANISffiB. -. LIB. 1.

S58

diimpiwne CKnXfiiiiriBenedichistfuiveniiinnomine kdexith Idcator, qnm sanguis cum aqua d« latere

Domini, Hic hymous partim ab angeHs, partim ab
homiiubuft eonoinitur, quia per CbrisUim immolA-
tumhumanum genus angelis conjungitur, lausquippc
&ogelorumest : Sanciuif saHcttUf $anciui^Dom%nus
DeusSabaoih. Pleni suui cobU et terra qhria iua.
Bosanna in excelsii. Laus varobominum esi : Bene-
dictus gui ueuit iu n^ine Domini. Uosanna in ex^il-
sis, In boc canlu se signant, quia signum Christi cui
contraidieilffr se rectpere desfgirant.

Cap. XLlll. — De quatuvr orrfinWtiy.
Notandum quod primo loco masculi offerutil, quia
primo terapore patriarcbae suo sacrificio hoc sacri-
ficium periulerunt. Secundo loco ferainffi offcrunt,
quia secundo tempore Judaei legalibus sacrificiis hoc
sacril

les, quia ministri offcrunt, quia terlio tempore apo
atoli ipsum sacrificium excepemnt, et hoc fideles
doeuerunt, qui quotidie septem snprascripts sacrifi'*
CTft offerunt, qma post hanc vif am angeR cum beatis
hominibus in steculum seeculi Dominum laudabunt.

Cbristi tnanasse praedicatur. Com saccrdos Hanc
igftur oblationem dicft, stf usque ad altare inclinat,
qtiia fbi passio fftchoattir, qni se usque ad aram
eroeia obediciis Patri pro nobts incRflaverai (Mi-
Ifpp, n). Deinde obhta, vel calix fh mami sacerdotis
etattatur, qnia GhristQS pro satufe nostra in cni-
eem levatur, et ssnguis ejus in redemptionem nostri
immolatur. InteHm diaconi retra episcopum stantes
figuram gcruht apostolorum, qtii in passione Domr-
ni eo reticto omnes fugerunt. Subdiaconi vero retro
altare staole» ^ntra epacopuBiy a^ciunt mnliores
et notos, Jesum praeferunt, quia longe stanles ejus
passionem viderunt. Ante altare se saccrdos incli-

nat, cum Supplices (e rogamus dicit, quia ibl passio
a^A^uv^uipw.^ -«««^w^^»»,u^ flnit, et Chrislus inclinalo capite spirilum

fieram prttnttonstravemnt. Teriio loco sacerdo- * ... » ,. J ^ j- ^ . -

^ emisit. Infra Canonem diaconus manus lavat, quia

Pitatus in passione Domini manus lavahat, dum se
slc mundum a sanguine ejus, quam manus suas a
sorde proclamabat. Sacerdos vocem fevat dum No-
bis quoque peccaioAhus dtcit, designans quod Eccle^
sia de Christi latere jam formam in confessione
Bederaptoris erupit, dum per vocem centurionis sic
clamavit : fere Filius Dei erat iste (Matth, xxvii).

Gap. XLVII. -^ De Joeeph.

Dicente saeerdoie Per omnia smcula sxeculorum.

diaconus venit, calicem coram eo sustoUit, cum

favone partem ejus cooperit, In altari reponit et

cum corporali cooperit, pr»ferens Joseph ab Arima-

.^ , j . ^4 . j' tbia, quicorpusChristi deposuil. facieroeiussudario

que mambus pro propulo non credente et conlradi- n ^ ,, . . j . , . , *'**"**"■'.*"

* •» . f^ j - _ i_.i V -j , ^ coopenul, m monumenlodeposuitJapidecooperuU»

centeoravit, et victus, dux cum Amalech, id est u* ui i » i- r • *^ *

Cap. XLIV. — De quinio officio ei depugna Christi»
Quintum ofiicium alis cherubim velatur. In quo
summi pontiflcis hostia et rcgis gloriie pugna rcprse-
sentatur. Hoc l^foyses praefigurabat, quando in mon-
te extensis manibus orabat, dum Josue, qui et Je-
sus, cum Amalech pugnabat, devicti regnum vasta-
tabat, ac populum cum victorise Isotilia rcdiiccbat.
(Exod, xvii). Sic Chrislus in monle crucirj, extensis-

cum diabolo, vexilto sanctae crucis pugnavit, devicti
regnum vastatit, Dominas infernum superalo mali-
gno hoste spoliavit, populum de tenebris ereptum
cum gloria victorise ad coslestia revocavit.

Cap. XLV. — Myslerium.
Hec lolmn epiacopua imaginatur, et quasi tragi-
eta vaatibus expnmere coaalur. Cbriatum namque
iacrueefiattm repnesentat, dnm expansia manihus
Canonem reottat^ quasi eontra Amaleefa pugnat
(Exod» xvii^« dum cooti-a diabolum Christt passio*
ttem cwn aignla erueum aimnlat. Mtnistri autem
qaaai aoies pugnanlium nirinque ordinantor dum
diaconi relro episoopum, subdiaooni relro aitate
locantur. Exercitus cum triompho regredilur, quia ©ifriogendum porrigit, Acolylhns qui palenam tenuit,

Hic oblata, et calix cum corporali cooperitur, quod
sindonem mundam significat, in quam Joseph cor-^
pus Christi invoUebat. Calix hic, sepuLcrum *, pate-
na, lapidem designat» qui sepulcrum clauserai.
Tres articuli, scilicet Oremus prmeptis , et Pater
nosier, et Udera nos^ Domine^ trea dies signifieant,
quibus Christus in moaumento quiescebai.

Gap. XLVm. -^-Deaeolythoqnipatenamtenet^quod
Nicodemum figuret,
Acolythus infra canonem patenam involutam te-
net, quam hic subdiaconus defert. Subdiaconus prae-
bet acchidiacono, quam ipse osculalam uni de dia-
conibus ad tenendam. ct corpus Domini in ea con*

percepta communione ad propria eum gaudio re-
verlitur.

Cap. XLVI. — DepassioneChristi,
In bec ofiioio agitur Glirisli p«6aio super crucem
chriaroatiai altare onu intelligitar in quo carporaie
in foraoa cofporis Cbriati diateodiiar. Gorporale de
puroliiio terne confioituri et cum mnlio iabore in
candorefn vertitnr ei Gbriati oorpns de munda Vir-
gine aaaoitur, el per multas passionea ia candbrem*
resurrectioois reddiiur. Corperale cam complicatur
nec iniiiam nee finis ejus apparel, quia Christi
diviniljaa initio carei et flnem non habeL Super
quod oblaia ponitur,. quia enro a divioiiata suacep*
ta in enica afflfitur. Caiix eum vino, ee aqua in

formam Nicoraedi gerit, qui myrrham et aloe ad se-
pulluram Domini allulit {Joan, xi\), Polio subdia
conus et archidiaconus cum alio diacono patenam
tenenli, tres Marias pra^ferunt, quae cum aromalibus
ad monumentum venerunt. Dum septem pctiliones
in Dominica oraiione dSeuntur, diaconi inclinali
stant, communione confirmari exapectani ; quia apo-
stoli septem bebdomadis post roortem Chrisii fir-
mari a Spiritu sancto exapectabant. Subdiaconi aih-
tem inlerim quiescunt ; quia mulieres in Sabbato,
qua; septima dics est, siluerunt.

Cap. XLIX. - De Cruce,
Hoe saoramentum tantum per crucem fit, quia
Ghristus sacrificium Patris in cruce pcpendit, et in

559

HONORII AUGUSTODUN- OPP. PARS lU. — UTURGICA.

560

erace quadruplom mandain redemit. Sex tntem or- A recitantur, ptnis ei vinum in corpus et sanguinem

dines crucum flunt, quia sex diebus mundus perfi
citur et senario numero corpus Christi reficitur. Per
imparem vero Dumerum, qui in duo paria non po-
test dividi, benedicitur ; quia corpus Cbristi perma-
nens non sciaditur. Aut enim tres cruces facimuSi
et fidem Trinitatis exprimimus : aut per quinque si-
gnamus, et quinque partitam Christi passionem de-
ttotamus. Per sex ordines cuncta mundi tempora
comprebendimuSy quse per erucem Christo unita ex-
primimus.

Cap. L. — De primoordinej etde trilmi crueibus.

In primo ordine, tres cruces facimua ubi Hiec
dona dicimus, et primum tempus ante legem ia-
nuimas
UDum

Abraham, tertium ab Abrabam usque ad Moysen. In
quibus justi in fide Trinitatis Christam a loDge suis
sacrificiis salutaverunl, et multos cruciatus in hac
fide pertulerunt. la prima quippe slate, Abel Chri-
stum in agoo obtulit , et pro eo cruciatummortis
pertulit. In secunda, Melchisedech Christi camemy et
sanguinem in pane et vino obtulit qui cruciatus
bellorum a regibus gentium in fide Christi pertulit.
In tertia, Abraham Christum in Isaac sacrificavit, in
ariete mactavit, qui variatos cruciatus in hacfideto-
leravit.

Cap. LI. — Deteeundo ordine^ et de quinqut cru'
cibui.
In secundo ordine, quinque cruces facimus, ubi
Benedictam, ascriptam dicimus, ettempuslegisex-
primimus, quo justi per quinque librorum legis sa-
crificia Christum expressernnty et multos cruciatus
pro ejus fide pertulerunt. Quinque namque in duas
partes, scilicet trinarium, et binarium solvitur; et
illud tempus in duo interstitia dividitur. Unum a
Moyse usque ad David fuit, alterum a David usque
ad Christum exstitit. Per trinarium, judices a Josue
usque ad David, et reges aDavidusqueadcaptivitat
tem Babylonis, et principes a Zorobabel usqne ad
Christum notantur. Per binarium vero sacerdotes et
prophetffi significantur , ex quibus Moyaes Christum
in paschali agno immolavit, qui Apostolo teste multa
adversa pro fide Christi toleravit, quem lege praedi-
cavit {Hibr, xi); Samuel Christum in David unxit,
qui uterque Cbristum et sacrificiis expressit, et in
figura Christi persecutionem a perfido rege Saul
pertulit ; Elias et alii prophetae Christum sacrificiis,
vocibus, scriptis prsemonstraverunt, et pro ejus fide
varia supplicia perpessi sunt.

Cap. LII. '-' De tertio ordine.

In tertio ordtne panem in manum suscipimus, et
benedicimus, et tempus graiias innotescimus, quo
Simeon Christum jam natum panem vivum in ma
nus aecepit, etgaudensbenedixit. Deiade calicem le-
vamus, et benedicimus, et tempus coenae exprimi*
mus, quo Christus panem et calicem manibus cleva-
vit et beoedixit, et inde corpus et sanguinem aposto-
lis tradidit. Unde adhuc cum verba Domini in ordioe

Domini commutantur.

Cap. LIII. '^' De quarto ordine, et de guinque crur
cibus.
In quarto ordine, quinque cmces facimus, ubi
Hoitiampuram didmus. Et iilud tempus ad memo-
riam reducimus, quo Christus quinque vulnera in
cruce aecepit, et quinque ssecula redenut.

Cap. LIV. — De quinto ordine^ et tribui crueibus.
In quinto ordine, tres cruces ubi Omnia bona

creas^ sanctifieas dicimus, et corpus Christi scilicet

primitivam Bcclesiam innuimus, quae fidem Trini-

tatis accepit, et multos cruciatus pro Christo susti-

. ... ....... . nuit.

is, quod tnbus mterstitus distmguimus, Q^i* t> « ,« „ ^ j. ^ ^

l\. . le r I ^ ]v--i B Cap. LY. — Oe sexto ordtne^ et dequsnuue crur

ab Adam usque ad Noe, ahud aNoeusque ad .. ^ ^

CwUS*

In sexto ordine quinque cruces facimus, ubt Per
ipium dicimus, et item corpus Christi, videlicet Bc-
clesiam de genlibus exprimimus, quae Christi quin*
quepartitam passionem veneranter excepit, et eam
imitando patienter diversa tormenta pertulit.

Cap. LVI. — De quinque ordinibui crucum,
Item per quinque ordines crucum, quinque setates
mundi designantar, quae per crucem et Christi cor-
pus saWantur. Unde et in Canooe quinquies Per
Chriitum Dominum noitrum dicitor, quia per quin-
que vulnera Christi mundus redimitur. In sexto or-
dioe calix cum oblata tangitur, quia in certa setate
Cbristus calicem passionis in cruce pro omnibus bi-

^ bissd innuitur. Cum Per ipium dicimus , quatuor
cruces super calicem cum oblata facimus, quintam
lateri calicis imprimimus ; quia Christus, quatuor
vulnera in manibus, et pedibas, et quintum in latere
suscepisse innotescimus. Confecto ergo corpore Chri-
sti, labia calicis tangimus, ac per hoc, quod formato
primi hominis corpore, Deus fq)iraculum vite in fa-
ciem ejus spiravit ei molierem ex eo vivifieavit {Gen,
II), bignificamus. fit hoe Deui^ perquem^ cum quoi
inquoomnia, in hciem mortui humanigeneris Spi-
rilum sanclum spiravit, et ficelesiam ex eoper cor-
pus snum vivificavit. Per quatuor autem partes ca-
lix tangitur; quia humanum genus in quatuormundi
partes dispersumy per quatuor crueis partes vivifi*
catum , io fine mtmdi per Chri&tum ad vitam reau-

D scitatur.

Cap. LVU. — De Numero iignorum.
Notandum quod per totum Canonem vigintiettria
aigna fiunt ; quia in Veteri Testamento justi sub de-
calogo legis; et inNovo Testamentojosti perdecalo-
gum legis, in fide Trinitalis, htqus sacramenti par*
ticipes eiistunt. Tribus autem digitissignafaeimus;
qoia Trinitatem exprimimus. Quod si viginti triatri-
plicaveris, sexaginta et novem habebis. Porro cum
Pax Domini dicimus, non cum digitis sed cum oblatae
particola, tria signa super calieem faciroua, quse si
superioribus adyeeeris, septuaginta duo sigoahabe-
bis. Profecto hoc signiflcat quod septuaginla doie
linguie per superbiam dispersae, per Ghristi humili-
tatem sonl in untun eongregaUe, per erueem et pas-

561

GBMMA ANIILE. - LIB. I.

562

sionem redempt», per corpus et sanguinem ejus ei A fia hia; el tonc papam, et tnne episcopiimy et regem .

commnnicataB.

Cap. LVIII. — De septem iocrificiii.

In Ganone Beptem sacrificioram adio commemo-
raliir, qnibus oorpos Bcdesia capiti Christo copula-
lur. In primis sacrificium innocentum ; secnndo, apo-
stolorum et martyrum ; tertio, confessoram ; quarto,
religiosoram et continentium ; quinto, co^jugatoram ;
aexlo, in Christo defunctoram ; septimo, in anima
mortuorum scilicet poeniteatium. Te igitur usque
Cammunicanie$t sacrificium inoocentium notatur,
qni se in Christi sacrificium ohtulerunt, dum pro eo
immolali rant. A Cammunieantei uaque Bane i^tur
oblatianemf saerificium apostoloram el martyram
repnesentatur. Ubi et nomina iUorum recitantur, qui g
ae hosliam yivam Deo oblulerunl, dum sanguinem
Bunm pro eo fuderanL Ab Hanc igitur oblatianem
Qsque Quam oblatianem tu, Deut, sacrificium confes-
aorum commemoratur qui ab hereticis multa peri-
eula perpessi sunt, el sacrificium laudis Christo ju-
giter oblulerunl. A Quam oblatUmem tu^ Deu$,
mqueSuftplieei^ ie ro^ti»fi«,sacrificium religiosoram
demoostralur, qui caraem suam Titiis el concopiscen-
liis crucifixerunt, et sic hoslia Christi effecti suot. A
Supplicei, ie rogomuinsque Memenio^ Domine, sa-
erifidum coi^ugatoram declaratur, qui fide el elee-
mosynis Christi corporis participes eificiontur. A Me-
mento, Domtne^ sacrificium defunctoram ostenditur
qui in confessione Christi migraverant, el fidelibus
assodati aunt. Sacerdos Chrisli mortem repraesentat, ^
eum se ad Supplicei te rogamui iaclinat, et posl
ejus mortem apte eommemoratio defooctoram agitur,
qni pro eis morluus ereditur. A nobis quoquepeeea-
ioribui usque in finem Canonis, sacrificiom pceniten-
tium exprimitur, qui se lacrymis et poenitenti» do*
loribus Christo in sacrificium mactant, cum se ani-
mas suas peccatis occidisse doleant, ot in eo mifi-
centur, qui pro impiis mortuus prsedicatur. Unde et
sacerdos ibi rocem exaltat, quia poenitentes a vocis
et cordis gemitn ssepius ragire constat, cum amaros
singnllus edant. Hos Dominus expressit, cum Laza-
rum magna voce de monumento vocavit (Joan. xi).
In hoc etiam capilulo nomina martyram recitantur,
quia poenitentes variis cruciatibus macerantur. Per
hec semper sacrificia, corpus Chrisii Ecclesia con-

nominamus. Pro subjectis oramus ubi, Memento^
Domine famuUnrum famularumque recitamus. Ubi
et nominare possomus quos volumus. Secundo pro
prmlatis pelimos, eum Eanc igitur oblationem noi-
tras iertfitutii ^i&muz, Pro subjectis sul^ungimus,
cum Et cunctof familiof tuee didmus. Tertio loco pro
prselatis 8upplicamus,cum Undeet memoreinoi tui
iervi recitamus. Pro subjectis poscimus, cum Sed et
plebi tua subjungimus. Pro defunctis sacrificamus,
cum Memenio etiam^ Domine^ dicimus; ubi et no-
mina eorum recitare possumus. Pro poeuilentibus,
oiTerimos, ubi fiobii quoque peccatoribus dicimus.
Haec omnia ideo in Canone commemorantur ; quia
cuncta in morte Redemptoris reconciliantur.

Cap. LX. — De iexto offieio, et benedietione
epiicopi.

Sextum ofliciuro. in qoo pontifex populum benedi-
cit, Christi descensionem ad inferos exprimit. Hiyus
rei figuram Moyses gessit, quando morituras filios
Israd benedixit, eductosque de iEgypto in patriam
introduci per Jesum, qui et Josue, jussit (Deut, xxxi).
Hoc et Jacob moriens expressit, qui filios suos bene-
dixit, et de eis futura hereditate multa prsBdixit
(Gen. xux). Has utrasque benedictiones Christus
complevit, cum moriens ad inferos descendit, popu-
lum sedentem in tenebris, et umbra mortis, visitando
benedixit, de carcere eductos coelesti patriffi induxit.
Quod episcopus ostendit, dum popidum benedicit,
moxque eum spirituali cibo reficit. Notandum au-
tem quod semper terois capitulis benedidt, et om-
nes quarto sdlicet, quod ipie prasitare dignetur, con-
firmabit. Quinto vero, reliquis per benedictionem
Dei Patrii concludit, quia nimirum Deus Iribus vi-
dbus huic mundo benedixit, quarta reliquis firmavil,
quinta benedictione bsereditatem possidere dabit.
Priroo primis bominibus benedixit, dum eos crescere
el multiplicari pnecepit, Secundo hominibus bene-
dixit, dum, mundo dUuvio deleto, Noe et suos po*-
steros crescere, et roultiplicari jussit {Gen. ix). Ter-
tio per Abraham, Deus mundo benedixit, cum d in
benedictione Christum repromisit (Gen. xvni).
Qusrlo roiindo benedixit, dum Filium suum nobis
benedicentem misit, qui coelos ascensuras suis ber
nedixit, et per Spiritum sanctum reliquos finnavil

ficilor, el capiti Christo conjungitur : hoc per Domi- D Luc. xxiv). Quinto mundo benedicet, dum patriam

nieam orationem exprimilur, quse seplem petitioni-
bos hsee sacrifieia sequitur, quia per orationem, et
hoe aingnlare saerifidum, Bcclesia Christo oommu-
nicator.

Cap. LIX. — De qutnque orationUfUi.

Oratio aulero Canonis ideo in quinque distingui-
tor quia oratio fidelium per quinquepartitam Christi
passiooem tanlQm exauditur. In tribus locis pro prae-
laiis el subjeclis oramus ; quia Eeclesiam in docto-
res, eontinentes et coojogatos discernimus. Quarto
loeo pro defunetis offerimus. Quinto pro poenitenti-
tibus petimus. Primo loco pro pn^alis offerimus,
ubi dieifflQs: In prtmii.quoBtibi o/ferimui pro Eccie^

intraturos benedictione ullima dc complel : Venite^
benedicti Patrii mei, poaidete regnum vobii prce-
paratum (Matth. xxv).

Cap. LXI. — De iepHmo of/icio^ et de reiur-
rectione Domini.

Septmum officium, Dominicam resurrectionem in-
sinuat, quando, devicta morte et spoliato inferao, pa-
cem omni mondo dabat ; quia jam omnia in coelis et
in terris paciflcaverat, et cum suis disdpulis come-
dit eisque reliquias dedit. Sic pontifex, diabolo per
spirituale bellum superato, Pax vobii cum didt, pa-
cem astantibus porrigit, panem coelestem distribuit.
Hoc Jesus, qui et Josue figuraliter protulil, cum in«

163

HONORII AUGUSTODUN. OPP, PABS IIL -:- LITURGICA.

m

troducio populOi a superiiiis UosUbus (orram 8orU X cena ml&^, oM OQrpna Oomioi jam $uaiptum \n

diftiribuii (Jo». xxxii). Poolifex partem oblalae in
calicem miuit, desigQans quod anima ChriaU ad
Corpu9 rediii.

Cap. LXH. — De pace Domini.

Delnde Pa.x uobis dicitur ; quia Christus suis ap-

parens : Pax vnbis (Joan. xx) dixit. Pacem porrigit,

quia Chrislus pacera amissam humano generi resur-

gcns reddidit. Propter tres causas pacis osculum

datur. Ob unam causam clerus populusque se invi-

cem osculantur; quia homines graliam Domini sui

angelorumque amiciliam per Chrislum, qui esl pax

Dostra, se promeruisse gratulantur. Alia est causa^

quod se per pacis osculum fratres in Chrislo Dei Pa-

tris, Eccclesise minixtris filios per Christi reconcilia- _. ,, .1. • •. 1 n.*

... ^ /.u • .' . B Quia auaanum mvolalum roveiuUir. A§nu» Dei. et
tioQem damofiairavu, atque udo pane Gbrisii, qui ^ ^ ' . . ..

est Deus pacis, concordi» 6i dilectionis refici desi-

gloria ; pars a sacerdole veluti apostolo comealtf
est corpus Christl^ id eat Ccclesia adhuc laborans
in terra ; pars in altari relicta, est corpus Domiai
io aepulons qmesoens, id eai Gooloaia io Chritto
mortua per uoioaem corporia Cbrieli reattrrectura.

Cap. LXV* — D^ quibm communicationibus.

Pfimitus episoopua eommttnioai, qnia Ghriaios
coram apostolia partem piacia aasi et iavam mellia
O)aoducavii, et raiiquiaa tis dedit (Lue. xxiv). Deinda
miniairi commnnioani ; quia Domioua oom diseipttlis
ad mare Tlberiadia prandebat. Post hoo populos
oommunieai ; quia Domiaua asoensurus oum multi-r
iudioe diacipulorum eomedil. Gorporale plioaiur;

derant. Tertia causa est, quod sicut in osculo caro
carni, spiritus carnis conjungitur ; ita omnis homo
in necessitate spiritus per dilectionem proximi, in
necessitate spiritus per dileclionem Dei, diligi prsci-
pitur. Qui non tali pacis osculo fa^derati corpus Chri-
stl comedunt, ut Judas, judicium sibi per falsam
pacem sumunt.

Caf. LXIH. — De fractione oblata.

Oblaia frangitur, quia panis angelorum nobis in
cnice ffangitur, ut fractio pcccatorum nostromm
}«er comestienem ipsius reintegretur. Papa oblatam
non frangity sed partem ex ea mordet, reliquam in
calfcem mittit, quia Christus infemum moroordit,
et inde snmptos in paradisum niisit. Diaconus ea-
licem tenet, dum papa sanguinem sumit, significans
angelum qui, Chrislo sorgeote, lapidem de monu-
mento lulit. Communicato sacerdote, mox calix de
altari toUitur, quia Christos resurgens ullra non
morttur) et corpus ejus in sepulero non invenitor.
Dlaconus sangtttnem distribnit ; quia angelus resur-
reetionem Domini innotuit. Subdiaconus corpus
Domini aceiptt a Diacono et fert presbyteris fran-
gendum populo, designans quod mulieres verba de
resurreetione Ghrlsti ab angelo perceperunt et apo-
stoHe detulemut, ipsique omnl populo preedicando
dtstribuerunt. Gum apostoltciis ab altari deseendit,
populis eommunieat ; quia cum Christo eb ara cru-
els descendens a morie resurgii, populus leteraa

caniua in commuuione, aigoifieat letitiam fideiiura
de Cbrisii reaurreciioae. Oratio quam posiea api«*
soopua dieit, esi benedictio qua Domious aaeonsums
iidelesbenedixit. Diaconua se ad popuium vertis,
Ue^ mi$UL e»t dioii, aignifioans angalos, qui apO"
sioios alloqueniea eos abiro jasseruni, atque aia
Cbriaium ad judieium rediiumm pr«dixaruai. Cla*
rus Deo gratias respondei ei populus abii, quta
oredentea visa aaeeQsioae Cbristi graiiu egorunt.
la Hierusalem abieruni, in templo quoiidie Domi-*
num benedixerunt. Benedictio qnam papa val saoer*
dos post missam super populum bclt, esi spiriiua-
lis benedictio quam Spiritua sancius in die f*enteoo^
stea fidelibus attuUi, quaudo oredenies omni bene'*
p diciione spiriiuali replevii. Ei illam uliimam bene**
diclionem exprimii, per quani Bctfleala ibal mum
sponsi sui iotrabit. Uis peraciis. epiaoopua ad pro^
pria regreditur quia at Chrialus legaiiooa aua per'^
acia in gloriam Pairis revertitur. Sic Soclesia, omr
nibus adhuc ageodis rito peractis, ab boo exailio por
Cbristum eripitur et in coeleaiem Hiemsalem iodu-*
ceiur. Gorporale in ailari remaoei, quia mnQdiiia
easiiiatis ia sacerdotibus permaoere debet. Per al-
iare quoque Christus, per corporale IBeQleaia da-
sigoatur; quae bic in fuiuro perenniter in Cbrislo
permaaere aSirmatur.

C.\p. LXVI. — De bominico pane,

Ferlur qiiod oiim sacerdotes e singnlis doeubuB
vel famiiia farinam aceipiebaoi. Quod adhuo GnBsci

gtoria participat. Episcopus oblatam frangit, qoia ^ aervant, ei inde Dominicum panem faciebaai. qaoRi

Domlnns panem in Bmmaus discipnHs fregit (Lue.
XXIV). In trea paries oblatam dividit : una sibl re*
ienta, duas duacono et subdiacono iriboit, quia Do-
minus, fracto pane, unam partem sibi, duas Cleophae
et Lucae divisit.

Cap. LXIV. *- De tribus partibus oblatce,
Oblato noa iotegra sumiiur, sed io tria dividitur :
nnumio calicem miiliiur.aliuda sacerdote cooKumi-
iur, lertiom io pixidem moriiuriaad viaiicum reponi*
iur, qui4t corpus Domini est ifiTorme Iliud quod de
Haria sumpium, a morie reeurgens cmlos peneira*
vit ; ei iliiM 4)iK)d adbuc ia eleciia in ierra laborax,
ei iUud qu^ if» a^puloria ^am pausai. Pars in cali-»

pro populo offerebaoi, ei hunc consecratom eia di-
siribuebani. Nam singuli iariiiam offareniium misa»
inierfueruot, ei pro bis in Ganone dieebaiur Oinnium
circumstantium qui tibi hoc sacri/icium iaudia
offerunt, Postquam autem Bcclesia numero quidem
augebatar, sed sanctitate minuebatnr propter car-
nales, siaiuUim est ut qui posseoi jaagulis Domioi*
cia, vel teriia Dominiea, vel aummia fesliw ilMibua,
vel ier in aano eommunieareai* oe ania coafesaio'-
nem ei poeoiieotiam pro aiiquo crioiifie judacium
sibi sumereai. lU qaia, popuJo .lon eowimuiiieinui»
noa erai necesae psoam lam magnum fieirf, alaio*
ium esi eum ia modum deoarii (omiari vel Aeri, ei
ui poptiitfs pao ^tKiooe bnm deoarioa oStftuU^

S65 mmK ANIkiE. - L1B. 1

proquibvs iraditiim Domlnufn eoffndaeeipettt, <}cfi A Cai». IXX

m

tante denarii in qmm paoperaro, qnl membra snnl
Christi, cednrenl, Tel io alHquid qtK)d nd hde saori-
ficium pertineret.

Caf* LXVII.— De oraiioua tuper^bpuluik.

Siatuturo est lit pania postmisaam benediceretur,
et popuio pro beqediQtiooe aominuBiOQis partire-
tur : boc et eulof i9 dicabatur. Sed quia boc in
quadragosiiDa fieri noa liouitt oralionem super po**
puittffl dici Ecdeaia iastUuH, ut par banc partioepa
commuoiQQia ptt,

Cap. LXVfll. — De processlone^

NuncQt legoptittiQ vel audieQliam manlibaa quid^
dam dulcedioia iofundaiima, aliqoid de proeem&ns g
dicamus. la miasa quidem afabalnr Chrisli pro
Qobia in roandif m legalio ; in proeessiona ag ititr nth
straad patriam reversio. Pro ppcKepsionis itaque
solemnitale, imilatur Bcelesia popixU det de iEgy->-
pto agredieotis juoundilatem . Quisigni^ elprodigiia
liberatua ad moolem Sinai pervaQit : ibi, aceepia
lege ei faoto taberwulo, quesi qusdam proaes*
siono ad terram promissionifi tetendit. Fopdnf
namque afmaiua incedebat per lurmaa, et signa el
vexilla anteferebantf ievite tabernaeuinm gerabant,
sacerdotes tubis olaogebanl. Aroa feederis a saoar-
dotibus portabatur, e| Aaron summiis sncardbs de^
coratus, ct Moyses dux popu!i sequebatur cum vir-
ga. Quibus in via Amalech cum exercitu occurit,
iter armis obstruere voluit (Exod. kvii). Cum quo '
Jesus pugnans victor exstitit, populo iter ad palnftm
aperuir. Qui Jesua norm&m nobis prooessionie de*
dit, quaodo cum arcft omoique populo Jericho civ**
cuivit, saoerdotalis ordo tubis cecinit, populus ola^
mora personuit, Jericbo corruit, el viotor populua
regnum obtinuit.

Cap, LXlX. — Signi/icaiio processionum^

Populos a Pharaone per Moysen erepltis, est
Chrialianus populus a diabolo per Christum redem-
ptus. Tabulae Testamenti a monie acclpiuntnr, et
libPt Evangelii ab altari ad portanduin sumuntnr ;
populos ibal armatus, el popQlns Cbrisiiapus vadit
fide el baplismata signatus. Pr» turmis illofum

— Quid deHj^hai pH)eeMo ad alidm
eecleMam fiUH de ptiif^,

Dum ad kliam ecclesiart) pr6cebsidnem f&cimu^,
qnasi ad terram i*eprotaissiOQis tendimt»s. Cqm ec-
cTesiam can'tantes iritramu^, (ju&si ad palriam ^fcu-
denles pervenimus. Cum oirck 'monasterium scri-
nium, vel feretrum cum canlu et c6'rti'()uI^alione fe-
rimus, qnasi cura arca Jericho curft s6rio lubarum,
ct clamore popuU circuiftdiis. Jericho coraii nobfs
corraft, dtim mundi concapiscentia ih cordibus no-
strfs ffruerit. Ideo qujppe criicem praBcedentem se-
quimur, qufa Chrtstum crucifixuAi \ti omnibus se-
qui prflBCipifeur, et nulliis ad eum ^ervenlre poieril,
riisi qui se mundo vitiis et concupiscenliTs cruci-
fixerit.

Cap. LXXl. — Dearca,

David qubque, et Salomon ad i^cesslone^ rios
informaverunt, qui arcam Dei hymQifi et o^tiois
produj^eruni, et David in tabornaculutu, Salopu^p
in templum sub alis cherubin reposuervut. Cum
ecclesiam cumacrinio intramus, quaaii^rcftrQiQleiD*<
plum cum gaudio portamus, et cum Cbri^lo 9Mm
Ecclesia (quod utrumque arc<( defiguat) ccelestetli
aulam nos intraturos clamamus. Arca sub alaa
cherubin ^oriitur et a p6puIo laus 'c6ncinitur, quia
Christi humaniCas intar sammoa ofdiaea angaiohim
chambin at eeraphiB looabttnr. £t a turba angato-
rum el bominum pereani jabilo adoimbilttr.

Cap.LXXU, — Depugna ChristianQnmipirUuaU^

MuiBa quoqn)e imilatUr ODdindam pagn» conflt*-
ctomi et victorifl^ triatnphnm, qna liodlis hoater
Amalech prosternilur, et vta pobis ad patriaih par
Jeflum panditur. Jesna quippe imparator noater eum
diabolo pugnavit, el ccBlesleiiirempublbsamabhosti''
bus deslniotam homioibus reparavit : qui onm pos-
set producere duodecim lagionesaQgetorum fllfaflA.
xxvi), vel septuagiuta duo millia militum, iQStru](it
tanUim agmen duodecim aposlolorum, et expiigna-
vil septnaginta du6 gonera linguatnim. PonHflcls
namqule et elari, populique procesald, est quasi im-'
peratoris, et eujnsdam exereitus ad beUum ^rogr^s-
sio. Hi cum subtus aibis, et desuper cappis, viel alifs
solemnibus vestibus ioduantur, quasl ihilites p\i- '
gnaturi siibtus loricis, desuper clypeis buniuiitar.

signa ferebanlur ? et antc qos erqoes et vexilla por- q^^^ ^e choro exeunt, quasi de regia curiit proce
taptur. Eos columna ignia piwessit, et nos cande- ^ ^^^^ q^^^^ imperiale sign'um el vexilla a signife-
1« iumen pi*»aadil. llla popntua sanguine asperge- ^is anleferunlur, cum ante nos crux et vexilla ge-

balur, ista aqua benadicta aspergitur ; lavit» taber-
nacolum fmdaris portaverunt, et hic diaooni et
subdiaconi plenana et capsas ganmt. Arca testa^
manli a saeardotibus portab|tur ; et scrinium vel
ieretntm cum raliqniia a patribus portatur. Aaron
summua aacardos sequitnr om^tus, et apqd nos
cpiscopus, summus scilicet sacerdos, sequitur infti-
latus. Rex si adestcum sceptro rector populi, signi-
ficat Moysen cum virga duotorem poputi. ^i rex non
aderit, tonc pontifex utrumque exprimit, HoyscQ,
baculum porlando ; Aaron, milra caput velando.
Clangor tubarum expriiijitur per sonum campana-
ruifi.

ruotur, Quasi duo oxaroitus sequuritup, dum hiric
inda ordinatlm cantantes gradinQtor. intep quoft '
vaduQl magistri el prmoantores, qudsi cohortium
duolorea ae belli inoitatores; Saqnimiur priores,
quasi exereitus duces alqua agminum ordinaldreSt

Cap. LXXIII. — QuQdfpis(iopHs jspirituaUtir cignt
vicem imperatoris,

Procedit pontifex curii b«LCuk), quasi impf ralor
cumsceplro. AntepontificemportaQtur sanota,sia-
ut antc regem imperialia» Anta archiepiscopumerux
poptatur, sicut ante imperatorcm gestatur ; qui patT
lio decoratur, sicut rex coroQi^ perornatur. Comila-

«67

HONORII AUGUSTODUN. OPP. PARS UI. — LITURGICA.

S68

tur iurba pkbis, quasi exercitus pedestris. Com de A sffatur. Quod tune oblationes offenintnr, significat

basiiica procedunt quasi de regia urbe turmae pro-
rount. Cum ad aliam ecclesiam procedimus, qnasi
ad castellum expugnandum pergimus : quod cum
cantu intrabimusy quasi in dedicationem accipimus
et inde auxiliarios nobis accimus ; cum vero ad mo-
nasterium redimus, quasi ad locum certaminis ten-
dimus. Scrinium cum reliquiis poriamos contra
dsemones, sicut filii Israel portaverunt arcam Dei
contra Philistiim hostes. Cum ecclesiam, intramus»
quasiad stationem pervenimus. Cum campans so-
nantur quasi per dassica milites ad prselium inci-
tantur. Quasi vero acies ad pugnam ordinantur,
dum utrimque in choro locantur. Qui crucem cum
vexillo coram archiepiscopo tenet, est signifer, qui
vexillum coram imperatore in pugna fert.

Cap. LXXIY.— Quod cantorHtsigniferei tubicina.
Cantor qoi cantum inchoat, est tubicen qui si-

gfiom ad pugnam dat. Praecentores qui chorum
utrinque regont, sunt duces qui agmina ad pugnam
instroont. Cantores capita pilioHs tegont, bacolos
vel tabolas manibos geront ; qoia prseliantes capot
galeis tegont, armis bellicis se protegont.

Cap. LXXV. — De bello spiritmli.

BeUom cum tobarom clangore et torbarom da-
more eommittitor ; et nostrom spiritoale bellom
com campanamm compolsatione, et cleri cantatione
incipitor. Geritor namqoe bellum non contra ear-
nem, etsanguinem; sedadversusprincipesnetpote-
states, adversusreetorestenebrarumharum,eontra ^
spiritalianequitiaiineaslestibus (Ephes. vi). Quasi
ergo strenui milites pugnant, dum totis viribus
utrinque eantant. Ignea teia coneopiscentiae neqois-
simi bostes imraittunt^ qose fortes viri fortiter scoto
fideli repeltunt, hostes vitiorom acriter insistentes
gladio verbi Dei prostemont.

quod spolia victoribus coram imperatore dividun-
tur. Cantus offertorii, est laus qoam offerunt im-
peratori.

Cap. LXXVin. — De Danid cum Christo etGoliath
cum diabolo comparatis.

Moltiplici itaqoe hoste, ab Jeso, qoi et Josoe,
soperato, et victori popolo ob pacis abondantiam
negUgentia r esoloto, rorsos Philislsei adversos Israel
conveniont, crodele belhim indicitor. Ex qoibos
Goliath procedit, doellom petit. Coi David com pa-
storali pera occorrit fonda, et lapide com dejecit,
proprio mocrone perfodit. Popolos aotem liberatus,
pro victoria Deo immolat victimam, pro gratiarom
B aetione laodes jobilat. David Uienisalem venienti
torba popolorom obviam roit, salvatorem populi
hymnis excepit. Sic qooqoe vitiis a Christiano po-
polo soperatis, denoo consorgit, negligenti animse
acrios bellom infertor. Ex qoibos gigas Goliath, sci-
Ucet diabolos, procedit, doellom petit, dom qoem-
libet Christianum ad singolaria vitia allieit. Coi for-
tis animos com sacra Scriptora, ot David, com
molcro lactis (115) occorrit fonda, etlapide, deje-
cit : dom per homanitatem Christi qoae sitienti
popolo erat petra, et credentibos popolis iapis an-
gularis eum devineit, proprio ense postratum ju-
gulat, dom hostem malignom fragiii caiiie su-
perat.

Cap. LXXIX. — Mysterium.

Cap. LXXVI. — Quodcantores vicemducumagant.

Gantores manu et voce alios ad harmoniam in-
citant, quia et dueere alios manibus pugnando, et
voce hortando ad certamen instigant. Interim stat
pontifex ad altare, et pro laborantibus orationem
recitat, sicut et Moyses in monte pro pugnantibus
mh^i (Eaod.il).

Cap. LXXVII. — D^ eantorCf quod vicem prmconis.
agat.

Lector qui Epistolam recitat, est prseco qui
edictaimperatorispercastra pnedicat. Meliores vo-
ces ad Giaduale vel iiiieitito cantandnm eiiguntor,
et fortiores manu ad doellom predocontor. Jam de-
ficientibus in cantu, aiii succurront ; iia moltom la-
borantibos in praelio, alii consiantes corde sobve-
niont. Deinde seqoentiam com voce et organis jo-
bilant ; qoia victoriam com plaoso et canto cele-
brant. Diaconos qoi Evangelium in alto recitat, est
pneco qui peracto bello agmina dispersa cum tuba
oonvocat. Quod episcopus populum exhortando allo-
qttitor, significat quod imperator victores laudando

Cum ergo a subdiacono, et aliis sacrificium in-
stitoitor, qoasi David a Saul et popolo armis indoi-
tor (/ Reg. xvii). Com oblationes super altare po-
nontor, qoasi arma David deponontor. Porro cum
pontifex ad altare venit, quasi David adversus Phi-
listaeum prccedit. Per calicem mulctrale accipitun
percorporale fiinda, per obiatam petra intelligitur.
PrseCatio quae cantatur, fuit claroor quo pugii gigas
ad duelium provocabatur, per Canonis deprecatio-
nem, intelligimus populi orationem. Sacerdotis
inclinatio, est fundae lapide imposito rotatio. Panis
elevatio est lapidis jactatio. Ubi denuo inclinatur,
significat qood hostis prostemitor. Ubi aotem dia-
conos ad sacerdotem venit, et calieem eom eo ele-
£v vans deponit, designat qood David ad prostratom
cocorrit, extracto gladio capot abstolit. Deinde data
pace popolos commonicat qoiaaccepta per David
pace popolos Deo sacrificans participat. Cantos in
commonione, est laus populi pro victori» exsulta-
tione. Oratio et benediotio quse sequitur, est tro-
phteumquo Darida populo Jerasalem veniens exct-
piebatur. His peractis, popolus ad propria remeat,
quia populus tuoc pcst victoriam cum gaudio ad
propria repedabat.

Cap. LXXX. — Item de missa et de judieio.

Missa enim quoddam judicium imitatur, unde et
CanoD actio vocalur. Actio autem est causa quae in
publico conventu coram judicibus agitur, quia in

(145) Id est, cum ephi polenta et panibus decem (I Beg. xvii, 47).

569

CEMIfA ANIMM, ~ LTB. I.

570

missa causa popali cum Deo judice agitur. Gum A cumdat, quasi hastam ad resistendum vibrat. Gtn-

eampana sonatur, quasipopulus ad placitum per
pra^nem convocatur. Nempe oratorium esi quasi
pnetorium in quo judex Deus pro tribunali sedere
creditur^ cui populus reus sistitur. Diabolusestaccu-
sator, saceitlos defensor. Quia ergo accusatione
diaboli, et reatu popnli jndex ofienditur, sacerdos
qui cansam populi suscepit duellum subire compel-
litnr, qnatenus delatoris fallacia refutetur, populi
innocentia comprobetur, judicis ira placetur. Mox
spiritualibus armis induitur, cum adversario con-
greditnr, el populus anxius eripitur.

Cap. LXXXI. — De pugna PhilisUBi.

Hoc ut dictum est in figura pnecesserat, quando
David cum Goliath congressus populum atyrannide g
ejus eruerat (/ Reg. xvii), quia et Ghristus cum
diabolo duellum subierat et populum oppressum ab
eo eripiebat. Philisthim namque Israel impngnabat,
et d®monum caterva humanum genus vexabat;
hostes contra populum Dei aciem direxerant, et
daemones contra justos tyranncs incitaverant ; ho-
stes se valio munierant,etd»monesperphilosophos
etpoetaserroresfirmaverant. Goliath agminibus Dei
exprobrabat, e( diabolus cultoribus Dei per idolola-
triam insuitabat. David a patre suo ad pugnam mit-
titur, et Ghristus a patre in mundum ad certamen
dirigitnr. David oves pavit, et Ghristus innocens ad
pascua vitse congregavit . David ursum vel leonem
superavit, et Ghhstus diabolum se tentanlem supe-
ravit. David ovibus derelictis ad locum certaminis
tendit, et Ghristus a discipulis derelictus ad conci-
liabula hostium venit. Veniente David clamor in
eastris oritur, et Gbristo inter Judaeos veniente cla-
mor reui eiimortis exoritnr. David a militibus armis
Saul indttitor, mosque eisdem exuitur (/ Reg. xvii),
et Ghristus a militibus vestibus Pilati, scilicel pur-
pnra et Chlamide coccinea induitur, moxque eisdem
exuitur. David contra Phiitst»um bacnlum portavit ,
et Christus crucera contra diaboium bajulavit. Da-
vidmulctrum» et Ghristus accepit vasacetoplenum.
Hostis fuodaet lapide prostemitur, et diabolus Ghri-
sti carne vincitur. Per fundam quippe, Ghristicaro;
per lapidem, ejus amina, per David, deitas intetligi-
tur. Petra itaque de funda excussa frontem superbi
penetrat., quia anima Ghrislide Garne, tormentis

gulo pro arcu se cingit, sub cingulum pro pharetra
sibi appendit. Gasula pro clypeo protegitur, mani-
pulo pro pugili clavo ulitur. Porro libro, in quo est
verbum Dsi pro gladio armatur, per confessionem
dtaboH Domino renuntiatur, sicque hostis ad singu-
lare certamen provocatur, quasi enim totis viribos
pugnat, dum cantum et orationes et reliqua contra
diabolum recitat. Dum ad Evangelium casulam
super humerum projicit, quasi gladium arripit. Duro
legitur Evangelium quasi ense petit diaboium.

Gap. LXXXIII. — De tragmdiis.
Sciendum quod hi qui tragoedias in tbeatris reci-
tabant, actus pugnantium gestibus populo repr8*sen-
tabant. Sic tragicus noster pugnam Ghristi populo
Ghristiano in theatro Ecclesise gestibus suis repre-
sentat, eique victoriam redemptionis suae inculcat.
Itaque cum presbyter Orate dicit, Ghristumprono-
bis in agonia positum exprimit, cum apostolos orare
monuit. Per secretum silentium, significat Christum
velut agnum sine voce ad victimam ductum. Per
manuum expansionem, designat Ghristi in cruce
extensionem. Per cantum pi^sfationis, exprimit da- •
morem Ghrlsti in cruce pendeotis. Decem namque
psalmos, scilicet a Deu$ meus respice usque /n tna-
nus tuas commendo spiritum meum cantavit, et sic
exspiravit. Per Ganonis secretum innuit Sabbati si-
lentium. Per pacem, et communicationem designat
pacem datam post. Gbristi resurrectionem et gaudii
communicationem. Goofecto sacramento, pax et com-
G munio populoa sacerdote datur, quia accusatore no-
stro ab agonotheta nostro per duellum prostrato, pax
a judice populo denuntiatur, ad convivium iovitatur»
Deindc ad propria redire cum gaudio per He missa
e</ imperatur. Qui gratias Deojubilat et gaudens
domum remeat.

Gap.

LXXXIV. — Ita de missa et de septem

€ Dominus voHscum^ • septemque donis S.

Spiritus tt de mysterio missas.

Missa legatio dicitur. Totum tempos, quo Ghri-

stos mundum iotravit usque quo Ecclesia coelum

intrabit, est tempus legationis ; et tunc Christi lega-

tio finietur, cum sponsa Ghristi ab ista Babylonia,

in snpernam Hierusalem ducetur. Quod tempus

septem interstitiis distinguilur, significat quod lega-

exeussa, regnum tyranni penetrans infemum spo- ^ tio septem donis Spiritus sancti perficitur. Unde et

liat. Proprio ense victum jugulat, quia per mortem

auctorem mortis vicit. Reverso David popuius laeta-

tur, et Christo ab inferis regresso peputus a turbis

congratulatur. David Jerusalem veniens a turbis

cum cantu exoipitur, et Ghristus abJerusalemcsIos

asceosurus ab aogelis hy mnologis hiudibus suscipitur .

Gap. LXXXII. - De armis sacerdotis.

Sacerdos itaque pugil noster cum hoste populi
congressurus , armis munilur spiritualibus , quia
pngnatunis est contra spiritualia nequiliae in ccele-
stibus (Ephes. vi, ii). Denique sandaiiis se pro-
ocreis indoit, caput humerali pro galea tegit, totum
corpos alba pro lorica vestit. Guffl stolam coiio cir-

ad missam septem vicibus Dominus vobiscum dici-
tur, quia mysterium missae septem donis Spirilus
sancti peragitur. Primo post introitum Dominus
vobiscum dicitur. Introilus signiBcat ingressum
Ghristi in hunc mundum, quo sua iucartione sal-
vavitgenus humanum. Cantus^ eoim introitus, est
gaodium et angelorum et hominum, quod in ejus
nalivitate haboerunt. Primiim donum Spiritus san-
cti est sapientia ; quando Dei sapientia venit incar-
nata. Oraiio qu» sequltur, significat nostram recon-
ciliationem per eum ; Lectio autem sigaitieat doctri-
nam vel exemplom, quod praebuit in baptismate.
Graduale, jejunium vel tentationem ejns, AUeluia ;
miiiisieriom angelorttm quo ministrabant ei. Se*

mi

HONORII AUGUSTOI>UN. OPP. PARS IH, - LITURGIGA.

m

cuodo dicitur Domnus vobit^tm aate fivang^ium A
guo muadum salvavU sua pradicatiooe ; 6?anga*
lium aoim «ifi^Airical teinpu^ prcBdicatioms Cbri$ti.
gacudum dooum eat apiriuis inUUectm, quia titoo
docuit liomioes irAtelligere Stpiritualia. TerUodicitur
aate Ofifertorium Ihminusvobiseum : est illud tempus
quo ivit Hierosoiymam pati, et salvavit turbam sibi
cum palmifi obviam- Cantus Offerterii sigoificatlau*
dem iliius fMipuU. Uode et in «adem aignifieaiidBa
aolat adliuc popu'us ad Offerioriiim saerifieare. Ter-
tium donum est apiritus eo^uilih Quia t4ne coosi*
lium Dei apeniit propter quod veott, scilicet homi-
nes redimere sua passione. Silentium quod sequitur
est illud tempus qoo Christus in Hierusa!em usque
ad passionem , quae sexta die statim contigit, quasi
Paschae agnus inclusns mansit. Quarto dicitur Do- g
minus vobiscum in Praefalione, expansis manibus :
signiBcat iliud tempus quo Ghristus pependit in
enice exlensus. Quartum donum est spiritus forti'
tudinis, quia tunc expugnavit dlaholum. Quod pr^-
fetio alta voce dicitiir, signiflcat decem psalmos (pios
ipse in cruce clamavit, scilicet a t>cus Deus meus
respice usque /n manus tuas commendo spiritum
meum^ vel signiBcat strepitum qui circa crucem fie-
bat turbatis coelestibus et terrestribus. Slleoiium
Ganonls quod sequitur, Tuit illud tempus, quod post
mortem ejus sui in timore el treraore Fuerunt ab-
sconditi, Quinio djcilur Pax vobis pro Dominus
vobiscum, est illud tempus quo Christus surrexll, et
suos his verbis salutavit. Quintum donum est spi-
ritus scientiCBy quia tuiic aperuit illis sensum ut in- p
telligerent Scripturas. Cantus qui sequitur, est
gaudium quod habuerunt usque ad ejus ascensuni.
Sexto Dominus vobiscum post communionem dicitur,
est Illud tempus, quo Chrislus, et homines derelin-
quens, et angelos sibi obviantes, ascendens saluta-
vit. Sextum donum, est spiritus pietatis, quia ma-
xima pietas fuit quod humanam naiuram super
astra vexit. Oratio quse seqoitur, ent hoc quod inter-
pellat Patrem nuno pro nobis. Septimum Dominus
vokiscum in fine missad dicitur, signiGcat illud tem-
pus. quo Chriatus in fme roundi veoieos, saoctos
sibi ad judicium obviantes ftalulabil. Septimum do-
num eat spiritua timoris, quia lunc angeli cootre-*
roificeot. Sequitur Ite miisa est, hoc est ad aiaistros :
Ite,maligni,in ignem(0tsmum(Matih, xxv). Bene-r
dictio vero qua» lequitur eata dextris : Venite bene" P
dictiPatris mei (ibid.),

Cap. I^XXXV. -* Rabanus Maurus de missa.

Qm celebrantur in ofiicio mieue aote lectum
Evaogeltum, reapiciemia aunt ad primum adven--
tum Domiai, usque ad illud lempus quando prope*
rabat in ierusalem passurua. Introitut vero, ad
cborum prophetarum reapicit^ quando, ut Augusti-»
nua di<;it : • MoysesmimfMerfuitVeteriaTeatamenti,
propbetBB novi. > Myrie, eleison ad eos propbetaa
respicit qui circa adventum Domini erhot. Gioria
inexeelsis, ad coetum angelomm, quia gaudium
naavitatis Cbristi pastoribus aMiniiitatur. PrimA.

Goliecta ad boc reapicit quod Dominus ciraa duode-
cimum annum egit, oum in medio dootorum audieqs
eos et interrogans sedit(ttitf. u). Epistola ad pnodi-
catiooem ioaonis pertinet. Hoepansorium ad bene^
volentiam apostolorQm, quod vocati a Domino, sa-
cuti ad suam pr^dicationem osque ad pnedictuai
tempus. Deioc^s vero quod agitur io officiu mis5«a
ad illud tempus respicil, quod estaDominica quando
pueri obviaverunt ei usque ad ascec&ionem ejus,
sive Pentecosten, Oratio vero quam presbyter dioit
a Seereta usqae Nobis quoque^ hanc orationem de-
signat, quam iesus exercebat in roonte OUveti.Iilud
quod sequifur significat tempus, quando Dominas
in sepulero jaenit. fit ifiiaado paois in viHiim mitti-
tur, aoimam Domioi ad oor^us redire deBiooatnftt.
Qttod postea oelebratur, sigoifioat ilkts salutationes
quas Christos feoit disoipulis luis, Fraotio oblalorumy
iUam signifioat rraetionem quam duobos feoit Domi-
nus in Gmmaus {Inc, xaiv).

Cap. LXXXVI. — Nunc dicendum unde missa ex-
ordium sumpserit et quis eam auxerit; item de
missa,

Missam in primis Doniinus Jesus, sacerdos secun*
dum ordinem Melchisedech, instituit, qusndo e^
pane et vino corpus et sanguinem suum iecit, et in
memoriam sui, suis celebrare hiec prsBcepit ; hanc
aposloli auxerunt, dum super panem et vinum
verba quae Dominus dixit, et Dominicam orationem
dixerunt (Act, n, 9). Deiode successores illoruin
Epislolas, et Evangelia legi statuerunt, alii cantqm,
et alii alia adjecerunt, qui decorem domus Domini
dilexerunt {Psal. xxv).

Cap. LXXXVU. — Deiniridtu emiefisgue missm
p^rtibus : aquHHuprimumsini imtituiw.

Gselesiinus itaque papa psalmos ad tntroitom
miss» cantari instituit. De quibos Gregorius papa
postea Antiphonas ad introitum miss^ modulaodo
composuit. Unde adhuc primas versus ejusdem
psalmi ad Introitum cantatdr. qui olim totus ad In-
troitura canlabatur. Gloria Patri, Nic»ha synodiis
composuit, sed Damasus papa ad missam cantari in-
stitoit. Glona in exeelsisDeo, quod angelicus chorus
in primts cecinil, sed Hilarihs epfscopus Pictaviensis
ab illa loco Laudamus te, usque in flnera composoit ;
Telespborusautem papa ad missam cantari consti-
tuit. Symmachus rero papa in fesiis tantura caniari
staiuit. DominusV(Aiscum,de VeteriTestamento, sri-
licet de libro Ruth, est sumplum. Pax vobii, de Novo,
id estdeEvangelio^estacceptum. Etcum spiritu tuo^
de Epistolis Paull. Amen^ vero de Apocalypsi. Qnse
apostoKcus ordo traJente DominO dici docuit, et
Clemens papa, vel Anacletus papa aa missam 4tci
constituit, Orationes Ambrosius episeopus coosti-
tuit. Sed Gelasius papa auxit, et ad missam dici
instituil.

Cap. LXXXVUI. — De Bpistola et Euangelio,

Epistolam et Evangelium Alexander papa legi ad
missam oonstituit. HieroDymua antem presbyter
Leeiionariumf el Bvangeliariom ot hodif babet Bc**

573

GRMMA ANIMJE. -- LIB. I.

574

clcsia collegit. Scd Damasus papa, ut nunc moris A populum a Babylonia ire praecepit. Seicndttm qnod

est, legi censuil. Graduale, et Alleluia Ambrosius
coroposuit : sed Gregorius papa ad missam eantarl
instiluit. Qui eliam in festivis diebus Neumam, qn»
jubilum dicitur jubilare statuit. Sed abdas Nokke-
ms de Sancto Gallo sequentias pro Neumis compo-
sQit : qaas Nicolaus papa ad missam cantaii con-
cessil. Anaslasius papa decrevit utdum Bvan^elium
legitur nullus sedeat. Credo in unum Deum, Coa-
stantinopolitana synodus composult. Sed Damasus
papa ad missam caDtari instituit. Offeriorium Gre^
gorius papi^ eoivipo^uit et ad rpif^ain p^ptftristatuit.

Cap. LXXXIX. — De vestibus et calieibus.

Apostoli et eoruip succe^sore^ \a quotidi^nis ye'
slibus, jQt ligpeis calipibys miasaa cei^b.raver^nt. g
Ssd Clemens , tracjeftle Petro ^poslolo, usum ^acra-
rum v^stium ex I^gQ sgnipsit^ ^t St^pb^Qus papa in
s^cris ve§tibi|§ mjssbs celebrari pQn^tituit^ Zephcri-
nus autem papa vitreis \ yrbanus vero papaetmar;*
tyr aureis v^l Arg^Qleis p^licibuSf et pa^pis Qlferrl
instituit. Alexander papa panem et yinuip taPluoi
offerri statuit, sicut et Dominus instituit, et aquam
admisceri censutt, sieut et apostolica tradltio do-
euit. SylTttPter papa Ilneo eerporali efferri statuit,
sieut et Joseph Dominicum eorpus iii sindonem
mundum involvit {Matth. X!!ivn; Luc hkiii). Orate
promepeccaiore, Leopapa diei statuit. Hic e< pr»-
fatioiies eomposuit . Sursum eorda, de Jeremia ; Ora^
iias figamus Domine Deo nosiro, de Apostoio est

ab hoG, ItCj missa est^ nomen aeeeptt. Benedieamus
Domino aeeeptum est de psaiteno. Deo graiias de
Apostolo, sed haec dici constltuit papa Leo. Bx fais
omtiibus Gre|;orius papa missam ordinasse tradl-
tur, ut hodle per Bcclesiam traditur.

C^. XCI. — fiemisfiaf officiorum nofninibu;i,

Hts .<»ufonficlefidiim unde iiogula dicnntur. Of/i^
oium quAsi officium dicitur. Missa quasi traAsipis.r
sio dieitur : quia ta hoe oifido catechumeoi, excom-
muoicatt, paeotteDtos, foris fiedesiam mitiuotur.
Intimtus ab iatroittt aAcerdotis litoiiur , eo quod
sacerdote ad altare introcunte, a choro canitur. In-
troitum ideo canimus, quia Christum in sacerdote
nos suscipere significRmus. Gloria PaiH ideo cani-
nutt, qaia Trinilatem bos adorare ioaot^sdkaus.

Cap. XCII. — De Kyric, fleison,
Klfrle .ehisgn dicilur, pomine, .wisere.re; Chri^ie
el^ison 4icitur^ Chris.te, mi$e;*ere;y77|H9J, pobi^. Hqc
*deo GrsBce cani^ur , qui^ missa lribu$ ling^ij? ^
HebrciicQ, Grqsca et lalina c^n\m prgpcipij.ur ; jsi.c.ut
et titii.lus ip p^s^iooe PoiniDi scriptus f!uis.$e iegitpr .:
H,ebr^i<5i*n) (jpipp.e ^st Mkiuif^, HQS(^nm»^t Amm,
Qra^upi v(^.ro Kyri^, elmonfilChri^ieyeleism^lMl'
num r^eliquij.m otliciMm^ /fy)ie, eleisou ter idco dici-
tijr, quia Trjnitas ^dorat^r^ qi^ .9 prioributs .^n,t,c
dijuvium, a P^iri^rcjiis ^nte l.eg.em, a prppb^Us syb
lege veneraiur. Qhristfi ^lej$on i.deo .t^r c&xitakvir ;
(jjjia .Christu.s jn Psitre (^^ Spi.ritu ssinc^o aiorplur,

sumptum.PrefiationesDionysius Areopagita putatur -. qui Patris voluntate, ct Spiritu s^ipcto pooperiiMle*

composoisse, sed Qelastus papa ad missam eantavi
iaslitoit ; Sanetus, sanetus sanctus, Bixtus papa
dimidlom de Isaia, dlmidiuiii de Rvangelio eompo-
suit et ad missam eanfari statuit.

C4P. *Ce -r- De Qanone,
Caoooom Galaslus papa oompownt. Sad jQrreg(>»
rius |iapa eapitolum, dUsque nosttos iDtarmiscuit,
Lto papa SMciufn saerifieiufnj immaculat^m ko§^
Uam apposuii. Paiwnoster^ Dominus quidam doouit \
sed Matthauiseomporait; Gregorius vero papa ad mis*
aam c&ntofi topsuit, sieot apostoliea doctrina tra-^
didit. Hic otiamprMedoosoapitBlttm|Oirtfm<M,jEirm*
eepUs itUuiaifilms moniti, et Qequeos, Lt^o no$
Demins, adiidil. Beoedielionem episeopalem, Man

salutem nostram operatur. Itcm Kyrie eleison ter
rtpetitur, quia Polor Fiijus et Spiritus .sanctus, ab
apf^ejis^ ^ spjriitibus J4jistQ,rum, f b h0iio;9jib,iAS <C9li-
twr. laeo^et Kyrijg, eleisfin ,^9iX^9fyr, ut .SkHbseqUiCm
orjltio s^erd.oUs e^u(}i,aiu/.

Ca». XCiU. *i- Quid Gioria i» e^oeisis,

Chria in exceUis solos sacerdos indpit, et cho-
rus simul concinit ; quia et so4us angelus hoc in-
coepit, et militia coelestis exercitus simul concinuit.
Quud dum incipit ad Orientem «se convertit ; quia
anjj^elicus ehorus liaec ad Orientem Bethlehem apud
turrim Adiezer ceclnit. Per Pax vobiscum^ vd Do-
minv^ vobiscum, populum salutat, sicut Dominus
ingressu suo mundum saiutavit. Presbyter cum sa-
tialis episcopus, apostoiotom dis^ipulJs, ot magi. D luialione Veteris TestaraenU, et episcopu.s cum sa-

sterip apo^tolorup) (fO^i^U^* .qtipriim propr»u(p ^tu-
dium Pei ^ervijiiufD %^%)i, Ai<>brQ$i.us dic^.re c^pit,
jn)Q.9qu|s ^% eo m^^^ jBpnvaJuii. ApQ^iolicu^ outem
h^oc taoty;^ f{n^ finita mi^s^ dipitur dicit, Pax
Dominisil femper pobiscum ; InnQcentius papa dici
cor^stituit, et pacem dari conslituit. Agnus Dei Ser-
giuipapa comjjosuit, et ad missam p^ntariinstilui.t.
Julius papa inlinctionem corporis Doraini iQ sanguir
ncra prohibuit, et Gelasius papa jllura e^conan^uni-
cavit qui corpus Domini acceperit el sanguiiicra non
sumpserit. Communionem GregDrius papa cpmpo-
sttit, et ad missara canlari instituit. Ite , missa est,
de Ycteri Testameoto suoiptum est, ut scilicet Pha-
rao popiitwoi 4e iigypta kr^ jttsoit, s»yo «Jlt Qyms

lutatione Novi Testamenii salutat popdu^ ; (fi^xa,
dignius est Novum quam Vetus Testaraentum. Pq-
pulus autera DoraiDum cum Spiritu ejus esse orat,
ut cum spiritu et mente ofare adraoneat. Ore orat,
qui tantum verfea pronunti^t. Gre et spiri^u orat,
qui verba per interpretatio^em discernit, quap ore
pronuotiat. Spiritu et racnte orat, qui verba quap
liicit, Domini el coclesfia i.ntendit. Non ofb sed
Oremus dicit, quia vocem totius Ecclesiae exprimit.

Cap. XCiy. — De praiione.

Oratio ab orando vocatur ; quia in ea populo et

cprporis et animaB praasantiA et futura booaoraBtur.

Gallecia ideo dieitur ; quia aub ea populiis ui unu/n

cotiigiiur. HaBe e^auiom difSBroalifiioter^alioiiMii

576

HONORII AUGUSTODUN. OPP. PARS III. -- LITURGICA.

576

et coUeeiamj quod h»c oratio vocalur, quod ad A tium. SequenHa ideo dioitur.quia praecedentia non-

tii sequuDtur. Ideo et iniiium Evangelii dicitur, quia
ibi liber Evangelii incipitur. Ubi post Evangeliom
Or^ miu dicitur, apud Graecos ora/u) t^equitur. Offer*
toriuni dicitur qnasi, offerentiumcanticum.Hoeideo
cantamus, quianosipsosin sacrificium Deo offerre
debemus. Sacerdotes lauant manus, id est, operaper
lacrymas compunctionis. Hic liber in sinistra parte
ponitur, ut expeditior ad suscipiendum sacrificium
reddatur. Et quia per sinistram tristitia designatur,
qns tunc tn passione Christi repraesentatur.

Cap. XCVIII. — De sacri/uno.
5(u;ri/iciumquasisacrum factnm ImmolaHo di-
citur quia in mola altaris terebatur. HosUa dicitur ,
quia ante ostium ad pugnam offerebatur. VicHma

missam dicitur ; hxBC autem Collecta, quod ad pro-
cessionem in stalione super populum dicitur. Hsec
et missa dicitur ; quia in ea oratio populi per sa-
cerdotem ad Dominum mittitur : hanc in dextra
parte altaris ideo dicimus ; qnia cum dextris in ju'
dicio statui oramus. Omnes orationes ad Deum Pa*
trem dirigimus, et per Dominum nostrum Jesum
Christum in Spiritu saneto conclndimus, quia cnn-
cta juste petita a Fatre per Filium in unitate Spi-
ritus sancti dari credimus. Per eum qui venturus
est, nonnisi in exorcbmis dicimus, in quibus dia-
bolum per venturnm judicium adjuramus.

Cap. XCV. — De situ orationis, Tribus de causis
ad Orientem cum oramus nos vertimus.

Una est, qda in Orienle est patria nostra, scili- ^ dicitur, quia pro victoria sacrificabalur. Holocau

cet paradisus, unde expulsos nos dolemus. Orantes
ergo contra paradisum nos vertimus, quia reditum
ilUus petimus. Alia est, quia in Oriente surgit cor-
pus codi et iux diei.- Ad Orientem itaque nos ver-
timus, quia Christum, qui est oriens et lux vera,
nos adorare significamus, cujus debemus esse coeli,
nt ejus lux in nobis velit oriri. Tertia est , quia in
Oriente, sol oritur, per quem Christus sol justitiae
exprimitur. Ab hoc promissum habemus, quod in
resurrectione ut sol fulgeamus. In oralione ergo con-
tra ortum solis vertimus nos, ut solem angelorum
nos adorare intelligamus, et ut ad memoriam nostrae
gloriam resurrectionis revocemus, cum solem, quem
in Occidente quasi mori conspeximus, tanta gloria
resurgere in Oriente videmus. ^

Cap. XCVI. — Quid Epistola.

Lectio dicitur a legendo. Epistola dicitur quasi

missa. Bpistello, ti stello dicitur mitto ; quia, sicut

prophetiffi, super legem, ita epistolae missae sunt

super Evangelium. Hanc ideo legimus, quia viam

nobis per eam ad Christum facimus. Graduale a

gradibus dicitur, quia in gradibus canitur. Hoc

etiam Responsum vocatur, quia choro cantante, ab

uno versus respondetur, et illo versum cantante, a

choro respondetur. Versus ideo dicitur, quia ad in-

coeptionem revertitur. Alleluia dicitur laudate Do-

minum. AlUluia, laudate^ in decem Dei nominibus

unum ponitur, quod Dominus dicitur. Hnjus cantus

Versus ideo dicitur, quia iterum ad Alleluia reverti- n .:«»;<i.««:^„u r.# :« ;c#« ««.»».»«i^«ff^
^ « ^f -j j. .. . . .,. U sigmncationis nt m isto sacramento,

tur. Seguentia ideo dicitur quia neumam jubih se- ^

quitur. Tractus a trahendo dicitur, quia trahendo,

id est tractim canitur. (^rodua^^ ideo cantamus, quia

de virtute in virtutem gradatim ire debemus. Alle-

luia ideo canimus, quia ad gaudium angelorum ten-

dimus. S«9tfen/ta ideojubilamus, quiafaciem Domi-

ni in jubilo videbimus. Tractum ideo canimus, quia

per laborem iilucperveniemus. Evangelium ideo le-

gimus, quia per ejus doctrinam gaudia percepturi

sumus.

Cap. XCVII

stum totum incensum dicitur. Totum enim in altarl
incendebatur. Sacramentum didtur quasi sacrum
juramentum. Secreta dicitur , quia secreto dicitur.
Cum sacrificium super crucem in altari cum schi-
smate a pontifice foctum ponitur, quasi corpus Chri-
sti craci affiigitur.

Cap. XCIX. ^ De sacrifieio panis et tyini.
Pan omne dicitur. Ideo hic offertur, qoia omnis
salus anim» et corporis in eo percipitar. Vinum
qiiasi a vite natum dicitur. Hoc ideo offertur , ut
sicut paimites viti, ita Christo inseramur. ii^tui ah
SBqualitate dicitur, hsec ideo sacrificio admiscetur,
ut ex aqua renati fonte vitae satiemur, et angelis
coiBquemur. Per omnia sascula scecuUmm dicuntnr,
quia se scquuntnr : aliis enim decentibua alia suc^
cedunt. Amen dicitur, verum per hoc totum sacra-
mentum confirmatur, auta per boe et sascolura
creatur. Dicitur enim fiat^ quo verbo usus est Deus
in creatione roundi, quando dlxit : Fiat Uix, etc.
Ipse quoque Filius Dei Amen cognominatur, ut in
Apocalypsi dicitur, heec dicit Amen, testis fidelis
(Apoc. lu). Dominus votiseum ideo hic dicimus,
quia regem ccelorum prsesentem populo innoteaci-
mus. Sursum corda ideo dicimus, quia angelorum
exercitum adventare non dubitamus. Huic enim sa*
crificio aderunt, et nostra vota suscipientes ad Do-
minum perferunt. Graiiasagamus Domino Deo nth-
stro ideo dicimus, quia ei pro omnibus beneficiis
grates reddimus. Nihii autem sine cauaa rationalis

De Evangelio.

Evangelium dicitur bonnm nuntium. Bu bonum ,
angelon dicitur nuntium. Nuntium enim vitam post
monenii reqniem post laborem, regnura post servi*-

Cap. C. — De a et vi et illius cruce a f «>
Ideoque et forma hujus litterse T et X non flt abs-
que magno sacramento. Significat quippe duas
substantias in Christo. Ex una quidem parte operi-
tur, ex altera tegitur ; Q adnectitur, estChristihu-
roanitas, quae a parte matris inchoatur, et divinitati
copulatur per 0 quod circuloso orbe undique clau-
ditur, est Christi divinitas, quse nec initio aperitur,
nec in fine terminatur. Apex quoque litterae in mo-
dum crucis t conjuQgitur, est sancta crux, per quam
humana divinis sociantur.

Cap. CL — De pragfatione
PrmfaHo dtcitur praelocntio sciiicet sequentisCa-

5^1

GBttStA ANlMiE. - LIB. I.

678

noDis. Haec ^iam diciinr ptitparaHOy qoia mentes A licet in reeta fide existens. Jlf«m^n<o Domtne, /aintt-

nostras ad mysterium Christi prseparat. In hae ideo
ordines angelomm commemoramus, qoia freqneb-
tiam superoorum civium adesse demonstramus.
Majesias dicitur quasi major potestas. Caslum {eauie
hasc lege) dicitnr quasi ea$a elioe, id est solis. Sera-
phin per n, sunt plures angeli ; seraphim per m,
unus.

Cap. Cll. — Quare dicaiur Sanctus.

Sanctus ideo cum angelis cantsmus^ quia lerrena
codestibus conjungi per hoc sacrificium claroamus.
Sanetus dicitur (116) sanguine tactus Tel auctus.
DonUnus dans minus. Deus dclens scelus. Sabaoth
exercituum, scilicet rex exercitus angelorum. Oean'
na dicitur salvifica, id est, salva nos habitans in B i^gfMsus
excelsis.

lorum, hic possumus nominare quos volumus. Pro
fidelUnu tantum offertur, sicut dicilur : Quorum tibi
/ides eognita est,

Cap. CIV. — De duodecim apostoHs et de sancta

Maria.
Communicantes, Ideo sancta Dei genitrix Yirgo
Maria hic nominatur, quia hoc sacrificium de ea
mundo generatur. Ideo autem duodecim apostoli
nominantur, quia illorum doctrina et sanguine haec
sacramenta ailirmantur : pro tcstimonio namque hu-
jns sacrificii Petrus et Andreas et Philippus sunt
crucifixi, Paulus et Jacobus, Matthceus et Dartholo-
nueus decollati, Jacobus, Simon et Thadasus enecati,
Joannes veneno et exsilio cxcrucialus, Thomas

Cap. CIII. — De Canone.

Canon dicitur regula, quia per eum regulariter
Ht sacramentorum confectio. Hic etiam aclio dici-
tur, quia causa populi in eo cum Deo agitur. Hic
ob tres causas sub silentio dicitur. Una est, quia
cum Deo loquimur, cui non ore sed corde clamars
pnecipimar. Ideo autem verba dicimus, ut sciamus
quid intendere vel pelere debeamns. Secunda est,
ne populus tam prolixa dedamatione altflediatus
[pro tsedio affectus] abscedat, vel sacerdos tam longo
clamore voce deficiat. Tertia est, ne tam sancta
verba tanti mysterii vilescant, dum ea vulgus per

Cap. CV. — De duodecim nominihus martyrum,

Deinde duodecim roartyrum nomina recitantur,
quorum cruciatu hoc sacrificium commendatur. Ex
quibus quidam summt pontifices, quidam episcopi,
quidam diaconi^ quidnm laici exstiterunt, quia omnis
gradus, omnesque ordines huic sacramento testimo-
niuro praebuerunt. Linus quippe et Cletus^ ClemenSy
Sixtus, Comelius, Roroani pontifices, Cyprianus
Carthaginiensis archiepiscopus, Laurentius archi-
diaconus, Chrysogonus, Joannes et Paulus roilites,
Cosmas et Damianus roedici fuerunt, qui orones pro
Christi nostri sacrificio sanguinero fuderunt.

Quam oblationem tu Deus^ in omnibus quassu-'

quoUdianum usum sciena in inconvenienlibus locis ^ ^^^ 3^ ^ dictam, id est roateriam hanc terrenam

dicat. Unde fertur, dum Canon primitus publice
qnotidie recitaretur, ab omnibus per usuro sciretur,
et cum eum pastores in agro super panem et vinum
dicereni, repente camem et sanguiuem ante se in-
venirentj aique inde dimnitus percussi interirent.
Unde synodali decreto sub analhemate est pnecep-
tum, ut nullus canonero dicat nisi in libro, et in sa-
cris vestibus, et nisi super altare et super sacrificiuro,
et ut nuDus hoc sacrificium nisi in aureis vel argen-
teis vasis offerat ; cum hfec omnes faabere nequeant
et ideo incongruum non laciunt qui hic in libris
cmcifixum ideo depingunt, quia per illud passio
Christi oculis cordis ingeritur.

Te igitur^ ideo dicit, quia Dominum quasi pr»-
sentem aspicit. Ideo autem per lilteram T incipit.

sicut Adam de terra forroatam Spiritu sancto bene-
dicendo repleas. A f scriptam, id est ad formam
Filii tui signalam divinitati ascrikms. Ra f tam, id
est veritale firmam facias in fide nostra. Rationa-
bilem, proque devotione nostra facias accepiabilem,
Pridie, id est priori die. Hoc est corpus meum,
Sicul Yerbo Doroini ex nihilo factus est roundus,
ita per verba Doroini haec species reruro mutatur
vere in Doroini corpus.

Cap. CVI. ^ Deealiee.

Hunc prasclarum calicem, Idem calix est in royste-
rio, quem Christus in manibns tenuit, quamvis in
materia metalli alius sit. Mtemi Testamenii. Testa-
mentum illa Scriptura vocatur, per quam mortui

quia haec forman crucis exprimit. Clemens dicitur, D hsereditas vivis confirmatur. Novum et ceiemum

quasi clara mens, dum homotimet, turbescit; duro
Dominum propitium sentit, mens ei clarescit. Hcec
f dona, quantnm ad panem, in quo aqna et farina.
Hasc f munera, quantum ad vinum, in qno aqua et
vinom. Heec sancta f saeri/icia, ad utrumque : illir
bata^ id esl sine labe. Agnus enim paschalia debmt
esse immaculatus, et absque macula peccati fuit
Christus. Ecclesia dicitur convocatio, quia non ti-
more sed amore Spiritus sancti in unam fidem con-
vocatur. Catholica dicitur universalis, quia hsec re-
ligio per totum mundum servatur. Papa dicitur pater
patnim. Orthodoxus dicitur recte glorians (11 T), sci-

testamenium est nobis Christi sanguine scriptum,
percujus mortem coeleste regnum in hereditate est
firmaturo. Mysterium vocatur ubi aliud ^idetur, et
aliud intelligitur. Species panis et vini cemitur,
corpusChristi et sanguis credilur. Hostiamf puraim,
quanturo ad corpus, hostiam f sanctam, quantum
ad sanguinem, hostiam f immatulatam ad utrum-
que pertinet. Aliter : Hostiam f puram, scilicet ab
aliis hostiis separatam. Hostiam f sanctam, id est,
nos sanctificantem. HosHam f immaculatam, id est
a maculis emundantero.|Pan^mf «anc/um vitas ceier-
nce, scilicet quo pasti selerai efficiarour, et calicem

(116) Imo a sandire quasi SancUui,

(111) Imo recte sentiens in fide.

I^

HONORII AUGUSTODUN. OPP. PARS lU. — LITURGICA.

m

saluHf perpehuBi videlicet cajns gustu ttlemam sa^ A AUMndsr Roniiaaaa popiifex : ex presbytf ris Mar-

luiem eotise(|uaniar . «^ifi i4^/. Ideo hio mentk) ilfrW

fii, quia ip»e hoo sacrificium $no agae prfBtuUi, et

ipse innocens ut ChrLstus occubuii {Gen. iv). TrifiDta

namque annorum occiditur, sic Cbristus triginta

annoriim cruclfigitur. ^cri^ium patriarchce nostri

Abrakas, Patriarcba dicitur symrous Pater. Hic fi-

guram Dei habtiit, qni Filium suum pro nobis, ui

ille Isaac, obtullt {6en. xxit). Arles immotatur, et

Isaac evadit ; et caro Christi pro nobis sacrificatur,

divinitas vero illaesa existit. Summus sacerdos tuits

Helchisedechy qnodsonat rex justitioi. Hic sinepa-

tre, slne matre, assimilatnr FilloDei (Gen. xvi; Hebr*

vii), qul in coelis matrem non habuit ; in terris patre

caruii. Hic rex justiiim existlt, quia justos remune-

etlKnui; ex exoreistis Petrus : ex conjufatia Feli^
citas et PerpeHta; ex virginibus Agatha et reliquas,
qnm omnes boc •aerificiuai suo saBguine firmave»
rum, el in oorpore Cbristi ooQnuffierari meriiera«l.
Per qu$m hac omnia semper bana ereas^ nos novam
ereaturam ia Cbristo : sanfeiificas per paptismum
in ipso ; vi f vificas per Spirilum sanctum in aoimft ;
Bene f dicis speciali benedictione sive ultima be-
nediclione : Venite, benedieii {Matth^ nxv), — et
proBstas nabis^ scilicet vitam setemam post mortera.
Per f ipsum nos creas, cum -4 ipso nos creas, t» t
ipso D09 ad vitam resuscitas. Sciendum quod in
canone nulli aliquid dicere, vel adjicere licebit, nisi
quod ab aposlolicis viris positum fuerit. Quod si quis

rabit, injustos juste damnabit. iV^/c/ii^edecA sacrifi-g praesumpserit, non devolioni , sed praesumptioni

cium Chrisli pane et vino expressit; qujc Christus

m aa«ranentttiA eorporis et saBgviiiie sui tnmstuUt.

Ideo in hoc loco horum sacrificia recitantur, quia

protinus per iDcIinatioDem sacerdotis mors Chrisli

commcmoratur, quse per hscc prsefigurabatur.

Jube hasc perferriper manus sancti angeli in su-
blimc altare- Angelus dicitur ouolius.Christus magni
cansilii Angelus exslilit, dum consilio Pairis per Fi-
lium hunc mundum redimi nunliavit. Sublime altare
in conspectu Dei, est Christus in dextera Dei. Supec
quod altare Ecclesia hostias spiriluales immolat, et
super quod Deus vota fidelium et sacrificium justi^
tiae acceptai. Hic angelus hsc aacramenta in subiime
altare fcrt, dum interpelians pro nobi3 vultui Dei
apparet {Apoc» viu). Qui ex hoc altari scilicet i
Christo» participantur, omni benedictione caslesti
et gratia replebuntur,

CaPa CVII. — De nominibue.

Memento , Domine y famulorum. Hic poteris
quoSvis nominare sed non in Dominica die. Nomina
vivorum in libro scribebautur, quae ad altare infra
canooem recilabantur, et hic liber viventium voca-
batur. Simililer hic nomina defunctorum de libro
recitabantur, sed hoc Dominicis diebus intermitte-
batur, quia a qnibaBdam animfle ob resurrectionem
Dominicam requiem bflbbere credebantur. Cum apas-
toUs et martyribuSf cum Joanne, Quidam Joannem
Baptietam volunt inteUigiv quidam Marcumf qui et
Joannes dictus legitur : qui magia bic iatelligitur.
Octo martyres et aeptem virgines bic ponuntur,
quorum sanguine hoc saerameatum approbalur, quia-
per hpc aacrificium in septem doois Spiritua aaxicti
ad octo beatitudines perveniiur.

Gap. CVin. — beordinihus.

Diversi ordines ei sexus hic introducuntur, quia
per omnes ordincs et sexus hoc sacramentum con*-
firmatur : ex evangelistis quippe Joannes, qui et
Marcus poniiuri qui Alexandrise praesul et martyr
fuit ; ex diaconibus Slephanus^ qui primus martyr
post Christum exstitit ; ex apostolis Matthias, qui
pro Chriitp occubuit; ex septuaginta duobus disci-
pulis Bamabas^ qui se pro Christo obtulit ; ex pa-
triarchis /ynah'u«,,Antiocbenaa episcopus; ex {«pia

D

ascribitur. Ideo Pater noster alta voce cantatur, ut
communicaturi ante alterutrum offensas dimittendo
per pacem reconciiientur.

Cap. CIX. — In Orationem Dotninicam.

Pater noster Deus voluit esse DominusJudieorum,
quasi servorum, Pater vero Christianorum, quasi
filiorum. Ideo illos quaai inuliles servos de domo
ejecity istis quasi filiis hseredilatem Iribuil, quos et
nunc paoe aogelorum, et carne saginati vituli pascit.
Qui es in caslis, id est in sanclis. Santificetur natnen
turnn. Nomen Dei sanctiiicaLnr, cum nos Filio ejua
uniLi in regno Patris cobsaredes assumimur. Tunc
regnum ejua advenit, cum Ecclesia regnum ejus ad
caelestia pervenit Yoluntas ejus skut in (elo et in
terra fiet, cum terra caro coeleste corpus induet, et
homines nihil roali concupiscent, sedaequalesaoge-
Us erunt. Panem quotidianum hodie dat, quandoin
boc exsilio suo corpore nos recreat. Debita nosira
dimittit^ si nobis aliis dimittere posse praestiterit. In
ientationem non inducit^ si nos a tentalione libera-
verit. A malo liberabitf si nos a peccato et ab in-
ferno eruerit. Nomen sanctae Mariie ideo hic com-
memoratur, ut per eam a prassentibus et praeteritis
ac futuris malis liberemur, per cuius partum filii Dei
efiioimur. Ideo autem tres apostoii nominantur, quia
in ore dnorum vel trium testium omne ,verbum stare
affirmatur {Matth. xvui), et huic sacramento tres
ordinea, scilicet doctores, continentes, conjugati^
teatificantur. Hic poteris nominare de sanctis.quos
vis, quia quaeque membra Ecclesise participant
Christi sacramentis.

Cap. CX. -^ De paae*
Cum oacolata patena Moerdoa ae aignat, quiaper
craoem et lioo saonfictum omnia io coeHa el ia ter«-
rift pacifioata denuntiat. Pam dioitar a pado, qaia
Deaa paetitm eum homiaiboa fecil« quod aia per Pi-
lium sdun propiliaa sit.

Cap. CXI. — De Agnus Dei.
Christus ideo agnus dicitur, quia ipse est, qui se-
cundum legem iq Pascha immolabatur, per quem
populua a servitute liberabitur, HuncJoaones voca-
vii Agnum Dei qui toUeret peccata mundi (Joan. i).
Ideo in iT^ciion^Agnm.Dei cantamua#;it dignf^carAes

5S!

GEMMA ANlMiE. — LlB. I.

hujus Agni sumamus. Qui Agnus li6et ab omni po- A Patre, et a seipso pro nobis immolatus. Legitur

pulo totus , et a singulis toius sumatur» tamen totus
et integet* in eoelo permanere non dubitatur^ sacra-
mentum namque, quod ore percipilur, in alimentum
corporis redlgilur. Virtus aulem sacramenli, qua
interior homo satialur, per hanc vila aeierna adi-
piscitur. Populus communicatums tres dies debet
ante ab oxoribus abstloere, et tribus postea ab eis
vacare. Tot enim diebus populus Dei abstinuit,
quando legem accepit. Ter agnusDei canitur» quia
corpus triforme intelligitur : illud quod in ccelo re-
sidet ; et quod in terra ambulat ; at quod in. sepul-
cris requiescil. Eucharistia dicitur bona gratia :
euhgin bona benedictio t co^nmunio parlicipatio.
Hanc ideo cantamus ut cum justis gratise Dei com-
mnnicemus. Complendum IdeO dicitur, quia per g
illud missa completur.

Ita^ missa estj licentia abeUbdi. Deo grdtias, in-
terjectio gratulandl. Ilis qulppe peractis, populus
grates Deo reddit, et ad propria redit, sicut populus
Israet permissu Pharaonis de i£g}'pto abiit ; et grates
Deo retulit, quando Cyro prsecipiente de Babylonia
ad Hierusalem rediit, el jam gratias Deo egit. Ita no$
acCepta ultima benediclione ad patriam cocle&tem
ibimus, et in gretiafum actione semper manebimus.
Ideo bymnum trium puerorum, scilicet Benedicite^
post missam cantabimus, quia Dominiim pro omni-
bus beneficii^ suls benedicimus, qnem post in sse-
culum ssBCuli laudabimus. Hunc Toletanum conci-
lium cantari instituit, et hunc negligentes anathe-
mati subdidlt. ^

tamen de Leone papa , quod saepius uoa die septem
roissas, aliquando novem celebraverlt. NuIIusabsque
saeefdotaltbus veslibus, et his slnguHs consecratis,
et altari eonsecrato missam celebrare debet, et nnlK
nisi ordioato epiatolam vei evangellum legere licet ;
siout nulli nisi ordinato missam cantare litet. Posl
aecepiam laTalionem oulli mtasam celebrare vel com«>
mtmicare licebft : quod si fecerit ^ravi ptsnilenlise
obnoxtus ertt.

Cap. CXV. — De Gloria in excelsis Deo.

Gloria in excelsis nuoquam nisiad honam tcrtiam
canitur, qua Spiritus saqclus super credentes descen-
disse, et eosgloria et exsultatione replesse legitur. In
duobus enim Sabbatls Pascbae et Pentecostes ad no-
nam cantatuo quia baptizatisgloria amissa reddilur.

Cap. CXIL — De quatuor ^^ehn ^mistt.

Mtt9ss dividiliir in qualaor apeoieS) sec«<idBm
obiecTBtianet^ aratiOH€Sy p»stmltttiQne$, g^ku-um
actiones : ab initio miaa» iiaqiie ad offarlorium snnt
obsecrationes ; a secrctausque ad Po/^r n()f /^r sunt
orationeS; demdd usque ad communionem po^^u/a-
tums$i exinde usqtte in tamkgristiarmm wetimes.

Cap. CXIII. — De tnhus horis missm^
Tribvi» horis licet miasa^i cantare, acilicei tieriith
sexta et nona. In festis teriia; in privatia dietMia
sexta; in Quadragesima, vel in diebua j^uaii nona
hora. Hora tertia ideo missa eaatatur, quia hm
tertia Christus ad paasionem judicabalur» quaiodo
Jadsi Crucifige^crucifige^ olamayerunt (Lu^. \xiii),
et milites eum flagellaverunt. Hora sexta kleo missa
celebratur^ quie hora sexta Clu^istus pro nobis in
cruce inmoIabalttT. Hora nona ideo missa caniiur»
quia hora nona Christus mortem subiiase traditur,

G4F. CJUV. -^ Hutod una mism d$btaic^bfuH.

Seme) in die deiet missa ab uno sacerdote celb-
brari, sicut el Christus semel voluH iramolari. Sl
aoiem wetessitas cogit, id est si du« festivitates si-
mtri occuiTnnt, doce VIbI tres celebmri poterunt, quia
et Romatti hoc m die NatniU Domini faciunt ; el
Christi passio e»t tripartita : pasans est enim hnguld
insuUantinm, manibns verberantittra, clavii CTtitsl-
ngentitHtt. Ipse enim in ftgura a patriarchis est im-
molaito, ipt^ a pntphetis BacrUteattts, ipse idem a

Gap. CXVf.— De una orationein missa vel pluHbus.
Vtta oratio fegulariter dicitur, sicut et dna episto-
la, vel unum evangelium legitur. Siautem fesiivitas
in dle Dominica occurrerlt, duas dici licebit, quia
et hoc Romaoe atiotoriiaa td die natalis Domini ad
secuivdam miisam facit. Interdum /r({< ideo dicimns,
quia Qomtnum ter ante pa^ooem orasse legimos.
Aiiquando gmnque dicimus , quioquepartitam pas-
sionem Domioi in hoc officio agimua. Nonounqaam
septem uaurpanrms, propter septem petitiones in
Dominica oratione, qua$ Uinlnm apostolos super hoc
sacraroenlum dixisse cqgnovimus. Qui hunc nu*-
merum supergresaus fuerit, ut cmm errabit.

^ Cap. CXVII. — De genufit^tiont in Quadragmima.
In Quadragcsima ideo ad missam fleciafnus genua
dieimus, quia corpus et animam in poenitentia nod
humiliare innuimus. Ob tres causas autem ad ter-
ram cadimus. Una est quod Chrislum in carneado-
ramus, quem desceudlsse ad terras , et carncm dc
terra induisse dd lavandos nos venerando mcmora-
mus. Alia est quod ad meraoriam reducimus, quia
qui in paradiso cum angeli^ stetimus , nunc inter
bruta animalia jacemns, et animam nostram cor-
po^alt mole ad t^rram deprimi ingemiseimos. 'Fer-
tia causa hsc es< : Qtil atat aiiiB heminibiis, coae-
quaUir; qui iu terra jaieei , bealiia aaaaaMlaiwr. £t
noa liuafi^ia |uatitia aleliflauSi raliodalitMis aitnilea
fuimtta. BoalqMna ver* in cftrdis deaideria oacidi-

ti m«i( em beeliia quasi imaiiodaiea, in lnlo reper^
iniir. Qiiia ergo aiiia liomiailMa noa diaairoilea ia
faelia oemialua^ eia eRin ifao Qorpofw sunu «qliait
embesciaatti» fit ItfBum aliim» aoalnB ia vilift pce*
niaaado ekflMjaua, dua oorpore ad ierram cadi-
niaa« EX veQtren noalrMa terne ei aoimafla pavi»
meotd' teiauu' adterere, ul per Gknatum propler
nos terram factaoi' a^ terreois* dcaideriis valeamus
reaurg eae. Uio attlem riias ab AbralNu» eiordiam
sumppit, quando io lenttm proalratos Doiotiiaia
adoravil (Gen. xxir) : quem propbets imitali sunt,
qui, in terram cadenles Dominum adoraverunt. Gc"
nuum autem flexio a geotibus est sumpta, quem
honorem ipsi regibus exhibuerunt, quos proni vel
flexo genu adoraverunt. Nos autenii cum Apostolo

HONORII AUGUSTODUN. OPP. PAR^ Ilt* -^ UtURGlCA.

583

dieimus Oeo
(Ephes. iii).

Cap. CXVIII. — De lumine ad misiam,
Lumen Spiritum saactum significat, ideo cum lu-
mine missa celebratur, quia hoc sacramentum per
Spiritum sanctum consecratur, et digne Loc perci-
pientes a Spiritu sancto illustrantur; lumen enim
Uetitiam designat, quia hoc sacramentum miss»
seternam Isetitiam donat ; in Credo in unum Deum
cum et homo factus est dicimus, genua flectimus,
quia Christum hominem factum et pro nobis cruci-
fixum adoramus.

Cap. CXIX. — De Credo in unum Deum, quando
sii cantandum.
Credo in unum Deum in omnibus Dominicis et

&S4

Flecto genua mea ad Dominum A Super quos sacrificia mactabant, quae sopposito

igne cremabant. Aliquando vero ignis de ccelo de-
scendit, et oblatum sacrificium consumpsit, unde
Cain fratrem suum occidit, quia ignis ccBlestis Abel
sacrificium consumpsit, suum intactum remansit
{Gen. iv). Haec autem differeotia est inter altare et
aram, quod altare quasi alta res vel alta ara dicitur,
in quo sacerdotes incensuro adolebant. Ara vero
quasi arca, id est plana vel ab ardore dicitur, eo
quod in ea sacrificia ardebant. Ara enim Graece di-
citur, Latine imprecatio.

Cap. CXXIII. — De tabernaculo Moysi.

Quando vero Dominus populum suam de iEgypto
eduxit, speciale tabernaculum Moysi in monte Sina

. . ,x • . . . . . • r^ •• n ostendit (Exod. xxvi), ad ciuus exemplar matcriale

feslis Dommi et sanctfle crncis canetur, el m festis d ^ . \ ., ,, /» ^ ** ^

natalitiis aposlolorum ,

sanctffi Marise, et natalitiis aposlolorum, et in
festivitate Omnium Sanctorum, et in dedicatione
templi cantatur ; quia aliquid de his ia illo sonare
videtur. Liber Evangelii infra Credo in unum oscu-
lalur, quia pax per Christum reddita declaratur.

Cap. CXX. — De prtefatianibus.
Pelagius papa novem praefationes cantari statoit,
scilicet : Quia per ineamati, de Nativitate ; Quia cum
unigcnitus, de Bpiphania ; Qui corporali jejunio, de
Quadragesima ; Qui salutem humani generiSf de pas-
sione Domini, vel de sancta cruce; Tequidem, Do^
mincy omni tempore, de Pascha; Qui post Resurre-
ctionem : de Ascensione ; Qui ascendens super omnes

fieri praecepit. Yasa quoque pretiosa, et sacras ve-
stes fieri jussit ; altare ad sacrificia, sacerdotes et
levitas in ministeria constituit, et tubas argenteas
vel aereas ad convocandum populum fieri statuit.
Quae cuncla Moyses secundum ostensum exemplar
miro opere consummavit, et tabemaculum cum
gaudio populi dedicavit. Quod postquam est vetu-
state consumptum, jussit Dominus sibi fieri tem-
plum, atque chartam David regi per prophetam mi-
sit, in qua erat descriptio qualiter templum con-
strui debuerit. Salomon vero mirificum templum
tolo orbe famosum aedificavit , sicut Dominus in
charta imperavit (/// Reg. v). Altare quoque au-
reum, et vasa pretiosissima, et vestes sacras fecit ;

ccelos, de Penlecoste; Qui cum unigenito filio, de p sacerdoles, cantores, levitas in ministeria templi

Trinitate; Te, Domine, suppliciter exorare, de Petre
et Paulo : quae etiam de pluribus apostolis dicitur.
Gregorius vero papa deciroam, Qui Ecclesiam tuam
de sancto Andrea adjecit; quae deuno quolibet apo-
stolo usquequaque dici consuevit. Noviter autem
Urbanus secundus papa undecimam de sancta Maria
addidisse non ignoratur, quae a pluribus ubique
frequentatur. Zacharias papa constituit ut nullus
sacerdos cum baculo ad altare intret, et ne velato
capite ad altare stet.
Cap . CXXI . — Quare pro defunctis Gloria Patri

et Alleluia non cantetur.
Ad missam defunctorom Gtoria Patri et AHeluiat
quod laetitiam deaigaat, oon cantatur; qoia loctum
inaitator, et nos per hoein hooc moadom ad tristi-
tiam veniase, et per luctom hioc exire admonemur,
Corpora vero mortuorom oon debent interesse mia-
sae vivoraro, quia nobiscum non respondent, et cum
vivis ooa communicant. Hoc aatem signtfieaty quod
hi, qoi peccatia mortoi sant etChristi sacramenta non
percipiunt , viventium commonisatioai com Ghristo
interesse non potemnt. Hactenas de missae sacrificio.

UfCtPrr DK BGGLBSIA.

Uaec breviter de missa dixerimos, nuoc paoca de
ecclesia, io qaa agitar, videamus.

Cap. CXXII. — De altan.
Noe primus aitare Domino construxisse ; deinde
Abraham, Isaac et Jacob altaria aedificasse Icguntur,
quae non aliud quam lapides erecti mtelliguntur.

distribuit, prout Dominus in brevi praecepit. Omni-
bus rite peractis, templum maximo cultu dedicavit,
et arcam in eo locavit. Quod quia utrumque Bccle-
aiam praefiguravit, secundum formam utriusque po-
pulus Christianus ecclesias formavit.

Cap. CXXI7. — De tabemaculo populi.

Tabemaculum, quod populus in itinere habuit,
formam mundi tenuit , et typum ecclesia gessit,
quae in itinere hujus mundi non manentem civita-
tem habet sed futuram inquirit (Hebr. xin). Taber-
naculum secundum mundum erat formatum, et ele-
menta atque omne quod est in mundo in eo fuerat
praefiguratum, quia totus hic mundus jam factus est
Dei templum; sanguine Christi dedicatum {Hebr.
D ix), in quo universalis Bcclesia tabemaculnm Dei
existens, Dominam vivum et verum laudibus jugiter
concelebrat, et ex tabemacalo templum fieri desi-
derat. Ctuus taberaaculi una pars dicebatur saneta,
in qoa popolus sacrificabat, et est activa vita in qua
populus in dileelione proximi laborat. Altera pars
dicebatur Sancta samtorum^ in qua sacerdoles et
levitae ministrabant, et est contemplativa vita, in
qua religiosomm sinceritas in dilectiooe Dei cccle-
stibus inhiat. Porro secundum formam tabemaculi
faciunt ecclesias Christiani. Secundum Sancta fit
anterior domus, ubi populus stat. Sanctuarium vero
secundum Sancto sanctomm^ ubi cleras stat. Mint-
sterium levitaram et sacerdotam mutuavit Bcclesia
in ordine Christi ministrorum. Yasa et vestes et ri-

585

GEMMA ANlHiE. — LIB. I.

586

tum sacrificiorom C0Dv«rtit in morem ecclesiasti-
corum. Clangorem tubarum transtulitin sonumcam-
panarum.

Cap. CXXV. — Detemplo.
Templum autem quod populus in patria cumpace
possidebat, praefert templum glorise de vivis lapidi-
bus in ccelesti Hierusalem constructum, in quo Bc-
ciesia perenni pace exsullat. Hoc enim in duo divi-
ditur ; quia templum supernse curise in anffelorum
el hominum differentia discemitur. In quo altare
aureum est Chnstus gloria sanclorum. In hoc tem-
plo omnes electi sacerdoteset canfolor^f erunt;ipsi
ct vasa pretiosa in camino tribulationis examinata,
ut sol fulgebunt veste salutis, et indumento juslitiae
splendescent.

Cap. CXX VI. — De ecclesia habente sepiem vocabula.

A templo itaque quod Salomon fecit, ecclesia no-
stra formam accepit. Ecclena autem septem voca-
bulis insignitnr, quia Ecclesia Christi septem donis
Spiritus sancti, velut septem columnis domus sa-
pientiae lulcitur (Prov. ix) ; ecclesia yeroconvocatio
dicitur, quia in ea populus fidelium ad audieoda ju-
dicia Dei et ad conviviom Christi convocatur. Syna^
goga congregatio dicebatur, quia virga legis velut
grex irrationalium pecorum congregabatur. Eccle-
sia antem merito convocatio vocatur, quia amore
Spiritus sancti in unam fidem convocatur.

Cap. CXXVII. — De baiilica, c(Bteritque templi
nominibui.
Haec domus est batilica, id est regalis nuncupa-
tur, quia in ea Regi regnm ministrator. Basileus
namque rex, qoasi basis laos, id est columna po-
poli dieitor, quia ejusregimine fulcitar. Hapc domus
et, xuptoot}), id est Dominicalisappellatur, quiainea
Domino dominorum servitur. Kyrius quippe domi*
nu$ dicitur. Hsc qooqoe domus Dei vocatur,qaialn
ea Dominus adoratur, Hflec domus orationis^ quia in
ea populus iidelium ad orationem congregatur. Haec
etiam aula Dei nuncupatur, quia in ea convivium
regis setemi celebratur. Hsec quoque dicitur oraio-
rium, quia locus est orationis fidelium. Hsec iem"
plum quasi amplum tectum vocatur, quia conventus
populiin ea quasi sub unum tectum coadunatur.
Monasterium diciinr habitatio monachomm, monos
quippe solus, steron diciturhabitatio. Majoresautem
ecclesiae templa appellantur ; minores vero sacella,
a caprarum pellibus vocantur etiam capeklce.

Cap. CXXVIU. — DecapellU.

Antiqui enim nobiles ecclesiolas in itinere de pel-
libus caprarum factas habebant, quas inde capellas
vocabant, et earamcustodescape/Zanof nominabant.
Sunt enim capetlani a cappa sancti Martini appei-
lati ; quam reges Francoram in pneliis semper ha-
bebant, et cam deferentes capellanos dicebant. Ca-
penum dicitar domos, ad qoam pauperes ad posta-
landam eleemosynam confluunt. Inde dtminutum
capeUa dicitor, in qua Christianipauperesspirito ad
postolandam animse eieemoaynamconyeniunt.
Patbol CLXXU.

A Cap. CXXIX. —De situ eeclesicB.

Ideo autem ecclesiae ad Orientem vertuntur, ubi
sol oritur, quia in eis Sol justitiae adoratur, et in
Oriente paradisus nostra patria esse praedicatur.
Per ecclesiam ergo Ecclesia figuratur, quae in eaad
servitium Dei congregatur. Domus hsec super pe-
tram locatur ; et Ecclesia super Christum firmam
petram fundatur. Quatuorparietibus sufgitinaltum;
et Ecclesia quatuor Evangeliis crescit in altum vir-
tutura. Domus hasc ex duris lapidibus constraitur,
et Ecclesia ex fortibus in fide et operatione coUigi-
tur. Lapides caemento conglutinantur, et fideles vin-
culo dilectionis compaginantur. Sanctuarium est
primitiae Ecclesiae de Judaeis collectse ; anterior do-
mus, in activa vita Deo servientes.

B Cap. GXXX. — De fenestris ecclesias.

Perspicuse fenestra^, qu» tempestatem excludunt
et lumen introducunt sunt doctores^ qui turbini hse-
resum obsistunt, et lumen doctrinae Ecclesiae infua-
dunt. Vitram in fenestris, per quod radius lucis ja-
culalur, esl mens doctorum, quae coelestia quasiper
speculum in denigmate contemplatur.

Cap. CXXXI . — De columnis ecclesiie»

Columnm, qnae domum fulciunt, sunt episcopi, qui
machinam Ecclesiae vitae rectitudine in alta suspen-
dunt. Trdbes, quae domum conjungunt, sootsaeculi
principes, qoi ecclesiam continendo muniunt. Te-
gulm tecti, quae imbrem a domo repellunt, sunt
milites, qui Ecclesiam a paganis et hostibus prote-
p gunt.

Gap. CXXXU. — Be pictura.

Laqueariuro picturae sont exempla justoram, quae
Ecdesiae repriBsentantoraamentum moram. Ob tres
autem causas fit pictura : primo, quia est laicoram
litteratura ; secundo, ot domos tali decore ometur ;
tertio, ut prioram vita in memoriam revocetur.

Cap. CXXXHI. De coronaineccUsia*

Lumina, quae circa capita sanctorum in ecclesia
in modum circuli depinguntur, designant quod lu-
mine aetemi splendoris coronati frauntur. Idcirco
vero secundum formam rotundi scuti pinguntur,
quia divina protectione ut scuto nunc muniuntur.
Unde ipsi canuntgratulabundiiDomtn^ utscutonos
bonoi voluntatisttuecoronasti{PsaL v).Ususautem
^ formas sculpendi a lege coepit, ubi Moyses jussu
Domini doos cherubin ex aoro fecit {IIIReg. vi).
Usus vero ecclesias pingendi a Salomone exordium
sumpsit, qui varias caelaturas in temploDominifieri
institoit. Usus enim candelabri et tburibuli a lege
coepit.

Cap. CXXXIV. — De pavimento.
Pavimentum^ qnod pedibus calcatur, est vulgus
cujuslabore Ecclesia sustentatur. Criptassnh terra
constractae suntcoltores secretioris vitae. Altare, sn-
per quod sacrificator, est Christus soper quem sa-
crificium Ecclesiae acceptatqr. Ideo corpus Christi
soper altare oonficitur, qoia populos in eo credens
ex eo reficitur : unum com Christo, quasi multi la-
pides unum altare, efiQcitur. In altari reUquiai recon-

19

8d7

HONORII AUGDStODUN. ORP. PARS III. — LITURGICA.

m

duntur, qtlili iti ChHsto ombes theMuri sftpientiu^ et A ehoreis musieis iHBtrumentis uli nituatur, qjM globi
setentite abseonduntur {Cohsi. tt). Super altttreca-
psce ponnntui'» ii §ttttt apostoli et martyr^s, qni pnh-
Christopassi }eguntur. Palkt etvestes^ quitmd flt-

tare ohiatar, sunt eonfessored et virgines, quorttm
dperibirs Ch]rfstQS deeoratnr.

Cap. CXXXV. — De cruce.
Crux ob tres causas super altare erigilur : primo
quod fiignum Reg i& nostrl in domo Dei quasi in re-
gia ttrbe figiiur, ut a miliiibus adoretur. Secundo ut
pasaio Ghristi semperGGclesiaereprssentetur.Terlio
ut popolu& Chhstianus carnem suam crucifigendo
vjtikset eancupiBcentiis ((7a/. v) Christum iroitetur.
Yexilla ideo eriguntur;, ut iropeum Christi Ecclesia
jugiter memoretur.

Cap. CXXXVI. — De propitiatoiHo.

propitiateriumy quod super altare locatur, estdi-
tinitas Christi, qu» humano generi propiliatur.
Cradu», per quos ad altare ascenditur, sunt virlutes,
per quas ad Chrislum pertingitur. Lavacrum, quo
juxta altare manus ahluuntur, est roisericordia
fluens de Christo, qua homines in baptismo vel in
poenitentia h ^oft^fi^m ifilutmtur.

Caf. CXXXYIL — Dc pallih.

PaUia, qiNB in Beelesia Mpen^iamar, sum miva-
en}^ Christi, qvob in Hcet^sla ieiraiitifr. Pulpitum
qood In altutti svstollinir, ei in qtuid Ivaitgeliiitfi )•-
gittir, est perfeefofum vilii ad «fuani per evnogteli^
eaiti ddetTHiam p«rveiiitur, #nin veliolis omifiJMB
quis Chridturo sequitur. Ecclesia jugi luinine ta-
cemae illumioatar, tt BecleBta Chrisli lamine Spi-
ntussanctisdm^r iUnstratur. Bf^iismu» in Eccle-
aia oelebrator,. quia ealfa<4ica BoekflMiestmflter, de
fM Mta i^QgeBiea Ghrista ^aeratur.

Cjip. CXXXVIIf . — Dn? asiio.
Ostium ad obstatido vei ostendendo cficitur.
Ostiumfuod ioimans bbsiat, ei ami^adaium intro-
euadi ostendit, est Cbristus qui perjustitiam obstans
inlidales a domo sua arcett ei fidHks adLliuii osien-
<iendo per iidem introducit.

Cai^. CXXXrX. — Be chfiffo.
(T^ontypsattfttttitim a ehof ea eanenlium exorditim
sumpsit, qiiam anttqnitas idolrs iii eonrtiittit, ut, vi-
dellcct detJepti deos inosei vecc latitlsfent, et toft)
corpore

nem voluerunt inteHigi firraamenti revolntioflem :
pcr manuum complexionem, elciwetttomm comnexio-
ttetti \ p^r sontnn cantanfhtm, harmoniaMn phM^ta-
mm fesottantttfm : per C^yfpOffs ge&ttonlationem,
signorum motionem : per plausum manuum, t^Ipe-
dum streff^ifttm, timitmomm cr^piliHn. Qitod fideles
Miiati sutiit, et ki fefvitiiiiii vari Dei «mfwrtenint.
Ifam pdpMlqs de mari Rubro ejgnttsws ehoteam
d«xisea, et Haiui « eam tfmpme prGBcifUiisae
{Ext4. xv), caOavid anle arcan tciis viribas sa^
t«Me, et 0tmi ctitera pSalflna ceeiaiaw legitur f 1/
Af^. V»). EtSaioiiioocaiitoreaaifeaidtareinatiliiiaie
4icitur, qui vooe, tnbia^ ^gaHa» cyoibcliBi oiiha*
tis, aaiMicvpersoiuiisse togoBiar. Uaiie et adhoo in

B

ceelestesduloi rtielodiaeinmmferridicimtur.

Cap. CXL. — De concordia chori.
Chorus dtcitnr a eoncordia eanentmm, sive a co-
rona circumstantlQm. Olim omque in modom co-
rone clrea aras eantaiites siabant ; sed PlaviBOtts et
Diodoms episcopi cberos elternatim psal>ere insti-
toebant. Duo choripsallentram designam angetos,et
spiritns justonim, quasi recipro^a voce DominiHii
laudantium. Cancelli in quibus slant; mnUas man-
siones in domo Palris {Mian. xiv) designant. Quod
afrqnande de choro eum pt^essione ad aliquod al-
tare vadant, et ibi in staliofte canunt, Sfgnflieat
qnod anhVMfr de hko viia etmtes, ad Chriatum per-
veniunt, et in consorlio angelorum Deo eonoifiant .

Cai». GXLI. — l^ eorona^
Corona ob trea oausaa ia templo su^enditttr : una
^uod eeolesia per hoc decoratur, cum ejus lamini-
biis iUaounatui* ; alia quod ^us visione admooemur
quia bi ceronam vitcD et lumen gaudii percipiaot,
qui hic Deo devote serviunt ; terlia ut ooeleslis Hie-
f usaiem nobis ad memoriam revocetur, ad duns
figufam facta videtar.Coii&tatemffle]cattr(7,eiydnio,
0nte et ferro^ Auruai sunt sepientia fulgeates : argea-
tnm, eloquio mtentes : aas, ia doclrina coBlesti dul-
citer sooaates : ferrumi vitia damantes : Ii^it^s co-
ronae sunt, seriptis eoclosiain munie&tes : luoenne
ejus bonis actibus lucentes : aurum enim sunt mar-
tyres : afgentnm, virgm^ : s&s, contineHtes : fer-
rum, conjugiis servicates. Gmnmas in corona coru-
^ sQiuites smit^ cpii ei ia viitiiimbaa ratilaatea : ffie4i//a
ia igoe execeta ad oraatum coroDe aiihiantur, et
eiecti in Gamiao tribaktieaia probati ed ecBlealis
Hierasaleia deoorcm difpmtar. Ca^ma, qua dorona
ia aUum oontiaetiw, estspes, q|ua Boclesiea terre-
aia ad ewlestia susyenditur. Su^aouis ciroulas oai
ituMetitur^est Dea&a quoeauua coaiBieataF.

Cap. CXLfl. -- beeampanit.

SigT^A/ QU3^ nanc per campanas dantur, oiim per
tubas dabanlur. Haec vasa primum in Nola Campa-
niaesunt reperta. Unde sic dicta, msjora quippe
vasa dicuntur campana, a Carapaniae regione ; mi-
nora Nolo', a civilale Nola Campaniae ; itaque prap-

dicatores designant^ qui popuJum ad ecclesiam con-

eJ8-5eWrr7ntrpeV«*dr'*o.~witm cf^^ ^°'=«"'- ^"^ ^*"""'" «*' '"°™'" Pr^^Iicatio, quo.

rura sonus m omnem terram exivit, et m nae3 or-
bis terrae verba eorum {Psal. xviu). Ex aere sunt
fusae, quod est durum et sonorum; quia prs^dica-
tio illorum contra sitia osi daia, et dc virtutibus
est sonora. Ideo autem in modum vasoruni for-
mantur, quia praedicatores vasa Spiritus sancti ap-
pellantur.

Cap. CXLIII. — De tunibus.

Tun^eif in qudbas. sasipenatt senaai, sunt duei k-
ges, «pubua pradffCatorss a lerrcnis ad ccelestiasu-
sf^eMi regaum DeipmHiicatarr Pi$^rum&i exfisrre,
qtiod oouiia dtra dMHU^ est iMerea» iHngaa» 4|«se
onmia edverae aaperSt. fittculum ifttC figdUr est
modetalia, qaa iUenmi laagiia leBBperaiar. Fums,

m G£MMA ANIIfifi. - L{3. I. «90

quo CftmptBai moveiiiur ad Maenduni, est s^craA Cj^< CXLVU. ^-^ De easmeterid,

Cc^fnet^Hian, quod dicitur mofluonim dormilo-

ScripUir« ex roultie aeotentiis-contexla, qua praedi
oatoree roovaDtur «d prffidicanduro. Funis a ligao
deaceoditf et sacra Scriptara a ligno cruois et Do-
roinicae paaaionis descendit. Lignum a superioribus
continetur, quia crux et passio Cfaristi a prophetis
ante prtedicatur, et Evangeliam legi coonectitur, et
apoatdioa doct)*ina proptietisp contexitur. Sacerdos
funem apprehendit, dura Scriptura docente bona
opera agit. Funis eum sursum trahit, dum Scriptura
euro in contefttplaiiotte suspendit ; f6nem ipse deor-
wm trahk, cNm a eootamptotioDe ad aotivam vitam
deacettdil. fix iraciu fu&ia eampana soaal, quia ex
bona operattone intonai.

Cap. CXLIV. — De campanario^
Campaparium, quod in alto locatur, est alta prae
dicalio, quse de coekslibus loquitur. Non autem sine
causa gallus s^per campanarium ponitur. Gallus
enim dormienles excitat(li8),et per hocadmonelur
presbyter, gallus Dei, ut per campaoam dormienles
ad matutinas excitet*

Ca>. CXLV. — De Hatiene.
In ecclesia mascuii in Australi parte stant , si-
gnanies quod foriiores in fide ardore Spirilus san-
cli fervidi praelati fieri debeanl , qai gestura tenta-
tionum mundi ferre debeant. Fcmina; vero in Bo-
reaH parie stafit, demonsiranles quod fragrliores
subesse debeant, qui aslum tentationum ferre ne-
qucani, atque nuptiaU medicamine lestum carnis
tempcrare .

Cap. CXLVl. — De muLiervbus.
If uHeraa quoqoe post partum {LevH, xv) eccleaiam
nofi iMrant , quia hnmundod a templo ceetosti ex-
oltidi deaignant. Alioquln si pr^ infirmitate vaiereat,
eadem die, qua parerent, intrare ecclesins eis lioe-
ret, ot Deo gfatias agcrent. fropter hane signift-
cationem in multis locis menstruae viris commTSlad,
foris ecclesiam stare solent, et ob hoo poenitentes
intrare ecclesiam non debent. Linus papa ex prae-
cepto bcatoTum fetri et Pauli constituit, ut mulie-
res in ecclesia velala^ siht. Et hoc propter tres cau-
sas fii : una CM, cum sinl decipula diaboli, ne laxis
earum crinibus juvenum aninii illaqueenlur; alia
est ne quaedam illarum ob fot*mositalcm capiilorum

rium, esi Bccl^iafi gfemium, quia sicut sjeculo mor-
toOs de utero bapiismatis Cbristb genuit, itapostmcr-
dum carnfe mortuos gremte suo confovens a&iernaB
vitafe reddit.

Bcclesift, qnfl^ in modum crocis fiunt, populnm
BcclesiaB mundo cnicifl^i debere ostendunt : quae
atitem fotnndse in modum circull fitot , BccfCsiam
pef circnlum orbis \t eirct^lum cforbnae stertiitatis
pef dilectlonehi constrnl (Mendunt.

Cap. CXLVIIL — De claustro.

Claustralis constructio juxta monasterium est

sumpta a porticu Salomonis constructa juxta tem-

n plum. lo qua apostoli omnes unanimiter commana-

'" bant, et in templo ad orationem conveniebantf at

muHitudioi credentium corunum et anima una erat,

et omnia communia habebant (Act, iv). Secundum

hanc formam religiosi in claustro unanimiter de-

gimt, noote ao die in monasterio ad servitium Dei

conveniunt. Bt fideles adhnc sa^ularia relinqmmt,

commnnem vitam in <5lau8tro ducunf .

Cap. CXLIX. — Quod claustrum sit paradisus.
Porro claustrum proesefert paradisum (Cen, iv),
roonasterium vero Bden securiorem locum paradisi.
Fons in hoc loco voluptatis, est in mona&terio fons
baplismatis ; lignum vitie in paradiso est : corpus
Domini in monasterio. Diveraas arbores froctifer^e
sunt diversi libri sacre Scripturae. Secreium enim
Q daostri gerit figuram ca^Ii. In quo justi ita a pec-
catoribus segregantur, sieut religiosaD vit» professo-
res a saecularibus in claustro sequestrantor. Porro
monasleria praefert coelestem paradisum. Fons et
lignum vitae signat Christum, qui esl fons vita et
cibus beatorum aeternaliter vivenlium. In monasleho,
duo chori laudes Deo concinunt; et in coelesti para-
diso angeii atque sancli in saeculum saeculi duici
concentu Dominum laudabunt. Altitudo in claustro
conversantium uoum cor et unam animam in reli-
gioae habent, et omnia communiter possident , et
in supema patria omnes electi cor unum et animam
unam in dilecliooe habebunt, et omnes omnia com-
muniter possidebunt, quia unusquisque quod in ea
minus habet in aliis habebit, ubi Deus omnia in
capniorum omnibus erit. In daustro singali singula locasecun-
superbia eleventur, quaedam vero ne Ob deformila- D ^^„1 ordinem tenent. et in paradiso singuli singnlas

lem illorum deturpcAtur; tertia csl ul reatus origi'
nalis peccati, qui per mulicrem cvenit» ad mcmoriam
nobis rev6cetur. Judex quippe malorum est Chrlslus :
sacerdos ejus vicarius. Ante sacerdotem ergo deb^t
s6 mulier velare velut rea el tanli mali sibi coHscia
coram judice celare. Unde dicit Apostolus, ut mu-
lier velala sii.propler angelos (/ Cor. \i), id est
sacerdotes. In ecclesiis enim non permitlilur eis
loqui {IlCor, lVi), id est populum alloqui. Et nobis
quoque nOn licel loqui in ecclesia, nibi in bymuis,
etpsalmis, et canticis spiritualibus , 6t orare, ut
conjungamar coelestibus.

mansiones secundum merita recipient.

Cap. CL. — De dedicnti^ ecciteia!,

Ecclesiae Dedtcatio est Ecclesiae et Ghristi nuptia-
lis copulatio. Episcopns qui eam consecrat est Chri-
Btn^, qui Ecclesiam desponsaverat. Episcopus fon-
tem in atrio benedictE, et in circmtn aspergit, quia
Christus fontem baptismatis in Judaea consecravit,
et in oircuitu mun<k oranea gentes eo abioi impe-
ravil .

Cap. CLI. — De domo non consecrata.

Domua non consecrata est gentilitas Dei ignara,

(118) PiiBwa, Ub. x Nat. kist. eap. %\ ,

591

liONORII ADGUSTODUN. OPP. PARS III. — LITORGICA.

S92

et perfidi» repagalis iDclusa. Id domo duodecim A Distro aogulo comparatur, quia ob perfidiam cum

caadelse ia circuitu acceosce eam illumioaDt, et duo-
decim apostoli ia circuitu orbis geDtilitatem lumiae
doctriase illustrabaDt. Caadela lucet et ardet, etapo-
stoli verbo lucebaat et charitate ardebant. Pootifex
super lumiaare ostii cum baculo ter percutit, Aitol-
lite portas^ principes^ vestras, ei elevamini, portas
cetemales (Psal. xxin)dicit: per poatificem Christus,
per baculum sceptrum potestalis iatelligitur. TriDa
autem percussio teraa potestas ia coelo, ia terra, ia
iDfemo accipitur. Quasi ergo ter Domious jaaudm
cum capuita percussit, dum Ecclesie potestatem li-
gaadi atque solveadi ia coelo et io terra coocessit,
et portas iaferi adversus eam ooo praevalere tribuit
{Matth, xvi). Jubet etiam ut priaclpes teoebrarum
portas mortis ab Ecclesia tollaot , porta; vero aeter-
oales, id est coelestes, eieveotur, et justi ad vitam
iogrediaotur.

Cap. CLII. — De portis,
Portce quippe mortis suot vitia et peccata. Portse
vitae suut fides^ baptisma , operatio, Per eum, qui
iotus respoodet, diabolos iateiligilur^ qui de domo
Ecciesise expellitur. Ipse quippe quasi fortis arma-
tus atrium suum custodivit , dum huoc muadum
quasi jure possedit. Sed fortior superveoieas eum
expulit, spolia ejus distribuit (Matth. xii ; Luc, xi) ;
dum Christus enm passiooe vicit, et Ecclesiam ab
ejus jure eripuit. Hox ostium aperitur, et episcopos
iDgreditur, quia Ecclesia ostium fidei Christo ape-
ruit, et eum iatra se devote recepit. £piscopus in-

B

sioistris reputatur. Ideo angulus orientis dicitar,
quia Christus, qui est orieos, iu eo secuodum caroem
oritur. Scripturam io dextrum aogulum deducit
episcopus qoia doctrioa Christi ad Ecclesiam usque
perveoit. Ipsa eoim dextro aoguto aasimilatur, quia
cum dextris computatur. Ideo autem aogulus occi-
deotis existit, quia io ea perfidia corruit, et Christus
Sol juststiae pro ea io morte occidit.

Cap. CLY. — De dextro angulo.

Iterum episcopus scripturam a dextro aogulo
orieotis iochoat, et io sioistro occideotis eam coo-
summat, quia per doctriaam suam io primitiis Ec-
clesia iochoavit, et eam io fiae muodi io Israelitico
populo cousummabit. Primiti» Ecclesia io dextra
aogulus dicitur, quia ipsa est regioa, quae a dextris
Dei stare scribitur. Ideo angulus dicitur orienUe^
quia lumeo rectis Id ea exoritur {PsaU iii). Populus
autem Israel ideo sinister angulus vocatur, quia
adhuc io iofidelilate perdorare doo verecuodatur.
Ideo vero angulus occidentis dicitur, quia o^idente
jam muodo post pleoitodioem gentiom Israel ad
Christum coovertitur. Duo alphabeta ^ q\m tx di-
versis aogulis io formam crucis conveaiunt , suot
duo populi, qui ex diverso ritu io uoam fidem cru-
cis per Christum cooveaeruot. Duo eoira testamenta
suntf qui io simol coojuacta crucem passioois Chri-
sti edideroot. Unum autem Grsece, Dlterum Latioe
scribitur, quia GrcBca lingua propter sapientiam,
Latioa propter imperialem poteotiam aliis emiaeo-

gredieos Pax huic domui dicil, quia Christus muo- Q lior cogooscitur, quod utrumque ad fidem crocis

dum iogredieos, pacem homioibus cootulit, quam

resurgens a mortuis suis praebuit : Pax, ioquit, vo-

bis (Joan. xx). Ter pax huic domui clamat , quia

recoaciliatiooem Ecclesiae per Trioitatem factam io-

siouat, vel quia unus est Deus^ una fides, unum

baptisma(Ephes, iv). Deiode poatifex prosteroitur,

pro coDsecratiooe domus Domioum precatur, et

Christus se aote passiooem io moote prostravit et

pro Ecclesiee saoctificatioae Patrem oravit. Surgeas

poDtifex populum pev Dominus vobiscum ooo salutat,

sed per Flectamus genua ad oratiooem iovilat, quia

iofideles et impii ooo suDt salutaodi, sed ad coover-

siooem et poeoiteatiam provocaodi.

Cap. CLIII. — De alphabeto.

Post hoc alphabetum ia pavimeoto cum capuita
scribit, iocipieas a sioistro aogulo orieotali, in
dextrum occideotalem desioit. Deiode aliud alpha>
betum a dextro angulo orientis inchoat , et scri-
beodo io sioistro aoguio occideotis coosummat.
Quae duo alphabeta in medio Ecclesis io formam
crucis conveniunty el quid mysticent nobis aperte
innuunt.

Cap. CLIV. — De quatuor angulis ecclesice.

Quatuor ecclesise aoguli suot quatuor plagce
muodi. Scripturaj quae terrse iascribitur, est sim-
plex doctrioa, quee cordibus terrae imprimitur. A
sioistro aogulo episcopus scribere iocipit, quia
Christus a Judeea docere ioccepit. Ipsa quippe si-

D

coovertitur. Utraque vero per baculum scribontur,
quia hffic omnia per pnedicatores peragnntur.
Hucusque totum quod pnecessit, quasi proceraium
consecrationis fuit. Abhinc dedicatio ecclesiaeincipit,
•t ideo per hoc, quod nunc sequitnr, Christi passio
et Spiritus sancti effusio innuitur, per quas Ecclesia
catholica consecratur.

Gap. CLVI. — De illOf Deus in adjutorium.

Post haec Pontifex ante altare stans divinum auxi-
lium per versum : Deus^ in adjutorium meum in-
tende, invocat ; ut domum nomini ejns digne conse-
crare valeat. Gloria Patri, absque alleluia^ subjun-
git. Quia gloriam Trinitati in illa domo cantari
inuotescit : alleluia ooo addit , eo quod adhuc ad
vocem exsultatioois coosecrala ooo sit. Post coose-
cratiooem autem alleluia caatabitur, quia exclusa
jam omai daemooum faotasia Deus io ea laudabitur.
Ita Christus verus Pootifex ad arara crucis accedeos,
Patris auxilium iuvocavit, quo Ecclesiam saoctifi-
care velit, quasi gloria Patri cecioit, dum ad
gloriam Trioitatis mortem pro Ecclesia subiit.
Quaodo alleluia ooo addidit , dum totus muodus
io ejus passiooe fuit turbatus. Post resurrectiooem
autem quasi post coDsecratiooem alleluia caota-
batur, quia coelum et terra de ejus resurrectiooe
laetabaDtur.

Cap. CLVII. — De sale et cinere.

Deinde aqua benedioituri vinum admiscetur, sal

M3

6EMMA. ANIM^. — UB. I.

694

qaO<iil6 et ekus eominiscentur : sal, quo omnes cibi A parte, quia Ghristus per totam judsBam populum

sapidi fiuot, Chriatus Dei Sapientia designatnr, qua
omnes sapere et intelligere acceperunt. Deinde Eli-
scraa sal in aquam misit, et aqu» sanat» sunt (IV
Reg* ii)/ quia Deus Sapientiam, id est Filium suum,in
homines misit, etsanati sunt. In lege autem vitula rufa
jussa est in igne cremari, et populus ejus cinere ex-
piari (iVttfn. xix). Vitula rufa in expiatione popuU
in ciDerem cremata est; Cbrisli sanguine rubricata,
igne passionis in cinerem redacta, quo plebs fide-
liam est expiata. Hic cinU sali admiscetur, dum hu-
manitas a Divinitate in resurrectione resumitur. Ci-
nis quoque salt commiscetur, dum nos Christiani,
qui oinis sumus, et Bcclesia nominamur, divinitati
Christi associamur.

Cap. CLVIII. — De vino et aqua.

Item per vinum Divinitas, per aquam intelligi-
tur humanitaa. Hsec duo commiscenlur, dom no-
stra humam'ta8 per Christi sanguinem Divinitati
«jyungitur. Ter crux cum sale et cinere super
aquam fit, quia per crucem Christus bominibus
fldem Trinitatis impressit. Porro per h®c singula,
sacrificium Ecclesiae exprimitur, quod in hac domo
dedicata ofTertur : per salemetcinerem, Christicor-
pus in divinitate pr»figuratur, per vinum et aquam
Christi sangnis, quod cum aqua conficitur, prae-
notatur.

Cap. CLIX. — De templo.

B

baptizare praecepit. Interim caniturpsalmus:£a»ttr-
gat DeuSfetdissipenturinimici ejus, quiadumQiri-
stus surrexit, daemones et Judsei inimici ejus dissi-
pati sunt. Et cum Christi resurrectio et baptismus
per mundnm prsdicabantur, inimici Dei ab Ecclesia
dissipabantur.

Cap. CLXI. — De ministris.

Pontifex mittit ministros; qui ecclesiam cantando
circumeant : quia Christus apostolos misit, qui ba-
ptismum per totum mundum praedicabant. Episco-
pus per mediam ecclesiam incedens cantat antipho-
nam, Domus mea^ et Christus per doctores visitans
fecit eam domumsuam. Incipiens autem antipho-
nam, Introibo et post vadit canendo ad altare, et
quod remansit de aqua ad basim altaris fundit, quia
Ghristus fluenta doctrinsB in Uierusalem efifudit, et
inde fons baptismatis erupit. Post haec altare cum
linteo extergitur, per quod Dominica passio intel-
ligitur. Linum quippe de terra oritur, et cum labore
ad candorem convertitur; et Christus de Virgine
nascitur, et cum magno labore passionis ad can-
dorem resurrectioiiisrediit. Hoc linteo altare ex-
tergitur, dum tribulatio Ecclesias exemplo passionis
Christi delinitur. Deinde ofiertur iucensum, hoc est
orationes justorum, qui se in odorem Deo efierunt,
dum corpus suum pro eo affligunt.

Cap. CLXn. — De oleo et altari.

Notandum quod hoc totum ad hominem refertur, Postea pontifex fundit oleum super altare, faciens
qui templumDei appellatur. Primum pontifexostium C crucem in medio ejus, et superquatuorcornua ejus.

aperit : Deinde preces fundit, post haec alphabe-
tum scribit, deinde aquam cum sale et cinere be-
nedicil, vinum admiscet, deinde ungit. Ita cuilibet
ad Dominum converso ostium fidei aperitur : deinde
pro eo oratur : deinde Scriptura menti ejus inscri-
bitur, dum catechumenus exorcismis imbuilur,
exinde, per fidem Cbristi divinitatem et humanita-
tem docetur : deinde fonte baptismatis purificatur,
ad extremum chrismate ungitur, et sic templum
Dei eflicitur.

Cap. CLX. — De altari et cruce,

Post haec sacerdos digitum tingit, et cinicero per
quatuor cornua altaris facit. Altare hic primitivam

quia Christus super primitivam Ecclesiam Spiritum
sanctum in Hierusalem effudit, in qua et crucem
subiit, deinde per quatuor mundi partes haec dona
fidelibus tribuit. Tunc cantatur antiphona : Erexit
lapidem Jacob in titulum ; lapis unctus fuit, Christus
Spirilu sancle a Patre scilicet oleo laetitise unctus
hic in caput anguli est factus {Psal. xliv ; cxvn) :
dum uterque populus in eo est conjunctus. Ter al-
tare ungitur, bis oleo, tertio chrismate, quia Eccle-
sia insignitur (ide, spe, charitate. Fuso autem oleo
cantalur antiphona, Ecce odor filii mei sicut odor
agri pleni. Ager latitudo mundi intelligltur, pei
quem Ecclesia ubique difTunditur. Hic ager vemat
floribus, dum Ecclesia resplendet virtutibus. Odor

Ecclesiam in Hierusalem exprimit. Quasi christus florum est fragrantia bonorum operum. Bosas sunt

AniAPin PnntifAT «nnAr ftltflpA fpr.it Hnm AriiAPm in ^ a tits : :.» ^.^^i^ ^^^..i: j^^^*^m^m^*^^^

crucem Pontifex super altare fecit, dum crucem in
Hierusalem, pro Ecclesia subiit. Quatuor cornuaal-
taris signavit, dum quatuor parles mundi crucesal-
vavit. Deinde septies oontra altare spargit, quia
Christtts post resurrectionem in septem donis Spi-
ritus sancti Ecclesiam baptizari jussit. Aqua cum
bysaopo aspergitur, quas amara berba duritiam la-
pidum penetrare fertur, et signat Christi carnem in
passione amaricatam, per quem baptismus datur,
et duritia gentiliuro ad fidem emollitur. Deinde al-
tare spargendo circuit, quiaDominusangelum suum
in circuitu timentiura se nutrit. Altare ter aspergi-
tur, quia Ecclesia a tribus peccatis mortis, scilicet
operisMcutUmis^cdgitattonisemvLndhiur, Deinde per
iotam ecdesiam vddii, parietes ex Utraque spargit

martyres ; lilia virgines, violas saeculi contemptores
viridesherbcfSBipienies.floridappToficieaieStfructibus
plence animae perfectae.

Cap. CLXIII. — Dechrismate.

Demum per parietes ecclesiae crucemde chrismate
facit cum pollice, incipiens a dextro latere usque in
sinistrum, quia unctio chrismatis a primitiva Ecele-
sia incipiens pervenit in Ecclesiam gentium ; interim
cantatur antiphona, Sanctificavit Dominus tabema-
culum. Ecclesia nunc est Dei tabemaculum inhujus
mundi itinere, quae postea erit templum in praeven-
tione. l>e\nde aniiphondy Lapides pretiosi. Lapides
pretiosi sunt, qui sacrasScHpturas condiderunt. Muri
etturres Hierusalem suttt munitionesScripturarum^

m

HONORII AUGUSTODUN. OPP. PAB» IH. - LITURGICA.

596

quibus ftrceiituriudaBi, heer§tieia(qu6p»gani. Gemmof
BUBl sacTflft sententieB.

Cap. CLXIV, — De incenso.

Tuilc pontifex eruoem iiiQeosi 9uper tUare iacit,
e( 86 ad oratioBem suJiNmittit. Cbrislua quoque Pon-
tifex poatificum inceDsum crucis super allare poDit,
quia apud Patrem pro nobis ii^terveuit. Crucem
namque incensi facere est passionem suam, pro Ec-
desift Patri ostendere, et pro nobia interpellare .
Unde pontifex ineipit antiphOBam : Con/irma hoc
Deus, quod operatus es in nobig, cum Gloria PaM^
quia Chrislus Patrem pro Ecolesia exorat. ut re-
demptionem, quam ipse operatus est, in ea eon-
firmet, et omnem terram ei aatijieiat. Uade h»c
procesaerit gratia subdit : t» temploianctotuOf quod
esiin Mierusalem^JiPsaLLXyn). InHierusalemquippa
salvatio humani geaeris coepit, et inde in totum mun-
dum raanavit. Hierusalem enim est BoelMia, in qua
temphim est Christi, in quo ba1»itavit pltDitQdo di-
tinitatis corporaHter ; quffi tamen per Spiritum aaii-
etom efTusa bumano generi proftuxit iargiter. OlO"
ria Patri addttur, quia hanc salvatioaem Trinicaa
operatur, quia Trinitati laua et gloria preioda ca-'
miur.

Cap. CLXV. — De vasis et omamentis,

Posl bsBc subdiacooi vel wlytl;ki vasa, linteaipina^
et omnia ornamenta offerunt pontifici benedicenda,
sunt hi qui ornatui Ecclesiae eltgmitur, et ad servi-
Itum Bcoleaia» ab episoopo conaeerantar,e^ vaaaDei
daettutur. Hia paraetia vadit poatifex ia eug) locum,
in quo reliquiae potestatum aocte cum vigiliis fue*
runt ; et elevat eas portai» ad locum pr^paratutn :
ita Ghristus verus Pontifex, po^uam nobisprflepa-
ravit locum, juatos, qui ia pi^seseoti moiB se vigih
mente a malo onaiodiunt, assamit de locis suis, et
perducit eoa in domum Patris sui. Unde cantatur
antiphona, AmbulatBf sanctt M, ingredimini civi-
tatem Dei, id est eoBlestem Hierusalem. Quod autem
seqoitur nobis ttdificata esi nova Eoclesiu, huc esl
Hicrusalem nova, quas ledincalur ut civitas {PsaL
otxi). Divetse antiphoiue cantantur ; tripudium et
exsuUaiiones angelioarum virtutum imilantur, quae
exeuotes de corpore animas comitaator, osque-
qua mentia sibi dehitis mansionibas recipiaotur.
Veniens ponlifex aate aUare» ubi reliquiaB suat
reeandte, exteodit velum ihter se et pQpulum,
quia loca aaimarum aeereta suni a visione mor-
talium.

Cap. CLXVI. — De reliquiis sanctorum,
Reliq^iiae in altari sigiUantur, quia animae in coe-
lestibus collocanlur. Cantatur antiphona, Exsulta-
bmt sanctiin (jloria, quia anims ovanfin angelica
curic^ .

Cap. CLXVU. — De vcite animarum.
POst httc akare vestiuir, quia animae ia resurre-
ctione corporibus vesliuatur. Nudum erat altare,
dum aiime aioe oorperibi^s ia ooetis faaranl coUo-
ealli. Aitare veatitur, dttoi aoiHia iA mortaU et ia-
oomiplibili eerpone uMhietur»

A Cap. CLXVIH. -^Dedie judkU.

Poat h»c poniifex allare benedteit, et Chriatus
Eeelesiam his verbis benediaii : Venite, benedicti
Patris mei (Matth, xxv). Pontifex reTortitur in sa*
crarium eum ordinibus sois, et induit se vestimea *
tis aliis, el Christus revenitur io muadom ad ja*
dicium cum ordinibus angeHois; aiiia indultur ve-
stimeatie; quia servilem formam pra»eatabit ia-
ptis, eum videbuDt in quem oruei^xenmt, ei justi
Regem glorise in deeore suo videbuot. Deiad«oma.-
tur ecclesia, et aeceoduatur lumiaana, quia tunc
opera jostorum spiendesoont, pro q«ii>«a oroiSi pa~
renniter ut soi fulgebunt. Tuiieinoigit cantor f^rrHfi-
lis sst loeus iste. Quid enim terrlbliiusiMadioqfiiando
angeli timebunt, et impii in a&teiwMi aoipplieiam

g ibunt. Tunc procedit ponlifex sol^moiteri et fit offi-
cium cum omni laotitia, quia peracto judicio videbi-
tur Deus facie ad faeiem, io gloria aoa, et eritDcus
omnia. in omnibM (/Ccr. uii), et ut lox ooaliflt
810 gaadiura animabMS.

Gap. GLXIX. ~ De O0rio loeo et sacrilUia,
IgHnr sicul in ecclesia dedicata rfite missa eele-
bi^tar, sic in Ecclesia catholfca legitime saerlfiea-
tur, H extra bane aulkim saerifieiam a Deo aeeepta^
tor. Et quamvls Deas ubiqne stve in agro, nve in eromo
vel in mari, vel io omni loeo domioafiottia ^os ja»
ste possit ae dabeai benediei, el itvoeari, «e pata in
templo totius mundi, tamen jure opportuno tempora
ad ecclesiam a Melibus curritiir, ot ibi Deus invo-
cetur, atque adoretur, in qua omnem rem^ quam

p duo ex consensu petierint, se dalurum poliicelur, et
ubi ipse duobus vel tribus in nomineejuscongrega-
tis inleresse perhibetur {Matth, xvtn). Justum quippe
est ut Chrislianus populus in oratorium quasi ad
praetorium conveuiat, judicia ac rnandata aeterni
Regis audiat, atque de convivio vituli saginaf i perci-
piat. Cum ergo populus in ecclesiam congregatur,
quasi tcmplum Deo ad inliabilandum a&dificatur. Ec-
clesia autem in Ecclesia, est ptebs Christiana in
aula dedicata. Templum quoque est in templo, ba-
plizatus quilibet in domo consecrata.

Cap. CLXX. — De violataecclesia^
Si ecclesia homicidio vel adullerio violatur, ite -
rum dedicatur : ita sl homo Spiritus sanctt templum
in baplismate dedicatum criminali peccato violatur^
D necesse est ut denuo fonte lacrymarum renovetur.
Si sigillum altaris amoveturi est praeceptum ut it«-
rum coasecretur : ita &i aigillum fidci ab altari cor*
dis aliqua haeresi amovelur, oportet a| deauo per
poBniieotiam reooncilietur. Si prinoipale aitare roo*
veiur, est decreium ut eoolesia denuo conaeeretur :
ita si eplsoopus prinoeps Ecclfsi» a fide od hipreaim
mutatur, tota plebs ei subjecta oommaculetur ; e|
ideo convenit ut cum eo poenitentia et sanctifiea*
tione ad catholicam fidem recipiatur. Quae autem
violata» non denuo consccrata fuerit, immunda et
canibus erit pervia : ita si homo teroplum Dei, scili-
cet seipsvm, monaU crimioe violaverit, atque per
pmitentia^ denuo ooa remundaverit, daemaaibus

597

GBIIMA ANIM^. - UB. I.

m

habiuiio erii. loUrfecti ideo in ecclesiam noa por* A tur : et apud ^enliles, qm plures liberoB babuit,

tantur, ne sanguine parvimentum maculetar. Ob
hanc tnim causam putant quidam mulieres in partu
defunctas, ia ecclesiam non esse delerandas, quod
tamen licel fieii.

Cap. GLXXI. — De eonitruetUme ecclesice,
Itaque bonum est ecclesias sdificare, constructas
vasfs, vestibus, aliis omamentis decorare, sed malto
melitis est eosdem samptus tn usas indigentium ex-*
pendere, et censum suum per manas paaperam io
ccelestes tbaaauros (Maitk, vi) prmniUere, ibique
domum non manufactam, sed aeternam in coslis
{// C(n\ Y) prseparare, in qua possit cum angelis
stemaliter habitare. Sciendum autem quod loca
sancta non salvant quos prava opera ab Ecclesia

unum ad clericatum sorte elegit. Omnes autem Ec-
clesiss ministri dicuntur clericu Sed sunt in septem
gradus dispositi, quia a septilbrmi gratia Spiritus
sancti consecmti. Suntautem hi : Ottiarii, lectores^
exorcistoey acolythi, subdiaconi^ dlaconi, presby»
teri.

Cap. CLXXV. — De ostiarils.

Qui in Synagoga janitorea vel «ditui dicabantur,
in Ecdesia ostiarH nuncupantar. lUorum autem of-
ficium in iege erat« quod tamplom ui Samual ape-
riebant et olaudebant^ et da iixAsm poUutos, de gea-
tibus autem immundos, id eat inaraumeisos da do-*
mo Dai axalndebant. In Ecele&ia autom hoc offiaiuiB
habeBi, ut catechumenos baptiwdos in ecclesiam

separant, nec item horrida loca his obsunt qui pie 3 j^^roducanl, et p<;eaitentes per episcopum recowi-

liatos in ostio accipiant, et in domum Dei reducant.
Dum hi ordinantur, claves ecclesiae eis ab episcopo
traduntur, ut videlicct credentibas janaas ecclesi»
aperiant, ineredalls cleodant, et templum Dei qood
ipsi sant virtutfbus aperiant, vitiis claudant.

Gap. CLXXVL — De lectoribu^.
Qui in tempto ennt caBtoraa, apiid nos font le*
ctoret. Ulorom offioiam erat hymaos a David oom-
positos ; vel eanliea a SalomoBe cdila ia tamplo, ut
Asaph et Idithum resoaare, et organia vel cymbtlia
Deo jubilare. In acoleaia auttm iltomra est olioium
divioam Scripturam recitare, et Haxpansom, toI
Gredualia, et Alleitiia shigalariler eoratn popuki ad
laadem Dei oantare. Dum hi ordinanlor, liber eia

laduntur in camino igniura {Dan. iii, vi) Petrus in C ^b episcopo traditur, ut videlicet operibus impleent,

carcere : Paulus non periit in mari (Act. xii;

// Cor. xj) ; imo diabolus de C(^o, bomo cecidit

vivunt. Nadab naraque et Abiu sacerdotes in taber-
naculo Dei igne consumuntur (Levit. x) ; Cbore,
Dathan, et Abiron ante tabemaculum a terra deglu-
tiuntur (Num. xvi). Heli pontifex in loco sancto fra-
cta cervice periit (/ Reg. ivj. Oza juita arcam per-
cussos interiit (// Reg, vi). Joab juxta altare occi-
ditur (/// Reg. ii). Ozias rex in templo lepra per-
funditur (// Par. xxvi). Poslrcmo templum viola-
tum subruitur; populus iegis praevaricator ab eo ca-
ptivus ducilur {IV Reg. xxv). Econtra Joseph in
cisterna et in carcere noo peril {Gen. xxxvui). Moy-
ses in fluvio necem non &\ihit(Exod. i). Job in ster-
quilinio, Hieremias non interiit in cceno (Job> u;
Jer. xxxviii). Daniel in lacu leonuro : tres pueri non

de parsdiso ((?i;n. lu; Isa. xiv). Justi autem in
terra a Deo visitantur, de inferno ad ccelestia suble-
vantur.

Cap. CLXXII. — De ministris Ecclesice.
De Ecclesia quod Deus dedit jara dixiraus : su-
peresl ut de ministris Ecclesis dicamus. Ecclesia
itaqne usam sacerdotum et ministrorum de Syna-
goga aceepit, quos primum Moyses ex prseccpto
Domini in ministerio tabemaculi constituit (Exod.
XX vi). Deinde David et Solomon nihilominus ex jussu
Domini cantores et levitas in teraplo ordinaverunt,
qaos apostoli secuti ministros Ecclesiee in Christiana
religione disposuerunl (Act vt).

Cap. CLXXIII. — De ChrUtianu.
Christiani autem a Christo dicuatur, et hi viia
scilicet in laicos, in monachos, in eleiicos dividun-
tur. Laos dicitur populus; inde laici, id est popula-
res. Monas dicitur singularitas : inde monacbi, id
est singulariter degentes .

Cap. CLXXIV. -^ De clericis.
Cleros dicitur sors vel hoereditas. Inde clerioi, id
est sortiti, scilicet ad hsereditatem Domini. Jpsi enim
decimam et sacrificium accipiuni, quse ideo para vei
hsreditaa Dei dicuntur, quia ex prs&eepto Dvi in
servitium Dei offeruntur. Idcirco vero a sorta clerici
appal)a9tar, quia safifcdoi9# m Ua» #or|# aUf ebm-

quae populo de libris proauntiant. Bst autem prascen-
tor, qui pra^cinit; succentor^ qui cantum subsequi-
tur, centor vel cantor, qui consonat ; psalmista, qui
psalmos pronuntiat \ syramysta, id est secretarius
vel secreti conscius, qui mysteria Christi ezpUcat.

Cap. GLXXVH. -^ De exordstU.
Esordsia <fititur adjorator : bi , Salooione do-
cenle, dsdmones adjurabant, et eos da obeessis ho^
minibus expellebant, ut sepfem filii Seene saoerdotis
iaciebant. In Bedfsia autem habent otlcium inAin-
tes catMsbizandos, eiorcizare et per verba Dei, id
est baptiiandorom eprpora d»monibo8 hKerdieere,
ae de energumeBis, ideo de obsessis eorporibas per
|x exorcismos dsMnonia areere. Et bis oodex ab epi^
seopo tradilurf dum ordinantar, ut videlicet monita
Ubrorum impleant, quo ds&mones ab aliis expetlere
valeant.

Cap. CLXXTIII. - De acolythU.

Qui in lege luminum concionatores dicebantur,
apud nos acolythi, id est a cera cerarii nuocupan-
tur. Hi lumina in templo accendabant vel exsiingue-
bant, oleo reficientcs, lucernas nutriebant, ex quibus
Nadab et Abiu erant (Exod, xxiv). In Bcciesia au«
tem habent officiura, ut lumina vel thuribulum ante
sacerdotem missam vel ad Bvangdli*)m deferant, ad
ornandum altare vestibus vel paiUi insBrfiani. His
oroandis eaBdelabmm et uraaua vel ampalla ab
epiaaopo tradttur ; ut per hooadflMMeanuir^ qaat«B«s

599 HONORII AUGUSTODUN, OPP.

lucernse honorum operam in manfbas eoram lace- A
ant, et oleum bonse conscientiffi in vasis cordis ha-
beant.

Gap. CLXXIX. -- De subdiaconibus.
Qui apud Hebrseos Nachumei, id est in humilitate
servientes scribuntur, apud nos subdiaconi, id est
subministri dicuntur. Horum officium in lege erat
oblata sacrificia a populo accipere, et aquam vel
quslibet necessaria in ministeria tempii deferre : ex
quibus Nathanael dicitur fuisse (Joan i), In Ecclesia
autem hoc habent officium ut Epistolam legant, ca-
iieem et patenam cum corporali diacono ad altare
ofierant. Unde et hypodiacon$Sy id est diacono mini-
strantes dicuntur. Cum hi ordinantur, vaaa sancta,
id est ealix et patena eis ab episcopo dantur et ma-
nutergium, quatenus se vasa Dei sciant, et se huic B
ministerio mundos eihibeant.

Cap. CLXXX. — De diaconibus.
A Levi fiiio Jacob levitae, id est assumpti denomi-
nantur, per quos cuncla sacrificia sub sacerdotibus
administrabantur. Ex quibus Eleazar et Yttamar
pnedicantar. Hos Bcclesia diaconos^ id est ministros
nuncupat, quia sacerd^tibus ministrant. Horum offi-
cium est in Bcclesia Evangelium legere, sacrificium
in altari eomponere, sanguinem Domini distribuere,
populo licentiam abeundi dare, et si necesse est
pnedieare et baptizare. His ordinandis episcopus
stolam dat, ut se lege Dei constrictos cognoscant,
ac se castitati in servitio Dei omnimodis subdant.
Archidiaconus dicitur summus diaconus, ut fuit
Stephanus vel Laurentius. G

Cap. CLXXXI. — . De presbyteris.
Presbyier dicitur senior , non etate, sed sensu.
Cani enim sunt sensus hominis (Sap. iv). Hi in lege
principes populi ut Chore, Dathan , et Abiron, vel
magistratus templi ul Nocodemus, et Gamaliel dice-
bantur, et per eos sacrificia populi offerebantur. Pre-
sbyter enim dicitur prwbens iter [a nptvfiurepoc se-
nior] scilicet popolo de exsilio hujus muodi ad pa-
triam coelestis regni. Horum officium est missas cele-
brare, pro populo sacrificare, corpus Domini dispen-
sare, prsedicare, baptizare, pcsnikentes absolvere,
infirmoa ungere, mortuos sepelire, populum ad
missam, velnuptias,vel arma,vcl peras, vel baculos,
vel judicia ferre, et aquaa vel candelas, vel palmaa,
vel cineres, vel quaslibet res ad cibum pertinentes ^
benedicere. His episcopus manus in ordinatione iro-
ponit, potestatem ligandi atque solvendi tradit, qua-
tenus ipsi ita vivant, ut alios ligare ac solvere va-
leant. Jugum Domini suave eis imponit ; duro coUum
illoruro slola cingit, quatenus sic legi Dei obediant,
ut alios regere queant. Manus eoram chrismate ungit,
ut cuncta quae benedicunt, benedicta sint, quatenus
se ab omni immundo opere conlineant, ut digne
corpus Christi conficere valeant.

Cap. CLXXXU. — De sacerdotibus iterum.

Sacerd^s dicitur quasi sacrum dans. Dat enim
corpus Domini, vel alia sacramenta populo. Saeer^
d^s enim dicitur sacer dux [vel potiusj sacra dans]^

PARS lU. — LITURGICA.

600

quia verbo et exemplo ducatum prsebet ad vitam po-^
pulo. Tam episcopus quam presbyter sacerdos voca-
tur, quia per utrumque sacramentum datur. Archi-^
presbyter dicitur summus presbyter. Decanus^ qui
decem presbyteris est praelatus. Praspositus^ qui aliia
est praelatus. Chorepiscopus^ qui de choro sacerdo-
tum vicarius episcopi est prselatus. Vice-episcopus,
qui vicem episcopi agit. Hos septuaginta viri ex-
presserunt, qui spiritum Moysi accipientes populo
prelati sunt (Num. xi).

Cap. CLXXXUI. — De episcopis.

Episcoporam ordo in tria dividitur : In episcopos,
in archiepiscopos et in patriarchas. Episcopi super
scopon dicitur [imo ab l^tmoic^, speculor] inten-
dfens, inde episcopus dicitur superintendens, quasi
de alto prospiciens mores et vitam sabjectorum. Sicut
enim custos vineae in alto residens undique prospicit,
sic episcopus Christi vine®, scilicet Ecclesue custos,
quasi in alto residens populum sub se positum pro-
spiciens instruit. Unde et speculator dicitur quia
sicut speculator in alta turri ponitur, ut hostes ad-
ventantes speculetur, et cives ad resistendum ad-
hortetur; sic episcopus, quasi in specuUi collocatur,
ut populum contra hostes da^moues et hsreses ar-
mare nitatur. Hic quoque prsesul nominatur, quia
prsesidere ad consultum putatur. Hic etiam antistes^
quasi antestans dicitur quia populo prseeminere vi-
detur. Anti enim dicitur contra. Inde antistes quasi
contra stacs dicitur, quia hsereticis ut lupis pastor
contra stare et oves protegere cemitur. Est item
poniifex dictus, quasi pons factus. Vita quippe epi-
scopi debet esse pons populo super mare «eculi ad
patriam paradisi. Yei pontifex potius dicitur, pontem
facienSf quia quasi pontem populo facit, dum eum
sana doctrina super paludes haeresum ad atria vitae
ducit.

Cap. CLXXXIV. — De summo sacerdote.

Hic Aaron in veteri lege summus sacerdos appella-
batur, quia ceeteris sacerdotibus et levitis principa-
batur {Exod. xxxi) . Hic nomem Dei tetragramma-
ton portabat, et semei in anno pro populo offerebat.
In lege Aaron primus est in summuro sacerdotero
oleo unctus. In Evangelio autem Jacobus apostolus
est primus ab apostolis Hierosolymis episcopus ordi-
natus. Unde duro ordinatur, a duodeciro episcopis
consecrari iroperalur, et si necessitas cogit, saltero
a tribus, ut Paulus a Petro, Jacobo et Joanne est
ordinatus. Quod oleo ungitur, hoc a lege accipi-
^ur, in qua rex et sacerdos, vel propheta oleo unge-
batur.

Cap. CLXXXV. — De manus impositione.
Quod autero benedictio per roanus iropositionem
datur. Inde exorturo credilur, quod Isaac Jacob roa-
nus imposuit, dum eum benedixit (Gen. xxvn). Et
Moyses Josue manus iroposuit, duro euro ducem
populo prsefecit {Deut. xxxi). Et Doroinus in Evau-
gelio apostoliy roanus imposuit, dum eos principes
et sacerdotes Bcclesise constituit {Matth. xix). Sed
et ipsi apoatoli manua imposuertint, ctim St>irttum

601

GlfiMMA ANlMiB. ~ LIB. I.

m

sanctQm dederant. Hujus officinm est presbyteros A patur, quia principis apostolorum vice fungitur. Hlc

et reliquos Ecclesis ministros ordinare» virgines
velare, baptizatos confirmare, chrisma etoleumcon-
seci are, ecclesias dedicare, vasa et vestes ecclesie
benedictione sanctifioare, rebelles excommunicare,
poenitentes reconciliare, in synodo clericorum, vel
in conventu populorum ecclesiastica jura reprobare.
Huic dum regimen comroittitur Ecclesi», baculus,
quasi pastori, et annulus, apocruiario^ id est secre-
toruin sigillatori traditur ; quatenus gregem Christi
ad pascua vit« baculo doctrins minet, atqoe spons»
Christi secreta Scripturarum annulo fideiconsignet.

Cap. CLXXXVI. — De archiepiscopis .

Arehiepiscopui dicitur summus episcopus, vel

etiam summus pontifex appellatur, quia caput om-
nium episcoporum esse videtur. Hujus nomen in
ordinatione mutatur, quiaPetrinoroen in prselatione
Bcclesiae a Chrisfo mutabatur. Huic enim clavestra-
duntur, sicut Petro a Domino claves regni coelorum
tradebantur, ut se janitorem cceli esse cognoscat,
in quod coelum Ecclesiam introducere debeat. Hunc
Melchisedech in officio prsetulit, c^jus sacerdotium
aliis incoroparabile fuit. Papse autem ofiicium est
missas et divina officia ordinare, canones pro tem-
pore ad utilitatem Ecclesise immutare. Augustum
consecrare et pallia archiepiscopis, privilegia epi-
scopis vel aliis religiosis dare, totam Ecclesiaro ut
Christus gubemare. Itaque papa in vice Christi Ec-

pmceps epUcoporum, archos <p.ippe .ummu. vel ^ ^,^3.,^ ^,^ ^pj^^p. j„ ,^ aportolorum ei pne-

princeps dicitur. Idem etiam me^opolitoniifdicitur.
Metrepolis autem mater civitatum vocatur, et ideo
principalium civitatum episcopim^^ropoiitoni nomi-
nantur ; horum officium est episcopos consecrare,
concilia congregare, jura dilapsa reparare. Hoc ofii-
cium Moyses habuit, qui Aaron pontificem oleo con-
secravit (Exod^ xl). Ante hos crux portatur, etpal-
lio in modum crucis decorantur, quia si Chri-
stum crucifixum imitantur, torque victorise remu-
nerantur.

Cap. CLXXXVII. — De patriarchis.

Pattiarcha dicilur sumrous patrum, vel princeps
patrum. Patriarcha enim pater arcae dicitur scilicet
Ecclesiae, hi tantum tres scribuntur, quonim figu-

sunt. Presbyteri septuaginta duos discipulos expri-
munt. Reliqui ministri diaconos ab apostolis consti-
tutos prseferunt {Act, vi).

Cap. CLXXXIX. — De consecratione papag .

Papa vicarius Christi omnesque episcopi aposto-
lorum vicarii in Dominicadie debeutordinari. Hora
tertia, qua apostoli Spiritu sancto sunt oleo invisi-
bili consecrati. Oleuro lucemis lumen ministrat, et
vulnera curat. Ita Spirilus sanctus apostolis luroen
scientise roinistravit, et vulnera peccatoruro curavit.
Ideo episcopioleounguntur, ut se Spiritum sanctuin
apostolis datum accepisse doceantur, et ut vita et
doctrina coraro horoinibus luceant, et eos a vitiis
curare satagant. Ideo autem in Dominicadie conse-
ram Abraham. Issac et Jacob gessisseleguntur.Ho- Q crantur, quia et ea die apostoli a Spiritu sancto

rum unus principatumin Asiatenuit ; qui praesulatu
in Antiochia prsefuit. Aiius in Africa primatum ha-
buit, qui in Alexandria pontificatum tenuit. Tertius
in Europa principabatur, qui Romani apicis infula
decorabatur. Has tres sedes ideo Ecclesia principa-
les constituit, quia eas princeps apostolorum sua
sessione consecravit : duabus quippe prsesedit. Ter-
tiam Marcus evangelista nomini ejns ascripsit. Post-
qua vero Nicsena synodus Romano pontifici hoc
contulit privilegium, ut sicut Augustus prse regibus,
ita ipse prae omnibus episcopis haberetur, et papa
vocaretur, jus patriarchatns ad Constantinopolita-
nam urbem, scilicet secundam Romam est transla-
turo. Qood autem alise sedessunt mutatse hoccausa

ordinabantur, et ut se cum Christo resurrexisse, et
in novitate vitse ambulare admoneantur.

Cap. CXC. — De ordine ministrorum.

Ministri Ecclesife vel altaris. Ideo in sabbato or-
dinantur, quod requies dicitor, quia ipsis ab omni
opere servili reqniescere, et in Dei servitio vacare
prsecipitur.

Cap. CXCI. — De presbyteris.

Presbyteri vero ad vesperam, quae roagis ad Do-
minicam pertinet, consecrantur, quia Christo, cujus
corpus conficiunt, incorporanlur. Ideo autem in
quatuor temporibus ordines dantur, quia quatuor
gradus Dominom benedicentium, quia acolyti, sub-

creditur esse. Cum ChrisUaui, relicta lege Dei, pa- ^ ^*^^*' ^*«^^«*» pmftyf.rt intelliguntur, sub caslo-
mnofi *nnrfti»on«rihnM imiinrimtnr. indicioDfii trft. ^ ^ia quatuor Evangeliorum ad mmistena Ecclesiffim

ganos spurcis operibus imitarentur, judicioDei tra*
diti sunt in manibus eorum qui, deletis Christianis,
possiderunt loca eorum . Uude Antiochenus patriar-
chatus est ad Hierosolymum translatus. Porro
Alexandrinus ad Aquilegiam est positus, quiahuic
civitati primum Marcus evangelisla praesedit, qui
Alexandriae prsefuit. Quanquam quidam contendant
quod Carthaginiensis episcopus hac translatione pol-
leat. Horum officium est archiepiscopos consecrarc,
decreta canonum instaurare.

Cap. CLXXXVIIi. — De papa.

Papadicitur Pater pairum, vel custos patrum.
Hic enim universalia nuncupatur, quia univers»Bc-
clesiteprincipator. Hic qnoqae apostolicus nuncu-

quatuor partibus mundi diffusaeeliguntur.

Cap. CXCH. — De virginibus.

Virgines vero ideo in natalitiis apostolorum ve-
lantur, quia per apostolicos viros quasi per para-
nymphos sponsse Christo consecrantur. Et quiamo-
rem virginitatis primum apostoli Ecclesiee servan
dum tradiderunt, quem a perpetua Virgine Maria
acceperunt.

Cap. CXCIII. — De tonsura elericorum.

Tonsura clericorum initium suropsit ab usu Na-
zaraeorum. Hi ex jussu legis crines suos radebant,
et in sacrificium Domino incendebant. Nacaraei au-
tem dibtihtuf sancti, unde apdstoliadexea;)»Iameo^

603

HONORII ADGUSTODUN. OPP. PARS lU. - LITURGICA.

«04

ruoj iBiqistros Ecclesis docuerunt, se ob Bignum A tur (£«wJ. xxxix), Dostrum aliare aedpitur, «ui

toftdere, quo recordarentur se Domino in &Anctitat6
servire debore. Chrislus rex et sacerdos fecit nos
sibi el sacerdoles et rej^es, Pars capitis rasa est si-
^nuqa sacerdotale ; pars crinibus comata signum
regalf. Sacerdotes quippe legis tiaraia. id cst pileo-
lum ex bisso in modumraediae sphaBne rotundum in
capite portabant ; reges aureas coronas gestabant.
Ergo rasa pars capitis liaram, circulus crinium re-
fert coronam.

Gap. CXCIV. — De Christorege etsaeerdoU,

Sacerdos quoque in lege oaput et barbam ranil,

dum sacrificium pro popalo obtulil. Rex autemco*

ronam gestabat, dum ad salutaudum populum pro«-

cedebat. Ita Gbristus rex noster apioeam corimam

portavil, dura humilis et praspotens pro miiaibas B ^^ ^*^*"*"* deeoralur, sunt virtutea qu*bua in.
duellum pugnaturua processit. et reirem sunerbi» ' ^®"?' ^"^"^^ perornatur. Septem autem vest^s sa-

duellum pugnaturua prooessit, et regem superbiiB
devicit. Idem ipsesummus saeerdos inoalvariacrx-^
nes deposuit, dura seipsum acceptum saerificium ia
aracrucis oblulit. Per circulum ergo crineum, spi-
neam coronam praeferimus ; per nuditatem rasur»
calvitium Christl exprimiraus. Mos quippe apud an-
liquos ei^at, quod captivos decalvabanl, quos cru •
cifigere volebant, unde scriptura est : De captivltate
nudatiinimicorum capitis(Deiit, xxxii). Ideo locus,
in quo decalvabantur calvaria dlcebantur, in quo
Dorainus decalvatus pulatur.

Cap. CXCV. — Quod Petrus apostolus tonsuram
invenit clericorum primus*
Pecrus qttoque aposfiolus a gentibus captus, et ad

quptidie panis Christi imponitur. Corona quatuor
digitorum per oirculum crioittro nostrprum expri-
mitur ; superior autem eoronula per plaUam [ple-
ctam coronuUe jungitj figuratur.

Gap. CXCTCII. — De sacris vestibus,
Hgec slrictim derainistris Ecclesiae sint relata,
nunc de sacris vestibus snnt pauca subjicienda. Ve-
stes itaque sacrae a veteri lege sunt assumplae. Ideo
autcra rainistri Christi velEcclesiae in albis vestibus
minislrant, quia ang^i aeterni regis ministri in albis
apparebant : per albas ilaque vestes admonentur
ut angelos Dei ministros per castitatis mimditiam
ia Christi servitio imit^uitttr. Vestea vero, qoibus
Qoipus exterius deooratur, sunt virtutea quibus in-

oerdotibus ascribunlur, qui et septem prdinibus
ift^igpiti noscttntur qttatenus per a^fojrmam Spi*
ritum aeptem virtuiibus reapldadeaol» qoibus cum
angelis in minislerium CHriatioriiati proeedanl.
Cap. GXGIX. — De prmparatione saeerdoiis,
Saeerdos ergo misaam eelebraturtis, id est spiri-
tuale beUum pro Bcclesia pugnaturus, necesse est
ut spiritaalibus armis indaattir, qaibus contra lio-
stes incensores vitiorum undique rauniatur. Priino
naraque qaotidiaaas yestes exttit, mundas vestes
induit, quia corpus Christi tractaturus vel suraptu-
rus veterem horainera cum actibus suis, quod sunt
vilia seu peccata, debet exuere,^/ novum hominem,
qui secundum Deum creatus est, id est virtutes et

^«^.^«^ <»^o.^/iuo a i^ciiiiuus unptus, ei aa quisecunaum ueum creatus esty la esi viriuies et

ludibrium Christianorum iradltur, barba rasus et C bona opera, d^65Mnrftt(?r^(£;p/i^Mv).Deindepectit

capitcdecatvatus. Quod ipse deioceps in mysterio
fieri jussit quod incrodulos quamvis inscios, lamen,
Deo permittente, in figura operatos inteilexit ; sicut
•t crux olira fuit subsannatio, nuno est Bccleaia}
gloriatio (Qalat. y ; I Cor. i). Porcaput principala
animae, scilicet mens denotatur, quae sicut caput
capillis, ila cogitalionibus perornatur. Qu«e nova-
cula timoris Dei debet a superiauis cogilationibus
radi, ut nuda facie cordis valeat coelestia contem-
plari. Rotunditas autem quaeremanet criniuni, est
ornalus virlutum . CapiUi vero in circuium co«-
quanlur, quia oranes virtutes in concordia charita-
tis consummantur. Quia autem barbam radimus,
imberbes pueros similamus : quos si humilitate
imitabimur, angelis, qui semper juvenili aetate flo-
rent, aequabimur.

Cap. — CXCVI. — De tonsura magorum.
Sciendum vero quod Simon Magus et sui sequa-
ces sicut caput radebant, et ab aure usqueadaurem
perraediura caput quasi plateam (unde adhuc vulgo
platta dicitur) faciebant et per caput ccelura, per
viara Aonsurae zodiacura intelligi volobant, quia coe-
lestes se asserebant.

Cap. GXCVII. —Declericalioorona.

Nostra autera lonsura in lege exprimitur, durn

coronula qualuordigitoruin, super raensara cpram

altari, et desuper minor coronula aurea fiariprgeei-

pitur ; per roensam, quo propositio paoum poaf ))a-

crines capitis, quia sacerdos debet componerc rno-
res mentis. Aqua abluit maous, quia lacrymis debet
abluere carnales actus. Deinde a sorde eas extergit,
quia transacta carnis opera per poenitentiam eum
extergere convenit.

Cap. CC. — De lavandis maniitus.
Saterdotes quoqoe legia sacrificaturi io laliro 4e
specuUs mulierum facto se lavabant, qa» ad ostium
t^ernaculi exeubabant. Labram ex speculis maiie-'
rum lactum aacra Scriptara ioielUgilur, qoae de
perspicua saaclarum aniraarum vila eonscribilur.
Hae ad ostium tabernacttli excubabaot, quia jugitor
aetemum Dei taberaaculum inteadebaat. la lM>e la-
P bro sacardotes saorificaluri, debent 80 lavare, soili-
cei vitam saam diligealer ia sacra Scriptura coa-
siderare^ exemfriis saoctoram a maculia purgare,
et sio adsacnficiam Domiai iatrare.

Cap. CCI. — De humerali.

Hinc humerale, quod in lege Ephot (Exod. xxx),
apud nos amlctus dicitur, sibi iraponit ; etillocaput
et collum et tiuracros (undeetAumera/cdicitur^coo-
perit, et in pectore copulatura duabus vittisadmam-
millas cingit per humerale, quod capili iraponitur,
spes ccelestiura intelligitur. Caput araictu cooperi-
raus, dura pro spa COelestium Deo servimus. Collum,
per quod vox ^eprqmitur, eo circurodamus, si pro
spe vit» cusfodiaro ori nos^ro ponamus, ut nihil,
nisi quod laudcna pei soafti de ore aostro proffira'

60$ GEJPfA ANII^. — LIP. I.

IW8» Bmaeroa, qulbus OAer^ porianlur, eo veiamus, A Cap. CCV. — De innocentia.

606

si Wv^ orm Dojniai patiebter feramus. Hoc facimus,
s» pro sp(e fulororum laborem activa) vitae subimus,
et provigus i^ neccssitate subveoimus. Per oras
humeralis, fid#8 et operatio iotelli^untur, quae utrin-
que spei adn,ectuDlur. Hae aute pectus invicem co-
puJantur : etuAa apparet, ct altera occultatur ; quia
fides et operatio in unum copulantur; et fides qui-
dem io corde occuUatw* ; operatio autem ad aedi-
ficatio^em proximorum foris manifestatur. Una
enim ora latet, alia apparet ; quia actio nostra proxi-
mis lucet^ intentio vero coram Deo iotus hitet. Id
pectQS Irameralt oiagitiir, quia spe supema patrite
pravA cogiUUo a peetore saceriiotis restringitur
Do» vitts^, quje aoQiclum ad mamraillas prascingunt,

Per stolam quoque iiinoeeBtia exprimitur» quse ia
primo homine amissa, per vitulum saginatum occi-
sum recipilur. Beati qui banc stolam k criminum
labe custodiunt, vel maculatam lacrymis lavant;
quia ilionim potestas est in ligno vitse, sciiicet in
Christo amissam gbriam possidebunt. Hac enim pa-
triarcbae ante legem atebantur, et primogenita dice-
bantur. Erat autem vestts sacerdotalis, quam majo-
res natu cum benediotione patris, ut Jacob ab
Isaac; induebant, et victimas Deout pontifices offere-
bant, unde dicitur : Vende mlhi primogenlta tua
(Gen. xtv). Et iterum stola Esau. S^otodicitur missa ;
erat enim vestis candida pertiBgens ad vestigia, sed

..... ., ... eostquam coepit portai*i alba, mutata est. ut hodie

suBl tunor poeosB el desidenum vilae, quae spintus g rarni r stola
oelestiura pectori nostro imprimitur. Haec veslis est ^ ^ *

caodida» quia \mo omoia corara Domino sunt splen-
dida.

Cap. CGU. <- Be aika.

Deninc alba induHur, quse in lege tanidaliAeavel
(alaris, apud Graecos podis dicitur ; per hanc casti-
tas designatur, qua tota vita saeerdotis deeorator.
Haec descendit usque ad talos, quia usque in finem
vit5B debet in castimonia pcrseverare sacerdos. Ca-
putium quo alba induitur est professio, qua eastitas
servanda promlttitor. Liogula, qu» in ceputio noac
innectitur, nunc resolvitur, est potestas linguft «acer-
dotali^, qua^ nunc ligat peccantes, nunc solvit poem"

Ca». GCVI. -* De iubeingulo.

Ex hinc subcingulum, quod perizoma velsubcin-
ctorium dicitur, circa pudenda duplex suspenditur.
Per hoc eleemosynarum studium accipitur, quo coa-
fuslo peceatorum contegitur. Hoc duplicatur, quia
primum animae suad mlsereri peccaia devitando ,
deinde proximo neceasaria impendendo cuilibet im<
peratur.

Caf. CCVU. — De casula.

Deinde casula omnibus indumentis supponitur,
per quam chariiaa ifktelligitur, quafe omnlbus viriu^
tibos eroinentior creditur. Casula autem quasiparva

lentcs. HiEc vestis in medio coapisfatar, in cxti«nH> ^,^ ^ ^^^ ^^^ ^,„^ ^„„; ^^^,^^

d.latatur.n,nltismcommis»«nsn,a!l,pHc«tur;qu.«0.„ ^^^^^^ ,^„ ^,,rt„,„„ complc^lituf.

castitas pressuris quidem mundi coarctatur, sed in
charitate dilatatur, multis virtutibus muUipKcatur.
H^c vestis atbedine caadet, quia saactitas coram
Deo iater Angelos sptendet.

Cap, CCIII. — De cingulo,

Ex bioedn^niociogitur, quod in lege baltaus, apud
Gracos zona dicitur : Per ciiigulum(quod circa lum-
bos pfsciogitur, et alba ne diffluat et greaaum im*
pediat astringitur) mentis custodia vei coascieotia
acoipitor, qoa luxuria restringilur, et castitas cohi*
betur, ne ad carnalia dilabatur) et gresftua bonorum
oparum impediatur, et ipsa eoncupiscealia de vita ad
ruinam impellatur.

Cap. GCIV. — De stola.

Deiode circumdal collum suum stola^ quae et ora-
/tonttmdicitur,perquam obedieotia Evangelii intel-
ligitur. EvangeUum quippe est suave Domini jugum ;
obedientia vero lorum, quasi ergo saceidos ad jugum
Christi loris ligatur, dum coUumejusslollacircum-
datur. Haec primilus sinistro burriero imponitur, et
traos corin dextrum latus reflectitur ?quia obedicntia
Evaogelii primum ip «ctiva vita suscipitur. Deinde
par dilectionem in dextrum contempiativaiporrigi-
lur, deinde per coHura in dextrum humerum gira-
tur, asioistro non levatur, quia post modum obediea-
tia per dilectionem Oei in conterpplationem altollitur-
et a proximis in activa vita per dilectionem proximi
noD avellitur.

Hspc vestis et planeta (quod error sonat) voeatur, eo
quod errabundus limbus ejua utrinque in brachia sub*
levatuf. HsBo in duobus locis, seilioct in pectore et
intar humaros dupUcaiur; in duobis locis, videlicet in
utroquebrachiotriplicatur. l\\ pectoreduplicatur, quia
per charitatem sancta oogitatioet bona voluntas ge-
neralur. Inter huroeros duplicitur, qula per illam
adversa k proximis et ab adversariis, supportantur
Veitis ad brachia alevatar, dum oharilas bona ope-
ratur. lo dextro braohio triplioatur, dum in dile-
otione Dei monachis^ olericis, laicis , Ghristiaais mi-
Bistrator. In smistro triplicatur, dura per dilectionem
proiimi malis CathoUcis seu Judfleit sive paganis no«
oessaria corporis prsebentur . Oasula in dextrum bra*-
D chium levatur, ut amici in Dqo amentor; super si-
nistrum plicaturi ut ioimici propter Dominum
diligaqtur. Huic in supremo humerale forinsecus
adneotitur, quia spes charitatem semperamplectitur.

Cap. CGVm. -* Demappula.

Ad extremum sacerdos favonem in sinistrum bra-
chium ponit, qui et mappula et sudarium yocatur,
per quod olim sudor et narlum sordes extergeban-
tur. Per hoc poeaitentia intelligitur, quia quolidiaui
excessus labes extergitur. Hqc in sinislro brachio
gestalur quia in praesenti tempore tantum vita no-
stra poenitentia emundatur. His vestibus sacerdos
ornatus procedit, confessionem facit, qui? licet hls
virtutibus fulgeat» dignum est ut inutilem servum se

601

HONORII AUGUSTODON. 6PP, PARS I». — LITURGICA.

608

dicat, de transactis se accusans, ut reum dijudicet A cium crucis, et ponlifex debet 8« di^ndfigere vitiisel

et coram Oeo gratiaoi inveniat.

Cap. CCIX. — De septem vestibus epUcopi.
Bpiscopus eisdem septem vestibus induitur, insu-
per et aiiis septem redimitur, scilicet $andaliU, dal-
matica, rationaU^fniifa,ehirothecU,annulo, baculo.
Sandalia a sandica herba vel a sandaraco dicuntur,
quo depingi feruntur. Haec ab ipso Domino vel ab
apostolis accepta creduntur , in quibus prsedicasse
traduntur. Est autem genus caiceamenti incisi, quo
partim pes tegitur, partim nudus cernitur. Evauge-
lica vero prsedicatio inteliigitur, quse partim audi-
toribus aperitur, partim clauditur.

Cap. CCX. — De sandaliU,

concupiscentiis. Hujus vestis manicffi sunt nosiratf
gallinae alae. Omni quippe sententia primos homines
in paradiso velut gallina ova in nido fovebet. Pulios
Ecclesise sub alas gratiae et misericordiie congrega-
bat. Itadebet pontifex fideles sub alas veteris et novae
legis praedicando coagregare, et exemplis se super
eos expandere, et oratione a cceii volucribus, id est a
daemonibus protegere. Haec debet esse inconsutilis
ut Dominica tunica, quia fidei integritas debet esse
indiscissa.

Gap. CGXII. —De dalmatica et quid designet.

Per dalmaticam quoque reiigio sancta et immacu*
lata designatur, quia pupillonim et viduarum visita-

Fiunt autem sandalia ex peliibus mortuorum ani- B *J<> • ®* ^'*« immaculatae custodia mandatur. Dalma-

malium, quia, apostoli et doctores praedicationem
suam munieruni scriptis prophetarum , videlicet Dei
animalium. Pes subtus ad terram solea hujus cal-
ceamenti est tectus, desuper nudus, quia Evangelii
praedicatio debet camalibus per litteram tegi, spiri-
tualibus autem per allegoriam denudari. Lingua sub-
calcaneo surgit de albo corio, quia praedicator debet
se separare i terreno negolio, et esse innocens, et
sine dolo lingua , inde surgens separata k corio est
illorum lingua, quia bonum tesfimonium fertur epi-
scopo. Lingua superior est spiritualium lingua,
qui euro eligunt in praedicationis opera. Albo corio
intrinsecus sunt circumdata sandalia, quia praedi-
catoris conscienlia coram Deo debet esse puritate

tica duas coccineas lineas ante et retro habet, quia
vetus et nova lex dilectione Dei et proximi refulget,
quapontifex redimitus esse debet. Idem tramites
purperei designant sanguinem Cbristi, pro duobus
popults e£fusum ; immaculatio pertinet ad dilectio-
nem Dei ; visitatio fratrum ad dilectionem proximi ,
per colorem coccineum opus miscricordiae accipi-
tur, quod ob geminam dilectionero viduis et pupillis,
impenditur. Fimbriaequae de dalmatica procedunt
sunt verba et exempla praedicatoris, quae de reli-
gione prodeunt. Fimbriae ante et retro pendent, quia
mandatadiiectionisinlegeet Evangelio manent. In
utrisque lineis sunt quindecim fimbriae altrinsecus ,
scilicet ante et retro dispositae, quia in Veteri Testa-

candida. Extrinsecus vero nigrum apparet, quia vita c °?®"^<> ^^?»"^*^»™ psalmiquasi quindecim gradus de

ipsius coram hominibus humiiitate d^ecta esse de- " " "^*""*''*"' '^ * ^* *"" '^ '• ^'^^

bet. Superior pars, per quam pers intrat, multis filis

est consuta, quia multis sententiis debet praedica-

lionem mentibus infundere supemam. Ungua saper

pedem est, lingua praedicatoris in plebem. Linea

quae a lingua usque in finem descendil, estevange-

lica perfectio, quae in Deum tendit. Lineae, quae ex

utraque parte procedunt, sunt lex et prophetia, quae

Evangelio testimouium ferunt, Ligatura est myste-

rium Christi Incaraationis, quae solvitur manu prse-

dicationis. Tapetia pedibus ejus substrata calcat ut

terrena descipere, et caslestia amare discat ; legis

sacerdotes habebant femoralia, quibus turpiiudinem

tegebant ; Ecclesiae sacerdotes sandalia portant, quia

etiam aliis munditiam praedicant.

Cap. CCXI. — De dalmatica.
Dalmatica a Dalmatia provincia cpI dicta, in qua
primum est inventa. Haec a domini inconsutili tu-
nica apostolorum colobio est mutuata. Colobium
autem erat cucullata vestis sine manicis sicut adhuc
videmus in monachorum cucullis, vel nautarum tu-
nicis. Quod colobium asancto Sylvestro in dalmati-
camest versum;el additis manicis infra sacriBcium
portari institula. Quaeideoad missam apontificeporta-
tur, ubi passio Christi celebratur , quia in modum
cmcis formatur. Haec veslis est candida , quia
Christi caro de casta virglne est genita ; et pontifi-
cis viia debet eastjUte essenitida. Haechabet for-
mam crucis, quin tltiristus pro hobiis Subiit suppli-

via charitatis exeunt , et in Novo similiter quindecim
rami de arbore diiectionis excrescunt. Sunt autem
hirami : Charitas patiensest^benignaest, non osmu-
latuVf non agitperperam,noninflalur, non est ambi-
tiosa,nonquasritqua: sua sunt^ non irritatur, non
cogitat ma/um, non gaudet super iniquitate^ congau^
det autem veritati, omnia suffert, omnia eredit^ om-
niasperat,omniasustinetj charitasnunquam exd"
dit (L Cor. xni.) Sinistrum latus habet firabrias quod
significat laboris aerumnas, quia activa vita est aolli-
cita, et turbatur erga plurima. Dextrum latus non
habet, quia contemplativa vita quieta manet, et re-
gina a dextris stans nihil in sesinistrum habet; ma*
nicarum largitas est datoris hilaritas.

) Cap. CCXin. — De rationali.

Raiionale a lege est sumptum , quod ex auro, hyacin-
tho, purpura uniuspalmi mensuraerat factum (Exod .
xxviii).Huicdoctrina et veritas, acduodecim pretiosi
lapides contexli, nominaque filiorum Israel insculpta
erant, et hocpontifex inpeclore obrecordationempo-
puli portabal. Hoc in nostris vestihus prsefert per or-
natum, qui auro et gemmis summis casulis in pectore,
afligitur. Moaet autem pontificem ratione vigere ,
auro palientiae, hyacintho spiritualis intelligentiae,
purpura patientiae in Christum (qui coelum palmo
mensurat) tendere debere , doctrina et veritate ra-
diare, gemmis virtutum coruscare, duodecim apo-
stolos sadctitate iniitari i totius pbpuli in sacriflcio
recordarii

609

GBMMA ANIMiE. — LIB. I.

6i6

Cap. CCXIV. — De mitra pontifiealL A

Mitra quoque^^pontificalis esi ^umpta ex usu legis^
Haec ex bisso conficitur et tiara Tdaros infula pi-
leum dicitur. Mitra qus caput velat, in quo sensus
sunt locali, est cusiodia sensuum ab illecebris mundi
in mandatis Domini, pro corona vitse, quam repro-
misii Deus diligentibus se. Mitra etiam est Ecclesia,
caput vero Christus, cujus figuram gerit episcopus.
Mitra ergo ex -bysso facta multo labore ad canidorem
perducta caput pontificis circuradat , dum Ecclesia
baptismate mundata, labore bonorum operum can-
didata, capui suum, scilicet Christum in gloria vi-
dere anhelat , dum variis passionibus eum imiiari
pro glorise corona non dubitat. Caput quoque pon-
tificis mitra decoralur, dum Ecclesia ejus doctrina
illustrata dignitati ejus congratulatur, dum eum q
turba cleri et popult comitaiur.

Cap. CCXV. — De chirotheciM.
Chirothecarum usus ab epislolis \forte episcopis]
est tradiius. Per manus enim operationes, per chi-
rothecas designaniui earumoccttItatioaes.Sicui enim
aliquando manus chirothecis velantur, aiiquando
exactis chiroihecis denudaniur, sic opera bona inter-
dum propter arroganliam declinandam celantur, in-
terdum propter sedificationem proximis manifesian-
tur. Chiroihecae induuntur, cum hoc impletur :
Cavete ne justitiam vestram faciatis coram homini'
bus, ut videamini ab eis {Matth. vi). Bursus extra-
hnntur cum hoc impletur : Luceat lux vestra coram
hominilms^ ut videant opera vestra bona, et glori/i''
eent Patrem vestrum^ qui in caslis estiJMatth, v). (]
Chirothec» sunt inconsuiiles, quia aciiones pontificis
debent rectse fidei esse concordes.

Cap. CCXVI. — De annulo.
Annuli usus ex Evangelio accepius erediiur, ubi
saginali viiuli conviva prima stola vestitur, annulo
insigniiur (Luc, xv). Olim solebani reges lUteras
cum annulo stgnare ; cum hoc soliti erani ei nobiles
quique sponsas subarrhare. Fertur quod Prome-
theus quidam sapiens primus annulum ferreum ob
insigne amoris fecerii, ei in eo adamantem lapidem
posuerit; quia videlicet sicut femim domai omnia,
ita amor vincit omnia ; et sicut adamas est infran-
gibilis, ita amor est insuperabilis (119). Quem enim
in illo digito poriari constituit, in quo venam ut cor-
dis deprehendit, unde et annulaiis nomen acce- D
pit (120). Posimodum vero aurei sunt pro ferreis
instiiuti, et gemmis pro adamanie insigniti ; quia,
sicut aurum cnncia metalla praecellit , ita dilectio
universa bona excellii, et sicui aurum gemma deco-
ratur, ita amor dileciione peromatnr. Pontifex ergo
annulum portai, ui se sponsum Ecclesiae agnoscat,
ac pro illa animam, si necesse fuerit, sicut ChristuS;
ponat. Mysieria Scripiurse a perfidis sigillet, Secreta
Ecclesiae resignet.

Cap. CCXVII. — De baculo episcopali.
Bacultu ex auctoriiale legis ei Evangelii assumi-

(il9) Plin. prooem. lib. xxiit; Ccel. Rodig. 1. vi ;
Autiq. leei., c. 19.

tur, qui et virga pastoralis, et capuita, et ferula, et
pedum dicitur. Moyses quippe, dum oves pavii, vir-
gam manu gestavit. Hanc ex prsecepto Domini in
iEgyptum pergens secum portavit, hostis signis per
eam factis terruit, qui velut lupi oves Domini transgu-
labant. Gregem Domini de iEgypto per mare Rubrom
hac virga, eduxit ; pastum de.coelo, potum de petra
hac produxit, ad terraro lac et mel fluentem , velut
ad pascun hac virga induxit. Nihil autem haec virga
fuit, quam baculus pasloralis , cum quo gregem ut-
puta pastor minavit. Hic baculus apud auctores pe-
dum vocatur, eo quod pedes animalium iilo reti-
neaniur. Est enim lignum recurvum, quo pastores
retrahunt pedes gregum.

Cap. CCXVIII. — Item de virga et baculo episcopi.

In Evangelio quoque Dominus apostolis pra^cepii
ui in prsedicaiione nihil praeter virgam toilereni
{Marc. VI ; Luc. ix). Et quia episcopi pastores gre-
gis Dominici suni, ui Moyses ei apostoli fuerunt,
ideo baculum in custodia prseferunt. Per baculum,
quo infirmi sustentaniur, auctoritas doclrinae desi-
gnatur. Per virgam, qua improbi emundantur, po-
testas regiminis figurantur. Baculum ergo pontifices
portant , ut infirmos in fide per doctrinam erigani ;
virgam bajulanl, ut per potesiatem inquietos corri-
gani ; quae virga vel baculus esi recurvus, ut aber-
rantes a grege docendo ad poeniientiam trahat ; ic
extremo est acuius, ut rebelles excommunicando
retrudai, hflereiicos velut lupos ob ovili Cbrisli pote-
stative exterreai.

Cap. CCXIX. — De genere baculi.
Hic baculus ex Oise et ligno efiicitur^ crysiallina
vel deaurala sphserula conjunguntur, in supremo
capite insignitur, in extremo ferro acuitur. Per ba-
culum, ut diclcm est, aucioriias doctrinae accipitur,
qua grex Dominicus a pastore reficitur, et ad pascua
viise compellitur. Per durum os, durilia legis ; per
lignum, mansueiudo Evangelii insinuatur; per gem-
mam sphserulse, divinitas Christi. Per supremum
capui, regnum coelorum; per extremum ferrum,
uliimum judicium denoiatur. Ex osse ergo baculus
incidiiur, dum ex dura lege duritia peccanlium re-
primiiur. Ex ligno iornatur, dum ex ligno vitae
Ghristo doctrina formaiur, et populus in virtutibus
roboratur. Os ligno per gemmam connectiiur, quia
vetus lex novse per Christi divinitatem coniexitur.

Cap. CCXX. — De spharula.
Per sphserulam enim dileclio inielligitur, qua se-
veritas vel lenitas pontificis complectitur. Oportet
enim ui doctrina episcopi ex uiraque lege sic dile-
ctione copuleiur, ui Ecclesiam Chrisio conjungere
per charitatem conetur. Heec auiem cuncta sunt rasili
arte poliia ; quia ista sunt omni sanctitate redimiia.
Os recurvatur, ut popuius errans per doctrinam ad
Dominum retrahaiur. Capui in supremo poniiur,
dum conversis viia seiema proponitur. In exlremo
baculus ferro iuduratur, dum omnis praedicaiio per

(120)AGeU. I. x; Noct. Atiic., c. 10. Vid.
Piin. I. xxxiii. Nai. Hisi., c. 1.

611

HONORII AUGtTSTOftUN. OfrP. PAtiS II. — LITURGICA.

ei^

uHiroum judiciufli (erminstur. In eurvatura est seri- A excipitur, et p«r hoc ipse in cinereta redigi, et glo
plum : Dum iratui fueris, fniierkordia» recordaberis
(Habac. iii; Tob. iti); ne ob culpam grcgis supcr^t
ila metitem pastofis , sed verbo et exemplo revecet

peccantes ad misericordiam Rederaploris. In sphae-
rula est scripium, komo quatenus se hominefn memo-
retur, ut de potestate collata noti elevetur. Joxta
ferrum est scriptufn Parce^ ut subjectis in disoipttna
parcat, quatenus ipse a summo pastore grartiam hi-
veniat , unde et ferrum debet esse retusum , quia
jucficium sacerdotis per clemenliam debet esse deli-
butum.

Cap. GCXXI. — De ornalu archiepiscopi .
His insignibus archiepiscopus fulget, insuper et
paliio pollet, ut se Chrlsti passionem populo praeferre

ria ornatus ejus in faTillani oonTerli admonetur.
Cap. CC\XVf.'-Decorona imperaiofis et Augusii.
Corona imper&toris est circulus orbis. Portat
ergo Augustus coronam^ quia declarat se regere
mundi monarchiam. Corona quoque dicitur victoria,
unde et viclores conmabantur, et Augusti victores
orbis dicebantur. Arcus supcr coronam curvatur, eo
quod Oceanus mundum dividere narratur. Virga
sceptri est potestas regni. Vestes imperlates sunt
sibi subdit^ potestates. Monent autem imperaiorem
purpures vestes^ ut habeat principales virlutes :
sceptmmf ut judicium et justitiam diligat, quatenus
solium glorige cum principibus coeli possideat : co-
rona^ ut sic vivat, quatenus a Rege regum coronam

^ ,^,. „._ ^ vitae accipiai. Dicitur quod Auguslo ab apostolico

retro est purpureum sanctae Crucis signaculum, quYa
pontifex ex ulraque lege debet pfoferre Chrrsti pas-
sionis testimonium. Dude enim lineae propendentes
sunt duae leges Chrisli passionem proferentes.

Gap. GCXXII. — De pallio archiepiscopi.
Spinulafe, quibus pallium affigitur, hxM elavi, qui-
bus corpus Christi cruoi oonfigilur. Circulus, quo
pontifex citca coUum oireumdalnr» esl torques au-
rexss, qui legittme eerteMfbus ia praemio datur. ita-
que penium monet pontifieeni ferre vitiorum morti-
ficacionem, eruces pallii» in mente et corpore Ckriati
imilari passionem ; doiB lineae, ul 01 dubus iegibss
per omnia instructus ; spinulse^ ut per ftimopem Dei
sit mundo cruoifixus ; circuluSi ut aic pre^sse stu- ^ tradtmlur inveota.

coronato et regalibus indumentis decorato, desuper
pera imponatur, ut per hoc admoneator, quia sicut
ad fastigium regni aseendit , ita od meodieilatem
perse descendere possit, eicut DiocletiaBaa, qni prius
Augustus ftiit, postmodum hort*jknus exstilit. €rux
ante Augustum portatur, ut in omnibua regem Chri-
stum sequalur.

Cap. CCXXV. — De diademate regum.
Diad^ma SLixiem regum designat regni ambitum,
et omnes jqui in agone contcndebant diadema acoi-
piebant. Innuit ergo regibus diadema, quod si pro
joslitia certaverint, cum rege omnium coronali re-
gnabunl, Hsec vero regalia insignia a Nino prioio

deat, ut torquem coronae vitae percipiat. Et quia in
pallio tanla latent mysteria, ideo portatur inter
Chrisli sacrificia. Unde etiam crul ante archiepf-
scopum porlatur, quatenus Christum chicifixum se-
qui admoneatur, ut coronam glorise adipiscatur.
Pallium vero pro aurea lamina est institutum, tn
qna summus pontifex in lege Dei nomen tetragram-
maton, id est quatubr Iifleras in fronte sua praeff^-
rcbat inscriptum. Qu&tuOi" quippe litterse illius no-
minis quatuor cornua crucis prsemonstrabant,-sicnt
nunc pallium crucis modum repraesentat. Et quia
liaHS lamina aurea cum forma crucis in fronie pon-
lificis portabatur, ideo pretiosa crux frontibus Chri-
stianorum chrismat^ impressa portatur. Fallium
aulem a solo apostolico datur, quia haec dignitas a

Cap. CCXXVI.— /Hj vettihus minUtrorum inferiaris
gradus..
Ministris inferioris ordinie , scilicet ostiariis , le-
etoribuB, exorckstis, acolylhis, tres sacrae vestes con-
deduQtur ; quia videlicet angelis splendidis miniotris
asseniabuntur. Quia hic in ministerio Trinitalis fide,
ipe, et oharitate vesUuntttr. Portant namque super-
kwmerale, quo hameri tegumtur, quibus onera ferun -
tur» ut discant alterutrorum onera portare, et Chri-
•10 in membris suis necessaria ministrare. Tunicam
talarera, id est albam portaat, ut humilitatem in-
duaiEit, et in hae usque in finem Christo serviant.
BaiteOy id eat zona jubenlur renes prsecingere, ut
seiant oamales conoupiscenlias per continentiam

Romano pontifice jure accipitur. Quos etiJm apostoli D '^•^iniw^e.

provinciis pt*fi&fecerunt) archiepiseopi ; quos illi pa-
ganis preeltderunt, epteoopi dicebaBtur : et aposto-
loinim successor apoftoHous nommabatur (sup. cap.
H%). Huic coHala eet poteatas ab ficclesia arohiepi-
scopos per proVincias constituere, quod per patlii
largitionem accipitur.

Cap. GCXXIII. — De vestibus patiiarclias
4t apostolici.
PiBitWarchaa quoque et apoatoUous pallio uluntur,
qtli eodem olBcio prsMiiU esse noacunlttr. Porro
apostolico in Pascha procedente, pharus ex stuppa
super eum «uspedditur, quae igne succeftsa auper
eum cadere permittitur; sed a miniatria vel a terra

Gap. CGXXVII. ^ De cappa,
CappUf propria veelia est eantonim , quae pro tu-
niea hyacinthina legis n^Uttttta videiur : unde sicut
iUa tintinnabaUs, ita ista inttgaitur fimbhis. Per
hano vesteih sancta converaatio prtemoiiatratur. Ideo
a singulis ordinibua portatur. Heeo in supremo ba-
bet caputinm, quod designat superaamgaudium. Si
enim Christi ministri eonversatio nunc in eoelis sta-
bit, peracto minislerio gaudinm Domini intrabil.
Hsec u&que ad pedes pertingit, quia in sancta con-
versatione in fmem usque perseverare conyenit. Per
fimbrias labor denotattir, per quem servitium Dei
conaummalur. Haec vestis in ante aperta manet, quia
Christi minisths sancte conversantibus aetema vita

6ia

6EMMA ANlMi£. - LM. l

6i4

palet. Porro in tattiea aonus lintmnabuloruin {RceH, A
XLV) ett vox Deo canentium cantorum* Qoies^ptua-
ginta dus fuisse scribunlur, quia de sepluaginta
duobus Ubrifi laodea Bco eaauntur, quibus totidem
mala punica interserta releruntur, quia de eitdein
libris opera jnstoi-am nobisin exemiUum proferuntur.

Cap. CCXXVUI. — De pileis.

Canlores enim caput pileis ornanti quia se in tria
Domini concupiscere clamant, ut Deum, qui est ca-
put omnium in sseculum saeculi; laudare valeant.
Baculos manibus porlant, ut quo ipsi properant,
alios secum invitare satagant.

Gap. CCXXIX. — De ^tibdiaconorum vute.

Subdiaco&o aupnidiotBa vestea eowceduotur. 1»*
super duae alise, id est subtile et Ht^uun adAttHtiir ^
Subiile, quod et stricta iunica tHdturi portat, ut se
judtilia quasi lorica induat, et in s^wctitate et jnsti-
tia Deo serviat. Sudarium. quo sordcs a vasis deter-
guntur, portat, ut transacta maJa sordium a se per
pcenitenliam tergat. Notandum vero quod subdiacono
sn^arinm magis aHis formatnr ; quia ubi nunc favo,
oUm mappula portdbaiur.

Cap. CCXXX. — De vesie diaconoifum.

Diacono enim dalmatksB usus cooeeditor, %u«b io-
modum crucis formatur, quia per illum sacrificium
5 uper altare tanquam corpus Christi in cruce collo-
catur. Per hoc admonetur, ut crucismortificationem
jugiter in corpore suo, sicut Lucas, circumferat, et
in sancta religione viduas et pupillos visitando, ut
StephanuS; serviat, et in grudibus supradiotia
ritatis, ut idem; serviat. Caputium dalmaticae angu-
statur, quia imilatio sant» crucis ab omnibus na-
gotiis coarcatur. Huic slolla in sinistro humero po-
nitur, et trans scapulas ad dextrum latus refleclitur,
<|natoMi8 jago Doaaini aetiw vila sobdiU, et ftt pii
laboria exereitiuai ad centeniplativam pvofieiKl.

Cap. CCXXXI. — Dediaconi casula.

Cum diaconus cftsulam portat, tunc priedicatores
aignifioat, qui tolo de^deno contemplativae vilas in«-
hiant, et in dileetione ferventes aliis coeleatia praedi-
oant. Qui interdum casulam exuuat, et se iUa pr»-
cingunt; quia iila, quae ore praedicant, exemplis
bonorum operum demenatrant. Unde diacoaus de
choro exit, cusulamexuit, duplicatamhumeiioimponit.

Cap. CCXXXII. -- De indumeniU cUricorum.

Claricorum induvi^ ab antiquis sunt acceptse. His
nempe cantores in templo usi sunt, sicut David et
Salomon msiituerunl (JI Paral. xx). Hujuscemodi
vestibus etiam senatores usi sunt, ex quibus ec-
clesiasticura usum transierunt. Hae aulem albae ve-
stes munditiam vitae indicant, quia justum cst ut
clerici in aanetitate et justitia Deo servtant. ttaec
veatis eat laxa, quia eiericalis tita debet esse in
eleemosyais el bo«ia operibus larga. Bat enimtala-
ris, quta docei uaque in iinem pmeverare in bonis.
Ungoa h^^iis vestia eet lingua clericatis, qusa debet
et DomkMiiA iaudare, et populum ad laudem Dei in-
itigare.

Cap. CCXXXIII. — De tunicis clericorum.

Diebas Quadragesimse vel alto congruo tempore
laneis tunicis utuntur, quia mifiistri Ecclesie regi
Chiislo in humilitale servire praecipiunlur. Si eniHi
Christi mansuetudinem et humilitatem sequuntur,
ad Chrislum in consortium angelorum perducun-
tur. In veste clericali lingua formatur; quia tunica
Domini inconsulilis sic formala Iraditur, alae sera-
phin, in capite fides ct spes. In brachiis gemina
dilectio, in corpore poenitentia et operatio.

Cap.CCXXXIV. — De camisiis clericorum

Gamisia autem sacerdoium duabuslinguis forma-
tur, quia eis bina potestas traditur. Una quippelin-
gualigantpeccantes^ alia solvunt pocnitentes* Cappa
videtur a casula tracta. Per hanc admonentur clerici
(^t. Q i|i cha^^itate ambulare : hancque aliis verbo et
exemph) demonstrare, quse solet omnes virtutes de-
corare.
Cap. CCXXXV. — Clericinondebentarmadeferre.

Clerici non debent ideo arma portare, quia non
eoiftra ht^mines, scd conlra dsemones debentvir-
tutibus pugnare, sicut Iffoyses arma non portavit,
sed lesu cum Amalech pugnante ipse precibtis
pugnavit {Exod. xrii; Deut. xxv). Sic apostoli et
eorum sequentcs non armis, sed orationibus pu-
gtiaverunt, et nos non resistere, sed magis injurias
pati docuerunt.
Cap. CCXXXVI. — Laici possunt portare arma.

Laici aulem debent arma portare, ut Ecclesiam a
paganis protegant, et clerici se ad servilium Dei

indextrolatereeamciflgit; quiaoportetpnedicatows ^ expediant. Unde et illorum vestessuntsirictiB, quate-

ioterdumopufi praedicationis vel orationis vel lectionis
inteimittere, et proximis in necessitate auecurrere.
Quasl duplieatam oasukm humeiis impooit, dumob
geminiun dilectionem Jaboremprofratribussabit. In
dexiro aiogii, ai per hoe taiUam aaterna requirit. Latus
etiam deoudatum designat Christum pro nobis vul-
Boratum. Diaconus in charum redit, Evaogelium
lofiit ; quiai poslquam priedicator Christo inmambris
auis mioistraverit, ad o§us prsedicationis redire de-
beft, quod deaerttit : peracto ministerio, diaooaus
oasiila iaduitur ; quia prffidicator, qui priua mim-
stravit cum Martha, debet postmodum audire ver>
bum Dei cum M4iria. Sul)tdiaconus etiam casulam
portat, qnia imitatur diaconum, cui miniatrat«

nus expediti reddanlur pugnae. Sicut autem non Hcet
laicis clerlcale officium usurpare, ita non debent cle-
ricalem veslem ferre, et sicul clericis non licel nec
contra paganos arma ferre, ilanondebenllaicas ve-
stesporlare.

Cap. CCXXXVII. — Cuculla quid signi/icet.

Cuculla monachorum sumpla est a coIobioapostO'
lorum. IlIorHim vero tunica forroatur, ut dalmetioa.
Hse duse vestes formam crucis prseferunt, quia mo-
nachi se vitiis et concupisoentiis crucifigunt. per has
enim sex alee Seraphim exprimuntur, quia angeli
Deo proximi deecribuatur. Duae partes capilis quibus
caput velaat, sunt duB3 alse qiue fidem et spem insi-
nuaot. Du« autem manioffi sunt du» ala^ quibua

615

HONORU AUGUSTODUN. OPP. PARS IH. — LITURGICA.

616

volant, qus geminam dilectionem prffinolant, duae A ciem velanti ut ab omnibus viris illicitae appa

vero partes cucuDae in ante et retro^ duae al» sunt
quibus corpus protegunt, quae poenitentiam et ope-
ralionem exprimunt. Hos si laudando Deum imita-
buntur, eis in gaudio associabunlur. Nigredo hujus
indumenti est contemptus mundi. Longitudo vestis
est perseverantia in bonis.

Cap. CCXXXVIII. — Virga abbati canceditur.

Abbati concedilur pastoralis virga, quia ei tradi-
tur Dominici gregis custodia, quem nimirum debet
baculo doctrinse sustentare, et virga magisterii ad
pascua vit« minare. Per baculum quippe doctrina,
per virgam accipitur disciplina. Undedicitur, Virga
tua et baculus tuus ipsa me consolata sunt (Psal.
xxii). Hujus baculi flexura non ex albo, sed ex nigro

aebet esse, quia in commissa cura non debet mundi B mundo despectus

reant, et pro hoc coronam vita sibi repositam
sciant.

Cap. CCXL. — De vestitu manialium.

Quod quaedam virgines candidis vestibus utun-
tur a sancla Caecilia sumptum videtur, quae foris ve-
ste splendebat, intus castitate fulgebat, et tamen
mundi concupiscenlia in corde ejus sordebat. Can-
dida enim vestis preefert votum virginitatis.
Cap. CCXLL — De vidui^.

Yiduarum prima Dina filia Jacob exslitit ante le-
gem, a qua usus vidualis coepit; hanc sub lege Ju-
dith et aliae multae imitatae sunt : sub gratia vero
Anna et aliae plurimae secutae sunt, quse secundas
Duptias contempsemnt, harum quoque habitus est

gloriam quaerere. Summitas curvaturae debet esse
sphaerica, quia cuncla ejus disciplina debet esse
deifica.

Cap, CCXXXIX. — Conversationis monialium tni-
iium .
Vestis et conversatio sanctimonialium a sancta
Maria sumpsit exordium. Nigredo veslis est contem-
ptus amplexuB virilis. Velum est signum pudoris el
futuri honoris. In nupliis quippe caput ct fa-

Cap. CCXLII. De conuersis.
Conversae autem, quae eumdem habitum gerunt,
a Maria Magdalena formam sumpserunt.
Cap. CCXLIII. — Baptizati albas portant vestes.
Baptizati autem ideo vestes albas portant, quia
amissam innocentiam se recepisse insinuant. lUorum
mitra regni coronam, alba vero sacerdotii praefert
stolam . Jam enim facti sunt reges et sacerdotes et
Christi regis et sacerdotis cohaeredes.

LIBER SECUNDUS.

DE HORIS CANONICIS.

In superiore libro de missa et Ecclesia^ ejusque
mlnistris, quae Doroinus largiri dignatus est, diges-
simus ; nunc de reliquis horis, quae rursus Do-
minus inspiraverit, dicamus, ut promisimus, et a
Dominica nocte incipiamus, in qua redempti a ser-
vitute ad Hbertatem, de morte ad vitam translati
sumus.

Cap. I. — />« noctumorum offuAo.

Noctumale ilaque officium repraesentat nohis ex-
cubias supemorum civium : coelestis namque Hieru-
salem, quae aedificatur ut civitas, et conservatur per
angelicas vigilias. Qui vices suas quasi in tres vi-
gilias distribuunt, ac singulas Iribus horis distin-
guunt, et unamquamque tribus ordinibus custodiunl,
dum Trinitali in terrenis agminibus laudes dulcisono
concentu jugiter concinunt. Et quia praesens Eccle-
sia inhanc civilatem, et in contuberaium horum ci-
vium ventura praedicalur, ideo el ipsa Hierasalem
nuncupatur, et idcirco illius civitatis vigiles in suis
vigiliis imitatur : quia vero illius membra hic gerit,
ideo hoc officium in nocte agit. Ideo autem in
nocte Dominica, quia in hac merait angeloram con-
sortia.

Haec ilaque urbs per basilicam figuratur, in qua
clcras et populus quasi exercitus in mililiam con-
gregantur. Signa militibus per tubas dantur, Chri-

G stianis signa per campanas dantur, qui quasi militas
convenientes imperatoram salutant, dum per ver-
sum, Domine, labia mea aperies^ iaudes Ghristi in-
choant. Dum enim in nocte dormitum eunt, signa-
culo cracis quasi sigillo se muniunt, qua nunc ape-
riunt, dum ora in nocte clausa ad laudem Dei sol-
vunt. Sed quia frastra vigilant, nisi Dominus custo-
diat civitatem (Psal cxxvi) per versum Deust in
adjutorium meum, divinum auxilium invocant.

Cantor, qui invitatorium inchoat , est praeco, qui
tuba vigiles ad excubias convocat. Post psalmum
Venite^ hymnum omnes cantant, velut milites qui
in castra conveniunt regem laudibus eflFerant. Deinde
vigilias inter se distribuunt, dum tres nocturaos
psallunt. Singulae vigiliae tribns horis distinguuntur,

-Q et singulis nocturnis tres psalmi discemuntur. An-
gelicae excubiae tribus ordinibus servantur, et in no-
stris vigiliis ordines scilicet psalmoram, lectionum,
responsorioram denotantur. Quia coelestes excubiae
per novem ordines sDgeloram celebrantur. Tres
itaque nocturni , totius Ecclesiaa militiam nobts
coromemorant, qua iu castris Domini sub tribus
teroporibus videlicet ante legem, sub lege^ et tub
gratia militat.

Cap. II. — De prima vigilia.
Prima vigilia tempus ante legem intelligituri qua

617 GEMMA ANIMiE. — LIB. II. 618

qnasi tribas horis aseribitur, dum tribus intentitiis A fuit, malum ab eo avertit, unde exsuHami Jacob^ et

lastatui esthraeL
Domine, quis habitabit {Psal. xn), Joseph de-

distinguitur.

Prima vigilia guid significet.

Prima hora hcgus vigili^e ab Adam usque ad Noe
erat, in qua excubias hujus civitatis Abel, Bnos,
Knoch, Lamech serrabant, aicut primi Psalmi indi-
cant. Beatus vir {Psal. i). Abel exprimit, qui tarp-
guam lignum interpretatur, quod fructum justitlse
protulit, dum ab hominibus hujus urbis procubuit.
Quare fremuerunt {Psal. n), Enos denuntiat, qui
Domino in timore serviebat, quem Scriptura pri-
mum nomen Domini invocasse commemorat {Gen.
IV). Domine^ quid multiplicati {Psal. iii), Bnoch in-
nuity quem Dominus suscepit, dum eum de terrenis
tranatulit {Gen. v). Domine, ne in furore{Psal. 6),

monstratur ; qui sine macula est ingressus, dum stu-
prum recusabat, et operatus est justitiam, dum po-
pulum a periculo famis liberavit. Hi etiam quatemi
sub uno Gloria Patri clauduntur, |quia iii vigiles
quatuor virtutibus splendeotcs Trinitatem coluisse
leguntur. Antiphona melodise est laus ab eis exhibita
majestati divinss. Sunt etiam ist» antiphonn quie-
dam vigilum cantilen».

Cap. V. — Versiculus.
Verstu qui sequitur, a vertendo dicitur, ideo quia
se vertit de psalmis chorus ad Orientem, et quia se
vertit de psahnis ad dilectionem ; per orationem

Umech depromit, cujus deprecationem Dominus » ^^«^'««*; qu» secreto dicitur, aecretmn regis

exaudivit, cum ei lalem filium dedit, qui humanum
genus a furore Domini in Arca servavit {Gen> vi, 9).
Hi psalmi ideo sub una Gloria Patri canuntur, quia
justi illius temporis Trinitatem coluisse creduntur.
Ideo autem quatuor psalluntur, quia quatuor virtu-
libus prudentia, fortitudinetjusUtia^ temperantiaf
fulsisse noscuntur. Antiphona, per quam modulan*
tur, laudatio eorum in Deum notatur.

Gap. III. — De seeunda hora.

Secunda hora h^jus vigilidg a Noe usque ad Abra-
ham erat. fn quaNoe» Sem, Heber, Thare vigilabant,
ut sequentes Psalmi insinuant. Domine Deus meus
(Psal. vn), Noe exprimit, quem Dominus in sua ge*

consilium inteiligitur. Post pater noster sacerdos
versum aperte dicit, quasi rex mandatum legatis in-
jungit. Vicissitndines lectorum sunt successiones
legatorum. Qui ;fi^^, domne benedicere dicit, quasi
licentiam eundi petit. Benedictio vero sacerdotis esi
licentia imperatoris. Ipsa autem lectio est i^junctas
legationis exsecutio. Tu autem Domine^ reversionem
legati exprirait, dum commissum mandatum redit.

Cap. VI. — De lectionibus.
Lectiones quoque prsedicationem illorum patrum
praeferunt, responsoria vitam eorum, per quam pre-
dicationi responderunt. Ideo autem post vigiliam
Abrah» lectiones leguntur^ quia ab eo primitus lit-
tersD post diluvium repertse traduntur, et ipse pri-

neratione justum invenit, et idco a persequentibus G mus Chaldseos astronomiam docuit, et iEgyptios

aqnis salvum fecit. {Gen. vi), Domine Dominusnos-
ter {Psal. vin, Sem congruit, quem Dominus gloria
et honore ooronavit, dum eum benedictione patris su.
per fratres sublimavit. Confitebor {Psalt nj, Heber
innult, qui omnia Dei mirabilia narravit, quando
civitatem gigantum dissipavit. In Domino confido
{Psal. x), Thare depromit, qni in Domino confidit,
quandoimpia gens ignem adorare eoegit, ei^us
pars ealioisy igniit et sulfur fuit. Hi quoque quatemi
psalmi sub uno Gloria Patri eammtur, quia et illi
patresin qualuor virtutibus rutilantes Trinitatem
adorasse noseuntur. Antipbona vero modulationis
praefert devotionem illorum laudationis.

Cap. IV. — De tertia hora.

Tertia hora vigilise abAbraham usque ad Moysen
luerat, jn qua Abraham, Isaac, Jacob et Joseph vi-
ces vigilandi custodiebant, qui Instantes psalmi
prodamant.

Salvum me fac {Psal. xi), Abraham exprimil»
quando sanctus defecit, cum videlicet ipse pene
solus Deum coluit, et totus mnndus idololatrise de-
ditns fuit.

Vsquequo^ Domine obUvisceris {Psal. xa), Isaac
innuit, cui Dominus bona tribnit, dum Christi figu-
ram in omnibus prsetulit.

Dixit intipiens (PsaL xnt), Jacob ostendit, quem
insipienfl Laban sicut escam devoravit, dum eum
saepius defraudavit. ScUicet quia Dominus spes cjus
PAvaoL« GLXXn.

matbematica imbuit. Ideo etiam peracta prima vi-
gilia lectiones leguntur, quia transacto primo tem-
pore libri legis ad doctrinam populi a Moyse edun-
tur.

Cap. yu.-^De secunda vigiUa et secundo noctumo.
Secunda vigilia tempus legis accipitur, quod ite-
rum quasi horis discemitur, dum tribus interstitiis
diriditur, sdlicet uno a Moyse usque ad Darid, se-
cundo a David usque ad Babyloniam, tertio a Ba-
bylonia usque ad Ghristum, sive sacerdotibus^judi"
cibus^ regibus, quod declarat psalmorum textus.

Cap. VIIL — De prima hora.
Nam Conserva me, Damine {PsaL xv), sacerdotes
Q exprimit, quomm Dominus pars hereditatis et ca-
licis fuit, qui prima hora hDgus vigilin excubias ser-
vabant, dum Aaron et alii post eum, legem Domini
populum dooebant. Exaudi , Domine , fustiiiam
meam {PsaL xvi), jndices innuit, quonim judicium
de vultu Domini prodiit.

Cap. IX. — De secunda hora.
Hi secundae horse vigilandi curam susceperant,
dum Gedeo et alii populum secundum legem Dei
judicaverant. Diligam te^ Domine {PsaL xvn), re*
ges ostendit, quos Dominua caput gentium constituit,
qui tertiae horae vigilias custodiebant, dum David et
alii populum ad justitiam regebant.
Cap. X. — Dtf Gloria Patri et tertio noctumo.
Singuli psahni cum Gloria Patri psaUfmtur» quia

20

619

HONORIl AUGUSTODUN. OPP. PARS lll. - LITURGICA.

€20

singuU supradicti ordines Trinitatem adorasse scri- A Gratias Hbi ago Domine, quia januas ttuu ingredi

biintar, ideo«tiamet tres psalmi canuntur. Anti-

phoiuB Cernsey quibus psalmi modulantur, sunt lau-

des que ab illis justis Trinitati exhibebantur. Se-

quentes lectiones suntillorum vigilum prsedicationes.

Besponsorui vero illorum actiones, quibus hic canta-

biles erant Dei justificationes. Ideo autem lectiones

post ad vigiliam re^um leguntur, quia illo tempore

libriprophetarum scribebantur, et ipsitempore legis,

quasi secunda vigilia, populum docuerunt, et cantum

bonorum operum personuerunt.

Cap. XI. — De tertia vigilia et tertio noctumo.
Tertia vigttia iempus ffratias exstat quse usqoe
infineinundi perduFtft. Hec quasi ia trea boras

dividitan, ^nm t«iipore ^pctolicm prmdieaHcnU, „^jg^^„„ ^^^^ gratuJalio. Cui
«hniMre pemcutumU. «empore paets 4i8lu.gmtar. « ^ ^^^ «ccurrunt, sicut caneoU BmbveniuDt,

merui.

Cap. XIV. — Gregonus{m) vigiL

Gregoritts vigii delectabiiem harmoniam in terlia
hora sonuit, dum musica arte divinum officium agi
docuit : per lectiones quu recitantur, doctrinae fide-
lium desjgnantur. Responsona quae cantantur, sunt
illonun exempla, quibus aiii informantur, unde et
responsorii vocabulum his, quia vita doctrins re-
^ndei per cantum, usiis poenitentium conversio
iatolligitur, cum quls de malo ad bonum converti-
Uir. SiCQt eoim laborat, qui versum solus oantat,
itapoenitens laborem subit, dum pro errato satisfa-
ek. Post versum autem caatus iaco^tio, est com-

onmes

Be prima ftara.
'Priflia Tiora bujus xigiliae apostdli vigilabant, quos
demdnstrat psalinufe (x:Vii1), Cteli enni&ant, quopom
voces omnis Ibquela i^i sermb audivft, dum eorrnn
sonus in oxhneiti terram elivil.

De secunda hora.
Secunda hora martyres vigilandi curam subibant,
quos psalmiis (xix), iixaudiat te Dominus, denun-
liat, qu6s ^bttlem Dei hi tribulationftns protexit, et
omm^s Baerffiaii 6oruih memor fhH.
De tertiahora.
Tertiae horse excubias Constaniinus dux pacis cum
fidelibus suscepit, quem psalmus (xx), DominCy in

quia et angeli super uno poenitentiam agente gau-
4ittm in «oelis ducunt (Luc, xv) ; per hoc auiem can-
tores Biilites in excubiis imitantur, quia si aliquis
ex Bociis auis iater hostes aberraverit, contristantur ;
si vero periculaia evadeos redierit, ai coogratulan-
tur. Tenio responsorio senoiper gloria Patri annecii-
tur, quia Trinitati omne prassens, praateriUHn et
futurum subjicitur. Ad tertiam vigiliam ideo evan-
gelium reeitatsr, qviia ia lertio tempore illud modo
predicabatur. Ideo et in tertio aoctunio saBpius in
antiphoms ^Ulekuia cantatuPi quia ia iUo lempore
laufl et Istiiia «terme vitse praMumtiabatur. Hec
universa ideo in Dominica aocte actitantur* qoia hi
onnes supradicti per fidem resuprectionis Christi

virtuUtuaUetabitur rex.iuuulX. Ipse enim rex in C^^„, p^„^ j^ ^^^ laudamus «audium et

virkite Christi est ketatus, dum Taurus in conventu
totms orbis in nomine Christi e^t per Silvestrum
resuscitatus. Super salutem Dei vehementer exulta-
vit, dum maximam synodum in Nicseam congrega-
vit unde Ecclesia coronam super caput ejus posuit
gloriae, et magnum decorem ei tribuit. Hujus vigilis
custodiam adhuc populus fidelium servat, cujus rex
in bomino spcrat. TJItimi versus psalnri tangmit
tempora anticbristi. 'OuemDominus cUbanumignis
ponet, in quo vasa sua examihet. Tn tempare v&to
vultus sui^ id est in die judicii, eum cum omAibus
iniquis Domiiius in ira sua conturbabit, cum eos
ignis devorabit. fioclesiam vero vigilem in virtute
auaDominus tunc exalnJnt, qua virtutes ejus in
«lernum eantabit. Hi psalmi sioguli cum GloriaQ
PeUri terroioantur, quia Triaitas ab his omnibus ve-
■erattir. Tres autem ideo sunt, quia in /ide, spe^ et
ehariiate flonierunt. AatiphoDie melodiae sunt gratia-
rum actiones Ecclesiae, et quasdam vigilum cantilense.

Cap. XU. -^ 4iu0d Paulus irigil fuerit.

«Panlosvigil suavem «antileaam in prima hora

^tititfi^ dum pro Gentinn vocatione sic exsultavit :

-^egi ^gmcuio^m immortali , inviiibiU, soU Deo

-k&mrelgloHa ^smoulauBOuhrum^amen(I Tim. i).

Cap. Xin. — Laurentitts vigil.
Laurentius vigil dulcem cantilenMtm in secundahora
est inbdlilAlus, dUm in traticnla 'sic ^est grlitultttus :

(i%\) ^^6 Tou rpnY^P^ ^tto^ ^<^ vigiU).

Ifetitiam aobts peprsescoktat, ^ia Bccleaia ia die ju-
dicii liberata exsultat. Forsitaa aliqueHi movebii,
cur tres tantum vigito a aobis poaaatttr, cum qua-
tuor aodis vigiliae tradaatur. flic aciat com ad ao-
otem sseculi significatio xefertur, luac 4res ta&tum
iri^Iia) propter iria lempora panuatur, pro quibos
et<tres nooturai .psalluaUir. €um vero ad Aootem
teiaporis refertur, tuac quatuor vigilise scribuatur,
et per qoatuor laodes oaBantur. fil scieadum cum
BOCtanHis didlur, cantus iatelligiittr. €um aulera
aooturBa, tunc hora aocipitur.

Cap. XV. — i)« media nocte.

Nocturnale autem oSicium ideo medhi nocte agi-
mus, quia media nocte Dominus dormientes JSgy-
ptios pereussisse et vigilantes Hebrseos liberasse le-
igitur. Ideo enim in media aoote agitur, quia media
nocte in Bethlehem Dominus natus legitur, eique
mox ab aqgelis lans concinitur ; qui etiam paBtori-
bus cum lumine iiippafebant, qui vigiiias aoctis cu*
atodieboat. kleoque, ia media aoote, et in Domiaica
nocte, quia Dominus media nocte, et in Domiuica
nocte, infernum devastavit, et populum vigilantem
in media nocte liberavit. Ideo nihilominus in media
nocte, quia Dominus in media nocte, et in Dominica
aocte adjudioium veniet» et dormientes a bonis de
civitate sua disperdet *, vigilantes vero in bonis in
looum exsttltatioais adducet.

62i

GEMMA ANiMiE. — LIJB. 11.

m

Gap. XVf. — D§ attclontate sanctorum, A g^riii qiii op^r#rJQ9 ad viDeas pu^ur^ui A^Hfiup^

Auc<oritatem vero a sanctis habemus, ut in noete
surgentes laudes Creatori nostro canteraus. David
namque (Psal, cxviii) et propbetffi media nocie ad
coofiteodum nomini Domini surgebant, et Dominus
io oratione pernoctabat, et Paulus atque Syias in
carcere media nocte psailebant (Act. xvi), quando
iogens lumen divinitus ibi respiendebat : hos qui
imitantur^ et prsemiis participantur.

Cap. XVn. — Dispositip meronymi,,

Hieronymus pjjxaiun io Bethjl«]^ , \]^ ^o^ipiu

na84si voUiit, aoeUirrxale pdiciiAKn vel rsAi(^^ hora^,

nt hodie caoit Ecclesia, disposuit. Secundum Dama-

8US papa per omnes Ecclesias eodom ritu celebrari

(Matth. xx). Cantor, qui Venite, exultemus capl^f,
prsefert procur^^em, qui ad vinefe culluram invitat.
Porro bymnu^ illuQi cantum r« prsesentat, quem post
paravC^jp opus ajacriter inchoant. Psalmi divej-so-
ruu) si^pctprum opera pobis insinuant, qui ^ hac
vita laljorabant. Primi namc|ue quaterni psaimi
manei scijic.et ab ^dam usque adNoe demonstrant.
SejQUAdi quater^i t^oram terUam, scilicet a Nojti
U3<}U.e ad ibrahojn indicant. Tertii quaterni sextam
horam, scilicet ab Abraham usque ad Mpysen de-
nantiant.

Cap. XX. -^Mune AheU

Maneitaque primus Abel hujus vinese laboren;i sub-

constituit. Anti dicitur contra; «pcov») vero dicitur iit, quem primus psalmus, Beatus vir, exprimit, qui

sonus, indc antiphona nomen hab^t, quod circa
sanum sonet, quia cum videlicet antiphona incipilur,
secuDdum tonam ejus psaimus canitur. Hunc c^a-
tum primitus Igoatius Aaliochenus episcop^s i^
co^o «Bgelicum chorum aiteraare audivit, ct secua-
dum hanc foroiam suam Ecclesiam cautare docuit,
isqoe nos ad omnes £cciesias pertraasiit. Responso-
rium a respondendo dicilur, quia choro canente
versus ab uao respoudetur, et huic iterum a choro
per inccBptionem respondetur. Hunc cantum in pri-
mis Ambrosius Mediolanensis episcopus composuit,
et «b eo tota Ecclesia formam a.cepit. Hic enim
byiDnos composuit quos adhuc Ecclesia in laude
Christi caait.

Cap. XVIII. — De vinea Domini.

Nocturaale officium quoque est imitatio in vinea
laborantiuoi (Matth. xx). Cum io Ecclesia ad servi-
tium Dei noctu canimus, quasi in vinea ad operan-
dum eonvenimus. Prsesens enim vita nocti.compara-
tur, qu» tenebris ignoraatiae obscuratur. Cum lau-
dem Dei per Domine^ iabia snea aperies incipimus,
qoasi opus vioese inchoamus. Moxque divinum auxi-
lium per Deus^in adjtUorium meum iniende invoca.-
mus^ quatenus incceptvim opus periiciamus, per
-Venite vero alterutrum ad servitium Dei, quasi ope-
rantes inatigamus. l>einde hymnum Deo caoimus,
quod noelurnas illusiones superavimus, et iUos per
hoc imitamur, qui cantant, dum aperantur. Deinde
dum alteroatim paallimus, quasi certatim operi iasi-
stimos, dom lectioaes legimus, quasi aos ad opus
instruimos , dum respoosoria caiiimus , qaasi post
peraetam opus gratias agimus. >Esl eoim lectiom en^vs
tefectio ; dom «rgo leotiooes iegimus, quasi aoimas
in divioo opere lassas veiut viaee operarios refici-
mus ; dum respoasoria canimus , quasi post refe-
ctionem laudes solvimus. Uode cum iterum psaUi-
musy quasi refccti ad laborandum surgimus, diversae
nocturnae variae horae sunt, quibus operarii vineam
Domini inlroierunt. Ut autem labor hujus viocee no-
bis levigetur, priorum primum in hac vinea poodus
diei et aestus portantium exemplum per psalmos et
lectiones praebelur.

Cap. $IX. — Oe sacerdote.
4SacQrdos itaque qui,in6ipit,iriguram pfykri«{anuii9s

nos ia le^e Domini die ac nocte meditari quasi in
viniea ope^ari docuit, dum ipse protomartyr tanquam
lignum fructiferum fructum martyrii primus obtulit.
Pgst hunc finos hanc \ineam excoluit, quem psal-
mus (ii), Quare fremuerunt, innuit, qui nos io hac
vinea Domioo in timore servire constiluit, quando
gentes ex Cham in malitia fremuerunt et adversus
Dominum inania meditati sunt, Deinde Enoch hujus
vineae cultor exstitit, quem, Dominey quid multi'
plicati sunt (Psal» ui\ depromit, qui nos a somuo
ex^urger.e et voce nostra ,ad Dominum clan^are mo-
nuit. Quem quia multitudo populi maligni circum-
dedit, Dominus eum «suscepit. Lamech quoque ad
laborem iotroivit, quem Domine^ ne in furore
(PsaL vi);n^ptescit^ qui nos per singulas noc^es
G lectum.nQstrum cum lacryjnis layare instruit^ ne cum
his pcpeaipus quos ppmiaus in furpre suo arguit.

Cap. XXI. — Tertia hora Noe,

Domine Deus meus, in te speravi (Psal. vii), Noe
ostendity qui quasi tertia hora hanc vineam excoluit,
et primus vites plantare nos docuit ; qui quia in Do-
j^fiino speravit, cum in undis liberavit. Domine, Do-
minus noster (PsaL vni), Sem dcnunti$il, qui post
diluvium in hac vii^iefi nomen Domini mirabile in
uaiversa .(erxa ^auntiabat , qui omnes se laudanles
glpi;ia et honore cproqabit, qui ex ore iqfantium et
iacteoVuni laud^m perf^cit. Cotifitebor iibi, Domine
(J^sal. IX.), Il^er cultori^m hujus vine» insinuat, qui
nos admQa^t (i)3ailere Ppmino, qui in Sion h^^bitat.
j. In pomino confido (Psal. x), Thare indicat^.qui cul-
tor hiyus v^eae in Domino confi^Qbat, et;Dommo
in tempio sanicto i^uo nos serviire n^neb^t.

Cap. XXil. — Sexta hora Abraham,
Sexta hora Abraham hanc vineam intrabat, quem
pars Salvum me fac (Psal. xi), declarat, quando mun-
dus idola coluit Usquequo^ DominCj oblivisceris (Psal.
xii), Isaac ih hac vinca laborantem exprimit , cujus
Domiaus oblitus npn fuit, dum ariete^i mactf^ndum
proeo.posuit; qui nos cantaire PomiooetpsaUere
nomini qjus mc^Q^it, qui omnia booa aobis tribuit.
JOixit insipiens ^PsaL i^ui), Jacpb iqpuit, q\ii f)p)|d
iasipieotem Laban poadus diei et aestus portayiti .^t
nos Pomioum iavoQare fioQuit. fiomine, guis habi^
tikkit iPfaL;(^y)f Jps^ph.dej^rpmit, q^ in h^ yipea

623

HONORII AUGUSTODUN. OPP. PARS ni. — UTURGICA.

6S4

sioe maeola desudavit, et nos Dominum glorificare A memores erant. Sed e( Dominom exprimit, qoi pro

monuit.

Cap. XXIII. — De versu.
Quod intermissa psalmodiaver^u^ dicitur,de8ignat
quod ex intermisso opere multitudo ad refectionem
expeditur. Lectiones quae leguntur, sunt diversa
fercula quibus operarii ad invicem reficiuntur. Be^
nedictianes quse praecedunt, religiosorum benedi-
ctiones pneferunty quibus cibum benedicit. Respan-
soria, quae post lectionem canuntur, sunt laudes
quffi sumpto cibo solvuntur.

Cap. XXIV. — Nona hara Mayses,
Secunda nocturna est hora nona : bac Moyses et
Aaron aliique legis sacerdotes vineam Domini ex-

nobis in cruce oravit, ut Ecclesia nominis ejas in
nocte memor sit. Yersus Media nocte surgebam tem-
pus legis denotat, quo propheUe de nocte ignorantiae
ad lucem scientis surgebant. Sed et Dominum de-
monstrat, qui media nocte de mortuis snrgebat, at
et Ecclesia media nocte adconfitendum nomini ejos
surgat. Per versum Exaltare^ Domine^ tcmpus gra-
tiae designatur^ quia Dominus in virture sua scilicet
in dextra Patris exaltatur. Et si Ecclesia virtntes
cyos in nocte cantabit, eam quoque in gaadio exal-
tabit. Exaudif Damine, preces servamm tuarum ex
libro Paralipomenon assomptam {IlParal. vi) patri-
arcbis convenit, quos primus nocturnus exprimit .
Ostende nobis, Domine, vel quodcanqne aliud pro

colcbant, qui in psalmo (xv), Conserva me, Domine, g tempore de psaiterio vel alia prophetia sumptam

Dominum Patrem suum et calicem dicebant, et nos
Dominum, qui tribuit intellectum, benedicere doce-
bant. In hac enim judices laborabant, quos Psalmus
(xvi), Exaudi, Damine, justitiam meam^ denotat,
qui judicium suum de vultu Domini prodire roga-
bant, et nos in uocte ad Dominum clamare monebant.
In hac reges quoque desudabaut, qui se in psalmo
(xvii), Diligam te, Domine, in caput gentium consti-
tutos proclamant, qui nos laudando Dominum invo-
care instruebaut. Versus modulatio , est ab opere
separatio, lectiones sunt operariorum refectiones.
Responsoria sunt illorum laudationes.

Cap. XXV. — Undecima hara apastoli.

In tertia noctuma repraesentatur hora undecima,
hac apostoli humeros oneri supponebant, quos ca-
nit psalmus Casli enarrant {Psal. xvin), qul nos
justitias Domini edocebant; in hac martyres, utin
magno aestu grave pondus portabant, quos loquitur
psalmus Exaudiat te Dominus {Psal. xix), qui nos
Dominum in die tribulationis invocare monebant.
In hac confessores operarii sunt, qui in psalmo
DominCf in virtute {Psal, xx) expressi sunt , qui
voluntate labiorum suorum fraudati non sunt, et nos
cantare et psallere virtutes Domini persuaserunt ;
per versum qui seq'«itur et Evangelium quod legi-
tur, conversio gentilium intelligitur; qui quasi re-
sponsorium canit, quod per Evangelium in Domini
vineam conducti sunt, qui tota die in foro infidelita-
tis otiosi steterunt ; per Te Deum laudamus itlonim
gaudium accipitur quibus peracto opere denarius in jy
sero, id est in vita aetema in consummatione sseculi,
traditur. Hos ideo in nocturnali officio imitamur, ut
cum eis denarium vitse Christum mereamur. Et quia
haec cuncta per Christi resurrectionem sperantur,
ideo in nocte Dominicae resurreclionis talis modo
caotatur.

Cap. XXVI. — De versibus.

Antiqui patres in omni opere Deum invocabant,
sed et gentiles Deum iu minimis etiam rebus invo-
candum censebant. Ideo nos omnes horas per ver-
sum Deus in adjutoriam incipimus, nt in omni
actione dtvinum anxilium invocemus. Versus Jf^-
mar fui it nacte tempus ante legem designat, quo
patriarckse in nacte ignorantire nominis Domini

prophetis congruit, quos secundus nocturaus innuit.
Precibus et meritis beatce Mariai amniumque sanc-
tarum sanctse Mari» et apostolis convenit, quos ter-
tius nocturaus concinit. Jube, Damine, benedicere
ad Dominum dicitur, ad quod 7tt autem continaatur,
quod de psalmo Beatus qui intelligit assumitur.
Sacerdos autem, qui tenet vicem Domini, dat bene-
dictionem.

Cap. XXVII. — De festivitate sanctarum.

In festis sanctomm ita nocturaale officiam nt ia
nocte Dominica agimus, quia eos per Chriali resur-
rectionem gaudia consecutos credimus. Ideo autem
cum novem psalmis et totidem lectionibns ac re-
sponsoriis celebramus, quia eos in consortio novem

^ ordinum angeloram esse prfleJicamus.

Cap. XXVIII. — De MatuHnis monachorum.

Porro divinum officium a beato Benedicto ordina*
tum pene idem significat, praeseitim eam ad idem,
videlicet ad laudem Dei et ad justoram praeconia,
tendat. Hoc ideo ab Ecclesia est receptum, quia ab
illo qui omnium justoram spiritu plenus fait est
prolatum, et ab apoatolici pontificis, scilicet Grego-
rii, autoritate roboratum. Siquidem patet quod
idem vir Deo plenus in vinea laborantes et in vigiliis
excubantes attenderit, dum tali modo psalmos di-
stribuerit, et Dominieam noctem tribus vigiliis per
tres nocturnos distinxerit, licet ipse psalmos sena-
rio, lectiones vero quaternario namero assignaverit,
quia videlicet per senarinm activ» vitae actio desi-
gnatur, propter sex opera Evangelii quibus in istis
sex diebus quasi in vinea laboratur, per qoateraa-
rium vero contemplativae vitae perfectio propter
quatuor Evaogelia figuralur, quibus contra hostes
animaram, scilicet vitia et daemones, jugiter vigila-
tur ; per sex ergo psalmos in vinea Domini laboran-
tes declarantur, per quatnor lectiones in castris Do-
mini vigilantes demonstrantar, per Responsoria ala-
critas laborantium denotatur. Notandum quod hic
divini servitii ordinator a psalmo Domtn^ m lirtutc
tua {Psal. xx), qui de pace Ecclesiae constat, in-
coepit, et reliquos, qui passionem Christi sonant, in
officio conclusit. Dominus enim in crace a Deus
Deus meus^ respice incoepit, et ita decem psalmos

6S5

GEMMA ANIM^. — LIB. U.

eantaiis in Tenii. Inmanuituaicafnmendofpiritufn A tutina cum jacunditate luxerunt, et Deum, qui fecit

meumPsaL xxi) finivit. Hoc idcirco in nocte Do-
miniosB resurrectionis instituit, quia nimuram Ghri-
atiia per paasionem ad resurrectionis pacem per-
Tenit, et Bcdesise pacem per passionem suam contu-
lit. Bt no8 in pace degentes si passionem Ghriati in
Tigiliis nos cruciando imitabimur, in resurrectione
pace per Christum ditabimur.

Cap. XXIX. — De tertio noctumo.
Tertium nocturnum idem vir Dei tribus canticis
attribuit, quia Trinitatem in fide, spe el eharitate,
laudari voluit. Unde eadem cantica cum Alleluia
eantari instituit, quia laudatores Trinitatis ad can-
ticum coelestis IsBtitis vocare docuit. Deinde quatuor
lectiones de Evangelio legi praecepit, quia Ghristi,

ea, dulci harmonia laudaverunt, scilicet angeli ea
hora creati sunt, qui et filii Dei vocati sunt, qui mox
pro creations mundi magna voce suavi concentu
conditori jubilaverunt. Quos nos hac hora canentes
imitamur, qui astra vespertina appellamur, quate-
nus si solem Gbristum pro nobis occidentemlaudi-
bus sequamur, per eum ad ortum lucis videlicet in
resurrectione ad astra matutina perduoamur.

Gap. XXXIII. — Secunda causa.
flac hora Dominus populum suum per mare Ru-
bram transduxit, et hostes illoram submersit, sicut
scriptum est : « Factum est in vigilia mututina Do-
minus per nubem respexit, et .£gyptios interfecit
(Exod, XI v). f Ea hora qua illi sunt in mari et in

Tigiles per doctrinam quatuor Evangelioram in qua- ^ nube baptizati, sunt illi in fluctus praecipitati

taor virtutibus munitos monuit, ut Tidelicet in di-
Tinia et huoumis sint pradentes, in adversis etpro-
tpem fortes, in Dei servitio solvendo et pndatis
obediendo jussum omnibus actibua suis temperati
hifl quatnor etiam subjungunt, si haec omnia dacri-
ter peragunt. Poat hsec constituit Deo dilectua can-
lari : Te Dewn laudamus^ quatenus nil sibi in his
(mmibas ascribant, sed cuncta divinie laudi attri-
boant, ae vero inutiles servos dicant. Per Te Deum
laudamus etiam ille eantus intelligitur qui peracto
opere ab operariis prge gaudio canitur. Deinde Evan-
felium legi prsecipitur; per quod vita seteraa pro-
mittitur, qnod denarius intelligitur qui operariis post
laborem dabitur ; per hymnum Te decet laus^ qui ad

Gap. XXXIV. — Tertia causa.

Hac hora Christus victor a morte resurrexit, et
diem nobis ab inferis revexit, et populum sanguine
8U0 redemptum a regno tyranni reduxit, et hostes
eorum barathro immersit.

Gap. XXXV. — Quartacausa.

Hac hora in fine mundi justi a somno mortis evi-
gilabunt, dum de nocte hnjus mundi ad lucem
ffiterne claritatis transmigrabunt. Tempus igitur
noctis, quod ante nocturnum preecedit, praefert illud
tempus mortis quod ante legem praecessit. Noctur-
nus vero illud tempus exprimit quo populus sub
lege Dominum coluit. Matutinalis autem hora, cum

extremumoanitur,illa ultuna gratulatio accipilur. C i^, appropinquat, tempus a Ghristi resurrectione

quando, percepto vitee denario, in Domineexsultant,
qued de labore ad requiem, de vinea ad patriam eis
irelicet.

Gap. XXX. — De inclinatkmibus.

Dum ecclesiam ingredientes ad altare inclinamus,
quasi regem milites adoramus. ^terni quippeRegis
milites sumus, cui semper in procinctu specialis
militi» adsumus. Gum aulem ad Orientem et Occi-
dentem inclinamus, Deum ubique prsesentem nos
adorare monstramus. Quem ita rationali motu ab
ortu nostrse nativitatis usque ad occasum mortis
sequi debemus, sicut cceluin ab Oriente in Occiden-
tem naturali revolutione ferri videmus. Quod monar
chi expressius designant, qui se toto corpore ab
Oriente in Occidenlem gyrant. D

Gap. XXXI.— I^ota dignitatem quee in matulinis

Laudibus est,
Apnd gentiles dii infernales dicebantur Manas,
eo quod mane diem terris emitterent, quem tota no-
cte quasi inclusum retinerent (122). Amanibus ergo
mane^ id est bonum, dicitur, eo qnod nii melius lu-
ce videatur. A mane autem dicitur matutina, quasi
laus Deo pro luce exhibita.

Gap. XXXn. — Prima causa.
Hanc horam ea de causa canimus, quod hac ho-
ra mundum matum credimus ; hac hora astra ma-

usque in fine mundi demonstrat, quo Ecdesia dile-
cto suo canticum cantat. Psalmi nempe qui hic can-
tantur utrumque exprimere conantur, et tempus
legis, quod velut umbra prsecessit, ettempusgratiae,
quod ut lux risitanter postea fulsit.

Gap. XXXYI. — ■ Domintu regnavitf » Psal-
mus I Laudum Dominicas.

Primus itaque psalmus, Dominus regnavit, illud
tempus legis innuit quo Dominus post liberationem
populi sui super eumdem populum regnavit, et ei
quasi rex legem servandam constituit, decorem
induit, dum in mirabili taberaaculo coli voluit.
Tempus quoque gratise exprimit , qno Dominus
post redemptionem populi sui a morte resurgens
per mundum regnavit, et decorem immortalitatis
induit.

Gap. XXXVII. — Jubilate.

Secundus psalmus, Jubilate^ illud tempus umbrae
ostendit qno populus Domini et oves pascuse ejus
portas ejus, id est terram repromissionis, in confes-
sione intravit, et ei omnis illa terra jubilavit, eique
in Isetitia servivit. Tempus etiam gratiae depromit
quo Bcolesia fidem Ghristi recepit, et ad pnedica-
tionem apostoloram jubilavit omnis terra, et Domi-
no servivit in ketitia.

(iSSt) Yide M . Yarronem, De liog. Lat., et Festum*

e«7

HONORII AUCrCsTODUN. CffV.

Cap. XKXVin. — t)eH8, Deits tneui. A D6minB

T^i^tias psalmus, Deui , Deus meus, Ud tedelUee fiiftur.
vigilo, illud t^mpiis timbr8& ihdieiit ^uo^ devidis
bodtibus sub Salomone, iA pace ^pulus tHpudiAbAt,
quattdo in Telamenlo templi exsultabaf, ^t rex 6m-
nisc(ue populus in Oeo jurans eum laudabat.

Cap. XXXIX. — Deus mUereatur nostri.
Huic psalmo aliust scilioet, Deus7nisereaturno$tri,
sub uno Gloria Patri copulatur, quia regnum Juda
et regnum Israel in una lege s6ciatur. Tempus
6tiam gratiee exprimit, quo, sedata pef secuticme ,
Ecclesia pacem recepit. Ideo autem de looe ad Dcr-
minuni tigilat^ et in matutinis \tt eo m^ditatuf , cfuia
ei adjutor exstiterat. Rex vero Constdntinus ifl Deo
Ia;tatur, per quem omnis Ecclesia in Christo jufatiis
pace gratulatur, dum os htereticorum iniqua lo-
quentium obslruitur. Alius psalmus, Deus misereor
tur nostrif huic sub uno Gloria Patri adjungitur,
quia JUdaicus populus ficclesite adbuc iU una fide
associabitur.

PARS m. — LITUROICA. 828

dit)itur, et EcelBBi» rcforreetio exi»ri-

Cap. XL. ^Benediciteomniaopera DominiDomino
Canticum Benedicite , quod sibi quintus locus
ascribit, illud tempus umbrae innuit, quo quinta
se(ate NabuchodOnosor trespueroshieamiliUnfi ignis
raisit, iU qt^o flUgelus toH j^esolrenff etftndeM byte-
num cum ei^ eecinit. Illud qudque t^^pus etprimi-
tur quo AUlichrisius tres partes mundi, AsiamAfH-
caUy kuropam, a tribus filiia Nor^ genltas in caml-
hum tribulatiodis misshrus dfcitur. Unde et sine

Gloria Pdtfi cahitur, quia tUnc omnia laus Ecclesiae n Trinitatis cantari jussit^
ctaiiditur.

Cap. XLI. ~ « Laudate Dominum de ccelis » et
« Cantate, » et « Laudate^ » sub uno « Gloria
Patri, »

Laudate Dominuin de eoelis iltad tempas umbre
denuntiat quo populus a Babylone reversus templum
/)dminb rea^diflcabat, et illud tempus osteodit quo
Ecdesia, oceiso Ahti^hHsto, Dontinhm laudabit,
et per terrerem iapaos in doroum Dei poeaitentia
restaorabit, hi tres Psaimi ideo sub uno Gloria
Patri psalluntur, quia tunc Christianit Judoei et
Gentiles, in una reiigione Dominum laudare no-
scuniur.

Cap. XUL — Dehymno.

Ca#. XLIY. — De dantleo * BenedMtuDeUi. »
fet caiilicdm ttiietn Benedietus^ quotf illui66s64iite
die cahfatur, adventus ters Incis Ghrisl^ hi hmic
hiundum designatur , quod ^achariita ei obviAm
6antayit, quando (»l6bem suam in ht6 mtrAd6 tfei-
tavil, et sedentes in tenebfis et umbra f^ortis itffer Ai
illuminavitt et illud tempoa reprsesentat, quo in ul-
Umis Chrisius splendor setemae gloriae et sol justi-
tiee adventtts sui ortu orbem illustrat, et Ecclesia ei
obviflMn rapta laetabunda laudes jubilat ; quam spon-
sus suus visitat, et diu in tenebris hujus mundi se-
dentem sua claritate illuminat.

Cap. XLV. — De ortttione et suffragns.
fi Oratione qm 8e(|uitar, illa aliimabtoedictid, Ve-
Hitei b^nedicti Pstrismei{Maith.TLTiw)t intelltgitur.
Soffi^gia satietorum , qbe pOsfea canaiAur, sant
itmlUB iHanskme^ tn ddmo Patris^ in qaeii singuli
frro iiiefitfa iDtrodaconlur. Ideo in Dominieft die hse
latRles cairantar, qaia per fidetn resurreetionis Chri-
sU hoto giudiif jtntis in resdrfectioiie dabontHr.
Ideo 6titai rafra Pascha froqaenUlntar^ (|uta reaur-
rectionis Cbristi et nostrae teraiHis repraesefilatur
per eas. Ideo tero hseo in featia sahetorum cantan-
(ar, quia saneti duiie in gaodio, quod in reaurre-
etioAe dupliciter perdeptari suttt^ gratulantur.
Hanc eamdera signifioationem et sanctus Benedietus
io ordinaiione sui officii expreasit, hoe solo matato,
quod Deue misereatur in primis ob honorem sanciae

Cap. XLVI. — De privatis nocHlms.
In Ddminiea ooote eelebratimits noairam libera-
tionem, et angelorum coaequalitatem ; in privalls
noctibus cotnmemoramus iiostri etsUii servitutem.
A quo enim quis superatur, illius et aervus vocatur.
Diabolus autem humanum genus in primo parenle
devicit, et durse servituti subjecit. Ut ergo ab hac
servitute[Iiberi] fiamus, divino servitio noeturnis ho-
ris insudemus, ut a nocte hujusvitse ad aeternam lu-
cem*perveniamus. Yerumtamcm quia nostram servi-
tatem per sex aetatesmundi extendi deploramus, ideo
sex noetibus hebdomadae hoc officium celebramus.

CAt>. XLVII. — De duodecim horis.
Et quia nocti doodetnm horas ascHbiffittSi ideo

ilyranUs illud tempus umbrte exprittit quo Judas ^ duod£cim psalmos cattimud, quatentis quidaodecfih

llrdcllftts^iis dedicato templo pro vibttiria hymnufti
Domino cum populo cecinit, et illud tempus innuit
quo Ecclesia pro vicloria de Aotichristo hymnum
Domino canet.

Cap. XLIII. — De capitulo.
Capitolum, quod a aacerdote dicittif, esl angeli
leg atio, qua praecursor ChrlHti Zacbariae repromitii-
fttr, et ullimam horara denuUtiat, qua noviasima
tubt angeli mortuos ad vitaid excital. Verstts qui
aequitur, Dominus regnavilf deelarat quod sicut
Christus post resurreclionem \n Ecelesia regnavit,
ita post generalem resurrectionem in omnibus ele-
ctis regnabit. A quibusdam versus in matutinis

roensibus anni servilute detinerour, per doctrinam
duodecim apostolorum liberlati donemur.

Cap. XLVIII. --Desexantiphonisiupernoctumum
Ideo aotem sex antiphonas eantahios, at per sex
opera Evangelii de noote mortis ad laeem Christum
tranaeamos. Qhae sex opera sunt^ esurieniein cibare,
sitientem potarCi nudumvestire, hospltemcolligere,
infirmum visitare etcareeratumredimere.

Cap. XLIX. — Virginti ^uatuor horx.

Sol <(ubqne totum mundam sbperius et infertus

inter diem et nootem, hoc est xxiv horia perlaslral,

et praesentes quidem stcUas sibi in die lumine suo

0h&Mfki abladtes vert^ nk n^ete illiidihtoi. Qiii ao-

62»

GEMMA ANIBL£. — UB. II.

630

lem jualiti» G^istum pi9eiigurat» quikqjic muQdum A tribuitur, terlius psalmus de diiectione Dei canitur,

superiua qdasi in die illustrabat, dum pr^se^lia
sua doctrinis et miraculis iilum illuminabat. Infe*
rius yero quasi in nocte eum irradiavit, dum morte
sua, sedentes in tenebris et umbra mortis visitavit.
Qui stellfts praesentes velat in die, dum sanctos in
gloria suae praesentiae a mundi tenebris celat. Stellas
ergo in nocte absens illuminat, qni justos in nocte
hujus vitffi ilhistrat.

Gap. L. — De duodecim psalmU,
In nocte ergo dupdeeiiap&^linos, etindietolidem
psallimus^ quot horis steila& a sole undique yersum
illamiaari diximosy quatenus nos Christiani in ba->
plismate stellse facti ab stemo sole ia omm hora
illuminemur, siDominum iaomni tempore benedi-

in quem sitit anima nostra, cujus nos poenitentes
suscepitdextera.

G4P. LUl. — D£us timereatw nosM.
la seqimtipsebBQ Db^$ mitifeaiuf «a«4rt» dUe^lia
pifoxiaii &ttbjungitur„ in qw vuHum Dei super 908t
illuminari, et salutare Dei ia ODUubos geatibiM
cognosci poscitur. Hiduo psalmi ideo syb uno GlO"
ria PaM psalluntur, quia praecepta geminae dile-
ctionis in una Christiana profeasione perac^uatur. In
psalmo quoque, Deus^ Deu^metM, ei^primiturChristi
divinitas, cujus misericordia melior est super vitas.
In Dem misereatur ejus bumanitas, per quam illu-
minatur nostra fi^litas. fit qnia hae daae subttan-
tiae in una persima Gbristi veftei«ntur, iieo hi doo

cenlesvenerLnur.Etquiapeccfttodivica eervituH 8 P«almi sub uno Gtorte PaM cntanturjetqmai.
^ ^ nde hujus nommis pcBBitentea salvantur, per hos

etiam duoe psaimos fides et operetiQ uMeUiguoMir,

sumus addicii» et ia sudore vultus ooslri oportet
panevesci(G6n. iii),indeo solemusiadie aecessaria
operari. la noctevero, quaado nuJIuspotest operari,
in vigiliis excubamus, ut eo reverlente a nuptiis
cnm eo ad libertaiis jura redeamus. Ideo etiam tres
lectiones legimus^ quia tres vigilias posuit Domi-
nus : 5f, inquit, in prima^ si in seeunda^ si in terHa
vigilia venerit, et ita itivenerit,beati sunt servi illi
(Lue. xii), quae tres vigiHae tres aetates homiBis pue-
ritiam,juventutem,seneciutem signifieani,m quibus
cuncti Dominum in bonis operibus pervigiles prae-
stolari jubemur. Tres ergo lectiones legimus, cum
in fide Trinitatis in tnbus «tatibus alterutrom di-
vinum opus instmimua. Tria respoosoria caata

per quan coaTerai liberlateiQ veniaa consequu^tvr^
Et quia per sex oiiera miaericorAue aervi liberMtepi
spirittts adipiaciiDtqr, ideo sex cantica viotQriae ii^
sexdiescanuntur.

Cen/ltekir.
lo primo oantioo : Con/I^lier, eum Isaiaexanlta-
mus (/sa. XII) ; qoia, aieut ille infldeleai popalum,
ita nos peoeata soperavimus, et Domiaas» qni pnn
pter peooata nobia erat iratns, pr<^r ponitentiam
eat nobis conoiliatos.

Ego dixi in dimidio dierum.
In secundo, Ego dixi, eum Ezechia gaudemus

mus, eum Trinitatem fide, spe, eharitate glorifioa-* G {Eteeh. xxxvm) ; quia, siout ille mortem coi^ris,

rous. Fsalmi quoque pro prima vigilia, lectioH$$
pro seeunda, AM|?otMOi*iapretertia;ma^ti^«ia?i.at«^
despro quarta vigilia noctis, quasi pre debilo sol-^
vuntur. Sanctus etiam Penedictus in eadem signiB-
catione duodecim psalmos et tres lectiones in priva-
tis noctibus instituit ; hoc tantum mutato quod le-
ctiones psalmis interposuit, quia haee videlicetme-
dia nocte agi voluit.

CApp LI. — De privatis noctibus et de Laudibus
cum cantamus « Miserere mei, D$us. »
Nox quae praecessit vitam nostram ia peccatis ei^
pressit ; noclurnale autem officiumnostriexsiliiser-
vitium. Inmatutinis Laudibus jamadlibertatemper-
poenitentiam tendimus, dum cantamus ! Miserere
mei Deus. Bt qufa perpoenitentiamdetenebrismor- '
tis ad lucem vitae transitur, ideo in secundo psalmo
per singulas ferias maoe eoneinitur, ut in Verba
mea : Mane asiabo, et mane exaudies vocem msam
(Psal. v) \ in : Judica me, Deus ; Emitte lucem imm
(PsaL XLU) ; in : Te decet hymnui, Deus ; Esntm
matutini, et veepere deleetaUs {Psal. wv) ; in ;
Domine^ refugium ; Mansfloreat etMane repleU su-
musmisericordia tua {Psal*ui%\i\) ; io iDomine^
exaudi \ Auditam fac mihi mane misericordiam twm
{Psal, cxLn) ; in : Bonum est conflteri, et adannun'
tiandum manemisericordiamtuam (PsaL hn\xi),,

Cap. LII. — Deus, Deus meus,
Quia vero per charitatem remissio peccatorum

ita nos mortem animaa evasimns ; ideo gratnlaiido
canimus, Yioens, eonflteHtur tibi, sieut et ego hodie.

Exsultavit.

In tertio : Exsultavit cor^ cum Anna tripudia-
rous (/ Reg, ii) ; quia sicut illa semulam suam, ita
nos carnem nobis adversantem dericimus : unde
gaudendodicimus : Exsultavit cor meumin Domino,'
qui camem in vitiis mortificat, et animam in virtu-
tibus vivificat.

Cantemus.

In quarto : Cantemus DominOy cum populolsrael
]sMmuT{Sxod. XY) ; quia, siont ille Biaraenem et
J2gyptio8 per M oysen, ita nos diabolum et demopes
per Ghristum snblerfugimus : nnde Istabandi r»r
sultamus : Cantemus Domino gloriose.

Domine, audivi.

Ipquinto : Domine, aiidit^ifCumHabacucgratuIa-
mur {Habac. iii) ; quia, sicutille cumpopulo 9aby-
lonero, ita nos peccatorum conluaionem evasimus,
et diabolum per comua crucis superatum exsulta-
mus, qui ante pedes Domiai est egressns.
Audite^ em^.

In aexto : dudiief oobH. eum Moyse bilaresoimus
{Deut. %x%n)) ; quia, sieut ille devietis boetibuaterr
ram repromissionia, ila noa devietis vitiia etpeeear
tis promissam iadulgeatiam reeepimus ; et Domino
carmen cauimus, qui vindictam in hostes retribuit,
et propitius erit t^rrae populi sui.

63t HONORII AUGtJSTODUN

Benedicite.

Porro in septimo : Benedieite, omnia^ cum tribus
paeris triumphamus {Dau. in) ; quia» sicut iili Na-
buchodonosor et caminum ignis, ita nos diabolum
et infemi incendium evasimus. Ideo cam omni crea-
tura Domini benedicimus, quia in resurrectione
letemas fiammas superabimus.

Laudate Dominumdecaslis.
Deinde : Laudate Dominum canimus {PsaL
cxLvni), quia triumphum de vitiis meruimus ;quem
triumphum per hymnum exprimimus •
Capitulum.
Gapitulum vero nos consolatur, dum sacerdos in
persona Domini nos vigilare, et stare in fide borta-
tur.

De versu.
De qua nos oonsolatione plaudimos, dum versum
nos repleti tumus mane mitericordia tua {PsaL
Lxxxix) dicimus. Hinc jam libertate recepta ingau-
dium prorumpimus, quia Liberatori nostro grates
referimus ita dicentes.

Benedietus.
Benedietus Dominut Deus Israel {Lue. i), quia
nos in peccatis visitavit, redemptionem per poeni-
tentiam fedt, de mana inimicorum liberavit, scien-
liam salutis inr^ssionem peccatoram perviscera
misericordise dedit, de morte illominatos in viam
padsdirexit.

Deoratione.

OPP. PARS III. — UTURGICA. 83511

A morte per fidem sanct» Trinitatis. Tertia die, se-

B

gregavit Deus terram a mari^ hoc est Ecdesiam a
Synagoga.

Feria quarta.

Quarta letate est Anna amara, semola ^*as repu-
diata. Ideo quarta feria psallitur ejus canticum»
quia per quatuor Evangelia est electa Ecclesia, Sy-
nagoga abjecta. Quarta die, faetus est sol et luna et
sidera. Christus est sol, Ecciesia luna^ sancti sunt
stellsB.

Feria quinta.

Quinta aetate, liberavit Dominuspopulumsuum a
Babylofie. Ideo quinta feria recitalur canticum quod
cecinerant fitii Israe), cum liberati sunt a Pharaone
in mari Rubro post paschalem agnum.Feriaquinta,
tradidit Dominus corpus suum, quod liberavitpopu-
lum suum a diabolo. Qninta die, fecit Deus de aquis
volueres et pisces ; volucres in aera snstoiit, pisces
in aquis reliquit, quia per quinque vulnera suaju-
stos ad alta levat, impios ad ima damnat.

Sexta feria.

Sexta die, creavit Deus hominem ; sexta setate
cracifixus est Christus. Ideo sexta feria cantatur
canticum de passione, ubi dicitur : Comua in ma-
nihuseius{Rabac. iii), id est brachia cnicis, quia
eadem die passus est Dominus.
Sahbato.

Sabbato, requievitDeusabomnihus t^erihussuis.
^ . , . Ideo Sabbato canitur canticum : AudUe cmli {Deut

.??_'*^;.'!!^°'"^.^^^^^ datnmest filiis Israel post laborem

itinerisy cum jam intrarent terram repromissioiiis.

Dominus ad se reversis tribuit.

De saneU) Benedicto.
Sanctus quoque Benedictus servos peccatoram
per poenitentiam, libertatem, et victoriae IsBtitiam
adipisci docuit, qni pene eosdem^ tatem totidem
psalmos et eadem cantica per easdem ferias in ea-
dem signiflcatione instituit.

De septem canticis.
Septcm cantica in hebdomada canuntur, quia
per septem d<ma Spiritos sancti mundus salvatur.
Dominiea die.

DomiiiioadiecanitarBene<<ici^^omniaopmi(Ain.
iii) ; quia prima sBtate ereavit Deus omnia, et eadem
die per resarrectionem Christi innovata sunt om-
nia.

Feria prima.

Prima die, creavit Deus lucem, et hac die omnia
adlaudem Dei admonentur, quiaomnia iliustrata
sunt a luce.

Feria secunda.

Secnnda setate contigit diluvium, quod eignificat
haptismum. Secunda die canitur canticum de ba-
ptiamo, nt ibi : Haurietis aquas {Isa. xii), et feria
aeeunda Christus baptizatns traditur. Secunda die,
creavit Deus caslum, et separavit aquas ab aquis, ita
per baptismum ineredulos a fidelibus.
Feriatertia,

Tertia state liberatus est Issac a morte, quia ve-
ras Issaci id est Christus, liberavit populnmsuum a

Ita in septima setate post laborem hujus mundi dabit
DominuB requiem sanctis.

De Benedietus.
Appropinquante luce, Benedictus ad laudes canta*
tur {Luc. i), quia per illud canticum nostra nobis
lux annuntiatur.

De Magnificat
Ad Yesperas Magnificat scilicet in fine diei cantal-
tur, quia in fine mundi Deus superbos disperdet, et
humilesexaltabit.

De • Nunc dimittis » eantico Simeonis.
AdCompletorium Nunc dUnittis {Luc. n) can-
D tatur, quia post judicium sancti in pace iotrodo-
ccntur.

De horis et temporibus.
Septem horas canonicas in die quasi ex debito
canimus pro septem gradibus quos a septiformi
Spiritu suscepimus. Formam autem habemas ab
apostolis et aliis sanctis, ut septies in die Creatorem
nostram laudemus, quatenus in domo ejus cum
angelis eum in sfleculum saculi iaudare valeamos.
Quilibet autem dies repraesentat nobis totum htijas
sflBCuli tempus, in quo diversis horisin vinea Domini
laboramus.

De Matutino tempore.
Ma^tttinailludtempus nobis memorat quo primi
parentes D6am in paradiso laudabanti

633

De Prima.

GBMMA ANIM^. — LIB. II.

A ideo Nonam cantamus.

Prima illud tempus indicat quo Abel, Enoch et
alii jasti, Deo laudes solvebant.
De Tertia.
Teriia iUud tempus insinuat quo Noe et alii de
arca egresai Deum benedicebant.
De Sexta.
Sexta illud tempus denuntiat quo Abraham et
alii partriarch» Deum glorificabant.
De Nona.
Nona illud tempus demonstrat quo prophetfe
sub lege Deum magnificabant.
De VesperU.
Vespera illud tempus revocat quo apostoli et illo-
rum sequaeea Deo hymnixabant.
De Completorio.
Completorium illud tempus monet quoinnovissi-
mo sub Antichristo justi Deo gratias referent.

Cap. UY. — De horii et ataUbus.
Dies etiam repnesentat nobis vitam uniusciiyus-
que, quo diversis setatibusy quasi diversis horis, do«
eetur ex lege Domini quasi in vinea laborare {Matth,
xx). Brgo per MatuHnam comroemoramus infan-
tiam, in qua quasi de nocte ad diem oiHi sumus,
dum de matribus in hunc mundum nati sumus.
Juste itaque in hac hora Deum laudamus, qua de
nocte erroris ad lucem veritatis in baptismo nos
renatos exsultamus. Per Primam pueritiam recoli-
mus, qua aetate libros diecere ccepimus. Merito ergo
in hac bora laudes Deo soIvimuSf qua ejus servitio G
imbuti sumus. Per Tertiam adolescentiam recolli-
gimus, qua ordines suscepimus. Juste in hao hora
Deum glorificamus, qua ejns minii^tris associati
snmus. Per Sextam juventutem innuimus, qua ad
diaconatiis vel presbyteratus gradum promoti su-
mus. Et in bac ergo hora non incongrue Deum be-
nedicimus, qua duces et magistri populorum electi
simius. Per Nonam senectutem notamus, qua ple-
rique ex elero eodesiasticas dignitates quasi gra-
yiora vine» pondera subimus. Gonvenit itaque nos
in hac horaDeum magnificare, qua nos voluitsuper
plebem suam exaltare. In Veepera decrepitam duci-
mus ad memoriam, qua plurimi ex nobis ad melioris
liise conversationem in primis venimus, qui quasi

634

In vespere est de cruce de-
positttSy idcirco Vesperam psallimus. In fine diei est
sepultus, ideo completorium canimus.

Cap. LYI. — De noctumalibus horis.
Noctuma enim hora Dominus infemum spoliavit,
matutina victor de morte remeavit. Prima Marite
apparuit. Tertla duabus a monumento euntibus ob-
viavit. Sexta Jacobo, Nona Petro, Vespera duobus
ambulantibus in Bmmaus se manifestavit; Comple-
tcrio cum apostolis manducavit.

Gap. LYII. — De horis diei et noetis.
In nocte nibilominus Petrus negatione ploravit,
qui postea tota nocte in piscando laboravit. In mane
Christusin littore stetit, retc piscibus implevit.
g Prima hora cum septem comedit, Petro oves suas
commisit. Tertia hora Spiritus sanctus super cre-
dentes descendit. Sexta cum undecim Dominus
recabuit. Nona eis videntibuscoelos ascendit. In
Vespera vero ante passionem cum eis ccenavit,
corpus suum tradidit. Completorio pro eis Patrem
oravit.

Gap. LYIII. — De prima Dominieis diebus.

In Dominica die novem psalmos ad Primam psal-
limus, quatenus cnm novem ordinibus angelorum
in gaudio resurrectionis Trinitatem laudare possi-
mus. In primis quinque psalmis de passione Christi
cantamus, quia Ghristum per quinque partitam pan-
sionem ad resurrectionis gloriam pervenisse signifi-
camus. Quem si nunc imitari volumus, in resur-
rectione ei conregnabirous. Deinde quatuor subjun-
gimus, quia Ecclesiam in quatuor partes mundi per
quatuor Evangelia Denm laudare praedicamus. Per
Deus^ in namine tuo erroris desertionem, per Con-
/itemini laodis confessionem, per Beati imfnaculati
legis Dei operationem, per Retribue anim» vivifica-
tionem expriminus, per Quicunque vult fidem no-
stram deprominus, in qua reliqua omnia concludi-
mus, et per quam angelis associari credimus.

Gap. LIX. — De fide quatuor temporibus edita.
Fidem catbolicam quatuor temporibus editam imo
roboratam Ecclesia catbolica recipit, et in quatuor
mundi climatibus inviolabiliter custodit. Primo
Symbolum apostolorum, scilicet Credo in Deum
fundamentum sibi ponit, dnm hoc quotidie in prin-

tota die in foro otiosi stetimus (Matth. xx), dum q cipio diei, et in principio horarum, scilicet ad Pri-

tota vita in vanitate viximus. In hac hora decet nos
Deum laudibus extoUere, qua nos dignatus est suis
laudatoribus adjungere. Per Completorium finem
vitse nostne retractamus^ quo per confessionem et
poenitentiam salvari speramus.

Gap. LY. — Idem de horis diei.

Perdiuma quoque et nocturaa oificia celebrat
Ecclesia Christi mysteria. In nocte estChristus pro
nobis comprehensus , ideo in nocte nocturaum
psallimus. Mane est illusus, ideo Matutinam cani-
mus. Prima hora est gentibus traditus, ideo PH-
mam cantamus. Tertia hora est flagellatus, idciroo
Tertiam psallimus. Sexta hora est cradfixus, pro-
pterea Sextam canimus. Nona hbra mbrtuns est.

mam canit ; per haec opera sua consummat, dum
hoc ad Completorium recitat. Deinde fidem Credoin
DeumPatremy que in synodis legilur, quamque
Nicaena synodus edidit. Tertio fidem Credo in unum
in conventu populi ad missam modulatur, quse per
Constantinopolitanum concilium propalatur. Quarto
fidem Quicunque vult quolidie ad primam ilerat,
quam Athanasius Alexandrinus episcopus rogatu
Theodosii imperatoris edidit ; per reliquas horas co-
litur sancta Trinitas.

Cap. LX. — ■ Dc Prima in privatis diebus.
In privatis diebus imitamur in diurao ofiicio ope*
rarios in vinea laborantes, et diversis horis ad ex^-
colendam vineam intrantes (Matth. xx). Porta

635

HONORII AUGUSTODUN. OPP. PARS lU. — LITURGICA.

636

sacerdos qui inclpil imitatur opilionem, oves tola die A quia iide corda sua puriHcant, quro prava opera ma-
ioclusas Qiane ia pascua e]icientem« Grex ovium culaverant.

est plebs Cbristiana, pasctia Domini mandata. Itinera
vero obsident bestie gregi Dei inimice. In una
namque parte leo rugiens circuU qucerens quem de-
voret (IPetr. v); in aHera draco insidians deviaBles
veneno iterimit, aberrantes avidc deghitit. ffino
lupus irruens rapit, et oves dispergit. Inde unua
invadens lacerat gregem et dissipat. Unde peslor
DeuSf in adjutoriam meum clamat, quafenus ovile
bsec pericula evadat. Oves autem pascn» Domini in
hymno suamam pastovem jnvocant, uti eas in
diurnit^ a^tibus a nocentidus custodiat.

Cap. LXI. — Deus^ <n domine fuo.
Deinde per psalmum Deus in nomtne tuo iter ar-

De c Credo in Deum, »

Ideo autem Credo in Deum occulte dicitur, quia
occulta poenitentia occulte peccantibus injungi-
tur.

De precibus et confessione,

Idcireoattam preeea, el coofeaaio, et oratio,
sequuntur, quia per tales fnictaa poeaitaAtea ia
communionem recipiuntur. Ob hanc etiam cao-
sam septem pcenitentiales psaUni ac lUauias ca-
nuntur.

De capitulo » Pretiosa t» conspectu. h

Solent paatorea loca mutare, et grefea ad alia

ripiunl, et Dominum in virtute sua se a pericuk) B pascua minare. Hoc religiosi imitantur, dum prsela-

tum de ecclesia sequentes in capitulum congregan-
tur; ibi Dei animalibus sal ad larobendum datur,
dum eis in Martyrologio passio vel vita sanctorum
pronuntiatur. Opilio vero eis quasi pabulum ponit,
dum per versum Pretiosa patientiam sanctorum
proponit. Deinde divinam aQxiliQm ter per Deus in
adjutorinm invoeat, ut grex Dei perieahmi anima*
rum evadat. Deinde quasi ovile benedicit, dum eos
dirigi et sanctificari in lega Dei poseit. Post haec
lectione reAciuntur, et tunc siuguli in opera quasi
vinese cultores diriguntur.

De Tertia.

Dum Tertia cantatur, quasi a novis operariis in
venea laboratur.

De Sexta.

Dum Sexta canitur quasi ab aliis labor susci-
pitur.

De Nona.

Dum nona canitur et psalUtar, quasi iteram ab
aliis ODUS suscipitur. In Vespera denarius recipitur.
Tertia, Sexta et I9ova, ideo terais psalmis celebran-
tur, quia in his tribua horis Trinitas veneratur. Sed
qoaeritur, cum Prima dicatur, cur Tertia et non
potius secunda sequatur. Item cum Tertia ponatur,
cur deinde Sexta et non quarta vel quinta dicatur.
Iiemque cur Sextan Nona, et non magis septiroa vel
octava prosequatur. Sciendum est qnod dies in duo-
decim horas dividitur, et pro unaquaqne hora uoum

r^...-.*- n™..,- /if 4tL r,\ *j- capitulum de psalmo Beati immaculati, conciuitur.

Exsurge^ Domine {Matth. xvi), se adjuvare j\ t> w^ i vn^^ i^^ j

ntn nnprp nn^h.Uni ^ ^^ ^^^"^ ^0''« «^^»" immuculati, pro secuuda.

Retribue ; pro Tertia, Legem pone ; pro quarta,
Memor esto ; pro quinta Bonitatem ; pro Sexta De^
fecit; pro septimS; Quomodo dilexi; pro octava»
Iniquos odio ; pro Nona, Mirabilia ; pro deciroa,
Ciamavi; proundecima, Principes; per hunc psaU
mum lex Dei, id est charilas nobis pronuntiatur, in
qua operarii pro aeterna vita quotidie operantur.
Unde et in singulis capitulis aliquid de lege memo-
ratur, quia per hanc solam quasi per regiam viam
superna patria intratur.

De c Beati immaculati. •
In Beati immaculati dicitur, qui ambulat in
lege ; in Retribue, « Consideravi mirabilia de lege
tua, » et c De lege^tua miserere mei. » In Legem

liberare petunt, quoniam alieni eis insurrexermrt,
et fortes animas eoram quaesierant, ut Deus in vir-
tuie sua illos dispergat, et eas ex ommum tribula-
tione eripiat.

Beati immaculati in via.
Per Beati immaculati {Psal. cxvm) vineam, quse
est Christiana religio, ingrediuntur, et in pascua
vitas, sciHcet ia lege Domini pascuntur. In qua
impigre operantur, dnm testimonia Dei scra-
tantnr.

Retribue.
In hac fortiter laborant, dum in Retribue mirabi-
lia de lege Dei considerant. Hanc summopere
excolunt^ dum fidem suam in Quicunque vult ex-
pomint. Per legem Dojnini, id esl dilectionem, ad ^
patriam revertimur ; per psalmum Deus, in nomine
tuo ad iter praecingimur ; per psalmum BeaU
immaculati dilectio Dei, per Retribue dileclio proxi-
mi accipitur.

De c Quicunque oult salvus esse. »
Quicunque item fides cursum nostrum expri-
mit ; per iidem enim ambulamus ut ad speciem
perveniamus.

De eapitulo.

In capitulo paterfamiiias operarios consolalur,
quia omnis qui nomen Domini invocaverit salvatur.
Unde alacres in responsorio fidem iterant, et cum
Petro Christum filium Dei vivi mvocant. Quem in
versu
in inccepto opere postulant

De c Kyrie eleison. »
Kyrie eleiscn et Christe eleison, quod sequitnr
ob tres causas dicitur : Primo, ut superflua cogita-
tio, qusB psallentibus obrepsit, dimittalur; secundo,
ut sequens oratio sacerdotis exaudiatur ; tertio, ut
Dominica oratio, quasi quadam praefalimcula or-
nata, intenlius dicatur. Quae ideo silenter dicitur,
quia Deo in ea loquimur, qui non verba sed cor
intuetur. Cujus ultima pars idco aperte dicitur, ut
ab omnibus confirmetur. Per duos versus, scilicet
Viuet onima, et Erraoit sicut ovis, poenitentes in-
telliguntur, qui per pastorem velut oves errantes ad
gregem reducuntur. Qui mox Symbolum recitant,

(J#7

QEHtkk ANMJB. — LTfi. U.

m

pone, « Semt&b6f legelii tuam. » Ifi JIAffmrr e$to, A pMMe ftNAMH^^, ^ |f)%din» Mniti ■Mvi oM>-
« A lege taa io^ di^clinsvi, » et t Diti cti6t<!Nlife le- tffethMi^.

gtm tuam. » In Boniiatemi « Bonum mihi lex oris
tui. » In Defecit, « Non ut lex tua. » In Quomodo,
«I bilexi legem tuam. » In IniquoSf • Legem tuam
dilexi. » In kirabHia ; « Non custodierunt legem
tuam. » In Clamavi, « Legem tuam non sum obli-
tus. » in Principes, « Legem autem tuam dilexi, »
et « Lex tua meditatio mea est. » Semper in tertia
bora ofHcium solvitur, quia Trinitas in omnibus
colitur.

Cj». LXlI. — De vesp^a.

Vesperam ideo Slcclesia soletnniter celebrat, quia
A^raham et alii patriarchaB ante l^gem, sacerdotes
el prophetae sub lege, sacrificia ad vesperam offere-

Ai betiedUftione cibi, eH ledftme.

Consuelurfo tlbtim ben^dJcfeiidr, rel po^t tf?Btnh
gratias agendi ib ips6 Domino coepit , qut qifintrtfe
panes benedixit, el podt coeimm' byfnndmr (fixff.
tegete autem ad mensam sanctus Aagastiittrs hi^'
(iiuit, qui mentes c^m cerporibi^s i^efiin Vofniff
qiiia non in solo pane, sed fn verbo Def botofor vit%
(Matth. iv).

De eollaiione.

Quod religiosi ad collailionem conveniunt,hoc a
sanctis patribus aceeperunt, qui in veaperis solebanC
ifi umim convenire, et de Scripturis insimul coa-
feire, et qu8e ipsi tunc invicem contulerUnt, eotta-

runt; et dominus in vespera ccenans corpus suum fi iionriw dicebantur, et baec his similia adf collationem
discipulis tradebat. Quinque aulem psalmi hujus leguntur.

horae quinque vutnera Christi significant, qui se
vespera itiundi pro nobis sacrificabat. Hoc et versus
insinuat. tHrigatur oralio mea sicut incensum in
conspectu tuo^ Etevatio manuim mearum sacri/i-
cium vespertinum (Psal, cxl). Duodecima hora dias
clauditur, et operariis jam peracto opere denarius
dabitur (Matth* x\). Finis autem uniuscujusque
intelligitur, cum pro transacla vita merces cuique
redditur.

De quinque psalmis ad Vesperas.

Ideo quinque Psalmi canuntur, quia pro labore
quinque sensuum remunerabuntur. Hymnus qui
snbiaDgitur, laiiSTictoriiB accipitur; quia sieut illi

Cap. LXIV. — De Completorio et de confesiione
sero et mane,

Ad completorium ideo eonfessioiiem agimus ^ ut
qtiMquid in die oommisimus, diluamus. Ad priroam
▼ero ideo agiaius, ot quidquid ia nocte peecavimuB,
puniamus. Completorinm inde dicitur, quod cKuraa
^ervitus nostra per boc eompletur. Et quia corpus
nostrum in noete ab humanis sensibns destituitur,
ideo per hane horam inlentius Deo commitlitur.
Ideo autem quatuor pMilmos, quia ex quatuor ele-
itientis subsistimus«

De hffmno c 7e lucis. »

Per byAinum victotiam de nociumfis illiKRcnilMM

posllaborem adeplamercedegratulantur.itaistipost C rogamus : per yersum noil Bi^cdh dlvin» eiisto
devietum mondum pro «terna gloria jucundaniur.
Hos dapitttlum ^xcitat, ut sorgentes venienti Domino

oeeurrant; pet TersUm, qui sequitur, quasi ostium
pulsant, et sibi aperiri postuiant. Aocensis autem
bonorum operum Umpadibus gaudium Domini sui
Intrant oam quinque vifginibus (Maithi hv).

De cantido « Mdgnificat. »

Unde cum cantico sanctae Marise anima lllorum
Dominum magnificat, et spiritus illorum in Domino
exsultat, qui fecit eis magna, cujus misericordia est
ia ssecula.

De oratione.

Oratio quse sequitur est benediciio qua quisque a

diae quasi pupillam oculi sigillamas.

De « Nunc dimittis. »
Per Nune dimittis paeem et lucem Dei optamus.

De « Pater naster. »
Per Dominicam orationem et symbolum fidei nds
ab hostibus firmamus .

De «r Credo. »
Ad Primam ideo Paier naster, 6t Credo in Deum
dicimus, quia ctinctfll opera per Christuiti iiicipttnus,
in quem crodimus. Ad Completorium eadem dfci-
mus, quia diurnas operationes in eo concludimus.
Per completorium enim, quod tunc caoitur cum dies
a nocte excipitur, illud tempus nobis ad memoriam

bomlno benedicilur. Gum vespera de prgecedenti die ^ reducitur cum vita nostra a morle praecipitur. Ideo

caniatur, tunc prsesentis vita; iempus denotatur ;

quia ab ioitio muadiciiespraecessit, nox sequebatur,

significans quod gaudium paradisi prsecessit : mord

hominem, heu I sequebatur. Cum vero de sequeoti

aie celebraturf tunc fulurse vitae Isetitia designaiur,

quia a Christi resUrrectiorie noX praecedil, dies se-

quitnr, designans quod post noortem carnis dies

vita^ dabitur credeiilibus.

Cap. LXIII. — De eursu sanctae Marias.

Cursum de sancta Maria vel de omnibiis sanctis

Ddlla lege conslrieti, sed ob devotionem canimds,

uti ttaia serTi inutiles debitom servitiam neglig ea-

ef pef MviitiaS ; raonerft amiois Dodiidi h<)9tri

offdrimmj ul per eos obs^ittrii nostram wtt^

per Converte uos inchoamus , ut a malis converta-
mur» et ira Dei a nobis avertalur* Et quia de meritis
desperamus, Deum per versum Deus, in adjutorium
meum intende invocamus.

De CompletoriOj » Cum inboearem. »
Tunc psalmum Cum invocarem(Psal. iv), qui de
inorte Domini id Sabbato saneto psallitur, cantaitius,
^atenui in morte dormientes in ficci quse est
Chrifttus, quiescamu^. Deinde In te, Domine (Psdl.
HXt) scilicet eanimus, qaem Dominus in cruce can-
tavii, cum jam exspirans spiritum in manus patrift
commendavit, ut tunc spiritiim nostrum suscipere
-^^lh. Bihe Qui habitat (Psal. xc) sabjungimuS) ((.uem
da tentatlone vel passldne Dooiinl eanimus, quate

639

HONORII ADGUSTODUN. OPP. PARS lU. — LITURGICA.

640

aos tempore noctamo ab aspidis et basilisci tenta- A
tione Dominus nos eruaty et a leonis et draconis in-
enrsione eripiat. Deinde Ecce nunc {PsaL cxxxin)
psallimus, quatenus in domo Domini benedici pos-
simus. In hymno, capitulo et versu Tictoriam posci-
mus, ut in Ghristo, qui vicit mundum, triumphe-
mus. In cantico Simeonis pacem rogamus, ut, sicut
Simeon {Luc. ii), postquam lumen Christum vidit»
pacem vitse intravit, ita nos post lumen fidei intre-
mus pacem requiei.

Cap. LXY. — De curtu monachorum.
Quaeritur cur sanctus Benedictus aiiter monachis
horas ordinaverit quam mos Ecclesise habuerit, vel
cur precipuus apostolicorum Gregorius hoc sua
auctoritate probaverit. Sed sdendum est hoc sa-
pientissima dispositione provisum , ut puto , a viro ^
pleno spiritu omnium justorum, sciiicet ut contem-
plativa vita, sicut habitu, ita etiam ofBciO ab activa
discemeretur, et monasticae discipUnie religio hoc
privilegio commendaretur. Unde beatus Gregorius
omni sapientia pnedilus, perpendens viram Deo
plenum cuncta sub prsdicta significatione ordinasse,
jure legitur ea sua auctoritate roborasse. Licet enim
psalmos permutaverit, cuncta tamen sub eadem si-
gnificatione posuit. Nempe quia sex diebus in hac
vila, quasi sex »tatibus in vinea laboratur, ut sicut
in Dominica requies, ita in septima etate denariub
vitfB recipiatnr. Ideo sex diebus psalmos de illis
justis ad primam instituisse consideratur, qui sex
aetatibus quasi diversis horis in vinea Domini labo-
rasse mtmortninr (Matth. xx). G

Cap. LXYI. — Prima Dommica.

Prima quippe die Beatui tdr (Psal. i) cum re-
liquis instituit, quia Abel et alios justos designant,
qui primatttate quasi mane vineam Domini intra-

Feria secunda.

Secunda die Domine, Deui meus (PsaU vii) cum
aliis censuit cantari, qui Noe et illos sanctos pnefe-
runt, qui secunda aelate qoasi tertia hora in vinea
Domini laboraverunt.

Feria terUa.

Tertia die Exsurge^ Domine ^ non confortetur
homo (Psal. ix) canitur, iu quo Nemrod, qui primus
idololatriam instituit, intelligitur : per quem Anti- D
christus exprimitur, qui supra omne, quod dicilur
Deus, extoUitur. Canitur etiam In Domino confido
(Psal. x), qui Thare, et Salvum me fac {Psal. xi),
qui Abraham demonstrat, quia tertia letate in hac
vinea desudabant.

Feria quarta.

Quarta die, Usquequo, Domine (Psal. xii), cum
reliquis instituit, qui Joseph et filios Israel in
^gypto peregrinantes insinuat , qni quarla se-
tate velut sexta hora pondus diei et aestus por-

tabant.

Feria guinta.

Quinta die Conserva mCy Domine (Psal. xv), cum
aliis decantari voluit, qui sacerdotes, judices, regea

exprimunt, qui quinta astate, quasi nona hora, sub
lege hujus vine» operari instituerant.

Feria sexta.

Sexto die, Cum sancto sanctus eris (Psal. xvn),
canitur, in quo Joannes Baptisla intelligitur, et
CasU enarrant (Psal. xvni), qui apostolos. atque
Exaudiat (Psal. xix), qui martyres designant, qui
sexta ffitate quasi hora nona hanc vineam exoole-
bant.

De horis.

Ad tres horas, scilieet Tertia^ Sexta^ Nona^ psal-
mos de quindecim gradibus cantari statoit [S. Be-
nedictus], quia per quindecim gradus charitatis Tri-
nitatem adiri docuit. Vesperas quaterais psahnis
celebrari decrevit, quia per quatuor Bvangelia dena-
rium adipisci monuit. Completorium tribus psalmis
terminari censuit, quia cuncta in /ide, spe^ chariiate
c^mpleri voluit. Hunc aulem ordinem psalmoram
traditur a beato Ambrosio accepiase. Porro in Domi-
nica die de illo psalmo horas institoit, qoi I^em
Dei, scilicet charitatem innuit, quia in resurrectione
Deus, qui est charilas, oronibus hic pie in lege per
charitatem laborantibus praemium et requies erit.
Ad Primaoi autem quaterna,ad reliquas verehoras
novena capitulapsaliuntur, quia per quatuor virtutes
ad novena angeloram agmina hic in Christo labo-
rantes perducuntur.

Cap. LXVn. — De noctumis.

Sicut olim dies a paganis erant idolis dedicali, ita
sunt nunc singuli a Christianis Christo Deo dioatl.
Dominica qnippe ipse conceptus est. Ideo illa die
nocturasm Beatui vir (PsaL i) psallimns, quia ipse in
consilio Patris in uleram Yirginis abiit, et tanqoam
sponsos de thalamo soo prooessit. In noctornacan-
tator : Filius meus es f ti, ego hodie genui te (Ptal.
n) . In Yespera autem : Ante luciferum genui te (Psal.
cix). Secunda die est baptizatus, ideo ea die noctor-
num, Dominus illuminatio mea (PsaL xxti) canta-
mus. In qua dicitur, VoxDominisuperaquas(Psal.
XXVIII), dum Pater voce, Filius tactu, Spiritus san-
ctus spede, sanctificabat illas. In Yespera autem :
Placebo Domino (PsaL cxiv) Filius dicit; el Paler :
Hicest Fllius meus dilectus in quo mihi bene compla'
eui (Matth. m)^ sonuit. Tertia die est natus, ideo
tertia feria nocluraum : Dixi custodiam oias meas
(PsaL xxxviii) cantamus, in quadicitur holocaustum
pro peccato non postulasti. Ideo ecce venio (Psal.
xxxix); et Pater : Eructavitcor meum verbum bonum
(PsaL xuv). In Yespera auiem : Fiat pax in virtute
tua (PsaL cxxi), quia pax magna in mnndo fuit
dum Chrislus pax nostra venit , qui nobis veram
pacem fecit. Quarta die a Juda proditus. Ideo ferii
quarU nocturaum, Dixit insipiens (PsaL xni) cani-
mus, quia insipiens Judas dixit : Non est Deus
(ibid.)^ sed magnus. De quo ipse in eadem nodur-
na : Tu vero homo unanimis^ dux meus, et notus
meus, Qui simul mecum dulces capiebas eibos(PsaL
Liv). De Judseis quoque : Exaeuerunt ut gladium Un-
guas iuast UUenierunt areum, remamaram,utsa^

64i

GBMMA ANIMiE. — LIB. UI.

642

gittent in oeeulHs imniaculatum (PsaL lxui); in A
Vesperaautem : SmpeexfmgnaveTrunt, Supradorsum
meufnfabricaveruntpeccatore${PsaL cxxvin). Quin-
ta die novam legem inehoavit, tradiditcorpussuam;
idcirco feria quinta psallimus nocturnum : Salvum
me fac {PsaL xi), in qua canimus, Panem angelorum
manducavit homo(PsaL Lxxvii). Ea nocte etiam est
comprehensus; ideo canimus. Deus dereUguit eum,
perseguemini, ei comprehendite eum (PsaL lxx). In
Yespera autem oculis suis somnum non dedit, do-
nec tabemaculum Deo scilicat Ecclesiam per cru-
cem invenit. Sexta die est cmciflxus, ideo feria sex-
ta nocturaum : Exsultate Deo (PsaL lxxx), canimus;
in qua dieitur quod inimici ejus sonuerant {PsaL
Lxxxti), qui eum in lacu inferiori posuerant {PsaL
Lxxxvii), quando est traditus, et sieut homo sinead" jg
jutoriOf inter martuos assHmatus{ibid.) In Vespera
aatem : Linguassuassieutserpentesacuebant{PsaL
cxxxix), tota die praelia in die belii constituebant
(ibid.) Septima die jacuit sepultus, ideo Sabbato
noctamom : Cantate Domino{PsaL xcvii)psallimus,
in qoa dicitor quod percussus sicut fenum aruit
{PsaL ci), et sicut pelicanus a parente occisus
emarcaerit. In Yespere autem : Homo vanitati si-
milis faetus est, dies ejus sieut umbra prastereunt
{PsaL GXLiii). In octava die resorrexit, ideo Domi-
nica canimus : Ego dormivi^ et resurrexi, etDominus
suseepit me {PsaL iii), et animam meam in infemo
non dereHguU {PsaL xv),et in caputgenHum me cou'
sHtuit {PsaL xvn). In Yespera autem : De torrente
in via bibet, propterea txaltabii eaput {PsaL ixx),
qda Dominus de pulvere inopem soscitavit. C

Cap. LXVin. — Dominica.
Badem in officio bancti Benedicti notantur. In
Dominica ConcepHo^ ut ibi : ToUite portas^ prtnci-
pes, et introibit rex ghrias {PsaL xxiii). In Yespera :
Habitare facit sterilem tn domo matrem filiorum
laitantem{PsaL cxii).

Feria secunda.
In feria secunda baptismus, ut ibi : Verbo Domini

cosli firmati {PsaL xxxii), et sicut in utre aqua

maris {Und,). In Yesperis, utibi : Jordanis con^

versus est retrorsum (PsaL cxiii).

Feria tertia.

In feria tertia Nativitas, ut ibi : Dominus virtu-

tum nobiseum{PsaL xlv); et ibi : Sicut audivimus,

sie vidimus in civitate Domini (PsaL xlvii). Et

itemm : Suscepiwus^ Deus^ misericordiam tuam

{tbid.). In Vespere, ut ibi : De fructu ventris tui

{PsaL cxxxi).

Feria quarta.

In feria qoarta tradiHo ibi : PreHum meum
eogitaverunt repellere {PsaL lxi). Etibi : Adversum
me loquebantur qui sedebant in porta {PsaL lxviii).
In Yespere, ut ibi : Filia Babylonis misera, beatus
qui retribuet(Psal. cxxxvi); et ibi : Dominus retri-
buet pro me {PsaL cxxxvn).

Feria quinta.

In feria quinta, eorporis ejus eomestio, ot ibi :

Panem casli dedit eis (PsaL lxxvii). In Vespera,

ut ibi : Dirigatur oraHo mea sicut ineensum

{PsaL cxl).

Feria sesta.

In feria sexta Passio, ot ibi : Deus inigui insur*
rexerunt super me, et non proposuerunt te in cons-
pectu suo {PsaL lxxxv); et ibi iVoft ei auxiliatus es
in bello {PsaL lxxxviii). In Ye^ra, ut ibi : Consir
derabam ad dexteram, et videbam^ et non erat qui
cognosceret me {PsaL cxu).
Sabbato.

In Sabbato sepultura^ ut ibi : Sol cognovit occa^
sum suum {PsaL cin). In Yespere, ut ibi : Exibit
spiritus ejus (PsaL cxlv). *
Dominica.

In Dominica resurrecHOf ot ibi : Anima mea illi
viuet (PsaL xxi). In Vespere, ut ibi : Exortum est
lumen (PsaL cxi). Quod quibosdam psalmis Gloria
Patri interposuitf hoc secundum Hebrseos fecit, qui
quibusdam Psahnis diapsalma interponunt, ubi al-
tioram sensum intelligont.

LIBER TERTIUS.

DE SOLBMNITATIBUS TOTIUS ANNI.

Gap. I. — D^ Adventu Domini. J)

Haec utcunque de horis diximus, nunc restat de
solemnitatibus pauca perstringamus.

Adventum itaque Domini ob tres caosas celebra-
mos : Primo, quia iilod tempos recolimus, quo eum
ab antiquis sanctis prsenuntiatum cognovimus. Se-
condo, faciem ejus laudibus praeoccupamus, quo
eom Qnicoiqoe nostmm in fine vite adventomm non
ignoremos. Tertio, illud commemoremos quo eum
adhac adfotaram judicem speremus. lo Lectiooario
ei in BvangeKario qoinqoe inebdomadae. Adventoi

Domini adnotantor; quia per quioqae aetates ssBCoIi
Adveotas ejus a secolis pramonCiabator. In Anti-
phooario el in GrMlaali libro, quatuor septimanae ei
attitolantor ; qaia per legem, prophetas, psahnos et
gentiiiom libros Ghristi Advenlos prseconabator. In
hoc tempora, Gloria in exeelsis^ et : Te Deum laudth
mus non cantantar, quia josti ante Ghristi Adven-
tum in tristitia infemi tenebantor. In hoc etiam
dalmatica et subtile non portantur, quia vestes in-
nocenliae et immortalitatis nobis per Ghristum red-
dehantur. Hasc eaoeta ideo etiam intermittontor, ot

643

HONORII AUGUSTODON. OPP. PARS UI. - LITURGICA.

6U

iti Nativitate Domini festivlas amplectfiiiUir, et ui A oanfcatur, Canite tuba in Sion, voeate gentet, ei ia-

gratia Novi Testaraenli prffistantior Veleri eogno-
scalur.

De Respmiorio Aspiciens.

AespoDSorium, Aspiciens a longe^ in persona Joan-
nis Saptistae caalalar, qoi aepicicns a longe, sciU-
cet a terra ad ooelun, polentiam Dei, id est diTinit^-
tem in carne venieatem pnscoBaUir, et nebulam to-
tun lerram te^enlem^ scilicet inQdelilateni totam
Judaeam operientem : Ite obviam ei dixit, quando
viam Domini prseparavit. Tres versus ideo ad hoc
pespoiisoriuin canuntur, quia per legen, et prophe-
tiafn, el psalmodiafm boc toium preBBundabatur.
Tria emm iempora, «oiiicet amte iegem, sttb lege^
suh graHa ititelligoiitar, mx quibns aingulis hoe fnUsr

tuemini quantua «it qui ingreditur ad salvandas
gentes. Gt raiix Jesee qui exsurget regere : in eum
geniet sperabunl.

De hebdomada anie nativitaietn Domini.
Hebdomada proxima, qui ante Nativitatem Do-
mini prceparatio nominaiur, et in ea historia, Ciama
in fortitudine^ cum sex malulinalibus. Laudibus
cantatur, quia per sex aetates mundi populus ad
adventum praeparabatur, et nos in adventu ejus per
sex opera misericordiae prsBparamur.

Cap. V. — jDtf aniiphonit 0.
Septem O admirando potius quam vocaodo can-
tantur, in quibus septem dona SpirtUis aancti no-

rum preddicabatur. Unde et in tertio vecsu, Toltite g (aAtnr, per quae hsec administratur incaraatio, et per

portasprincipes vestras^ et iniroibil qui regsiaturus
estf cantatur. Tres naim verm ideo cantatur, quia
Trinila^ inhoc 'Oliam adoratur. Ideo et Gloria Pairi
adijuAgitpr. Re^ponsoiumn deniio repetiiur, quia
adveiUaaCbriflti d^uo a fidelibus exjapeoMitur. Sicut
autem in aspiciens Christidivinitas, ita in aspiciebam
honoratur ejus humaoilM. Unde cantatur : Ecce in
mMhus emliMliut kominifi vwriM^.Qaaliier ^iYiaiias
iaciainnala sii^ tertMnn eei^ponsonium ^o^ndit, JVi^
susesiiiiibbriet^mgelus qui ad vifginean dUU. Ave^
JbmcL, gratia pietta^kodptf ^^p^alplain confirmii-
Iw, Saltmiarem ejoepectamus, per fr^fib^iam i^o-
que roboratur qui dixit : AiudHenerkumJ>0if^iaU..£cce
vUgoaccipiet [in Vulgala^jonopie/] {Isa» vii) : per le-
gem iHbilominu5 con^obalur, Mt Moyses ait : Ot^sC'
crfi^ Damiue, et quia jam venit« ideo lcetentur
ceeli^ etexsultet terra^

De Ifludibuf.
Matutinffi {ji4ides utrumque Christi adventi^m ao-
cfixd^ priuHim in illa die quando montes ;ipostoli
d»iioedinem praedicabajit, .et colles doctores lac et
in^l dootrif^ fh^ebmi- Tunc jucundata eat lilia Sioi\,
id eat Ji^Qciesia de J^daeis, tunc exsultavit £ljia Hxe-
rusalem, id esi Ecclesia de^entibus. Secundum ejus
adventum antiphoca : Ecce Dominus veniet. Primum
antiphona : Omnes sitientes^ quando fideles ad
aquam baptismatis veniebant. Secundum Ecce veniet
propheta magnus, quando Hierusaiem re^ovabitur.
Primum adventum ejus antiphonae sonaiH "Spiritas

quae Chrislas ab Ecclesia invitatur. Ipse qulppe esi
sapientia^ in qua Pater iecit omnia, qui venit ia api-
ritum aapientiae, docere nos viam prudentiee. ipse
AdoMi qaod nomen Moy&i indieavit , cui legem in
Sina dedit, qoi venit per spiritura inieMigcnliae» noa
redtmeve. Ipse radix Jesse^ qui in signom pop^lo-
rum atetit, dom per aigowD crucis ubique adocari
voluit : qoi in apiritu consilii noa libenire venit.
Ipse ciavif i)aMd,^tti.c<elumju8ti8 aperuit, ioCerottia
elauait, ei per sptritom fortHudinis vinctos de domo
earoeris aducere venk. Ipae 4}riens et Sol iuatkiaB,
qoi vanit nos illuminare «piritu scientiae. Ipse Hex
gentUm et lapis angularis, qtti venit aalvape lioni*
nem per «piiitom pietatis. ipse est Emmanuei
raiicoa ad noa per larael, qui veiut ad aalvandum
C nos per spiritum timoris, dans «unolis «AiariaaQaMi
amoris. Si duodecim Ocaotantur, tu^c duodecim
prophetae exprimuntur, qui Chrisli adventum praedi-
casse leguntur.

CiP. VJ. — 12^ vigiliie sanctorum.
Vigiiiae a paatoribua cceperont, qui vigilias supra
greges suos nascente Christo custodienint (Luc. u).
More antiquo duo ooctarnalia oClicia in praecipuis
lastivitatib^us agebantur : vmm in ioitio ^octis a
pontifice cum suis capellanis absque Venite ; aliud
in media nocte in clero, sicut adhuc salenmiter ce-
lebratur. Et populus, qui ad festum confluxerat,
jtotanocte in laudibus vigilare solebat. Postquam
^ero illaBOFes 4>oaum in ludibrium permutaverunt,

sanctus. Ne timeas, Maiia. Feriales antiphon» sunt ^ gt turpibus cantilenis ac saltationibus , potationibus

et foqnicatiioiiiJi>us ope ram dederunt, Vigiliae inter-
dicta; et dies jejunii dedicati sunt, et vigiiiarum no-

diversae prophetiae.

Cap. 11. — De secunda Dominica in Adventu.

Secunda Dominica praedicatio prophetarum de
Chrisli adventu ad Hieruaalem denotatuTj obi caB-
tatur, Hierusalem cito veniet, et Civitas tiieruea^
lem et HierMolem, surge.

€^. ilL -- iM tertia^omifiica.
h) Dominica tertta seotmdoa Christi advenfos pras'
nuntiatur, ubi cantatur, Ecce apparebH BominuSf
et com eo sanctonim miiiia.

Cap. IV. — De quarta Dominica.
In quarta Dominica vocatio gentium per CUristi
advMAwn4aclaratur; Mbi in peraooa apoaMorum

men retinuerunt. Secundum antiquum ergo morem
duo officia nocti Natalis Domini ascribuntur. Unuro
in qua antiphona Dominus dixit ad me. In sole po-
suit, Elevamini et responsorium, Ecce Agnus Dei^
cum reliquis cannntur. Aliud in quo antiphona Do-
minus dixit, Tanquam sponsus, Diffusa est gratia,
et responsorium Hodie nobis cum aliis concinuntur.

Cap. VJI. — De Nativilaie JDomini.

^esliui^, qoaai/aati divinitaa, id ept. aoooa ««€1

jus divinitatis dicitittrf Quja iHa die annuatim jus

4ivMutati parsoiivitur. Celebritas quasi ceUbum, id

^, qaatowm citua dioitor, .^yia jniila atua oeele-

645

GEMMA ANIMiE. — LIB. III.

646

suum a CMtis agiiur : Socan dicitur frequens, inde A imitatur, dum nunc Christuro, nunc sanctam Ma

«o/g«MW^a« aijpellatur, quia in ea a «onvenlu populi

Eoclesiafrequentatur. yatalis iUque Domini inde

dicilur, quia in eo Christus natus in came creditur,

quem Nataiem Ecclesia ideo celebrat, quia olim non

solum r^es, sed et quique natalem suum cclcbra-

baat. Ideo et noh celebramus ejus temporalem nata-

km, quia per eum renascimur ad aetemitatem. Ideo

Christus in fine anni nasci voluit, quia io iiaem sa^

culi LQ mundum venit. Ideo in nocte nasci ei placuit,

quia clam scilicel sub carne latens venit. Post ejus

natalem dierum lux prolongatur, quia in eum cre-

deotes ad «ternrtalis lucem vocantur. Invitatorium

Chrisius tMtus e$t nobis, sub persona an^lonim

cantalttr, a quibus pastores, v^lpolius omnis popu- ad hamum" contexitur, quo Leviathan de"humano

\m ad OModum Chrislum inviutur. Coi m tribus ^ ^^^^^^ exlrahilur. Hic quidam Te Deum laudamus

^hnis ifaudeotcs psallimua, in leetionibus per ora-

Cttla propbetarum ^udimus. In respoiisoriis cum

•Dgelis caiiimus. Qubb responsoiia representant

riam salutamns, quasi congrua Filio convenientia
quoque matri munuscula oiferimus.

Cap. X. — Oe neuma et veriiate, et cur in e.

Neumam in veritate ideo jubilarous, quia Verbum
inefifabiliter camem factum collaudamus. Prima
enim vox nascentis feminae dicitur e esse, et V^erbum
natum est caro, quae profertur genere feminino.
Deinde Te Dewn laudamus reprsesentat nobis ho-
ram qua natus est Christus, quem cum angelis lau-
damus . Ideo mox missam subjungimus, in qua Glo-
ria in excelsis cum angelis canimus, et natum pro
nobis sacrificium ofTerimus. Post missam Evange-
lium Liber generaiionis legilur, in quo velut linea

cuDOta in coelis et in terris per banc nativitatem in-
staxrala, et tnfemalia damneta. In primo respon-
sorio tn quo ^sMdet eoaercitus angelorum, cantator
restettratto coelestium. In aecuado in quo Pax vera
descendit, cniitatur raparatio terrestrium. In tertio
in quo Iniroivit in regionem nostramf cantatur,
liberatio recolitur, in regione umbrae mortis habitan-
lium. Et quia haec cuncla Trinitas operata non du-
bitatur, ideo etiama ad singula responsoria Gloria
Patri cantatur.

canuRt, qma se de fancibus Leviatfaan csifactos
plaudunt.

Cap. XI. *- De matutinis laudibus. .
Deinde Eodesia quesi choreaBi ducit, dum fipoBso
•suo ac Liberatori suo cantica in roaiutims laodJbtts
concinit. In missa qoae sequitnr, laes paslorum oe-
lebratur, qua inventus Dominus ab eis laudatur. In
tertia missa, quae tertia hora canlatur, c^us nalivitas
a patre solemnizatur. Unde et evangelium /n prin-
cipio ad hanc recitatur.

Cap. Xil. — De sancto Stephano.
In Doctumali officio de sancto Stepbano pa^aestra

^ . . j. r^ imitatur, in qua pro corona certalur. In officio de

et Stephamu, id eat caronat congnie iaoroittatur.

potius in a, quam in alia vocali cantetur^

Neum aram autem jubilatio est kamm mom si-
gnHicatks quia ineffabiliter fabrica mundi penr ver*
fonm Dei crealm*, Ideo in fabrica mundi neuma ju-
bflatur. Idcvroo ^fero per a ceiilatur, ipua priina vox
iMsceiAis homioiv n prttdieatur ; et in prima ore%r
tione muodi, astra matutina Dominum laodwre-
runt, et omnes filii Dei, scillicet angeli, m^gna voce
jubilaverunt : quoram primum jubilum nos per a
imitamur. Et quia ineffabiliter de Virgine lanquam
sponsus de thalamo processisse cantatur, ideo neuma
in a tanquam modulatur : Quia vero ineffabiliter in
Patre et Spiritu sancto coaequalis, prsedicatur, ideo
neuma in Gloiia Patri jubilatur. £t quia ipse a et
w scilicet principium et finis comraemoralur, ideo ^
neuma in a ct o) modulatur.

Cap. IX. — De secundo et tertio Nocturno.

jbi secittdo Itoetiimo pastoram devotionem reco-
iimufi, quos.ad fietblebem festinasse, et Christum in
prea^io inveais6e<lqginius, lioc maximcper respon-
soriom, ,Quem iddistis, tt 0 mi^^um n^ysterium,
e^priffiimtts. lo terUo tempore jgaudium et J»iitia
jiittBfdo «dvMiity Ideo in tartio Noctumo Ecclesia fre«
xpieBlius alleluiaia aalipboms canit. Per Eva^gelia
pastonun fiArraiio deckratur , ,per quos nativitas
Cliristi manifestatur. Soleot muUieres iparturientem
.visitare,iet:ei x&m deferre; has in re^onaoriis

(ii^)iDe quo adolescente Baron. cardin. Tom. I
Annal. Eccles., anno Christi 98, ex Eusebio llb. xii.

flujus diem ideo Leviiaram ordo celebrem ducit,
<;uia StepAiaBiis primus diaconos foit«

Cap. XIII. — De sancto Joanne.

Dormitio santi Joannis evangelistse est in oativi-
tate sancti Joannis Baptisto) : sed quia ob celebre
officium illic agi non potuit, hic Ecclesia ejus fe-
stum coli instiluit, quando ab exsilio rediit, vcl
ipsius ecclesia dedicata exstitit. In cantu de santo
Joanne imitamur aroantes, qui amicos suos cantibus
efferre conantur. Quidam neumam super intellecius
jubilant, quia sanctus Joannes per spiritum intel-
lectus de ineffabili verbo Dei scripseral. Hunc diem
sacerdotatis ordo ideo festivum agit, quia ipse
preecipue verbo et exemplo sacerdotium extulit,
dum latronem quemdam (i^3) etiam sacerdotio
prsefecit.

Cap. XIV. -— De Innoceniibus.

Quod Te Deum laudamuSf et Glona in excelsis,
et Alleluia de Innocentibus non cantamus, matres
illorum imitamur^ quas in tristilia fuissenon dubita-
mus. Ideo etiam cantus Isetilise non canlanlur, et
dalmatica vel subxile non portatur quia idem cho-
rus infantum ad inferna descendisse memoratur. Si
illomm festivitas in Dominica evenerit, omnia de
illis, ut de aliis sanctis agimus, quia in resurre-
ctione Domini eos sanctis associatos credimus. In

cap. 17, Ciemente Alexand. et Chrysost.ad .Tlieodo-
rumlapsum.

647

HONORII AUGUSTODUN. OPP. PARS m. — LITURGICA.

648

octava quoque illorum Alleluia et alia canimus, A natiyitate sua hoc fieii voliiit, quia per daodecim

quia facta Chisli resurrectioDe eos in gaudio re-
ceptos scimus. Horum festum ideo infantes solem-
nizant, quia eos primum ad Christum praemio prai-
bant. (?/oria PaM secundum ordinem de Innocen-
tibus eanitur, quod nunquam nisi in passione Do*
mini intermittitur.

Cap. XV. — De octava Domini.
In octava Domini totum officium de sancta Maria
agimus, quia in die partus sui propter filii sui cele-
britatem ea facere non potuimus. Hoc autem signi-
ficat si Christo in hac vita devote serviamus, in
octava scilicet futura vita de Ecclesise glorificatione,
quam Maria prffiflguravit, gaudeamus. Ideo autem
Christus de Maria, non ab idia, nasci voluit, quia
ipsa prima in mundo virginitatem novit.

Cap. XYI. — De Dominieay Dum medium

silentium.

Dominica, qu» inter Nativitatem Domini et £pi-

phaniflB occurrit, significat tempus illud quo Do-

minus in iEgypto fuit, unde et in communione,

Tolle puerum et matrem eju$ (Matth. ii), canitur.

Cap. XVU. — De sanctis et octavis eorum.
Natalia sanctonim ideo celebrantur, quia de hoc
mundo in stemam yitam per mortem nascebantur.
Octave vero illorum ideo coluntur, quia in oclava,
id est in resnrrectione, gloriie eorum per Christum
duplicabuntur.

Cap. XVUI. — Efdphania

apostolos mundum attrahere volult. Prpter tres
autem causas Dominus baptisBari voluit : primo, ul
omnem justitiam impleret : secundo, ut Joannis Ini-
ptismum comprobaret : tertio, ut aquas nobLs san-
ctificaret. Idcirco autem post triginte annos bapU-
zari, et tunc praedicare voluit, quia nos adepUt
scientia in perfecta setale populum docere yoluil.
Ideo yero a Joanne, non ab alio, baptizari yolait,
quia ab illo testimonium ad populum habere volait,
quia videlicet populus Judaeorum illi, nt prophetae,
credidit.

Cap. XX. — De matutinis.

In hac nocte invitatorium non cantamns, quia
o subdolam Herodis invitationcm cum Magis decli-
namus ; in sexto tamen loco psalmum, Venite exsulr
temus {PsaL xciv), canimus, quia sexta selate mnn-
di gentes ad fidem venisse plaudimus. In lertio no-
ctumo antiphonam fluminis impetus {Psal. xlv), et
psalmum Deus noster refugium ibid,)^ psallimua,
quia tertio tempore flumine baptismatis dvilatem
Dei, scilicet Bcclesiam, Isstificasse cognovimus. Ideo
in lertio noclumo Alleluia frequentamus, qnia ia
teriio tempore perbaptismum laetitiam advenisse
annuntiamus.

Cap. XXI. — De octava Epiphanias.
In octava BpiphanisB baptismus EcclesiaB celebra-
tur, sicnt in antiphonis, Veterem hominem, eitequi
in spiritu. Ideo autem in aqua baptizatur, quia hoe

Octava Idus Jannarii olim habebatur celebris ob C aUmentum igni contrarium comprobalur. Fomite

triplieem triumphum Augusti Caesaris. Hanc eam-
dem diem, quam Epiphaniam Domini yocamus, ob
tres causas celebramus, quia Dominoa stella duce
illa die gentibus est revelatus ; et post triginta annos
eadem die in Jordane baptizalus, et revolulo anno
ipsa die per aqu» in vinnm conversionem ad nuptias
Deus est manifestatus. Ideo Bpiphania vel Theopha-
nia appellalur, quod apparitio vel manifestaUo aul
ostentio interpretatur. Traditur enim quod hac die
quinque millia hominum de quinque panibus Do-
minus satiaverit. Itaque in primo nocluroo stellse
apparitio. In secuodo noctumo Magoram visitatio.
In terlio Domini baplizatio. In sacramentis missss
agitur aqu» in vinum conyersio, vel poputi de pa-
nibus saturatio.

Cap. XIX. — De Magis.
Primus Zoroaster rex magicam invem't, de cnjus
semine Balaam exstitit, qui de Christo hoc praedixit :
Orietur stella ex Jacob^ et consurget homo de Israel
(Num. xxiv). Ex ccyus progenie hi Magi fuerant,
qui ad Dominum cum muneribus venerant. Magi
autem sunt dicti, quasi malhematici, scilicet in
stellis periti. Ideo autem Dominus ab his quaeri
voluit, quia testimonium a sapientibus mundi habere
voluit, quibus et populus gentium credidit. Ideo vero
a tribus inveniri voluit, quia a Iribus partibus mun-
di scilicet Asia^ Africa Europa, coli voluit. Ideo hoc
per stellam fieri voluit, quia per sacram Scripturam
populum converti yoluil, ideo in duodecimo die a

vero peccati ignis pcenaram accenditur, sed per
aquam baptiamalis exslinguitur. Ideo hanc Spiritus
sanclus in principio fovisse legitnr. Aqoa enim
sordes abluit, «lim ex8tingait« imaginem reddil, ita
nos baptismate a sordibns peccatonim noslroram
lavamur, afonte vit» polamur^ imagine Dei reno-
vanmr.

Cap. XXll. -— DonUnica post Epiphanias festum.

Dominica poatEpiphani» festum, sive post duode-
cim dies legitur evangelium, Cum factus esset Jesus
annorum duodecim {Luc. n) : quira sicutpost doode-
cim dies, ita nunc posl duodecim annos fitctum
commemoramus. Dominica quse octavam sequilur,
ideo evangelium Nuptias factm sunt (Joan. u) legitur,
D quia sicul posl septimanam, ita luoc posl annum
hoc Iraditur factum. De tribus nupliis legitur in
Bvangelio. De primis scribitur. Rex quidam fecit
nuptias /ilio suo (Matth. xxn), has nuplias eelebra-
mus in Naliyilate Domini, in qoibus Deus eoniian*
ctus est humanse natnrse» cui Ihalamas fuil utenis,
de quo speeiosus forma prm fiUis homvnum (Psal.
xLiy) processil, tanquam sponsus de thiUamo suo
(Psal. xvin). De secundis dieitnr : Vos similes homi'
nibus exspectantibus dominum suumguando rever-
tatur a nupHis (Luc. xii). Has celebramus in aseen-
sione Domini, quando victor coelos ascendil el no-
vus homo angelicam naloram sibi copalavit. De ter-
tiis legitur : Decem virgines exierunt obviam sponso
et sponsce ; el post pauca : Quasparate erant, intra'

649

GEMMA ANIMiE. - LIB. 10.

650

verunt cumeoadnuptias(MaUh.xx\),R9LBce\ebT9L' A illa die in Antiochia pontifex Ecdesi» levatur, hpjus

mus in resurrectione Domini, qaando sponsus re<
surrexit, quia hae nuptise in resurrectione futurae,
quando Ghristus sponsam suam Ecclesiam de fiaby-
lonia hujus mundi in coelestem Hierusalero intro-
ducet. Dehis scribitur : Beatiguiadca^namnuptia-'
rum Agni vocatiiunt {Apoc, xix). In Pentecosten ce-
lebramus, quod sponsa est dotata per varia Spiritus
sancti charismata, quando alii datus est sermo ia-
pientitK^ alU iermo scientiai (I Cor. xn) .

Cap. XXIII. — • De octava ianctce Agnetii*
In octaya sanctae Agnetis scribitur de nativitate,
quia illa die nata dicitur.

Cap. XXIV. —De Pwi/icatume sanctm Marke.

Ypapante dicitur obviatiOt quia hac die Simeon g
el Anna Christo obviaverunt, dum eum Maria et pa-
rentes ad templum detulerunt (Luc. i). Ideo autem
octava circumcisus post quadraginta dies in templo
est reprsesentatus, quia nos corpus ejus, si in hac
vita a vitiis circumcidamur, post completionem de-
calogi legis per quatuor Evangelia in cceleste tem-
plum iotroducemur. Cum hac die processionem
agimus, quasi Domino cum Simeone ct Anua occur-
rimus. Quod hodie proceaionem cum luminibus fa-
cimus, hoc ex more gentilium suscepimus quos in
hoc mense civitatem cum luminibus lustrasse co-
gnovimus. Per ceram quippe candelse Christihumar
nitas, per lycbnus ejus mortalitaSy per lumen expri-
mitur ipsa Divinitas. Christus enim est lumen san-
ctorum, ignis urens impiorum ; ideo candelas in
figara Christi manibustenentesclamamus : Suicepir
mui^ Deuif miiericordiam tuam in medio templi tui,
Hocideo in festo sanclse Mariieagimus, ut cum quin-
que pnidentibus virginibus accensis bonorum ope-
mm lampadibus sponso Christoobviemus(Ma^<^.
xxv) et per sanctam Mariam ad nuptias coelestem
urbem intremus. Mulieres in hocsanctam Mariam
imitantur, quod post partum transactis quadraginta
diebus eeclesiam ingrediuntur,qaiac€elestetemplum
intrare non merentur, quse in prsesenti vita, quse
per quadraginta dies accipitur, beatam Yirginem
non imitantur.

Cap. XXV. — De tancto Blaiio.
Qaod fidelis populus in festo (124) sancti Blasii
lomina pro domibus vel animalibus accendit, vel j\
eleemosynas tribuit, ipso raartyre instituente ini-
lium sumpsit. Qui beatus pontifex, dum omnibus
pcenis pro Christo affectus in carcere jaceret, et
quaedam mulier ei escas cum luminedeferret,docutt
eam nt, eo occiso, lumen in memoriam ipsius fa-
ceret, eleemosynam erogaret, et nunquam ei neces-
saria desitura essent. Postquam ille per passionem
ad Christnm migravit, mulier, ut ab eo dtdicerat,
fecit, et in omnibus bonis citius crevit, et ab ea is
mos per omnes Bcclesias inolevit. ,

Cap. XXYI. — De cathedra iancti Petri apoitoli.
Cathedra sancii Petri ideo(i%5)ceIebratur, quiain

M24) 3 dte Februarii. Februarius hinc dictus a
Peorudndo. Adi fiaroniom card. in Martyrologium

Pateol. CLXXII.

sedem ideo annuatim festive recoiimus, ut per eum
sedes nobis in coelo prseparetur.

Cap. XXVH. ~ De consecratione ialis et aquee.

Salis et aquae aspersio coepit a propheta Eliseo,
hic sal aquae commiscuit et sterilitatem expulit (/F
Beg. ii). Unde Alexander papa et Martyr constituit,
ut sal et aqua lienedicantur, populus aspergatur,
quatenus omne phantasma daemonum ab eo per ver-
bum Dei abigatur. Similiter et habitacula eorum
aspergantur, el dsemones ab eis arceantur. Hoc ideo
in Domintcis diebus secundum canones agimns,
quia Christi sanguine aspersi sumus, sicut Judaicum
populum secundum legem sanguine agni aspergi
legimus. ^

Cap. XXVIII. —Quarein adventuUaiai, et poit
Nativitatem Domini Paului legatur.

Infra adventum Domini Isaias et alii prohetie
leguntur, quia prophetae et praecipuelsaiasChristum
nasciturum prsenuniiaverunt. Post Nativitatem au-
tem Domini Epistolae Pauli ideo leguntur, quia apo-
stoli et maxime Paulus Christum jam natum prajdi-
caverunt.

Cap. XXIX. — De hiitoria c Domine,neinfurore. »

In Nativitate Domini cum angelis laetari debemus
quod Ghristum in carne suscipere mcruimus. Sed
quia ad saeculare gaudium prolapsi sumus, convi-
viis et luxuriis indulsimus. Ideo historiam Domine^
ne in furore{Pial.x\xyn) pro poenitentia canimus,
Q et epistolam Pauli, quae ad poenitentiam instruit,
legimus.

Cap. XXX.— De ipatio a Nativitate Domini usque
ad Sep tuageiimam .

Duas Ecdesiae vitas esse eonstat : unam, quae hic
in exsilio laborat, alteram quae in coelesli patria
exsultat. Spatium ergo a Nativitate Domini usque ad
Septuagesimam illud tempus significat quo quisque
fidelis post regeneralionem in praesenti vita pro
Christo desudat. Unde et ilio iempore alleluliactLtk'
tatur, quia in hac vita pro spe aeternae laetitiae cei^
tatur.

Cap. XXXI. — DeSabbato iti^alleluia
deponitur.
Sabbatum, in quo alleluia dimittitur, lllud tempus
designat, quod quisque beatus de hac vita ad requiem
etlaetitiamsupernaelaeliiiae deducitur, 5a66a/timenim
requies dicitur. Ideoautem ad vesperam^hoc estin
fiue diei, alleluia depoi^tur, quia in fine vitae post
laborem unusquisque ad requiem cum cantu ange-
lorumfertur. Si vero innoctumaliofiicio deponitur,
tunc illud innuit quod Ecclesia in quolibet fideli de
nocte hujus laboriosae vit» cum canlu laetitiae edu-
citur, et ad illam vitam, ubi est splendor et lux per-
petua, et sine tine laetitia perducitur. Quod ideo in
Dominica nocte agitur, quia per resurrectionem
Christi gaudium nunc animabus datur, quod in fu-
tura resurrectione perflcietur ; hoc totum in respon-

Rom. comm.
(125) %t Februarii.

Sli

m

HONORII AUGUSTODUN. OPP. PARS IIL — LITURGICA.

65,,

■orio rB|»«teDtatur, dum sic caatttur : Bum pnt^ A
tens est, sciliMt BcdeBia ih actiya vila imitatur,
illam videlicet ia coatemplativa vita, quam deside-
rant, dum totoannisu adeam anhelant. Dumseiub-
duxerit, sciiicel ab hac vila, in perpetuura coronata
triumphat ante t)ominum in beala vila . El in illo
responsoriOjiln^e/tt* Dominicomiteturtecum, rever-
tere in thesauros tuos, quia sicul Tobias perangelum
deducitur, et cumgaudio reducitur {Tob. v-xii), sic
fidelis anima de carne assumpta per angelos in
coelestes thesauroscum gaudio perducitur. Per hoc
autem quod sequitur, Revertaris adnos cum gaudio^
paschale quidem tempus exprimitur, quo resurre-
ctio intelligitur, cumgaudium etlxtilia ad Ecolesiam
convertitur, et ipsagaudentibusangelisassociabitur.
Hoc et in cseteris responsoriis eliam notatur. Quod g
autem in Laudate Dominum de ccelis {Psal. c\lviii)
frequenUus alleluia concinitur, hoc designat, quod
fldeli animae hinc migranli a choro angelorum et
saiictorum cum cantu laetiliae occurritur. SigniHcat
etiam quod iii die judicii sancti et angeli omnes in
unum cOnteniunt, et in saeculum sseculi Deo jubi-
labunt.

Cap. XXXII. — De Septuagesima, Pascha et
Pentecoste,

l*ertempti8 a Scptoagesima nsque ad Paschaalff-
tem intermlttltur ; nds exprimit, qui hic in labore e*
tristitia relinquimur. Pasoha antem, quando alleluUi
canitnr, iUud tempus innnit quo quisque de hoc
Ubi^re fiiigransgaadentibtts aasociAtnr. Tempus vero
a Paschaa8queFeatecosten,ittquod Dominoaf^/uta Q
canuntur, significat quod post resurrectionem om-
nes eleck eorpoi^ M anims in tetemum gloria-
buntur.

Cap. JLXSiYkh^DePt^cha^^reJudiec^mmore
seemdum tume cnrsum celebretur .

Qnseritar eur Faschft non annuatim) quemad-
modotD MtaHa Domini, tie! festivitas sanctorum
celebfetur, sed itiore Mhbied secundnm lunse cur-
som ob^ervetor, pn^eHim cum legale Pascha vcri
fuerit ottibra, in qod vtrus Agnus Ghristus itostrtim
immolatus est Pascha, et Ecclesia agnita veritabd
tendena ad spiritQalia enoota respuat legalia. Sed
sciendum est quod sicut Hebraicus populus prae-
iiguravit festiviiatem Ghristiani populi, ita Ecclesia
per sua festa pr»8igaat solemnitates futuri saeculi. 0
Ideo celebraf eas secundum sidera, quae sunt cor-
pora coclestia.

CAr. XXXiV. -^Detole^qnad typwm Christi gerat.

lol (piipp^e, qui ftd viiuita noMrum est xmmutabf-
K«, |{Mtypuitt Glkristi) qui estso! juslitise, spltendoir
divittltatis hnmmalniis. Et quit secuodum hujus
cursumNttlvitas DomitH eelebralur, idtirco aanua-
tiffl iioti mutAtnr.
Cap. XXXV. — Destellis, quod designent sanctos.

Stsllm quoque, quae videntur immutabiles, saa-*
ctoa designaati qui xumc cum Christo knmutabiUter
regnant, etideo annuatunillorum natalitiacelebran-
tur. Et quia stellse prss allls sunt ciarioresy ideo

quasdam festivitates pr» aliis agimus celebriores.
Et quia a diversis horis stellae in nocle oriuntur,
ideo diversis temporibus sanctorum solemnia in
anno aguntur.

Cap. XXXVl. — De luna, quod Ecclesiam designet,

Lunat quae jugiter crescere vel decrescere cenii-
tur, prtesentem Ecclesiam figurat, qoae adhuc in de-
fectu hi^us vitae exsulat. Haec Ecclesia tres festivi-
tates secundum luna eursum figuraliter celebrat,
quibus se ad futura festa instigat, videlicet Septua-
gesimam, iu qua recolit suam ia boc mundo pere-
grinationem : Quadragesimam, inqua commemorat
suam reversionem ; Pascha seu quinquagesimam ,
in qua ad memoriam revocat patrisp receptio-
nem.

Cap. XXXVK. — »e Septuagesima.

Septuagesima itaque a septuaginla denominator,
quia ab hac Dominica usque in Sabbatum paschalis
hebdomadae septuaginta dies numeranlur. Per hos
autem Keptu^ginta dies septuaginta annos exprimi-
mus, quibus populum Dei in Babylone captivum
cognovimus, per quas sepluagies centenos annos,
id est septem millium annos commemoramus, qui-
bus nos in hujus muadi exsilio captivos deplora-
mus.

Cap. XXXYllL—DekistoiiaNabuchodonosor.

Ifabuchodonosor est diabohis ; Babykm hieman-
dM vel infemus, Jerusalem paFadisus. Qui Naba-
ohodonosor popuium ab Jenisalem captivttm in Ba-
bylottem duxit, dnmdiabolus humanum genus de
paradisoin huncmmidum sednxit. Popahid, Ltn
annis in Babylonia dura servitute opprimebatur, et
humanum genus septaagres ceatum annis rn mando
vel iR lnfemo affligebatur. Populus muMCAs artes
vel eantum leetttise intermiserat, moerore et jejnniis
se afflciebet ; st genus humanum gaudium et teti-
tiam amiserat, in tristitiam et miseriam ineiderat.
Bl quia hoc nnnc reeolimas, ideo Gfdriain exeetsis^
et (tlUHiay qui esl eantus laetitiae, internnftimus. fit
qttia ipsi lugabri tesle utebantar, ideo ttOs dalmati*
cis et subdiaconalibus, quae sunt soleihttes vestes,
non utimur. Per cantum Tractus gemitam durae
servitutis exprimimus. Etnotandum quod duo Tra-
ctus tristitiam, terlius vero sonat iaetitiam, quiani-*
mirum sub duobus temporibus aale legem et sub
lege in tristitia fuimud, in tertio temporey Christo
adveniente in laelitia. De profundis et Commovisti
tribulationem. Jubilate vero sonat gaudii jubilatio-
nem. Item Quiliabiiat^ et Ad te levavi, moerorem»
Qui confidunt praefert laetiliae canorem. Similiter
Soepe expugnaverunt^ et Deus, Deus meus^ trisiitiamf
Laudate vero hymnizat laetiliam, quia, si hic os coq-
fessione et poeoilentia affligimus, in resurrectione
gaudium cum sanctis habebimus. Post sezaginta
annos Cyrus, qui rex regnavit Babyloniae, regnum
sibi sn^gavit, popnhim a captivilate lajtavit ; et
GhristBs sexta aetate in mando regnavit, infenram
superavit, mundum sibi subjugavit, captivos de in-
kfo^ laxavii, Pars eam Zotetebel, seu cnm lasa

663

6EMMA ANIMi£. ^ L)B. tlt.

•94

sAcerdote ad patriam rtdiit , panque ia «aptivitate A. mt. PrseepU aiteiii legia siitit heDC. NoH oierMt

reiBaiisit, quia pars fiJeliain entn rege et saoerdvte
vero iesu ad ooelestem patriatn rediit s pers hic in
iabore remansit. Popalas ad ierusalem reversvs
Istitlam habuit, sed tamen pro «\ortbus et iiiiis, et
eociis, soUicitudine noB oaruit. Hoc nos eiprihiimus
dum ia paschaii hebdomada unum «//«/«taeaniraos^
et adhtic Graduaie non oraittimus. Bxpleto autem
sepluagesiroo anno , Darias vei Aasaerus perfeete
captivilatem laxavit, omnisque populus cum mulie-
Hbus ei ptieiris, J^sdra 4uce , quod nomei) adjutor
diciiup, v^ N^hertiia, qood comolator dlcllur, re|>a-
triat, ec tatn dupiex gAudium habebat. Quod nos
designamns dumduo(T//e/«ia,scilicet fford esi die$
et Laudate, canlamus. Ila quoque fidelis anima com
de hoc «xailio migrai, in anima taroen cum Christo d
. exsnltat, quod unum alleluia in Pascha insinuat,
quasi verotidelis anima adhuc Graduale non oroitlitt
dom sollieiiudinem pro eorpore et operibus gerit.
Alleluia autem in nno Sabbato ineboatur, et in alio
Sabbato geminatur, et Sabbatufn requies appellatur,
quia nnnc anim<B tantum in requie gloriantur, in
resurrectiooe vero illarum gloria duplicaivr. Finitis
namque septem millibus annonim captivitas humaoi
generis perfecte absolvetur, et tolus fideliam popo*
las cnm Christo vero protectore et vero consolatore,
id est Spiritu saneto, ad patriam revertelur , etcor-
porm atque opera veit>t uxores et filii ad animas red-
ibunt, et tunc dupliei gaudio in selernam exsuU
tabuot. Hoc Dos ad memoriam revocamus, dum
reiicto graduaii in quinquagesima alleluia frequen-
taintts. Noiandum aotem qnod Septuagesima a Do- ^
rainica iocipit, et in SablMto fioilur , quia noslra ca-
ptivitas a mansione paradisi inchoavit, et ita ad fu-
turara recpiiem perdnravit. Eboc enim per decem
bebdomadaa extendjtur, quia per decalogum legis
ad sempitemam laiitiam pertingiiur. Igitur quia
ki Septuagesina nostram captivitatem recoiimus^
idee Geaesim tuDc leginsus, in qua humani generis
expulsio a paradiso legitur, et in responsoriis cani-
inr , sicui ibi, In sudore vulius tui vescerie pane tuo .
Ad Laudes, ideo, Miserere mei,DeuSf ei Confitemini
canimusi quorum aker de poeniteniia, alterde laude
seribkur, quia per poeniteniiam, ad ioBtitiam perve-
nitur. In antiphona Miserere mei, Deus, ei in missa

doos aliemsf nm petinra^; snnetifien 4im Solb-
bmiiy qnod «os faeiraiis die Domintea : Ih^ra p^
iremei matrem \ Non ooeides ; iVfm m(B€k$lheriis\ ifon
furiumfades ; ffonfalsum tostimomum diioes^ MoH
toncupi»0e9rempi*oximitui\ Nonuxoremet omni»
qum ilUuM sumt. Qnia bnc servos audHurus edi
Vemite^ bomedieU moi, Ideo iq feria qoaHa, qna» eat
finis SexageauiM&, hoa oflieiutn «antaiur Venito^ bo-
nodicti. la ■ociwtudt offieio, et io Misaa, SMSurg^i
fttdra obiormMSy iteioaia swKn eaeiliahi deplorat 01
pro lilMratiaQe sua DomiiMii oxorali

CA^. XL. — De quinqvagesima.

Quinquagesima quoque SeptuagesimaQ iDaerituri
quae in Paschali die iinitur; per hancpcBniieniia ex-
primitur. Unde et quinquagesimuspsalmusinpseni-
tentia poniiur. Ideo ei hac die de diluvio iegitur, et
canitur, quod per ier quinquaginta dies eKtendiiuri
quia per Odem TrinUatis poeniientia» pro verbis, pro
faciis, pro cogitalionibus accipitur. Ei notandum
quod in primis de diiuvio, deinde de Abrafas obe-
dientia canitur ; et sic de caeco illuminato subjungi-
iur, quia qui se poenitentia a sordibus peceatorum
abluerit, ae deinde mftndatis Dei obedicrii, ei Cbri-
sto illumioari gaudebit. Quinquies auiem deoem
quinquaginia fiunt, quia opera quinqae sensnum per
decalogum legis poBnitendo diluuot, ad resurreetio-
nem Cbristi periinguni, qua die laeti canuni : Resur"
rexiy etadhuctecumsum, In hoc die antiphona, &$•
cundummultitudinem, et, in niissa, Esto mihi in
Deum^ Ecdesiadivinum auxitiami&vocat,eiabexsi1id
liberari posiulat. In Septuagesima, in fivaagelio vi-
neam excolimus. In Sexagesiraa, ierram. la Tra-
ctu Cotnmovistif sciodimus. In Evan|^lio, semea
verbi spargimus, In Quiaquagesima fructum lueis,
cieco illuminatOt colligimus.

Cap. XLI. — Decapilejejunii.

Qui a caplivitale reversi sunt lemplum Domino
coDstruxerunt. Et nos, qui a diabolica captivitale
liberati sumus, nosmelipsos templum Dei istis die-
bus aedificare debemus. Hujus fuadameDtum ideo
quarta feria facimus, quia Salomon quarla fleiate
templum Deo sedifloaaee legitur. Templum autem
corporis Cbristi quadraginta ei sex annis aeditica-

Cireunuied^tmegemitusmortuMmanumgm^ ^^^^ ^^^^^^ Ecdesia Christo Incorpo-

inge«iBCi^quodgaudiumeiheiit.amamisil,tribu.O^^„^ ^^^^ ^^.p^^ ^^^^^^j^ ^^^^^^ ^^^^.^^^ ^

genuit; Christus vero trlgiota el

lationem ct dotorero invenit.

Gap. XXXfX. -^ De Sexagesima.

Sexagosima intra Septuageahnam eorrore et a
^lUtgaatoia donominari cognoseUur, et designal
lempus tMuitaiis fioetoitt» quo a spoilsa suo hic ia
mundo peregrinalur. Haiceiin feria quarta paschalis
bcbdoMadse terminatur. Sexa^esima per sexies de-
cem exiendituo ei sex ope.^^a Evangelii dccemque
legis pe«eepta exprimaatur. Sunt fane opera Evan-
g^ : Eiruivi,HdediBHsmiM mandueare; Siiivi et
dedistis mihib^ere ; Nmdus^ et operuisiis me ; Hospes,
et coUeghMsm» ; inflmmi, ot^ oorcore^ otoioitasH»

rator. tfaria
dtrm Christom
qoataor annorum fuit, dun^ morte solulus corrtiit.
Qui athri slmol jtmeti quadraginta et sex flnnt, tot-
qne dies a cftpite jejnnti usque lil Pas<^h& etfstunl,
qoa die Cfaristtts corporis stri tctnphim feetitait,
qtiod tJria* imptilslo JfbdseOtTim ^olvil. Ot ergt) fitt-
desia in templam eorporift ^us cosedM!<^eiui^, (^-^
dragfm^ ei set diebos }ejtiiiiis ^ orattenlbus ta^iift
cogtiosCitut', t)uot diebus infans in utero formari di-
cltur.

Cap. XLII. — De nomine Adam.

Nomen qaoque Adam %% qnaiuor lilteris «anjuA^
fitar, ex ^ifaas idem ttumeims «oiffieilor. Qm ^

655

HONORII AUGUSTODDN. OPP. PARS lU. — LITURGICA.

656

teraB ex quataor climatibas colligantur, quae GriBce A corpore Ghristi pasti, et sangaine ejas potati, ad

AnatolefDysis^ Arctos, Mesembria dicuntar. In na-
mero autem Grseconim a, anam, d, quatuor ; ile*
ram a, anam, m vero qaadraginta signiticat, qaie
simal juncta quadraginta sez fiunt. Adam ergo per
genus suum dividitar, et in quatuor partea mundi
quasi semen spargitar ; sed per Ghristum in unum
eolligitur, dam in corpore Ghristi ab Adam sumpto
Ecclesia coadunatur. Igitur quia Ecclesia a quatuor
Evangeliis in Ghristum congregatur, ideo hos qua-
tuor dies ante Quadragesimam jejunare comproba-
tnr. Ideo se etiam quatuor diebus affligit, quia evan-
gelium quod in initio Quadragesimse legitur quatuor
ordines io judicio futuros praedicit : scilicet unum
judicantium, ut sunt perfecli ; alium per judicium

terram lac et roel fluentem, scilicet regionem vi-
vorum, perveniamus. Ipsi post quadraginta duas man
siones terram repromissam inftravenint, et mox Pa-
scha celebraverunt, et nos post quadraginta duos
dies Pascha celebrabimus, et de nostra ereptione
exsaitabtmus, ut autem omnes Ghristiani Qaadra-
gesimam jejunemus, auctoritatem ex Evangelio et ex
legehBhemuA{Maith. iv; Exod. xxxiv^, utmoxdicam.

Cap. XLV. — De jejunio Domini et eur nos non
jejunamus eo tempore quo Dominus jejunavit,

Ex Evangelio, quia ipse Dominus quadraginta die-
bus absque omni cibo jejunavit ; ex lege, quia Moy-
ses bis quadraginta diebus ab omni cibo abslinuit.

salvandorum, ut conjugaU ; terticm damnandorum, 3 Similiter Elias quadraginta diebus jejunus perman-

ut infldeles bonis operibus vacui ; quartum sine ju-
dicio pereunlium, ut suut increduli. Ideo eiiam
quatuor dies abstinet , qtiia quatuor causas luget,
videlicet quod propter escam se de paradiso ejeclam
mocret, et quod in hoc exsiUo se eibo bestiali indi-
gere dolet, et quod post hanc vitam se ad tartara
daci timet, vel quod in regno coelesti cum electis
non gaudet. Ideo nihilominus quatuor diebus se
roacerat, ut per quatuor, scilicet prudentiam, forti-
tudinemjustitiam, temperantiam, quasiquatuorco-
lumnis sequens jejunium fulciat, quatenus anima
qualuor mortibus, scilicet cogitationis , locutionis,
opermtionis, impoenitudinis, se addixerat, per cu-
stodiam quatuor Evangeliorum resurgat.

Gap. XLIII. — De feria quarta in capite Jejunii. (

Per diem quo cinerem capiti imponimus, diem ex-
pulsionis nostree de paradiso ad m^moriam reduci-
mus, quo dictum est : Pulvises^etin pulverem re^
verteris. Ut ergo redire possimus, poenitentiam in
cinere et cilicio agimus. Bt quia repatriare contendi-
mus, et hostes nobis in itinere obsistere novimus,
ideoarma nostra, quod est humilitatio, oratio, affli'
ctio, sustoUimus, ut contra spiritualia nequitiae pu-
gnare possimus. Gum ergo hac die processionem
facimus, quasi hostibus armati ad pugnam obviam
imus. Ideo autem jejunium feria quarta inchoamus.

Gap. XLIV. - De Quadragesima.
Quadragesima a quadraginta denominatur , quia

sit (///. lieg. xix). Daniel quoque tres septimanas
absque cibo fuit {Dan. i). Sed qusritur, cumDomi-
nus post Epiphaniam, ut puta mox baptizatus, je-
junavit, cur Ecclesia ante Pascha instiluerit jeju-
nium. Sed hoc ob tres causas fecit. Primo, quia ante
Pascha Gbristi passio ceiebratur, ut ei per afDictio-
nem camis compaliatur, quatenus ei conregnare
mereatur ; secundo, ut quia cuncta vemo tempore
naturali motu in Iibidinem concitantur, per jejunia
ab impctu luxurise reprimantur; tertio, quia illo
tempore filii Israel terram repromissionis intrave-
runt, vel illi de Babylonia reversi sunt, cam uter-
que mox Pascha celebraverant, ut nos qnoque per-
acto labore Pascha celebranles cum Cbristo resur-
gamus , et poat hanc vitam in fleteraum cum eo
' regnemus. Igitur per Tntctus cantationem, significa-
mus itineris fatigationem. Ut autcm nos snb po-
tenti manu Domini humiliemus, ideo Flectamus gs-
nva dicimus. Et quia prseceptum habemus ut pro
regibus et pro omnibus qni in sublimitate sant, et
pro omnibus qui in pressura sunt, oremas, idcirco
his diebus Preces dicimus. Quta vero lingaasange-
loram et hominnm legimus per Hebrseam angelo-
Tvan linguam exprimimus, per Latinam bominum
linguam innotescimus. Brgo quia inter angelos Do-
minum non laudamus, idcirco Hebrseum Alleluia
quasi vocem angeloram non cantamus. Quia vero
cum hominibus laboramus in terra, ideo Latinuni
Laus liM, Domine, rex mtemm glorim^ quasi voceni
hominnm resonamus. Istis diebus diaconus casulam

illa Dorainica usquc in Goenam Domini quadraginta ^ super scapulas plicatam portat, quia in pnesenti

dies computantur. Per hos quadragiota dies qua-
draginta annos exprimimus, quibus populum Dei
ab iEgypto ad patriam rediisse cognovimus; sed
nostram reversionem recolimuS; qua de hoc muodo
ad supemam patriam tendimus. Filii quippe Israel
longo tempore in .£gypto sub Pharaone servierant,
sed per Moysen liberati quadraginta anuis eremum
transierunt; pastum de coelo, potum de terra habue-
rant, et sic ad terram lacte et melle manantem per-
venerant. Ita et nos lougo tempore sub diabolo in
hoc mundo servivimus, sed per Ghristum liberati
sumus, et ideo per decem pnecepta legis et quatuor
Evaogelia, quse multiplicata quadragenarium nu»
meram conficiunt ad paradisum reverti debemus, ut

tempore quisque prsedicator proximorum onera ge-
stat. His diebus etiam oratio super populum dicitur,
quia quisquis hic bonis aclibus bepcdicitur, post
hsec seterna) benedictioni ascribetur. His diebus,
Itej missa est non diciiur, quia licet, omni tempo-
re, tamen maxime hoc tempore, quemqoam Ghri-
stianum in Dei servitio occupari debere inouitur.

Gap. XLVI. — De velo quod suspenditur Quadra-
gesitna*

Quod his diebus velam saspendimus, alegeacce-
pimus, cujus prsecepto velum miro opere et pulchra
varietate contextum inter sanctum et sancta san-
ctoram tabernacnli aaspendebatur, qoo arca a po-

657 GEMMA ANIMJB

pulo velabatur : hoc yelum est coelum mira varie- A
late depictum rutilantibus gemmis distioctum : hoc
Dobis pro velo inter corporea et spiritualia suspen-
ditur, quo Christus et illa superoa patria nunc a
nobis celatur. Postea coelnm, ut liber complicabitur,
et nt tentorium colligetur, et tunc facies Domini no-
bis revelabitur, et coelestis gloria denudabitur. Ez
collocutione etiam divina facies Moysi erat ut sol
splendida. Qui velamen ante se suspendit, ut popu*
lus in eum intendere posset {Exod. xxxiv). Facies
glorificata est sacra Scriptura. Yelameo, quod fa-
eiem operuit, est caroalis observantia, quie intelli-
gentiam legis velavit. Hoc velamen est adhuc super
eorda Jadsorum positum, et ideo non valent videre
splendidum legis sensum. Et quia mysterium Scri-
ptune in hoc tempore a nobis velatur, ideo velum 3
ante oculos nostros in his diebus extenditur. Sacer-
dos et pauci post velum ingrediuntur, quia paucis
doctoribus tantum mysteria Scripturae aperiuntur.
In Pascha velum aufertnr, et altaris omatus ab
omni populo conspicitur, quia in resurrectione om-
nia nuda et aperta erunt, nbi beati Regem glorifle in
decore suo videbunt. Ideo et in passione Christi ve-
lum teropli sdnditur, quia per ejus mortem in nobis
ccBlum et liber septem signaculis clausus aperitur
{Apoc. n). Resurgens quippe velamen abstulit, dum
eis sensum, ut intelligerent Scripturas apemit, et
credentibus coelum patefecit.

Cap. XLYII. — De septem kebdomadis.
Septem hebdomadae sciiicet a Quinquagesima
usque ad Pacha abstinentise ideo ascribunlur, quia G
septem modis peccata remittuntur. Primo per ba-
ptisroum, secundo per martyrium, terlio per elee-
roosynaro, quarto per debili indulgentiam, quinto
per praedicatiomem, sexto per charitatem, septiroo
per poenitentiam.

Gap. XLVm. — De $ex hebdamadii.
Sex autem septimanas ideo jejunamus, quia in
sex setatibus peccamus, et ideo per sex opera fivan-
gelii nunc satisfacere festinamus. Et quia Christi
membra sumus, a nobis ipsis incipere debemus,
scilicet nos panem vitae esurientes cibo charitatis
reficere; justitiam sitientes Scriptune fluentis pota-
re ; sanctitate nudos virtutibus vestire : in vitiis et
errore vagos in hospitium sancte conversationiip
suscipere : morbo iniquitatis iniirmos confessione ^
visitare; carcere malse consuetudinis inclusos poe-
nitentia redimere : deiode hsec etiam corporaliter
primis impendere.

Cap. XLIX. — De Quadrageiima.
Annus quatuor temporibus, scilicet ver$^ oestate,
autumnOf hieme volvitur^ et per trccentos quinqua-
ginta sex dies completur. Sicut ergo ab aliis rebus,
ita a diebus decimas damus, dom quadraginta dies
jejunamus, ut quidquid quatuor temporibus conlra
decem praecepta Dei egimus, bis quatuor denis die-
bus corrigamus. Est et aliud : homo subsistit ex
quatuor elementis. Lex autem in decem prseceplis,

(ISt6) Bstque ita in eonciliis definitum.

LIB. m.

65S

qoia ergo quatuor qnalitatibus Dei preecepta praeter-
ivimus, per quater denos dies abstinendo Dominum
placamus.

Quatuor dies ante Qnadragesimam vidientor pro
Dominicis diebus instituti, sed non est ita. Per qua-
tuor enim dies, quatuor Bvangelia, per quadraginta
sequentes, decem prsecepta intelliguotur, quia ex
Evaogelio et ex lege est assumpta auctoritas Qua-
dragesimae ; ideo quatuor et quadraginta dies dicati
sunt abstinentise. Sed quaeritur cui Dominicae dies
ad Quadragesimam pertineant, et cur non jejunen-
tor, quod non sine magoa ratione fieri a nullo sa-
pientium (126) dubitatur.

Cap. L. — De sex Dominicit Quadragesimo!.

Totum tempus hoyus vitae ab initio usque in finem
per Quadragesimam intelligitur, quia est tempus
afflictionis, sicut Pascbae tempus significat futurum
tempus gratulationis. Sed hebdomadae sunt sex aeta-
tes mundi.

De prima Dominica < Invocavit me. »

Prima Dominica est tempus primae aetatis, qoando
homines erant in paradiso in gaudio.

De seeunda Dominica Quadrages. « Reminiseere, •
Secunda Dominice tempos secundae aetatis, qnan-
do erant in arce gaudentes de sua liberatione.

De tertia Dominica Quadrag. « Oculi.^
Tertia Dominica tempus secundae setatis, quando

sub Joseph exsultabant de sua salvatione, aliis per-

euntibus fame.

De quarta Dominiea Quadrag.* Lmtare^ Jerusalem.»
Quarta Dominica est tempus quartae aetatis, qoan-

do sub Salomone maxima pace fruebantur.

De quinta Dominica, PassUmis. « Judica me. »

Quinta Dominica est tempus quintae aetatis,
quando de Babylonia liberati reversi sunt Hieru-
salem.

De sexta Dominica, Palmarum.

Sexta Dominica fuit tempus sextae aetatis a resur-
rectiooe Domini usqoe ad ascensionem ejos, quando
de praesenlia sponsi gaodebant. Est et aliud Quadra-
gesimale tempus, id est vita ciyusqne horoinis, quae
bic afficitur moerore tribulationis. Sex hebdomadae
sunt aetates hominis, id est infantia, puerUia, adole-
scentiajuventus, senectus decrepita. Quadragesi-
mus dies est Yetus et Novum TesUmentum. Per
quatuor enim aecipiuntur quatuor Evangelia , per
decem vero, decem praecepta intelliguntur ; quater
autem decem sunt quadraginta. Sex Dominicae snnt,
sex praecipua opera Evangelii, id est {Matth. xxv),
Esurivi et cibaslis me. Sitivi, et dedistis mihi potum :
Nudus et vestistis me : Infirmus, et visitastis. Jn
carcere, et redemistis.

Cap. LI. -^Dominica quinta a Septuagesima.

Dominica quinta a Septuagesima quintam aetatem
insinuat, qua populus de captivitate remeabat. Ideo
bac Dominica responsorium : Pater , peccavi {Luc^
XV), cantatur, et Evangelium in Sabbato de prodigo
filio recitatur, qoia sicui ipae ad patrem, ita popu-

m

HONORII AUGUOTODUN. 0N>. PARS III. — LITURGICA.

66»

his id pAtiMism tHM r«verl6lMklttP. ^m etfam Doni-r A mterrogat sl dkbok> i^BUBthiBt, ut per heBe abre-

Biea ■«•itD^ QnftdMgesini» dicitar, quia geDtilia
populus per doctrinam legis, et Evangelii, et Gkri-;
stkiDas po|wlus pcdniteBS per fideas, et opemtioitein
vel per duo preeepta oharitatis ad DomiDiiBi Patrem,
iit predtgiM reverUtur.

Cap. LII. — 3e media Qmdragesima^ Dominlca
€ Lastare, »

Bfedja Qua(hragesima illud tepnpus innui(^ quo
Cyrus populum abire permisil. Haec enim sentiipa
Domimca a Scptuagesima cpgnoscitur, auia pos\
sepluaginta annos populus a c^ptivitate ed Hieru-
salem revertitur. Unde et congrue officium de Hieru-
salem illa 4le oaDtalor. NocturDale vero offlcium de
tiber^iiODe ejusdem pepuli ^e i^pta agit, et «o-
§Uw» liberaiioDem de&ign^t, qua septio^ $e^te de &
lioa m^nda Uberabmur. Sex quoque suot piumti
^Uktes» §Mibus bic bo«(ii|ies viyuDli septiixif^ qiut
mortui io sepulcris requiescent.

Oap. Lllf . — Ih seruitnio.
Qued hae septhfoaDa serutlnium agttur, hflee cau-
sa videtur. In captivitate positi semen suem genli-
but nUMmHHt, reversi vf^rf» i^iHstQs sAemlote^
tMMMenviU y wIq SsdriiS et propbe^^ ^ligen(er ge-
nealojiM mrut«ti fiuDl, et Mw» e g^DUiibus. ^
cerdotea a f udaeis segregaverunt, Hi^ e| nos hac
hebdomada credentes ab incredulis segregamus, et
eos no^trae retigioni assignarous. S^rutinium a scru-
tando, id est ab inquirendo, vei discutiendo dicitur,
quia fides baptizandorum inquiritur, vel discutitur,

€miif&kmnmu$^ audiens vel tnstniet«s dieitur, qui
DDte baptismiim idem et GkristiaDaiD religiopem
audit, qum eum saoerdoa iDstruitf cpialiter post ba-
pUsme \\\m pps^iu Qo^et^nt^ diftamur bapUsmi
i»U«lea pftrvuli, Y?l wyti, yel s^vdi, vel fomi per
p^UtipQem fideliiim cate^bimtur, baptis^nlur, et
per fidem illorum salvantur. Catechizalio dici^r in-
structio, cu^grcisfilio vero ^ur^tiq.

Ga» LIV. — Be guark^ feria.
Pi^pter tres oausas fit serutipium io quaria feria :
primo, quia quarta feria oum sole et luna stelle
ereatfls io ecele ponuDtur, ita et hao feria quarta (i-
delea Ghristo soli et Bcolesin luD» additi, et stellas
ocsle asoribuDtur ; septtodo, quia qoarta etate tem-
phii» DonUni ndiiicalur, ita et nuoe quarta feria io

;c

suDiiationem dominhim Ghrrsti subeant. OmHlB
quippe bomo, quia in onginall peceato DascitDr,
diaholi dommio jore ascribitur. Gujus jus fideles
eflbgiunt, dom Christi jugo se subdunt.
Cap. LVII. — Be aperibus.

Operibus quoque diaboli renuntiant, quae quae-
dam spirilus, quaedam caro ejus rastinctu perpe-
trant. Spiritus, u( est superbia, inanis gioria, tra,
et talm, caro^ ut est lomicatio, ebrietas, et his si-
milia.

Oap. LVIII. — De pompis.

Poinpis eliam diaboli renuntiant, quae ^uqt spe-
Clact|la, ludi, chroreae, ornaius vestiun^,vel aliarum
rerum, et quaeau^ supertlua.

Cap. UX. — De fide.

P^ip4e 4e fi4e Patris ^t filii et Spirilus sancti
iQlerrggantur, sine qua nemo Deo placere (egimr,
posi hftflc ponfessignem d!i«^bptu§ ej^swfR^f qc, ut Spi-r
rilu §aQQ|9 l^abitacqluqi iu eis coQdat^r.
Ga?, L^X. — (J^ cryf^e.

TivAe fffODtibtts eoruH^ er^f e i^^pmsa qu^ sir
giilo daemo^it^u^ obsigpc^tur, e^ dom^s Pei eoatr^
hoftes nAunilur. Ideo ^utem aon alip ligRO, qu^m
sigDo pvMCi^ cp(^tri| 4iabQ)qiD utimur, ^uia per (loc
sig^um se viplttei oomrfn^iaeeq^ nopx efTugcttur.
Grux aulem ideo fronti, ubi s^de^ est verecqndiapt,
imprimitur, quia Cbristum crucifixum se noo eni-
bescere eonfitentur.

Cap. LXI. — De sale.

Tunc per orationes in unilatem Bcciesise recipiun-
tur. Per saiis gustum doctrinae, et sapientiae condiun-
tur. Deinde exorcizatur diabolus, ut recedat a sitii
contradicentibus . Seorsum autem masculi, seorsum
feminse, exorcizantur, quia convenit, ut minus in-
telligentes historia, magis intelligentes seorsum ai-
legoria ii|)bu9n(ur^ Vode et Erga maledUiea, ter re-
peritur, quia per fi^em Tn^itati^ diabolp resisti
inaQ(escitur.

Cap. PCU, — De symbolQ.

Gum vero symboluiq et Dominicam oratiooam su-
per capita eorum dioit, quasi templuin Oei cooira
daemones munit.

Gap. LXllI. — De saliva.

Quod eum saliva aures et nares tanguot, hoe st-

haptisaodis templum Deo ppseparatar ; tertio, quia gnificati «* doctrioa, quas de ore ejus fluens per au

qnarla feria Gkristns pro Uoclesia a iuda Judoois est
pi^tus, ita ipsi quarta f<isria assigDaolur surgere
in Glipisti eoi^us.

Cap. LV. — Dtf infaniibus.
Primo infantes ad januam ecclesia? deferuntur, et
masculis a dextrls, feminis a sini9tris statutis. Ab
acolytho nomina scribuntur eorum, quia per tidem,
quai est janua qua io Soalesiam inlralur, ^t cujus-
que &ieli3 nomen in coelo nominatur. Et viriliter
Agente» $ dexlris pei ia judiciQ statuenlur, effemi-
oete ftUt^ viveAtes a sipistris ponentiir.

Ck9. IWl. ^Ds f0smnMUnfi.
9iittde ex^teiat», eqfis ilMi pM^ oi&imm esl,

res ejus intraverat, suaviter etiam redoieat, quam
diu spiritum naribus trabat.

Cap. LXIV. — De lumine.
Post haso ab scolytho, qui esi accensor luminum
eateobumeni iliumin^atur, i|t tenehra peecalorum
et p»6ilas erroris expuls^ iumine intelhgeotifli iilu-
strantur. Deinde Evangelium a diacooo super eas
iegitur, quia Evaogelica doctrina eis propoaitur.

Cap. LXV. — De introductione.

Post hoc ab ostiario ordinatim introducunlur,

quia completo liivangelio ab ostiario Spiritu s^ncto

per ostium Christum in aulam coeli introducuntur.

Hoc scrutimum septies ante Paaeba agitur, quia

661

GS&IMA ANIMiE. — LIB. IH.

%H

hoc rite per septem doM Spiritus saneti peH!citnr. A nem Ghrisll afiratts , qoia hoe tempere populam

Caf. LXVI. — De $iatume,
Postquara introducii foerint catechnmeni, sunt
maseoli in Aastro, femintt in Aquilone statuendi,
qoia videlicet fortiores contra aestum tempestatum
sunt ponendi, infirmiores sub magisterio erudiendi,
deinde quatuor lectiones leguntar, quibus ad quatuor
Evangeliorum praecepta imbuunlur. Unde mox qua-
tuor initia Evangelii recitantur, qqibus a quatuor
parlibus mundi ad cceli palatia evocaotur* Tunc
duo infanles, unus e masculis^ alter e feminis, ab
acolythis in sanctuarium deferuntur^ quia de uiro-
que sexu, vel de utroque populo ad fidem evaoge-
licam convertuntur.

Oap. LXYII. — De <• Credo in unutn Deum. »

l>ei ab ifigyptiis afflieftaiii agBam in iigaiflaitione
Ghristi pro eis immoiatam et FharaoBem m plagii
oostritam novintts.

Cap. LXXI. — De Sabbato ante diem Pc^lmarum.
Sabbatum hcgus septimans ab officio vacat, quia
apostolicus hac die mandatum celebrat, cum ii^
coena Domini ob magaitudinem ofilcii hoc agere
nequeat. Haec vero dies ideo noo officiatur, ut £c-
clesia caput suurp in hoc ministerio imitetur. Hac
quippe die Jesus in Bethaniam venit, in domo Si*
mQDis recubuit, et Martha ministravit. Maria un*-
guento domurp replevit. Simon dicitur obediens. In
domo Simonis Jesus recubuit, dum iQ Ecclesia sibi
obediente requiescit. Huic cum Martba nunistm-

Credo in unum Deum super maseolos Gnece, su- ^ mus, dum exemplo summi pontiflcis membris ejus,

per feminas Latine decantatur, qaia per duas has
omnis lingua denotatur. Graeci quippe omnes gentes
philosophia prsecellebant ; Romani autem omnibus
gentibus imperabSAt. Per Gr&ecam ergo Uogoam
sapientes, per Latinam accipiuntur principes, Graece
itaqoe et Latine fides canitur, quia omnis lingua
Domino confitebitur. His rite peractis de Ecclesia
exeunt, quia mysteriis Christi interesse , nec inler
filios Dei compulari poterunt, qui adhuc in Chrislo
regnante non sunt.

Cap. LXVIII. — - De duabus lectionibus.
Duae lectiones ad missam leguntur, quibus cathe*
chumeni ad doctrinam ulriusque restamcnti, vel
ad operationem geminse diiectionis instruuntur.
Dnae enim lectiones conveniunl baptizandis, et jam
baptizatis, ut videlicet baptizandi ad vineae Domini
culturam quontocius currant. Baptizati autem in-
cceptom opus expleant, quatenus cum cffico nato
aeternum lumen recipisnt. Semel tamen Flectamus
genua dicitur, ut in unitatem fldei congregentur.

Cap. IXIX. — De Sabbato.
lo Sabbato duse nihilominus lectionos propte?
eamdem causam leguntur. et ut in requiem , qood
sabbatum dicitur, festinare conentur, quia et in hoo
Sabl)ato scrutinium agitur.

Cap. LXX. — De Passione Domini.
A Dominica Passionis Domini usque in Pascha
Gloria Patri in cantu inlermittitur, quia Filius, qui

scilipet pauperibus vel fratribus, servirous. Cum
Maria damum odore unguenti replemus, quando
studio Yirtutum Goclesiam replere studemos.

Gap. LXXH. — Domhsiea in di§ Patmarum.

Dominica pahnarum ideo dicitor, quia hac dia
tarbs Domino eom palmis obriaverunt, et eum
triumphantem laudibus exceperunt. Signiflcat au-
tem quod nos per abstinentiam vitia jam vicimus,
et nunc cuni palma victorise Christum ad nos ve-
nientem excipimus. Cum processionem hac die fa-
cimus, quasi Christo cum pueris obviam imus. Pas-
sio vero ideo hac dte legitur quia agnus paschaliB
pro nobis immolandus hac die includebatur. Hao
die filii Israel Jordanem siccis pedibus transierunt,
et cum triumpho terram repromissionis intraverunt.
Haec septimana ideo major appeilator, quia ob
maxima oificia insignis babetor. £[aeo eliam hebdo-
mfiitL indulgentia^ dicitur, quia io ea poenitentes
absolvuntur.

Cap. LXX1|I. — De feria secunda ei iertia.

Peria secunda et tertia, duae lectiones legiintur,
ut in Nativitate Domini ad n^issam , quia passio
Christi a lege et prophetis prsenuntiatur.

Cap, hHXlY. — De feria guaria,

Faria quarta Christus pro doobas popuiis IrtAi-

tur. Ideo hac die duae lectiones leguntur ; ad HtranH

que flectamus genua dicitur, quia ab utroque populo

Christus adoratur, in cujus nomine coBlestia et ter-

est tertia persona , passionibus dehonestatos pro ^ restria genua flectere diountur. Traetus Ideo habet

nobis eommemoratur. In Pascha autem cantatar,
cum Chrislus per resurrectionem glorificatur. In
boc tempore Jeremias propheta legilur, qui maxime
Christi passionem et proedixisse, et in seipso expres-
sisse cognoscitur. Ideo autem per duas hebdomadas
passionem Christi celebramus, quia pro duobus et
a duobos populis passum praedicamus. Per duas
enim septimanas Velus et Novum Testamentom si-
gDifican*us, quia vetus eum passurum, novum eum
jam passum nuntiare non ignoramus. Duo quoque
tempora, unum ante legem, aliud sub lege deno-
tantur, quibus Christus a patriarchis flguris, a pro-
pheiis Seripturis passurus praenuntiabatur. Ideo
vero hoc teropore cum jejouiorum afilietione passio-

quinqoe versus, quia quinque volnera habult Chri-
stos. Hac die velum deponitor, quia in passione
Christi velom seindilor, et humicHia intcr Deum et
homines soWilur.

Cap. LXXV. — De feria quinta.
Feria quinta ex quatuer eausis oelabris habelar.
Hae dte eriminosi ab Ecciesia ejeoU reeipiQBlur ;
hac die ohrisma el oleum eenfieiaatur; hae 4ie Do*
minus mandatum fecit; hac die, cum disdpuHa ei^
nans, corpus suum tradidit. Ha^ dies indulgentiae
appellatur, quia hodie poenitentibus a pastoribus
£cc)esiae induigentia datur, et criminosi, peracta
peenitentia, hodiein Ecclesiam introducuntur.

663 HONORII AUGUSTODUN. OPP

Cap. LXXVI et LXXVII. — De pamitentilms. A
Quod aatem Ecclesia criminosos de Ecclesia se~
elttdit, formam a Domino accepit , qoi Adam pec-
cantem mox de paradiso ejecit, poenitentise subegit,
mide et adhuc pcenitentibus septem anni pro salis-
factione dantur, quia humanum genus septem mil-
libtts annonim in hoc exsilio damnatur. Adam longo
tempore poenitentiam in exsilio egit, deinde ad in-
femalem carcerem descendit^ usque dum Christus
verus Pontifex eum sua passione absolvit, et eum
paradiso restituit. Quod poenitentes per ecclesias
vagantur, per hoc Qain imitanlur , qui , postquam
fratrem occidit, vagus et profugus in terra fuit
(Gen. iii). Quod in laneis vestibus vel cilicio po&ni-
tentia agitur, de Job accipitur, qui poenitentiam in
favilla et cinere egit, et se sacco operuit {Job, xvi, B
xxx^ xLii). Similiter Ninivitse se in cinere prostra-
verunty et se ciliciis operuerunt {Joan, iii). Quod
comam et barbam nutriant, de Joseph vel David ac-
ceperunt. Quod terrse prosternuntur, designat quod
pecoatores cnm hsBdis a slnistris in jadicio in infer-
num traduntur. Baculus peregrinationem designat,
quia se a regno Dei alienant. Designat etiam corre-
ptionem, per quam reditur ad Ecclesiie communio-
nem. Hodie per episcopum in ecclesia introducun-
tur, quia latro poenitens per Ghristum in paradisam
introducitur. Quod recepti crines tondunt, vestibus
mundis se induunt, designat quod multitudinem
peccatorum deposuerunt, et vestes virtutum jam in-
duerunt. De Joseph antem est hoc acceptum, quod
de carcer^ subiatus tonsus est, et baineatus et ve- q
stibus jucunditatis decoratus.

Ciip. LXXVni. — De excommunicatU ,

Quod Ecclesia peccautes de Ecclesia ejicit, poeni-
tentes recipit, superbos autem et rebelles excommu-
nicat, et non poenitentes indignos sepultura indicat,
iterum a Domino formam accepit , qui peccantem
hominem de paradiso expulit, sed poenitenli coBlum
aperuit, diabolum vero superbientem et rebellem
excommunicavit, et de coelo, atque coelesti Ecclesia
segregavit, et quia poenitentia non flectitur, nun-
quam recipitur. Igitur poenitentes per gratiam saU
vantur, excommunicati superbientes diabolo incor-
porantur.

Cap. LXXIX. -— De pamitentibus.
Quod poenitentes feria quinta reeipiuntur, haec
causa videtur. Feria quinta Deus pisces et aves de
mari creavit, et pisces in iluctibus, reliquas aves
in aera sustulit ; per pisces avari, curiosi, amato-
res mundi intelliguntur ; per volucres coelestia desi-
derantes accipiunlur. Illi ergo ut pisces in imis re-
linquuntur, isti ut volucres ad coelestia sumuntur
in fine quintse aetatis Joannes quoque Baptista ve-
nit, poenitentiam docuit, peccatores regnum cce-
lomm per vim rapere docuit. Ideo Feria quinta
haec Ecclesia agit.

Cap. LXXX. — De chrismate.
Hodie etiam chrisma, quod unctio dicitur, conse-
cratur, per quod fideles a Christo Christiani, id est»

PARS IH. — LITURGICA.

664

uncti denominantur, et cohseredes regni ejus assi-
gnantur. Hoc ex lege exordium sumpsit, qua Domi-
nu8 M oysi hoc ex purissimo oleo et balsamo compo-
nere praecepit. Hoc quoque arca testamenti et taber-
naculum dedicabantur, et Aaron summus aacerdos
vel rex consecrabantur.

Cap. LXXXI. — De oleo $ancto,

Aliud unguentum secundum legem fiebat, quod
sanctum dicebatur, quo reges tantum et sacerdotes
ungebantur, pro quo hodie oleam sanctum conse-
cratur. £t quia Christus rex et sacerdos in mundum
venit, et fideles sua membra esse voluit, ideo hoc
oleo tantum reges et sacerdotes ungimur, chrismate
in templo Deo dedicamur, et hoc in frontibus, i^-
gno ejus assignamur. Balsamum beoe redolet, oleom
vero lucet. His nos uncti debemus fide redolerc,
bonis actibus lucere. Et quia membra regis et sacer-
dotis Christi sumus, debemut mores nostros regere,
et nos ipsos Deo sacrificare.

Cap. LXXXII. — De oleo infirmorum.

Oleum infirmorum hodie eliam benedicitur quod
ex Evangelio accipitur, Dominus quippe apostolos
oleo infirmos ungere docuit, et Jacobus apostolus
hoc fieri scripto praecepit {Jac. v). Ideo autem non
ex alio liquore nisi ex oleo islSR unctiones confi-
ciuntur, quia oleum misericordia dicitar, et Chri-
stus exprimitur, cujus misericordia nos salvavit,
qui iofirmitates nostras ipse portavit. Ideo chrisma
in loco, ubi pax datur, conficitur, quia per christum
cuncta in coelis et in terris pacificantur.

Cap. LXXXIII. — De ampulla.
Dum ampulia cum oleo chrismali ad altare de*
fertur, ayndone alba cooperitur, lumen ante porta-
tur, duo presbyteri, unos cum incenso, aller cum
cruce diacoqo in medio cum libro Evangelii deam-
bulante praeeunt, super qaos alii pallium ferunt,
duo eos cum cantu dedncunt : per hoc progressio-
nem popuU Dei imitantur, qui in fignra Christi et
Bcdesiae per desertum gradiebantur. Qui Inmem
portat exprimit angelum qui colamnam igcis ante
populum ferebat. Presbyter cum incenso est Aaron
cum sacerdotali thuribulo. Diaconus cum Bvangelio
est Moyses cum legis libro. Presbyter cum cruce
est Jesus, qui et Josue cum scripto. Sindon manda
est arca. Chrismatis ampulia est urna cum manna.
Quod super eos porlatur pallium est tabemaculam
vel nubis obumbraculum. Hoc totum umbra fuit, et
veritatem prsenotuit. Qui lumen ante portat, Joan-
nes Baptista, qui lucema lucens et ardens aute
Christum erat. Diaconus, qui inter duos incedit,
est Christus, qui in medio Moysis et Eiiae apparuit.
Pallium, quod eos operit, est nubes lucida, qua il-
los obumbravit. Oleum chrismatis in ampulla est
divinitas in came humana. Sindon munda conver-
satio sancta. AmpuIIa cooperta est antequam ad al-
tare feratur, oblata ad aram discooperitur, quia
Cbristus anie passionem suam in carne laluit ; in
ara crucis infirmitas carnis ejus quasi nuda patuit,
post mortero ejus divinitas manifesta claruit. Deind

665 GEMMA. ANlMiE

ampalla pariim cooperitur, partim denudatur, et A
salutatur, quia nudum Ghristi latas a Thoma pal-
patur, majeslas latens adoratur. Deinde ampuUa
tota cooperitur, ne amplius videalur, et tamen
cooperta salutatur.quiaGhristusin gloriaassumitur,
et tamen non visus ab oxnni populo veneratur.

Cap. LXXXIV. — De Cama ChrisH.
Haec dies et Casna Domini vocatur, quia hodie
Dominus cum discipalis suis coeaasse traditur,
quando legalem agnum ipse verus Dei Agnus com-
edit; etsiciinem legi imposuit. Corpus suum tradi-
dit, et sic novam legem inchoavit, nosque per hoc
sibi incorporavit. Hoc autem ideo fecisse creditur,
quia hodie agnus a fiiiis Israel in Mf^io ad vespe-
mm immolatus legitur. Hodie quoque pedes disci- -^
pulorom lavit, designans quod nos, qui ultima
membra sua sumus, a sordibus peccatonim abluit.
Quod autem nos exemplo ejus mandatum hodie fa-
cimus, nos membra ipsius esse, et in charitate de-
bere vivere, ad memoriam reducimus.

Cap. LXXXY. — Quod* Gloriainex€elsis»eanta'
iur ad chriima.
Hodie Ghria in exceliis ad chrisma cantatur,
quia angelicus chorus de reconciliatione poeniten-
tium et unctione credentium lae!atur. Ad tertium
Agnus Dei noa Donanobis pacem^ stdMiserereno^
biSf cantatur, et pax non datur, quia Judas osculo
pacis illum tradidit qui vera pax nostra fuit. Yestes
solemnes, id est, dalmatica et subtile hodie portan-
tur, quia poenitentes ad missas sanctitatis vestes re- q
parantur, et chrisma atque oleum baptizandis,
quasi coelestes vestes hodie prseparantur.

CkP. LXXXVI. — Denudatione altarium.
Hodie altare denudatur, et in die tertia velatur.
Altare est Christus, vestimenta sunt apostoli. Rt
quia ilii hodie, relicto Christo, fugerunt, quasi altare
nudum reliquerunt.

Cap. LXXXVII. Deluminumexstinetioneetnumero
eorum.
His tribus diebus sepulturam Domini celebramus.
Tres autem dies et noctes septuaginta duabus horis
computamus. Et ideo totidem lumina exstinguimus,
qoia lumen verum his diebus exstinctum lugemus ;
et sepluaginta duorum discipalorum tristitiam ex- ^
primimuB, quam de aetemi diei, et solis justitiae oc-
casu haboemnt, cujushorffifudrunt :tribushoris, sci-
licet ab hora sextausqaeadnonam, fuerant tenebrae,
quAodo Christus pependit in crace. Has tres horastri-
bus noctibus repnesentamus, quas luminum exstin-
ctione obscuramas; Per diem, quia sole iliustratur,
Ghristus ; per noctem, quaea lunailluminatur, prsesens
Bcclesia ; per duodecim horas diei vel noctis, duode-
cim aposloli accipiuntur, qui et Christo diei, et
nocti Ecclesiffi obsequuntur. Quia ergo diei et no-
elis vigioti quatuor horae computantur, et quia iu
festivis noctibas viginii quatuor, Glo7*ia Patri can-
tantur, idvo viginli quatuor lumina in his noetibus
iiluminantur, quse per singula cantica exstinguimas,
quia, more apostoloram, pro occasu veri Solis mce-

— LIB. HL 666

stilia decidimus. Quia enim cecidil corona capitis
nostri, vertitur in luctum chorus nostri : primo
quippe canitur, C/o/ia PaO'l,adversum Deus,inad-
jutorium : secundo ad psalmum Venite ; Tertio ad
hymnum : nonies ad psalmum : ter ad responsoria
et gloria sonat in Te Deum laudamus. Et iterum in
versu, Deus, in adjutorium. Deinde quinquies in
psalmis : et iterum in hymno, et ad Benedictus, quse
consideratse fiunt viginti quatuor horse, pro hoc
cantu laE^titiae deflcmus exstinctum Solem justitiae.

Cap. LXXXyill. -^Quareintntatoriumnoncantetur.

Inmtatorium non cantatur, ut conventus mali-
gnantium devilandus admoneatur, quia Judaei ad-
versus Christum in unum convenerant, et consilium
superDominum gloriflefecerunt./ufte, Domnetbene-
dicere, et Tu autem, Domine, ideonondicitur,ctbe-
nedictio non datur, quia pastor noster recessit, qui
benedictionem dedit. Arietes quoque gregisDeia
lupis dispersi sunt, qui pastores Ecclesiie futuri fue-
rant. Per JubSy Domne enim inleUiguntur adprsedi-
cationem euntes ; per rttatf<m,Domtne,depraedi-
calione redeuntes. Et quia his diebus necaChristo
ad prsedicationem mittebaotur, nec ad eum reverte-
bantur, ideo neutram dicitur : lectiones vero noa
legendosed laroentando recitantur, quia sicut rex
Josias et Jeremia, sic Christus rex noster occisus
ab Ecclesia deploratur. Campanse non sonant, per
quas prsedicatores designantur, quia his diebus non
solum lacuerunt, sed et verilatem negaverant. Si-
gnum per sonum tabulse datur, per quod terror ac-
cipitur, quia magnas timor discipulis a Judseis in-
cutiebatur. Sonitus ad Benedictus est signum Judse,
quo Dominum tradidit, dicens : Ave, Rabbi {Matth.
xxvi). GisjkgofKyrieeleyson canentium est tumultus
Jesum comprehendentium. Quod sequitur sub si-
lentio in tenebris, designat, quod discipuli trepida-
verant in occaltis.

Cap. LXXXK. — De Parasceve.

Parasceve GrsBce, prasparatio Latine dicitur. Ju-
dsi quippe, qui inter Grscos dispersierant^hacclie
praeparabant, qu» in Sabbato necessaria fuerant,
ideo omnem feriam sextam Greeci parasceve nomi-
nabant. Inhac ergo die occurrit solemnis dies Pa-
schae Judseorum quo solebant immolare agnum, Hiic
eadem die Christum Dei Patris agnum occiderant,
et hac hostia Paschale festum celebraverant. Hac
etiam die de iEgypto educti sunt, et hac eadem die
de inferao redempti sunt. Sexta namque die Deus
hominem condidit, sexta selate, sextaferia. sexta
hora eum redemit. Ideo hac die missa more solito
non celebratur, quia Christus verus sacerdos hoslia
hodie pro Ecclesia immolatur. Officium bodie a le-
cti(»ne iochoatur, quia olim omnis missa a lectione
incipiebatur. Hoc autem ideohodie observatur^ quia
pashio Christi, quam missa designat, hodie comme-
moratur. Titulus, qui eat lectioais caput, ideo noa
pronuntiatur, quia caput Ecclesise hodie amputa-
tur. Duae lectiooes legunlur, quia Cbrislus pro duo-
bus populis moritur. Quod a lege et prohetis pr»-

667

JIONORII ADGUSTODUN. OPP. PARS IIL — LITDRGICA.

668

dicitur, unde et uoa lectio a lege, aiia a propbetia A
legitur.

Cap. XC. — De tractu « Damine, audim, » etquare
quatuor tantum versus habeat.
Traclus, Domine, audivl, qualuor versibus insi-
gnitur, quia quatuor eleinenta Christi passione pur-
gantur, et quatuor cornibus crucis quatuor partes
mundi salvantur. Qui ideo inter coclum et terram
suspenditur, quia per ejus passionem coelum et
terra conjungitur, et totus mundus ejus sanguine
templum Deo dedicatur.

Cap. XCI. — De Traclu c Eripe me, Domine. »
Tractus Eripe me proprie Christi passionis eerta-
men exprimit, ubi Ohumbra caput meum in diebelli
dicit, proquo olim : Quthatitat, cantabaturpropler g
verdum. Superaspidem et basiliscum ambulaHs, et
conculcabis leonem et draconem (PsaL xc). Quia
diabolus, qui eum post jejuDium ut draco tentavit,
hodie eum ut leo manifeste invasit.

Cap. XCIL -^ De passione domini.
Post passionem Christi erucifixus oculis nostris
reprsesentatur, quem Ecclesia imitari adhortatnr.
Infra passionem pannus di^scinditur, quia a militibus
vestimenta Christi dividebantur.

Cap. XCIII. — De veste Domini.

Yestis autem inconsulilis non scinditur, sed sora
super eam mittitur. Hoc significabat, quod baeretici
et scbismalici Ecclesiam haeresibus scindere nite-
bantur, sed unitas catbolic» fidei scissuram noo ^
patiebatur. ^

Cap. XCIV. — De igne.

In Romana Ecclesia hora sexta ignis exstinguitur,
et nona reaccenditur : quia aol hora sexta lumen
sQum mundo abscondit, quod hora nona reddidit
Cap. XCV. — Deorationibusproomnibusordinibus.

Perlecta passione oraliones pro omnibus ordini*
bus dicuntur, quia Christus pro omnibus gradibus
et populis crucifigilur. Dominus vobiscum, quod
est ofiicium sacerdotis, reticetur, quia sacerdos
Doster hodie occiditur. Ad singulas orationes genua
flectimus, quia omnes nationes Christo geoua cur-
vare demoostramus. Pro JudsBis ideo non fleclimus,
quia eos irrisorie genua hodie Domino flexisse si-
gnificamus, quod fidelibus devitandum insinuamus.
Deinde crux ad salutandum producitur et tribus D
modis caoitur, quia, dum Christus crucifigitur, titu-
lus tribus lioguis Hebraica, Grieca et Latina scribi-
tur ; Popule namque meus pro Hebrsea ; agios,
Grffica ; sanctus Latina cantatur ; quia Hebraea ma-
ter omnium linguarum, Graeca doclrix omnium lin-
guaruro, Lalina imperatrix omnium linguarum prae-
dicatur, elabhis omnibusChrisli passio collaudatur.

Cap. XCVI. — De cruce Domini.
Deinde crux denudatur, et salutatur, quia sicut
Cbristus tunc in cruce ab ineredulis deludebatur,
ita nunc a fidelibus huroiliter adoratur. Et nulius
sapiens crucem, sed Christum crucifixum adorat,
crucem tamen venerando salutat. Super corpus Do-
mini tres arlieuli, seilioet Oremus, prmcepHs salu-

taribus.Paternoster.Liberatios,quwswnuSt Domine ,
diountur, qoia Christus tribus diebus sepuUus oc-
eultatur, et ^li inodo olim missa ab apostolis cele-
brahatur.

Cap. XCVIL — De dualm noetibus.
Duas noctes et uoum diem fuit Cbristos s^oltos.
Duse noctes si;;nificant nostras duas mortes, scilicet
animse et corporis. Dics vero significat suam mor-
tem, quae fuit lux nostrarum mortium, haec se no-
stris mortibus ut dies noctibus interposuit, et am-
bas expugnans repulit.

Cap.XCVUI. — Dequadragiuta horis.
Quadraginla horas fuit mortuos, ol qoatuor par-
tes muodi tn Decalogo legis mortuas vivificaret.
Ideo his aoctibos tres noclurni eum novem Leclio-
nibus, et responsoriis canontur, quia tria genera
hominum ante Ugem et sub tege, sub ejus tempore
morientium, ab ipso redempta novem ondinihus aii*
gelorum conjunguntur.

Cap. XCIX. — DeSabbatosancto.
Sabbatum dicitur requies^ ideo istud Sabbatum
sanctum dicitur, quia sicul Deus septima die ab
Oftmi tempore, ita Christus Sabbato post laborcm
passionis in sepulcro requievisse legitur.

Cap. C. — De novo igne.
Hodie totus ignis exstinguitur, et novus de cry-
stallo vel silice reaccenditur, quia in morte Christi
tola legis observantia sopitur, et lux novse legis in
resurreciione Christi aperitur. Novusignis est nova
Christi doctrina. Crystallus perspicua, est Christ
caro in resurrectioneperlucida. Ignisdecrystallovel
silice excussus, estspiritujdeChristo fidelibusfusus.

Cap. CI. — De cereo.

Hodie cereus benedicitur, et de novo acbenedicto
igne ab initio Gonsecrationis accenditur. Cereus ab
initio aceensus, est Christus ab initio conceptionis
Deo plenus. Duo cerei infraconsecrationem, abigne
benedicti cereiiiluminantur^dcsignans quodprophe-
ta; et apostoli a spirilu Christi illuminanlur. Ideo
duo, quia doclores Chrisligerainadilectioneardent,
verbo et exemplo lucenl.

Cap. CII. -^ De annis incarnaHonis Domini qui
scribuniur in cerco.

In eereo seribitur annus Domini, quia Christus
est annus acceptabilis Domini : cujus menses duo-
deeim apostoli, dies omnes eleoti, horae baptixati
pueri. Cereus etiam columnam ignis exprimit, qose
populum Dei de iEgyplo exeunte prsecessit; Diaeo-
nus, qui eam consecrat, est angelus, qui eam por-
tabat. Cereus ante neophytos portatnr ad bapti-
smum, quiacolumna ignis ferebatur ante popolom
ad mare Jlubrum, quod praefigurabat baptismum,
sicut scriptum est, Omnes baptizati sunt in nube et
mari{ICor. x). Cereum benedici Zosimus papa
conslitoit, sed Ambrosius episcopus benedictionem
composuit. [Uem Prudentius et Ennodios Ticinensis
cpisc.] Cereus in octava Paschae populo cistri-
buitur, quia Christus in resurrectione ultima fideli-
bus in prsemio tribuetur.

669

GBMMA ANIMJC. — LIB. ITI.

670

Cap. CIII. — De Leciionibus. A

In Eocl«8ia gunt duo ordines, sapientes scilioet, et
inslpienies. Per Leetiones, qusB ad Missam in die le-
gnnlur, sapientes instruuntur. Quae in noote ad
matutinas leguntur^ insipientes imbuuntur, unde et
exponuBtur. Ideo bodie Leetiooes tono nocturnali
leguntur. quia oonvenit insipienlibus, videlicet ca-
techumenis adhuc in ignorantia posilis. Titulumad
Leciiones non pronuntiamus, quia neophytos adhuc
i^ frontibus eorum ad regnum Dei non signatos si-
gnamus. Tituli ideo in lectionibus recitantur, ut
auctores ccBlestis doctrinae, et cives supernae Hieru-
salem cqgnoscanlur. Sed quia neophyli illius civi-
tatis cives adhuc ignorant, ideo leclorcs tituli^m
minime pronunliant&

Gap. C(V. — De quatt^r Lectionibus»
Quatuor autem lectiones per quatuor hujus diei
spcranoentf^ leguntur : ^t q^ia q^aluor genera tide-
liuro, sciUcet $implice4% intelligentes, provecti^ sa-
pi^ntesy quAtilpr nQminibqs erudiuqtur; videlicet por
l\isiioriari(k, pef aH^goriam^ per tropologiam, per
<k^(igogen erudiuntur,

CiJ». €V. —' De priwa leeiione»
Prima leetio requiem Christi in sepulcro exprimit,
et nobis aeternam requiem per baplismum reddidit,
et sicut Noe primae aelati per (}iluvium requiem ho-
minibus tribuil. Sicut enim Deus die septima ab
omni opere rdquievit, et Christus Sabbato in sepul-
cro quievit, ita Ecclesia in seplima aetate ab omni
labore ul Christus cessabil.

De secunda Lectione.

Secuq^a lecUo regenerationem Ecclesiae tnsinuat :
quffi tr«9si|um populi per roare Rubrum n^rrat.
De tertia Lectione.

Tertia Christi et Ecclesiie conjunctionem innuit,
quae seplem mulieres yirum unura apprehendisse
dicit. EJccle^ia namque septem donis Spirilus sancti
replela esl, uni viro Christo copulata.
De quaria Lectione.

Quarta coeleste regnum denuntiat, quod Bcclesia
sibi dari a Christo sperat. Dicit enim : Hasc e$t
hxreditas servorum Domini.

Cap.CVI. — - De mensa tabemaculi,

l^ensa in taberp^cqlQ Dei erat quatuor pedibu$
fultf^, per quam designatur sacra Scripturt^, quatqor D
supradictis nominibus (cap. 1Q4) instinicta. Quap
luepaa hodic neophytis proponitur^ dum quatuor le-
ctionei iqstruuntur : primus pes est historia ; sc-
cundus allegoria ; teriius tropologk^ ; quartus anq-
goge» IlistQria est, qua; res gestas narrat ; alle-
goria, quae per rem gestam aliud indicat ; tropologia,
qiiae mores in^truit ; anagoge, quas sensum ad supe-
rjora ducit.

C^P. CVU. — De prima leciione.

Priroa leclio, Inprincipio creavit Deus cetium^Gen.
i), per historiam simplioes erudit, quae primam ho-
minia creationem dicit, unde sacerdos in oratione
poituiat ut in oatechumeois Deus imaginem suam ,
quam primis horainibus creavit, restituat.

De secunda lectione.

Secunda lectio, Factum esi in vigilia matuiina
(Exod. xiv),intelligentesperaIlegoriam imbuit, quae
iEgyptios in mari submersos et Hebraeos salvatos
dicit, designans peccata et daemones submersos, fi-
deles vero in baptismate salvatos, unde et canlus
victoriae, Cantemus Domino, mox sequitur , quia
hoste devicto populus ereptus laelalur. Sacerdos in
oratione precatur ut sicut illi ab JSgyptiis, ita isti a
daemonibus liberentur.

De tertia lecilone,
Tertia lectio, Apprehendeni septem mulieres(lsa.
iv), provectos per tropologiam mores instruit, qui
per Christum eos sapientes intelligentes, consultos
P fore scientes, pios Deum timentes, monet. Sordesfi'
liarumSion lavabit Dominus spiritujudicii, et san-
guinem Jerusalem spiritu comhustionis (Isa. iv),
quia quod leve est lacrymis lavatur, qnod grave
igne durae poenitenti;e exuritur. Ilanc etiam Canti*
cum sequitur, quia bonos mores aeterna laelitia se-
quitur. Sacerdos orat ut post praesentia aeterna bona
percipiant.

De quaria lectione.
Quarta lectio, Hascest hcereditas servorum Dei (Isa.
iv), sapientes per anagogen ad ccelestia contem-
planda dicit, quod coelum servorum Dei haeredita-
tem dicit. Hanc duo cantica sequuntur, quia in illa
haereditate cum corpore et aoima gratulabitur.

Iterum de prima lectione.

In prima lectione audiunt catechumeni quod ad
gaudia paradisi sunt conditi, sed sponte sub peccato
veuundati. Ideo cantns hanc lectionem non sequi-
tur, quia homo de gaudio in luctum traditur.

De secunda lectione.

In secunda leclione docentur quod sicut Deus
populum oliro de servilio Pharaonis per mare Ru-
brum eripuit, ita eos de dominio diaboli per ba-
ptisma eripit. Ideo cantus sequitur, quia gaudium
eia reddilur.

De tertia lectione.

In tertia lectione sacramenta Christi et Ecclesiae
imbuuntur, quia in baptismo per septiformem Spi-
ntum et sordes abluuntur, et sanguinis peccata pur-
gantur.

De quarta leetione.

In quarta lectione haeredilas ca^Ieslis eis repro-
mitlilur, qua^ per canticum, Attende caslum (Deut.
xxxii), roborantur. Sacerdos vero orat ut haec pro-
missio firma fiat. Catechumeni aulem prae gaudio
oantant. Sicui cervus(Psal. xli) resonant, et saoer-
dos postulat ut fonlem vilae sitiant.

De caniico.

Cantica ideo cantantur, quia ipsi futuri sunt in
baptismo de coclu centum quadraginta quatuor mil-
lium, qui cantant canticum novum, quod nemo po-
test dicere, nisi illi qui fontem vilae desiderant (Apoc.
Vll, XIV, xxi).

671

HONORII AUGUSTODUN. OPP. PARS IIL — LITURGICA.

672

Gap. GVIII. — De duodecim Uctionibus secundim A
Ramanos
Secundum Romanam auctoritatem hodie duode-
cim lectiones leguntur, quia baptizandi doctrina
duodecim apostolorum instruuntur, quia nova gra-
tia Spiritus Ghristi sunt illuminati, sicut cerci a
novo igne et benedicto cereo accensi. Quae lecliones
ad sacramenta Christi et Ecclesiae respiciunt, et mu-
steria hujus festi sancti evidenter pandunt.

Prima lectio,

Prima qnippe, Inprincipio (Gen. t), hominemad
imaginem Dei creatum dicit, quam amissam hodie
in baplismo recipit, et requiem Dei post opera sez
dierum narrat, quam Ecclesia post sex setates
sperat.

Secunda lectio. B

Secunda, Noe cum justus esset {^Gen. vi; Eccli,
XLiv), peccatores in diluvio periisse, et jusios in arca
saivatos narrat, peccata in baptismo perire et ani-
mas salvari insinuat.

Tertia lectio.

Tertia, Tentavit Deus Abraham {Gen, xx), Isaac a
patre oblatum, sed arietem pro eo mactatum indicat,
Christum a Patre nobis datum, et corpus suum pro
mundo immolatum denuntiat . Ideoque omnes gen-
tes per eum benedictionem accipiant.

Quarta lectio.
Quarta, Factum est in vigilia matutina (Ezod.
xiv), ^gyptios mari Rubro submersos, Hebraeos )i-
beratos dicit. Post peccatores in baptismo submergi,
filios Dei emergi innuit. Per sacerdotem namque G
Moysen, per baptismum mare Rubrum, per ceream
columuam ignis per catechumenos iEgyptios, per
jam brptizatos Hebrceos significamus, uade et illo-
rum voce mox canticum victorise cantamus.

Quinta lectio.
Quinta, Hax est hasreditas {Isai^ liv, baptismum
pronuntiat, ubi Omnes sitientes, venite ad aquas
</m. Lv), clamat.

Sexta lectio.
Sexta, Audif Israel (Baruck, iu), Christi resurre-
ctionem depromit, ubi dicit : Post heecin terrisvisus
estj et cum hominibtu conversatus est.

Septtma lectio.

Septima, Facta est super me manus Domini

Ezech, xxxvii), nostram resurrectiooem insinuat, ubi
ossa arida revixisse narrat.

Octavo lectio.
Oc\AVdiyApprehendentseptemmulieres{ Isai. iv)
Christi et Ecclesi» copulam et baptismum exprimit,
ubi Dominum sordes /iliarum Sion a^/uere dicit.
Unde Bccle^ia dilecto suo canticum cantat, quam
ipse vineam Sorech fecerat.

Nona lectio.
Nona, DixitDominusadMoysen{Exod. xii),Chri-
stum pro liberatione Ecclesiae occisum prsedicat ,
ubi immolaliooem paschaUs agni commemorat.

Decima lectio.
Decima, Factum estverhum DominiadJonam {Jon .

:d

i). Chrisli passionis et triduamc sepuUurae ac re-
surreetionis mentionem facit, quae Jonam in mare
prsBcipitavit, et a ceto devoratum post tridaum evo*
mitum dicit.

Undecima lectio.
Undecima, Scripsit Moyses, legem Dei renatts pro-
ponit, el in cantico, Attende cofilum (Sup. cap. 407,
lect. 4) supernam viiam promittit.

Duodecima lectio.
Duodecima, Nabuchodonosor rex {Dan. iii), bapti-
sma exprimit, in quo Spiritus sanctus sic peccatum
exstinguit , sicut angelus flammam fomacis ez-
stinxit. Unde catechumeoi cantant : Sicut cervust
{PsaL XLi), cum gaudio resonant, quia fontem vitas
desiderant.

Gap. GIX. Item alius ordo lectionum secundum
Romanos.
Romani hodie vigiuti quatuor lectiones hac de
causa legunt, duas translationes habent : unam
Septuaginta Interpretum, alteram Hieronymi. De
veteri ergo hodie duodecim lectiones Grsece, easdem
denovatranslattone Latine legunt, significantesquod
duodecim propheUe in veteri testamento, daodecim
apostoli in novo Ecclesiam fide et operatione ia-
struunt.

Gap. CX. — De litaniis ante et post baptismum,
Litani» ante baptismum cantantur, quia sancti
pro baptizandis orare insinuantur. Post baptisma
cantantur, quia sanctis baptizati jancti declarantur.
Iris quippe erat in circuitu sedis et maris vitrei. Se-
des est Ecclesia, mare vitreum baptisma, Iris pro-
pitiatlo vel intercessio sanctorum. Iris enim postdi-
luvium hominibus datur, etpropiliatiopostbaptisma
renatis dabitar.

Cap. CXI. — De baptismo.
Raptismus dicitur tinctio : hoc Noe in diluvio,
Moyses in mari Rubro praefiguravit. Hoc Joannea
Baptista primus demonstravit . hoc ipse Dominus
suo ingressu consecravit. Per orationem sacerdos
Deum invocat, per tactum manus aqoam a ligno per
Moysendulcoratam (£xo(f. xv; Judith. v; Eccli.
xxxviii), sed aquam baptismalis per lignum cracia
purgatam demonstrat. Per insuffiationem Spiritus
sancti immissionem, immundi spiritus expulsionem,
denuntiat. Per cerei immersionem sancti Spiritus
adventum, per chrismatis commiationem Christi et
Ecclesiae conjunctionem demonstrat. Sicut in bapti-
smo Domini, ita in nostro adest Trinitas, Pater, ubi
dicitar, per Deum verum ; Filius, ubi dicitur virtus
JesumChristum; Spiritus sanctus, ubi dicitur virtus
Spiritus tui. Vocis muUtio, et Spiritus sancti ad-
ventatio [f. advocatio\f et vitiorum discessio. Tunc
sacerdos catechumenos de abrennntiationeetfideut
prius interrogat, quatenus oris confessio eis ad sa-
lutem fiat. Deinde in pectore et inter scapulas un-
guntur oleo sancto, ut ad fidem et operationem ro-
borentur. Per pectus enim cordis fides, per scapulas
onus operationis notatnr, quia per hiec duo homo
salvatur. Deinde in nomine Trinitatis baptixantur,

673

GEMMA ANiMiE. ~ UB. III.

674

ut imago Dei in eis renovetar. Deus enim in Tri- A
nitate, quod est Pater et FUiu9 ei Spiriius sanctus^
consistit, et anioia tribus viribus, tnemoriaf inlelli-'
gentia^ ei voluntate vivit, per hoc quod in modum
crucis merg^itur, cum Ghristo huic mundo crucifigi-
tur. Quod sub undis tegitur, quasi sub terra sepelitur,
Ter mergitur, quia anima tribus modis, scilicet cogi-
tatione, locutione ei opere moritur, et his tribus mor-
tibus per fidem Trinitafis eripitur. Ter etiam ideo
mergitur, quia omne peccatum tribus modis, scilicet
iuggeitlone^ delectatione, consensu committitur.
Ter quoque ideo mergitur, ut bomo a naturalis, et a
scriptse legis et Evangelii prsevaricatione solvatur.
Quod tertia vice de fonte extrahitar. quasi tertia
die cum Christo resurgere cemitur. Quod in capite
cum chrismate linitur, per hoe Christo aoima ei de- g
sponsata communicatur. Deinde milra capiti ejus
imponitur, veste alba induitur, quia in regnum et in
sacerdotium assumitur. Per mitram corona regni,
per albam, sacerdotalis dignitas exprimitur, quia vi-
delicet Christi regis et sacerdotis membrum efficitur.
Per albam quoque vestem innocentia designatur,
quia hanc nunc per Christum in baplismo recipit,
quam in primo parente amisit.

Cap. GXII. — De septem gradibus in baptismo.

Septem gradus sunt in baptismo, tres in descensu
ob tres renuntiationes, tres in ascensu ob fidem
quam profitemur Trinitatis. Septimus, qui regno
Det assignatur, et Filius ejus cohseres ascribitur.
Cerei neophytorum non prius illuminantur quam
agnus Dei in Htania cantatur» ut sciant quod Agnus C
Dei illorum peccata tulit, et ipse eos sancto Spiritu
illuminavit. Quamvis quidam mox de fonte eleva-
tis lumen dare soleant, quatenus splendidis operi-
bus lampadibus sponso venienti occurant. Ad ulti-
mum corpore Christi confirmantur, et sic Christo
incorporantur. Ideo ad nonam baptismus agitur,
quia hora nona Christus exspirasse commemoratur,
cujus mortera baptisma imitalur. Ideo in die sepul-
turae Christi celebratur, quia ei credentes in baptismo
coosepeliuntur. Ideo semel agitur baptismus, quia
Ghristus semel est mortuus.

Cap. CXIil. — De con/irmatione.
in octava die baptizati roitras deponunt, et ab
episcopo in fronteper chrisma signantur» etperhoe
per septiformem spiritum ad regnum Dei confirman- ^
tar. Unctio confirmationis estnuptialis vestis. Quam
unctionem iterum per octo dies in albis servant, in
oetava die lavant. Quod quidam in tertia die agen-
duin putant. Albas deponunt, quia in futura vita
umbram exant, veram gloriam induunt.

Cap. GXIV. — De bina unctione.

fiis baptizati chrismate liniuntur ; semel a presby-
tero in baptismo et in capite ; secundo ab episcopo
in confirmatione et in froule. Hoc ideo, quia bis Spi-
ritns saoctus datur Eoclesise, semel in terra, secuu'-
do in coelo. Per presbyteri unctionem animse Chri-
sto desponsantur, per episcopi confirmationem re-
gno Christi dotantur. Ideo autem cum oleo Christia-

ni signantur, quia per oleum Spiritus sacctus desi-
gnatur. Oieum namque ardens illuminat, medicans,
sanat, aquis infasum eas perspicuas reddit, et su-
perenatat. Ita Spiritus sanclus flamma cbaritatis et
splendore sapientiae animas illustrat, medicamine
clementise per veniam peccatorum vulnera sanat, ad-
mistione sus virtutis aquas baptismatis effugatis
peccatorum tenebris clarificat. Hanc confirmationem
fecerunt olim apostoli, per manus tantum impositio-
nem ; illorum posteri, eis tamen tradenlibus, per
chrismatis eonsecrationem.

Cap. CXV. — De patrinis,
Sacerdos omnes infantes de baptismo levat, ct
ideo omnium patcr et debitor fideique jussor manet.
Sed quia debitum jus singulis persolvere minime
praevalet, ideo eos patrinis commendat, ut ipsi eos
fidem catholicam et orationem Dominicam instruant.
QuiB duo omnes patrioi, imo Christiani scire debentf
aut patria aut LAtina lingua. Quia qui hoc ignorat,
adhuc Christianus non esse convincitur, et ideo ad
suscipiendum baptizatum nullo modo admittitur.
NuUus nisi unus vel una ad levanduro infantem ac-
cedat, iisque se fid^ussorem illius sciat, ut ita eum,
sicut Buscepit, restituat. Quod si eum Christianita-
tem docere neglexerit, pro eo supplicium subibit.
Qui infantem de baptismo suscepit, idem etiam ad
confirmationem tenere poterit.

Cap. GXVI. — Quod tantum bis in anno canonice
baptismus celebretur,
Bis in anno canonice baptizatur in Pascha et Pen-
tecoste, quia in Pascha Christus moritor, in ccyus
morte baptizatur. In Pentecoste Spiritus sanctus da-
tor, per qnem remissio peccatorum donatur. Ideo
autem in Sabbato, quod requies dicilor, quia aitema
requies per baptismum tribuitur. Quia vero parvuli,
si non regenerantur, a regno Dei alienantur, in ne-
cessitate segritudinis,vel persecuUonis, yei obsidio-
nis, vel naufragii, omni tempore baptizantur, et si
presbyter, vel quilibet de clero non adest, a fideli
laico in nomine Trinitatis in aimplici aqua bapti-
zetur. Si snpervixerit a sacerdote catechizetur, oleo
ungatur, chrismetur, non denuo baptizetur, sed ab
episcopo confirmetar. Sciendam est qaod apostoli et
eorum di^cipuli in fluviis, vel in stagnis, vel in foii-
tibos baptizabant. Sed Clemens, docente Petro,
chrisma vel oleum addebat. Leo, Damasus, Ambro-
sius exorcismos et benedictiones adyiciehant.

Cap. CXVII. — De die ChrisH sepultura».
Dies inter mortem Christi et resurrectionem me-
diua signiflcat requiem animarum ab omni labore
post roortem, per quam transitur ad camis resur-
rectionem.

Cap. CXVllL — De o/jMo missce,
Officiom per Kyrie eleison^ quod Isetitiam signat,
inchoatur, qaia magna lietitia renatoram declaratur.
Gloria in excelsis ideo cantatur, quia pax, in Christi
nativitate ab angelis nunliata, hodie baptizatis do-
natur. Ministri solemnes vesles gerunt, quia renati
stolam primam jam balneaii receperunt. In Epistola

m

HONORII AUGUSTODUN. OPP. PARS lU. — LITURGICA.

67«

eornni Isetilia augetur, quse eos cum Christo \n glo-
ria fnturos poilicetur. Quod prius Alleluia canitur,
et tractus subsequitur, significat quod homo primi*
tus in gaudiis fuit peradisi ; deiude trislitiam hujus
mundi subiit ; ita baptizati nunc in baptismo laeli-
tiam remissionis perceperunl, siid iterum tristitiam
laboris subeunt. Ad Evangelium lumen non portatur,
quia Christus himen verum adhue apud inferos abs-
condcbatur. Incensum thymiamatis portatur, quia
per hoc a mulieribus visitabalur. Ad Offerlorium
canlores silent, quia mulieres secundum mandatom
Sabbato, siluerunt. Sanctus, $anctus, quod est an-
gelorum cantus cantatur, quia angeli de ejus laude
non tacuerunt, sed ejus resurrecliouem mulieribus
nuntiaverunt. Agnus Dei non cantalur, quia mulie-
res perterritae tacuerunt, et in conclavi apostoli abs-
condit eum peccata tollere, et resurrectionem ejus
non credebant. Yespera solito more non cantatur,
sed Laudate Dominum omnes genles tantum, et Ma-
gnificat cum i4^/e/uui jubilatur, quia illa dies huUo
modo vf^spere terminatur , ubi sine Deus lau.
datur.

Gap. GXIX. — De fnofino ntffitefio, de prima die
saxuli, et de die Pnifnarumt

Nota mysteria Dei ineffabilia. Quinto decimo Ka-
lendas apostolis scribitur sol in Arietem, el primns
dies saeculi. Aries est signum primum anni. Cum
htinc sel intrat, (eUus floribus, pilvie frondibus yer-
nant, quia hac die Deus mundum creaverat quae dies
tonc Dominioa exstiterat, hae etdem die et eiadem
Kaiendia populus Dei iii JEgypio agtittm includebant^
quem quarta deeimm luBm imniolatttrua erat. Hac
eadem die ^stmodum terram refMromiaakmis intra*^
iMt. Hae eadem die et eiadem Kalendis et eaden
luna, scilicet de^&ima Domiaus, verua Agnus, Hieru^
smlem intrabat, ibique quasi inchiaus uaqne ad im-
molfttienera sui manebat.

Cap. CXX. -^ De ce^uinocUo et sole et lunat el
feria quarta,
buodecimo kulcndas apostolis est aequinoctium,
quia, illa die quae tunc feria quarta fueral, Deus
solem et lunam et stellas fecerat. Hac eadem die
eisdemque Kaleudis populus in Ramasse civil&-
tem i£gyptii convenerat, et de immolatione agai
tractabat. Hac eaim die hisque Kalendis Judaei in
Hierusaiem coavenerant, et de nece Christi, veri
Agni, tractabanl, et per illoruni consilium scternus
sol pro hjua Eccteshl let stelKs, id t%i safkctfs occu-
buerM.

Cap. CXXl. — De undccimo Katetidas ApriliSf et
feria quinh.
Undecimo Kalendas Aprilis Deus pisces et volu-
cres de mari produxft, quae tunt fcria quinta fuit.
iifle eadMa idie endemque Kalendift) y\Mim ^etimA
qMirtm Ima, papuhn agnum ifi JRgyf^ imfnolmvit^
per qnem de JSgypto quaai de flu<9tibua mafls irana-
ivit. Hae ipaa die, ipsiaque Kalendis ipsaque liina

A Dominus corpus suum tradidit, per qaod fldelea de
gurgite mortis edaxit.

Cap. CXXII. — De decimo Kalendus Aprilis, et de
feria sexta.
Decimo Kalendas Aprilis Deus faominem condidit|
qua) tunc feria sexta ex&titit. Ilac eadem die, eisdem
que Kalendis populus Dei primum Pascba habuit,
ipseque de iEgypto exiit. Hac ipsa die, ipsisque Ka-
lendis, ipsaque decima quinta luna , ut Theophilus
scribit (127), Christus sua passione hominem de
morte redemit, ipsaque die Pascba Judseorum fuit,
Sabbato Deus ab operibua mundi lequievit; hac
eadem die Christus in sepulcro quievit.

Cap. CXXIH. — Dt octavo Kalendas Aprilis, et de
Q die Dominica.

Octava Kalendas Aprilis, ut Augusiinus scribtt,
Deus hunc visibilem mundum creavit, ut scribitur :
Hic est liber generationis caeli et terras in die^
quando creavit Deus coBlum^ et terram et omne
virgultum. Hac eadem die, quae tunc Dominica exsti-
tit, populus roare Rubrum transivit ; bac ipsa die,
ipsis Kalendis Yirgo Christum concepit, qui hac
eadem die populum suum de inferno eripuit, et hac
ipsm die victor m morte resurrexit, hac eedem die,
et eisdem Kalendis erit ficclesia resurrectura, et
gaudium Domini sponsi sui intratura. Dionysius
abbas, et quidam alii affirmant Christum octava Ka-
lendas Aprilis passum, et sexto Kalendas Aphlis •
mortuis rediisse. Sed aliter videtur lex sonare, et
^ Evangelium, quae memorant eum decima quinla luna,
quae tunc decima Kalendas Aprilis exstitit, pro nobis
immolatum. In hac septimana cappis et aliissolem-
nibus vestibus vestimur, quia in futura resurrectione
omni gloria induemor, cum corpora vestimento salu-
tis, et animae indumento juslitiae induuntur. Hoc
etiam baptizati innuunt, quia in baptismate albas
vestesinduunt. Ideo enim albas portamus, quia an-
gelos in albis resurrectionem annuntiasse signamus-

Cap. CXXIV. - DePascha.

Phase Hebraice, pascha Grsece, transitus dicflur
Latine, eo quod illa nocte angelus percutiens Mgy-
ptum transivtt (Kxod. xiv), et populus Dei illa die de
£gypto transiit, et die tertia mare Rubruro transiit,
me populus fidelis de infemi claustris lila noete ad
D gaudia paradisi tranaivit, ct exereitus baptixandorum
de infldelilate ad lucem fidei transit. Hoc ideo k
primo raense novi anni celebramus, quim ia boe
menae in Christo innovati Sumus, et in hoc meaae,
acilicet apostcdi [fort. Aprili], qui est primns apud
Hebraeos , tothis Christianae religioMS exordiwn
bumpsisse scimus. Sunt autem duo anni, communis,
et embolismalis. Coitimunls qui habel duottecim lu-
naliones ; embolismalia, qui habet tredeeim. Per hos
duos mnnos ideo Paacha lUstinfuitur, quia per dums
Titas, aoilioet contemplatlvam et aetivam ad ftitarum
feslum tmnsitDr. Poat duodecitn itaque ifniationea
id«e Pmscha melebFatvr, quia coDtempIatiyi per de-

{K%1) Theef«iihi6i Be c^ Pa^ehali.

617

GEMMA ANIMiE. - L!B. I!I.

678

cem pneoepta legis el duo prsscepta charitatis ad fa- A vita, quam haeo hebdomada designat, tolum jure

taram resurreetionem pertingnnt. Post tredecimlu-
nationes ideo agitur, qaia activi per impletionem
Decalogi et operationem Trintitatis fidei ad idem
festam perveniunt. Ideoaatem in primomcnse ce-
lebratur, quia in Christo, qoi est principiam, totam
consummatur ; idco post cBquinoctium curo lux die-
rum prolonf atnr, quia populus in hoc festo Ecolesia
eceli alta petere ccepit. Ideoin tertia hebdomada
nov8B lunsB celebratar, qnia in tertio tempore Chri-
stns nostrum Pascha tmmolatur. Idoo non in alia,
nisi in I>omiDica, quia siout Dominica omnes dies
septimamanae pr8dc6llit,ita hfficfestivitasomnes festi'*>
vitates pnecellit. Unde et Solemnitas solemnitatum
dicitar, et ideo per omnes Dominicas reeiprooatur.

Cap. CXXV. — Deumbra PaschcB. ft

Quod Passio Domini vel Resurrectio non in Ka-
lendaria die agitur, haec causa est, quod per Chridti
passionem Ecclesiflepassio sub Anlichristo futura,ac
per resurreclionem ejus futuram nostra resurrectio
nobis in memoriam revocatur. £t ideo sicut Pascha
Judaeorum in iigura noslri, ita nostrum in signifi-
tione futuri celebratur. Ideo AUeluia^ quod Isetitiam
signiGcat, in hoc festo cantatur, quia in hac so-
lemnilate seterna Iselitia, Chrlstiano populo reddita,
rememoratur.

Cap. CXXVI. — De procesiume in die Paschte.
Processio, quae in Paschali die agitur, illam pro-
cessionem exprimit, qua Rex gloriee cum exercilu

habetur quod nunc creditur, et speratur. Ad omnes
horas Graduale : Haac dies et Alleluia frcquen-
tatur^ quia in illa vita cuncti jugiler gratulantur.
Versum Deusy in adjutorium non adeo frequenta-
mus, qnia in illa vita non, ut hic, adjutorio indi-
gemus.

Cap. CXXIX. — De Vesperis,

Tres psalmi ad Vesperas cum Ucec dies et Alleluia
cantantur, quia per fidem Trinilalis ad aeternam lae-
titiam pervenitur. Qui tres psalmi etiam resurre-
ctioni Christi congruunt, quae terlia die contigit, in
illo loco ; Tecumprincipium in die virtutistuas (Psal,
cix) ; etibi : Redemptionem misit Dominus populo suo
(Psal. cx) ; et ibi : Exortum in tenebris lumen rectis
(Psal. cxi). Duo ad fontem canuntur quia per gemi-
nam dilectionem ad fontem vitae pertingitur. Qui
psalmi etiam baptizatis et baptismati conveniunt,
Baptizatis ut ibi : Laudate^ pticri (Psal. cxii) ; Ba-
plismati ut ibi : Quid est tibi^ mare quod fugisti^ et
tu,JordaniSf quia conversus es retrorsum? (Psal,
cxiii.) Quod cum processione adfontem imus, po*
pulum Dei per mare Rubrum, vel per Jordancm or-
dinalim transisse significamus. lidem psalmi idco
quotidie repeluntur, quia haec hebdomada pro una
die computatur.

Cap. CXXX. — De prima hebdomada sofcuH.

Hsec cnim septimana illam hebdomadani ducit
nobis in memoriam, quaDeus ineffabiliter crea-

redemptorum dc infens ad coeleslia processit. In q vit hujus mundi materiam, et quia in hac orones

miisa concentus angelorum repraesentatur) cum eis
genus faumanum associatur. Vesperoeper Ay?*itf elei--
son inehoantur, quia ilia festivitas sine vespene ce-
lebntlur.

Cap. CXXVII. — De tribus psalmis in Matutinis
per hebdomadam Paschalem.
Ad noctumale officium tres pKalmi psallunturi
quia tria tempora hi^us mundi Chrisli resurrectioBe
insigniuntur. Tres antiphoose cantaBtur, quia pa-
triarchse antelegem, prophetaesublege, apostoliaiib
gratia Christi reaurrectione glorificantur. Treslectio-
nes leguntur, quiaChrisli reaurrectioalege, a psalmis
etprophetis pronuntiatur. Tria ResponsoriacanuBlur,
quia tres ordines Ecclesiie, scilicet eoi^ugati, conli-

fllii Dei novlter creati, magna voce jubilaverunt,
Idco noviter renati in hac Alleluia gratulando con-
clnunt.

Cap. CXXXI. — De baptizatis.
De neophytis octo officia cantantur, quia per ba-
ptismaad octo beatiludines pra!parantur, quae in
octavahujus vitae dantur.

Cap. CXXXII. — De sabbaio.
In primo Sabbato duaa Laudes, scilicet AUeluva^
Confitemini, et Tractum LatMtofodecanUt. iBoctavo
vero, quod est aliud Sabbatum, AUeluia scilicet,
Laudate, pueri, et Hcec est dies jnhWahunl. In priori
Sabbato cantatur unum Allelnia, qniB prima vitanon
sempiterna. ideo Tractus sequitur, qui adhuc hic

nentes, doctores per Christi resurrectionem salva- {) peregrinatur. Ideo baptizati Alleluia coBcinunt, quia

buntur. Singulis Responsoriis Cloria Pairi subjun-
gitur, quia in omnibus Trinitas coUaudatur. Per Te
Deumlaudamus exprimitur hora quaresurrexitDo-
minus. PsBhni» qui ad malutinales Laudea eBftmitur,
proprie, tempus Dominicse resurrectionisexprimunt,
sicut superiusexposilum est. Nocturna autem Beatus
vir ideo per totam septimanam partitur, quia haea
hebdomada pro una die computatur. Unde quo-
tidie ad Primam psalmus Confitemini Domino repe-
titur, pfoipter Versum, Htec est die$, quam fecit Do-
minus,

Cap. CXXVill. — IMa qtatte mn eemtetnr,
• iiuieunqfse » perhane hebdKmadtm,

99kewistiMvuli ideottOn eanuiTir, quia ia ferturti

stolam suam in sanguine Agai laverunt. Ideo ean-
tant Tractum laudationis, quia eis oantabiles aunt
Domini juslifteationes in loco peregrinatioBis (PsaU

CXVIIl).

Cap. CXXXiil. - DeinediisiexdiebM.
Medi4a set diebus Ora^le et Alleln^ CAntatuf ,
qoia IB hoo tempore quod inter bapf ismuito et ultiJ'
mam resufreotionemiB activa ei eomiemplaHra vitA
sex tetatibvs hoMMnis laboratHT. Sed()ttia hiciaboriu
gaudium coBt^rtifur, ideo Graduale Alteiuia ae-
qoitur, quia hic psalmus de oetenia Isetitia canifur.
IB aMo 8abbaie, quod est prioris eciava duo Al-^
MuU canmtur» quia in f^tura vita htBas sto^
laa baliebwity qvuMKio torpord et aaima hi «ten

67D

HONORII AUGOSTODUN. OPP. PARS III. — LITURGICA.

680

Albis, quia olim
vestibus, scilicet
diebus.

coDfirmati solebaut candidia
in baptisroo acceptis, uti his

num gaudebunl. Sequens septimana vocatur In A transitum ignci fluviiDcurainsjeculum 8«calilauda-

bunt. Sextum ofGcium indicat illorum evasionem, et
inimicorum damnationem, quia sicut illos mare ope-
ruit, ita istos infernus devoravit. Septimum officium
illorum gaudium denuntiat, in quo sic cxsultant :
Eduxit Dominu* populum suum in exiultaHane, et
electoi suosin Itetitia (PxaJ.civ, 43). Per Graduale,
quod sex diebus canitur, sanctorum opus ia coslis
exprimitur, per senarium quippe operatio intelligi-
tur. Illorumautem opus est exsttltare, et Deumlau-
dare. Unde et Graduale, Hau: dies^ iaetiiiam aonaly
quia seternam Iselitiam reprsesentat. Hac die et dein-
ceps vero AlUluia cantantur, quia tunc in corpore
et anima in stemum gratulantur. Duo enim Al-
leluia sant angelonim et hominum gaudia. Quod
B in priori Sabbato unum (antum Alleluia canta-
tur, designant quod anima a corpore solula cum
sanctis sola Istatur. Quod per septimanam adhac
Graduale cantatur, significat quod anima pro cor-
pore quodammodo sollicitatur. Scilicet quia illa
sollieitudo limore vacat, ideo Graduale deponitur,
et duo Alleluia canuntur; quia in ultima resur-
rectionc corpora et animae in gaudio conjun-
guntur.

Cap. CXXXIV. — De magno mysterio diei Pal-
marum, et totiushebdomadas.

Ua^c cuncta, quae in capite Ghristo prsecesserunt,
in corpore quoque ejus, scilicet Ecclesia, futura
erunt. Dics utique Palmarum, quando Dominus ad
Hierosolymam venit, et ei turba cum palmis occurrit,
est illud tempus cujus uitimus Romanorum impera-
tor Hierosolymam ibit, regnumDeoet Patri dabit,
ut Sibylla scribit. Tres dies ante Pascha sunt tres
anni quibus Antichristus regnabit. Per omoia regna
his diebus pcenitentes ab episcopis in ecclesiam in-
troducuntur. Ghrisma conficitur, per quod Gbri-
stiani consignantur, et tunc Judcei regno Dei assi-
gnantur. Pedes, qui sunt ultima membra, lavantur,
etaltimo tempore maxima perfectio in Ecclesia con-
citatur, lumina conteguntur, et tunc omnia signa ab
ecclesia tolluntur. Gampanae non sonant, et doclores
tunc non praedicant. Tabula percutitur, et roagnus
terror fidelibus incutitur. Lectiones lamentantur,
quia tunc omne gaudiura Ecclesise in luctum con-
vertitur, altaria denudantur, et tunc orania sancta
proculcantur. Altus ligni sonitus, qui fit ad Benedi-
ctus, est maximus terror, qui invadet adversarios,
quando interficietur Antichristus. His diebas novus
ignis benedicitur^ et illo tempore ignis Spiritus san

Gap. GXXKVI. — De Quinquagesima Patcha:.

Tempus inler Pascha et Pentecosten Quinquage-
sima nominatur, quia a Sabbato, quo duo Alleluia
inchoantur, usque ad secundum Sabbatum Pente-
costes quinquaginta dies computantnr, quibus Alle-

cti in ecclesia reaccenditur, catechumeni baptizan- p luia in cantu frequentatur. Hoc illam vitam reprae-

tur, et tunc post interfectionem Antichristi maxima
multitudo baptizabitur. Gereus reaccensus, est Ghristi
adventus. Deinde agitur Ghristi resurrectio, quia
tunc sequitur Ecclesia resurrectio. Hoc tempus
Pascha, quod est transitusy jure appellatur, quia
tunc Ecclesia de peregrinatione ad patriam trans-
ire prsdicalur, et Ghristus de judicio transibit,
el suis ministrabit. Hoc ideo in plenilunio agitur,
quia eadem die fit resurrectio, cum Ecclesise nume-
rus, quam luna, significat, completur. Paschalis

septtmana) officia
gaadia.

reprsesentant nobis ultlmi festi

Gap. GXXXV. — Deof/iciodieiResurrectionis.

Dominica namque die resurgens Ecciesia dicil ._ ^ --

aponso sao gniu\Bbundh:Resurrexietadhuctecum ^ teropore non genua fleclimu8,sed stantes oramus,

in aetemam in gaudio cum Gbristo sta-

sentat, quae post resurrectionem futura speratur,
quando per omnes vicos Hierusalem ab universis
Alleluia frequentatur. Ideoautemi4//«/tfta,quode6t
Hebraeum nunc cantatur, quia in illa lirgua primitus
erat concordia omnium gentium, et in illa vita erit
concordia omnium mentium, nulla dissonantia lin-
guarum. Hocper quinquagesimum annum designa-
batur, qui Jubilseus, id est jubilatione plenus, dice-
batur. Hunc Judsei in Isetitia ducebant, et ab omni
opere vacabant. Ad hunc septies septem anni com-
putabantur, et in istis diebus septies septem dies
numerantur, et per boc plenum gaudium corporis
et animae declaratur, quia corpas quataor ele-
mentis, anima tribus viribas constat, quse tanc
tn visione Trinitatis perenniter exsoltat. In hoc

sum (Psal, cxxxviii, 48). Deinde omnis electorum
tarba clamat : Hasc dies quamfecitDominus.exsulte'
mus et Imtemur (Psal cxvii, 24). Per^/^^/uialaudes
Paschali victimse jubilant, quia tunc vernm Pascba
celebrant. Offertorium Terra tremuit{PsaL lxxv, 9),
terrorem judicii in reprobos exprimit. In officio se-
candi diei blanditur Spiritus sancti electis, dicens :
Introduxit nos Dominus. Similiter in alio officio :
Aqua sapientiaspotaviteos. In quarto ofBcioeadem
verba cantantur qu» in judicio pronuntiantur. Ve-
nitOj benedicti Patris {Matth. xxv, 34). Deindelaus
iUonim subjungitur. Victricemmanumtuam lauda"
verunt pariter {Sap. x,20), quiasicut illiposttrans-
itum maris Rubri Deum laudaverant, ita isti post

quia tunc
bimus.

Gap. GXXXVII. — De Pascha annotino.

Pascha annotinum dicitur, quasi Pascha anniver-
sarium. Olim namque qui in priori Pascha erant
.baptizati, in sequenti anno diem regenerationis suse
solemnizabant.

Gap. GXXXVIU. — De Litania majore.

Litania dicitur rogatioYelsupplicatio. Major aatem
Litania inde dicilnr, qood ab apostolico insUtuta
legitur. Hac enim Romanorum dicitur, qaia a Ro-
manis observantur. Hanc Gregorius pro pestilentia

68i

GBBfMA ANIMJS. — UB. III.

%B%

instituit, quae tunc populum crudeliter vastavit. Hoc A 5), de scriptia propbetarum, tcilicet de psalmis legi-

apud Romanos septeno ordine agitur. In primo cle-
rici, in secundo monachi, in tertio moniales, ia
quarto pueri, in quinto laici, in sexlo vidu». in se-
ptimo conjugratae. Hanc Ecclesia ideo annuatim cele-
brat ut Deus a populo et ab animalibus pestilentiam
avertat.

Cap. CXXXIX. — De induana lUania ante
Ascensionem Domini.

Triduanas Litanias Claudianus Mamertus, Yien-
nensis episcopus, instiluit pro clade quae tunc po-
pulum consumpsit. Nam crebro roolu terrae et
tempestate subruebanlur, et vario bestiarmm incursu
desolabantur. Hoc jejunium rememorat nobis tri-
duanum Ninivitarum jejunium (Jonas iii). Hoc Eccle-

tur, quia per prophetas et apostolos coocprditer
sterna vila aonuntiatur, in quapost resurrectionem
anima et corpus simul in seternum gloriantur. Re-
sponsorium : Dignus es^ Domine, significat introitum
apostolorum ad Ecclesiam , quae ex Judasis collecta
est ad fidem Novi Testamenti. Rcsponsorium, Ego
sicut vitis fructificavi (Eccli, xxiv, 23), est pars Ju.
daicae plebis ad unitatem fidei conversa.. In primis
Responsoriis narralur adunatio ad unam fidem au-
ditorum ac propositorum. In sequentibus monstra-
tur Ecclesiae, quse nunc collecta est, mysterium
sponsi et sponsae, de quibus ipsa procreata : ipsa
sponsa est Jerusalem. Unde Responsorium : Vidi
Jerusalem descendentem (Apoc. xxi, 2). In caeteris
siaTdeoanteAscensionVmDominicelebrat,^ pulchritudo structurjB Jerusalera, ut est

Deiis Ninivitas a pariculo morlis liberabat, ita nos a
clade et a bellis et ab hostibus eripiat , fructus
terrae, et aquarum, et animalium nobis custodiat, et
nos coelum conscendere Iriboat. Hoc in Evangelio
{Luc. xi) notatur, ubi tria, scilicet panis, piscis et
ovum ponuntur. Per panem fructus terrae, qui tunc
vcl in herba, vel in spica est ; per piscem fructus
aquarum, psr ovum fetus animalium notatur.

Cap. CXL. — De festo apostolorwm Philippi
et Jaeobi,

fn Kalendis Maii scribitar festum Pbilippi et Jacobi

et omnium apostolorum. Olim namque infra Pascha

de nullo singulariter, sed communiter de omnibus

ofBcium agebatur, quia in coelesti patria quam illud ^ - ^ j-... j«m^*. j- .-

* • n • j- • . j- n J«s mundi, et desiderat revocari per praedicationem

tempus signficat gaudium omnmm est gaudium '-"', , ,. ' . . , . , *^ , j „ «^^u.

Responsorium, Hasc est Jerusalem, et : Plateas tuce\
Jerusalem, quae omnia oporlet intelligi mystice de
spirituatibus aedificiis et coelesti Jerusalem.

Cap. CXLIV. — De officio missof.

Juxta tenorem officiorum, quae continent in se por*
sonam primitivae Ecclesiae, ut est Quasi modo geniti
{Petr. n, 2), et Misericordia Domini {PsaL xxxu,
5), et Jubilate {PsaL xcix, 2), haec Responsoria
per tres hebdomadas decantari. Responsorium, Si
ohlitus fuero est de psalmo Super flumina Babylo-
nis {PsaL cxxxvi), significat genlilem populum qui
olim habitavit in Babyione, id est in eonfusione hu-

singulorum, et singulorum est omniom. Porro hunc
Jacobum, cognomento Justum, apostoli constituerunt
in loco Christi super multitudinem credentium.
Et ipse exstitit episcopus, et paler Hierosolymis
triginta annis, hic incepit vitam monachorum, imo
communem vitam religiosorum, ut nihil proprium
haberent, sed communiter omnia possiderent.

Cap. CXU. — Quare ante Christi Resurrectionem
lex etprophetoi legantur, etpost Resurrectionem
apostolorum scripia.

Ante Christi Resurrectionem lex et prophetse le-
guntur, post Resurrectionem tcripta apostolorum
recitantur, quia lex et prophetae Christi passionem

et doctrinam ad Jerusalem , id est ad Ecclesiam.
Reliqua omnia Responsoria de liberatione de Baby-
lone iofidelitatis, et perventione in Jerusalem, et de
laude exhibita in Jerusalem, ut est Responsorium,
Deus canticum novum {PsaL gxliii, 9), et : Dicant
nunc {PsaL cvi, S), et : In Ecclesiis benedicits
{PsaL Lxvu, 27), hm Responsoria sumpta sunt de
Psalterio, quod est decem chordarum, in quibus est
dilectio proximi propter Deum. Ex Responsoriis
Psalterii insinuat proles se diligere Sponsum matris
suae, et matrem suam liquido respondere civitati
Jerusalem« qui in coelo habitat. Tria ofiicia CantaU
Deo {PsaL y), et Vocem jucunditaHs {PsaL lxv, 8),
et Exaudif Domine {PsaL cxxxix, 7), recolunt

et resQrrectionem praedixerQQt, apostoli vero jam «v eadem tempora, quae et Reaponsorium. Unde non

factam nuntiaverunt.

Cap. CXLII. — Apocalypsis per tres hebdomadas
legitur.
Per tres septimanas infra Pascha Apocalypsis le*
gitur, in qua visio Chnsti et angelorum eollocutio
memoratur, quia in illa vita, quam Paschale tem-
pua desigoat animae de visione Trinitatis et ange-
lorum consortio gratulantur. Unde et Responsoria
in hisloria, Dignus es, Domine {Apoc. v, 9), plena
gaudio cantantur.

Cap. CXLIII..— De canonicis oposlolorum Epistolis
per duas hebdomadas.
Deinde per duas septinuinas Epistolae apostolorum
kguntur, et Responsorium, Si oblitus {PsaL cxxxvii
PatroIi CLXXU.

delinquunt, qui per tres bebdomadas usque ad
Pentecoslen ea cantant. Responsoria de Ascensione
Domini, nunc sponsam consolantur ex persona
Sponsi, ut est Responsorinm ; Non turbetur {Joan.
XI v, 1); et : Tempus est {Joan, xvi, 7), nunc ipsa io-
quitur ad sponsum, ut est illud Responsorium, Ezal*
tate Deo (PsaL Lxxxn, 2), nunc optat recipi ad eum
Ruper sidera. In Pentecosten cantaot Romani no-
vem Lectiones, ut in aliis Duminicis. Nos vero pro*
pter baptismalia in tribus personis baptizati tribus
psalmis laudamus Trinilalem usque ad octavam.
Responsoria sonant Spiritum sanctum paracletum
id est consolalorem , a Sponso promissum^ adve-
nisse sponsae, et dona ei per ipsum allata, id est
fidem, opera, miraculai et caetera charismata.

683 HONORII AUGUSTODUN. OPP. PARS III. — LITURGICA. 684

Cap. CXLV. — De Ascensione Domini, A quia a die rcsurrcclioois usque ia hanc diem qain-

AsceQsionem Domini ideo non in Kalendaria die

celebramus, quia per hanc Ecclesis de hoc mundo
ad coslestem patriam exaetalionem commemoremus.
Per processionem , quam in Ascensione Domini
agimus, Dominum cum discipulis de Jerusalem
in moQlem Oliveti, processisse exprimimus.

Cap. CXLVII — De Vigilia Pentecostes.

In Vigilia Pentecostes leguntnr quatuor Lectiones ,
propter quatuor causas, quas in Vigilia Pascbae dixi-
mu8. In illa Vigilia legebatur : In prindpio ereavii
Deui emlwn et terram (Gen. i, 1). In ista legitur :
TenUufit Deus Abraham (Gen. xxii, i). H» du»

quaginta dies computantur, Hebrseus populus a die
immolationis agni Pentecosten numerabat, Ecclesia
autem a Dominica Resurrectionis computat, qua
die concordiam linguarum per Spiritum sanctum
acceperat. Septem hebdomadaB a Pascha usque ad
hoc feslum numerantur, quia in hoc festo septem
dona Spiritus sancti dantur. Hoc septimus anoua
olim praefigurabat, quem lex annum remissionum
appellabat (Deut. xv, i), quem populus cum laetitia
ducebat; a servili opere vacabat. Hebraeos ob indi-
gentiam venditos a servitio laxabat. Ita expletb se-
plem millibus annorum fidelis populus per septifor-
mem Spiritum plenam remissionem consequetur^ a
servitute eruetur, et libertate induetur. Unde et per

Lectiones reducunt nobis in memoriam duos patres, septem dies hoc festum celebratur, quia per septem

UQum eamalem, et alium spiritualem. Ab Adam dona Spiritus sancti plena gaudia animabus et cor-

sampsimus omnis carnalis generationis initium, ab

Abraham vero spiritualis generationis exordium.

nie inobediendo nos omnes perdidit, iste Deo obe-

diendo audivit : In semine iuo benedicenlur omnes

gentes {Gen. xxii, 18). lilam Lectionem canticum

non sequitur, quia per Adam omnes ad luctum na-

scimnr; istam Canticum sequitur, quia cuncli per

fidem Abrahx in Cbristo ad gaudium renascimur.

Unde et Oratio consonat : Deas, qui in Abrahas obe-

dientia, Lectio Tentavit Deus {Gen, xxii) historiam

sonat. Alia, Scripsit Moyses canticum (Deut. xwu),

novam legem declarat , quam Spiritus sanclus in

cordibus fidelium in die pcenitentiae scripserat, sicut

Moyses itlam legem in die poenitentiae perceperat.

Unde allegoricum canticum sequitur, in quo nobis (

laetitia aetema promittitur. Terlia Lectio, septem

dona Spiritus sancti pronuntiat propter septem mu-

lieres, quas unum virum, id est Cbristum, appre-

hendere clamat {Isa. iv, 1), per hanc tropologia

notatur, quia per septem dona Spiritus sancti mo-

res fidelibns dantur. Hanc Canticum sequitur, quia

bonos mores gaudia sequuntur. Quarta Lectio :

AudU Israel {Baruch. iii, 9), anagogen sonat, ubi

iicitur : Discef ubi sit sapientiUt ubi virlus, ubi

prudentiat ubi lumen, et pax (hai, xiv). Quam

Canticum sequitur, quia in illa vita canticum laetitiae

sine fine cantabitur. Tituli ideo non pronuntiantur,

quia auctores Scriptune a cathecumenis adhuc

ignorantur. Aliqui in hac Vigilia tres Lectiones le-

poribus in futura vita tribuuntur. Ideo et septem
ultimi psalmi per Alleluia intitulantur^ per quos
sempitcma gaudia per gratiam septiformia Spiritus
danda prsedicantur. Hoc festum ideo non in Kaien-
daria die, sed in quinquagesima post resurrectio-
nem Christi, et in Dominica celebramus , quia per
illud illam requiem, qua in Spiritu sancto requiea-
cemus, in perenni gaudio commemoramus. Nota :
aliud est Pentecoste, aliud Quinquagesima. Pente-
coste a die resurrectiouis Christi usque ad Adven-
tum Spiritus sancti ; Quinquagesima incipit a Sab-
bato, quo duo ^ /[^/uta cantantur, et finitur in Do-
minica Benedicia, sed utramque corporis et animae
laetitia exprimit.

Cap. CXLVIII. — De Paschali quinguagesima.

Paschale tempus per quinquaginta dies extendi-
tur, quia, sicut in quinquagesimo anno vel in jubi-
Iseo populo Dei reddita est libertas, et amissa hte-
reditas, ita nobis in futuro per Jesum in Spirita
sancto reddilur amissa libertas, et paradisi haeredi*
tas. Quinquics enim decem sunt quinquaginla, boc
est pro labore quinque sensuum denarius, his ia
faturo dabitur, qui hic in vinea Domini in Quadra-
gesima, hoc est in hac vita decem praeceptis labo-
raverunt. Sunt enim septem hebdomadae, et ona
dies. Septies autem septem cum una die sunt qnin-
quaginta, hoc est qui in septem diebus hujus vitae
per septem dona Spiritus sancti quinque sensiboB

gunt, et quatuor Cantica caniant, quia fidem Trini- q snis decem praecepta impleverit, in futuro illum in

tatis, lex^ psalmodia et prophetia instmunt, ct qua-

tuor Bvangelia ad laetitiam aetemae vitae deducunt.

Romani legunt novem Lectiones in Pentecoste , ut

in aliis Dominicis. In bae die baptisma, vei in om-

nibus suromis festivitatibus ad vesperam, Laudate,

cantatur, hoc ideo fit, quod in his psaknis magis

laades Dei sonare probantur.

Chp. CXLVU. — De PenteeosU.

Pentecosten idcirco antiquutf populus celebrabat,
quia in illa die legem per Moysen acceperat. Hanc
festivitatem ideo Ecclesia celebrat, quia hac die
novam legem per Spiritum sanctum accepit. Pente-
eoste autem Graece dicitur quinquagesimus

praemio recipiet, in quo solo, et qui solus est gaa-
dium omnium.

Cap. CXLIX. — De septem diebus Pentecostes,

Per septem dies Pentecoste colitur propter septem
dona Spiritus sancti, in quibus et jejunium celebra-
tur, quia mox ut Spiritum saaotum acceperant,
confestim ab illecebris bujas mundi se fideles absti-
nuerunt.

Gap. CL. — Dejejunio Quatuar Temporum.

De jejunio Quatuor Temporam de lege est acce-
ptum. Ideo autem quatuor tcmporibus observatur,
quia quatuor teinpora anni, scilicet ver, aestas, au-
tumnus, hiems numerantur. Ideo autem in ono-

6S5

GBMHA ANlMiE. — LIB. HI.

qooqae tres dies, qui oonjoiicti duodecim fiunt, qoia A
dttodecini menses in uno anno sunt. Ut ergo homo,
qui ex quatuor elementis constat, Deo reconcilietur,
qui in tribus personis colitur, ideo quatuor tempo-
ribus temos dies abstinere pmMsipitur.

Cap. GLI. — De Quadrageiima.

Quadrageslmam ideo jejunamus, quia decimam
Creatori nostro de diebus nostris reddimus. Sed quia
hoc eum eorpore agimus, ideo pro satisfactione duo-
dedm di^s pro duodecim mensibus abstinentia nos
aSligimus^ quoa dies ideo quatuor temporibus ter-
nis diebns jejunamus, qoia eadem Quatuor Tempora
temLs mensibus ascribimus. Quatuor quoque
temporibus qnalitates elementorum, scilicet cali-
dum, frigidum, siccum, humidum inesse scimus, ex
qaibos delectamenta mundi contrahimus. Bt ut hoc ^
saperemus quatuor temporibus Deo sacrificiom af-
flietionis exhibemos. Bst et alia causa : In vere se-
miiia mittimus^ in lestate semina metimus, in au-
tumno viaum et oleam coUigimus, itemque semina
spargimos, in hieme hortia et edificiis insistimus.
Bt ut hsBC nosiris conserventur usibus , idcirco
iisdem temporibas nos Deo jejuniis subdimus. Hssc
Quatuor Tempora Christi et sancti Joannis Baptistss
conceptione et nativitate insigniontur, quia Christns
in vere, et Joannes in autaomo cinceptus» Christus
inhieme, Joannes in «Bstate natus scribitur. Ubi
antem nos tres dies observamus, ibi religiosos Qua-
dragesimam agere non ignoramus. Sicut enim tota
Beelesia in vere ante Pascha Quadragesimam jeju-
nat» ita pleraque multitudo in sBdtate ante festum G
sancti Joannis Baptistse, simiUter in autumno ante
memoriam sancti Michaelis, itemque in hieme ante
Nativitatem Domini Quadragesimam observat.

Cap. GUI. — De feria quarta.
Feria qaarta doa Lectiones leguntur, qoia hiec
j^unia a Yeteri et a Novo Tcstamento instituuntur.
Antiqous namque populus in vere Pascba celebra*
bat, el tanc se affltgens aiyma edebat, in seslate
Pepleeorten soiemnixabat, lancque se affligendo
primitias offerebat, in autumno Sjenopegia, id est
tabemaculoram festa agebat; in hieme Encaenia, id
est templi dedicationem recolebat ; et in utroque
festo se jejaniis affligebat. Ideo enim dxm Lectiones
feria quarta leguntur, quia quarta setate mundi lex
et prophetia servanda traduntur, et ordinandi utra- D
que lege instmcti esse praecipiuntur. Semel fleeta^
tnus genua ad priorem Collectam sine salutatione
prolatam dicimus, quia in una Christiana religione
unum Deum colimus.

Cap. CUD. ^ De feria sexta.
Peria sexta ana Lectio recitator, qoia in sexta
slate mandi lex el prophetia in ano Bvangelio re*
eapitalanlnri ad qoam Fleetamui genua dicitar,
qoia Ghrislaa iegialator adorator.

CAP.CUy.— 1^ Sabbato in duodecimLectionibus.

Sibbatum doodecim Ledionibus intitnlatur, non

propler duodecim Lectiones, scilicel propter duo-

deeim lectoresi quia olim Remse sex Lectiones qu«

Latine, essdem et Grsece legebantur, et duse caustt
exprimeimntur. Una quia Grseci aderant, qui Lati-
nam linguam nesciebant, et Latini affuerant, qui
Grsecam ignorabant. Altera quod per doctrinam
duodecim apostolorum uterque popnlus in fide con-
cordatur. Quatuor Lectionibus, quatuor ordinea
Deum benedicentium exprimuntur, qui per Spiri-
tum sanctum describuntur : Domus Israel^ benedi-
eite Domino; domus Aaron^ benedieite Domlno ; do*
mus Leuit benedicite Domino ; qui timetis Dominum^
benedicite Domino (PsaL cxxxiv, 19, 80). Per do-
mum Israel populi, per domum Aaron prselati, per
domum Levi ministri, per timentes Dominum quo-
que religiosi accipiuntur, sic et ministri altaris in
acolythos, in subdiaconos, in diaconos, in presby«
leros distribuuntur. Quasi quatuor virtutibus pra-
dentia, fortitudine, justitia, et temperantia pollent,
Dominum cum supradictis Palram ordinibos beae-
dicere valent. Quinquies Flectamus genua didlar,
quia pro his quatuor ordinibus et pro populo ora-
tur. Quatnor Lectiones el tempori et ordiBandis
congraunt; Gradaalia vero Lectionibos convenianl.
Quinta Lectio ideo legitur, quia sicut pueri illi in
foraace ignis, ita ordiaandi in camino tribulalionis
probantur. Unde et illoram voce benedictiones can-
tantur, quia post probationem coronantar. Ad hanc
Lectionem Flectamus genua non dicimus, qoia sta-
tuam Nabuchodonosor non cum infidelibus, sed
Dominum cum pueris nos adorare innuimus. Tra-
ctus, Laudate Dominum (Psal. cxxxiVy 3), laudem
regis exprimit, quam Domino post liberationem pue-
roram solrit.

Cap. CLV. — Quare in Quarto femporibus ordines
fiant.

Ministri Bcclesi» ideo in Quatoor Temporibos or-
dinantur, quatenus aub quatuor Evangeliis Christo
et Eccle&ise servire admoneantur. In Quadragesima
idcirco ordinantur, ul vitiis marceant; in vere ideo,
ut virtutibus floreanl; in septimana Spiritas saneli,
et in ae^tate ideo ol sinl spiritu ferwntes^ Dami^
servientes {Rim. xii, 11); in Aotomno el in feslo
tabemaculoram, ideo ul fraclos bonoram operom
coUigant, el ipsi tabemaeulam Dei fiaal; in hieme
et ante Nativitatem, ideo ot mondo moriaalury el
cum Christo in virtatibus renascantur. Ideo in Sab-
bato ordines fiunt, quia Deus Sabbatum sanclifica-
vit, in quo et requievit, et ipsi debent esse sancti el
vacare servitio Dei. Sabbatum quoque esl seplimus
dies, et ipsi per septiformem Spiritum seplem gra-
dibus distribuuntur.

Gap. CAANl.'-'DeD<mdnicafM>stoctavam?enteeostes.

Dominica, quse sequitor, ideo ab officio vacal
quia olim Romani ordinationes in Dominica facie-
bant, sed in vespera Sabbati incipiebant. Bt ideo in
Quadragesima Oratio super populum non dicebalur,
ad quam non capita, sed genua flectebant, quod in
Dominica minime licebat. Sacerdotes namque jnre
in Dominica ordinanlur, per quos Dominioa sacra-
menta eonseeraaior.

m

HONORII ADGUSTODUN. OPP. PARS lU. — LITURGICA.

688

(Um.(SLyii*'-^QMnffni{Uettempu$ini$rPa$ekaXssii hisioriae luuc legumur, quia nane de Persia,

et Penteeotten.
fmfm a Piiseha usqae post Pentecosten illud
temiMM nobis eomnieniorat, quo din fidelis populus
posi bsptisma imiQeentiain servat. Tempus a Pen^
teeiiste' usque ad Quadragesimam iliod tempus iusi-
vxAXt quo pro erroribus se occulta poenitentia ma-
eera^. Tempus?ero Quadrafesim» iUud tempus in«
dieM, qva&b Boetesia cjeoti publiea poenilentia se
satiBiw»ettdk> ea»tlgant.

Cap. CLVtn. -- De Januario.
Per mensem JanuariQm, in quo annus innovatur,
tempos ante diluvium nobis reprsesentatur, in quo
mundus novus incboalur.

De Febmario.
Per Febroftrium, in quo AUeluia deponilar, illud
tempus posl diluvium innuitur, quo universitas lin-
gttanwi conCunditur.

De Martio,
Pef Martium, in quo Quadragesimal agitur, illud
leaafM oslenditur, quo populus Dei in i£gypto af-
fligitor.

De Aprili.
Pe^ Apirilem, iti qno Pascba celebralur, iiUid
tefttptis^ quo idem popuhis a Pbaraone liberatur^ et
iii p&t/iAihi ctnki gaudfo gfradUur.
De Maio,
Per tfaium, in quo sxpius Pentecoste solemniza-
tur, illud tempus, quo populus in terra repromis-
sionitf fiorens graiulabatur.

De Junio et Julio.
Per taiiiMi et Julipmi in quibus biiioria Regum
recitatnr, regnum Saul et David insinuatur.
De Augusto.
Pw Augustum, in quo bistoria de libris Sapienliaa
cantatur, pontificium Salomonis, vel tolum Judaici
populi regnum commemoratur.

Be qmtmr reliquis mentibni*

?er cfdatvor relrquoa measds qvaKtor principati-

Igr rigtt denotaolar, que in modum cmeis for^

mjfiir, diim Babytonieum in oriente, Persamm i&

meridie, Grasooram in aqwkine, Rom&nomm in

. oeeidasle priBoipeJbalor.

Cap. CLIX. — De historia Job.

m

Historia Job, quse boc mense legitur, regnum
orieniis exprimit, ubl dicit : Eratque vir ille magnut
inter omnes orientalee {Job i, 3). Unde et haec bisto-
ria per duas septimanas legitur, quia regnum Baby-
lonicum duas septimanas durasse dicitur. In una
antem sepHihfltoa septJngenli anni numerantnr, et in
duabus mille et qua^ringenli computantur. Tot
quippe inveniunlur a tcmpore NirH, quo regnum
Orientis ccepit, usque ad Cyrum regem Persarum,
quo defecit. Reliqua pars mensis regnum Meridiei
innuit, quod in Persida, vel Media, T;nam septima*
nam, sciiicet septingentos annos viguit. Unde diver-

nunc de Medis reges assumuntur.
De Oetobri,
Sequens mensis, videlicet October, regnnra Grse-
corum exprimit, quod eliam nna septimana scilicel
septingentis annis in Aquilooe floruit. Unde et bi-
storia Machabaeorum in hoc mense legitur, quia
ipsi Machabaei sab eisdem regibas aSligebantur.
De Novembri.
November Romanum regnum denotat, quod per
duas septimanas» id est per bis septingi^ntos annos
in Occidente nobiliter durabat. Hoc a Gotbis deslni^
ctum nunquam priorem meruit statum. Unde et in
hoc regno Christus, Rex regum, nascitur.
De Decembri,
^ Deoember, in qoa Advenlus vel Nadvitas Christi
celebraiur, regno Ghristianorum ailitolatur. fi^ sicul
Christi nativitaa est in fine anni, ila regoum Cbri*
stianorum venil in fine raundi , quod Rtx regiun
adveniens innovabil, el in aBlermm in euis regnttbii.
Cap. CLX. — De festo Joannis « ante foHam

Latinam, » sexta die Maii.
Hissa, quoe seribitur Joannis Ante portam Lati*
nam, est iila dies, qua Joannes apostolus a Doml-
tiano Csesare ante eamdem portam in dolium fer-
ventis olei est missus, sed divinitiis liberatos.
Cap. CLXI. — De festo Marice Ad martyres.
Missa quae scribilur Maria: ad marlyres , est illd
dies qua templum Romae Pantheon in honore Dei
p genitricis Marifle et Omoium marlyium cocsecratur
(428) quia adhuc solemnitas Confessorum minime
celebris habebatur. Ad hanc missam Terribilis pro*
prie scribilur {Gen. xxvin, 17).

Cap. CLXII.*— D^ /esto Petri et Pauli apostolorum.
29 die Junii.

Cfm eorpora apostolorum Petri el Pouli diu si-
nuil tumulata jaeerent, et post plurimos annos
, in singulas Bcelesias poni deberenl, ignotum erml
c^pis illa et illa ossa essenl. Jejmmntibus amtefia
el orantibus est revelatum miBora quiicm esae
Piscaloris, nujora autem Doctorie, et sic divisA
sait.

Cap. CLXIII. -^ De sancto Jacoho, 9S JniU.
Jaeobos apestohis in Pitsclni est decollatiis, ntd
r^ hic trtmslafus.

Cap.

Ad

CLXIV. — De Kalendis Augusii, et de
viticula sancti Petri. •
Dies Ralendarum Augusli olim celebris habeba-
tur, ob victoriam Augusti hac die , postea vincula
sancti Petri cojlocala sunt Romae in ecclesia con-
structa in ejns honorem. Et ipsa die6 iosiituta cele-
bris in bonore apoalolorura prinoipis, sioot prias
in veneratimie rattndi prinoipia, et hstc miasa vel
potius eeclesia Ad vinoola saneti Petri voealar, quia
ecclesia ab Eudoxia regiaa conatrdelt in honorem
principis apostolomm, ipsa die dedicalur, el calense
ipsius apostoli ibidem collocantur.

(128) Primum a Bonifacio pont^ max^ laf. e^ i66.

6S9

GBMtf A xVNIIjE. — LIB. IV.

#90

Gap. GLXV. — De decollatione Joanms BapiUUB^ A
«9 Augusti,

Joannes Baptista in Annuntialione (129) sanctad
Maria est decollatus, sed hodiecaputejus invenlum
glorificatur divinitus.

Cap. CLXYl. --DenathltatesanciwMaria Virginis,
8 Septemb.

Dies Nativitalis sanctae Mariae hoc modo solemnis
institutus. Quidam solitarius vitam ducens sanclis-
simam audivit annis singulis die Nativitatis sanctae
Mariae genitricis Dei harmomam, concentus ange-
lorum in coelo. Qui cum mirar<jtur, qnid boc es-
set, et orasset intente, ut bo^. sibi pielas divina
revelare dignaretur: dictum est illi per angebim,
quod ea die nata sit sancta Haria. Gujus nativi-
tas cum ignoretur ab bominibus in terra, venera- ^
biliter eam excolunt in coelis angeli. Quod ille re-

i^m) Id eat, «S, MariH.

ferens Brdesia, statota est ejua Nativitad ^ftodeiQm-

ter oelebrari,

Gap. GLXVn. — De festo saneU MMtaelis.tih Maii.
Ejus apparitio»

Missa sancti Michaelis est iila dies, qna popa-
lus Gbristianus cum paganis puguavit, et victo-
riam per sanctum Michaelem archangelum obti-
nuit.

Cap. CLXVIII. — D« festo OmniumSanctorumiKa"
lendis !fovemb.

Feslivitatem Omnium ^anctorum Gregorius papa
junior instituit, quam prius Bonifacius papa iii ho-
norem sanciae Mariae et Omnium Martyn^n dervan-
dam censuit.

Cap. CLXIX. — DeDedicatione eccUsidi,

Ecclesiae Dedicatio est sumpia a tabernaqulo v^l a
templo, instituta ex DpmiQi imperiQ.

■ rti .im;iitw

LIBER QUARTUS

DE CONCORDIA OFFICIORUM.

Caput pnnnni. — De concordia of/iciorum,
His succinete expeditis de Solemnitatibas, nunc
manum ad eonrcordiam officiorum vertimus. Olim
divinum offieiuro in ecclesia agebatiir, prout euique
bonum videbatur. Sed postquam unitas Bcclesiae
multrformiter eappit ab haeretieis scindi, et a «chi-
smatlbus multiplieiter in diversa conventioula iindit
bealffi memorite Theodosius imperator synodum
GoBStanlinopoIitanam congregavit ; omnes baereses
damoavit, divinum otficium a synodo ordinari po-
stulavit. Quod negolium Damasus papa Hieronymo,
tunc in divinis Scripturis eruditissimo, injungere
optimum judicavit. liieronymus itaque in Beth-
leliem, ubi Dominus nasci voluit, psalmos ad No-
cturnos, et ad reliquas boras distribuit, ut hodie
Ecclesia psallit. Ad missae vrro officium Lectiones,
et Evangelia ex Veteri et Novo Testamento collegit,
prout tempori et stationi congruere vidit. Romana
qoippe Ecclesia implorando sanctonim suffragia
Stationes facit per diversa sancterum loca. Post
qiiam ergo papa di^positionero divini otficii a Hie-
ronymo editam accepit, concilium collegit, ac ubi-
que sie cantari praecepit. Postea Gelasius papa et
Gregorius orationes et cantum Lectionibus et Evan-
geliis coDgruentcs addiderunt, et sic hodie eantatur,
celebrationemque divini officii instituerunt.

Cap. II. — De Septuagesima.

Igitur quia in Septuagesima ronndi exordium
Gommemorarous, a Septuagesima et nos ineipia-
niu8.'Una peregrinalio legitur popuU Deiin iEgypto

C et una captivitas ejusdem populi de Jer^acuJem in
Babylonem, per utramque s^gnificat nostra^pere-
grinaiio, et noatra captivitas de paradiso in hunc
mundum. Dua» vero reversionea popoli Dei JfijBua-
tur : una de Pharaone per oare Rubnim at 4«ser-
tum ad kerram promissionis, altera de Bab^ne ad
Jerusalem, per quas signi^ntur nostr» rayer-
siones. Una qua de Pharaone, id est de diabolo
permare Rubrum, id estper baptismum, vd per-
desertum, id est poenitentiam ad terram repro-
miaaionis, id est ad Ecclenam rediaiia.,jyMi qaa
de Babylone ad l^nisalem, id est de hocfiiMiiid* ad
coelum revertimur. Peregrinatio qnidcm j[>^t4e|ilem
millia annoruffl extenditur, otpiiTttaa voro fMr^se
ptuaginta annoa diffiBrtur. Httc o«iiiia.|>er mfUm

D ofHcia septem hebdomadanim^ seilioet a ifieptotge-
sima usque ad Pasaionem Doroini deaifQWiliir. In
noetumali officio pereffrinatio exprimilBr ;,jftiiivitu-
tinali captiTitas ianoteaGit» injHnsaali .aiiMm.mer
sioncs recensentur.
CAP.Ul.^DeDominieaSeptuaffuimm, •Cittumde-

derunt. •

Xn prima Dominica Genesis legitur, in.qiia pere-
grinatio generis humani de paradiso in mundum
memoratur. Ad Laudes antiphona, MisererCf mei^
Deus {Psal. l), eantatnr, per qnam vox in capti
vitate dolentium exprimitur. Ad miasam vox in per
e^natione, vel captlvitate gemantiom : Cimtm-
dederuni me gemiius mortis {Pwi.xvn^t)4^likEpi'
stola de Babylone ad Jemsalem, id «at;^ oMHido

691

HONOWI AUGUSTODON. OPP. PARS III. — UTURGICA.

691

«d eoelum reversio, nbi dieitnr : Sie eurriteuicam' A xxnr, 6). ReTersio in Bpistola ad Ecclesiem, ubidi-

prehendatit (/ C&r. n, %i). In Graduale vox re-
deuntiuiD. Adjutar in oppartunitatibui {PiaL u, \ 0).
In Evangelio reversio ad Ecclesiam ubi dicitur : Ite
in vineammeafn {Matth. xx.4),id est in Ecclesiam,
et hoc fit per confessionem, unde in officio, Bonum
etteonfiteri{PsaL xci, 1).
Cap. IV. — De Dominica « Exturge » in Sexage"
iima.
In secunda Dominica noctumale et matulinale
officium iteratur^ quia prima setas per duo millia
annorum terminatur. In mlssa vox redeuDtium,
Exiurge quare obdormii (PiaL xuii, 23). In Epi-
atola labores revertentium ad Ecclesiam, ubi di-
citur periculii fluminum^periculiilatronumllCor.

citur : VocavitnoiDeuiinianctificationem(l Thea.
IV, 7). Reversio ad coelum in Evangelio, ubi mulier
Cbananssa venit ad Christum {Matth. xvii) hoc est
Ecciesia ad Deum in coelum.
Gap. VIII. ^ De DonUnica III Quadrageiimas^
c OcuU. »
In sexta Dominica in noctumali officionoslraper-
egrinatio recensetur, cum Joseph in JSgyptum ven-
ditus legitur, ad Laudes captivitas et refedificatio
templi, exprimitur, per antiphonsm, Fac benigne^
ubi dicitur, JEdificentur muri Jeruialem (PsaL l).
In missa revertentes, Oculimeiiemperad Dominum
(PiaL XXIV, 15). Reversio adEcclesiam in Epistola,
ubi dicitur, Avaritia et omniiimmunditia nee ncmi-

XI, 26). Flumina sunt tentationes, latrones sunt b ne/urin tioWi(£pA«. v, 3). Ingraduale £««ttr^tf.

dsemones. In Evangelio reversio ad ccelum, ExUt
qui ieminatlLuc.vm^ 5), quia quihaec bona opera
seminant in lacrymis, in gaudio metent vitam aeter-
nam, nt in OHenonOfPerficegreiiUimeoiiniemitii
fuit {PtaL XVI, 6).

Gap. T. — De Dominica « Etto mihi, » in Quiit-
quagetima.

In dominica tertia, quod raalum homini in pe-
regrinatione contigerit, in nocturaali officio me-
moratur, dum diluvio submersi leguntur. In Ma-
lutinis per antiphonam, Secundum mulHtudinem
miterationum {PtaL l, 3), vox captivorum insi-
nuatur. Ad missam vox redeuntium : Etlo mihi in
Deumprotectorem{PiaLxxx, 3). InEpistola modus

Domine.non prorvaleat {PtaL ix, 20), et in Tracta
Ad te levavi{PiaL xxiv, i). In EvangeUo reversio
ad ooelum ubi dicitur Beati qui audwwt verhum
Dei (Luc. XI, 28). In communione Patter invenit
tibi damum (P«a/. lxxxiii, 4), et in ^neBeati quiha-
bitant in domo tua{Pial).

Cap. TK. — De Dominica lY QuadragetinuB^
c Lmiare. »

In septima Dominica plenitudo nostrse peregri-
nationis in nocturaali oHicio exprimitur,ubi,afflictio
populi Dei in iEgypto et ejusdem liberatio refertor.
Inmatutinis Laudibus iiberator acaptivitate sacri-
ficium declaratur, ubi dicitur in antiphona, Tune
acceptabit tacrificium (PtaL l, 20). Ad missan

reversionisadecclesiam,ubidiciturc/uirt^afpa<i«ti C P^^^ reversio ad coelum ubi cantatur, Lcetare, Je^

ett, benigna ett (ICor. xni, 4). In Evangelio rever-
aioad coelum, ubi dicitur, quod Jesns ascenditJero-
solymam (Lue. xvnt), et in versibus Offertorii utra-
que Tt\m\o:Beatiimmaculatiin via(PiaLcxvi\\) ;
alius : in Yia tettimoniorum (Ibid.), et ibi : Yiam
mandatorum tuorum cucurri(Ibid.)

Cap. VI. — De Dominiea prima Quadragetimaft
c Invocabit. »

In quarta Dominica in nocturaali offioio pene ad
smgula Responsoria afflictio nostrae servitutis expri-
mitnr, quia per Quatuor Tempora anni in quatuor
partibus mundi humanum genus affligitur. Ad Lau-
des per antiphonam, Cor mundtm crea(PiaL l, 42),
Tox captivorum insinuatur. Ad missam reversio
ad Eedesiam, ubi didtur in Epistola i«i vigiiiit, in
JejwnUtmultitHI Cor. vi, 6). Unde custodia an-
gelorum in graduale promittitur, Angelit iuit mau-
davit (PtaL xc, 11). Reversio ad eoelum in Evan-
gelio, ubi Christus tentatus a diabolo desoribitur
(Math. rv, 1). Quae unicuique in fine suo futura non
dubitatur.

Cap. — > VII. — DeDominica nQuadragetinue < Rc'
miniicere. »

In quinlt Dominica nostra peregrinatio innoctur-

nali officio memoratur, ubi Jacob io exsilium ivisse

refertur. Ad Landes vox captivoram. In antiphona,

DminCf labia mea (Ptal. l, 17). In missa vox re-

>deantinn Beminiteere miterationum tuarum(PiaL

rutalem (Zach. u, 18), et in Epistola, Quastmrtum
etiJeruialem^eitmaternottra(Gal. iv, 28).In6ra-
duali, IndomumDomini ibimui(Ptal. cxxi, 1). In
Evangelio quinque millia saturata referetur (Joan.
VI, 10), qui quinque genera hominum, id esl con-
templativi et activi quod sunt coigugati, vidue, vir-
gines, ibi satiabuntur. Unde in Communione, Jervr
talem, qum oedifieatur nt dmtat (Ptal. cxxit 3).

Cap. X. - De duabut Dominidi tequeniibut.

Proptcr quod haec reversioflatinsequentibusdua-
busDominicid exprimitur, scilicet per passionem
Christi. Qu» ideo suni doae, quia sunt duse rever-
sionesi ut dictum est, siveduaepassionesChrisii, una
quain se ipso, altera quapatiturin corpore suo, hoc
^ est Ecclssia.

Cap. XI. — DeDominica Patchas^ • Returrexi. »
Mox sequitur Dominica Returrexi^ quia in resur-
rectione ista reversio perficietur, et Alleluia caa-
tatur, quia plenum gaudium a revertentibus peree-
pietur.

Cap. XII. — De duobut diebut.

Duo sunt dies : dies temporalitatis, et dies seter-
nitalis. Dies temporalitatis, quandiu vivit liomo,
ut dicitur, Ho<fi«, ti vocem ejut audieritit (Ptal.
xciv, 8), hoc est, hac tempore, quo vivitis. Diea
seteraitatis non horam vesperam, ut dicitur : Melior
ett dietuna inatriit tuit tupermilla^PtaLhxxxm,
11^. Hunc diemattuUt Christus. Hie dies eoepitele-

693

GBMMA ANlMiE. — LIB. IV.

694

ciis arwurrectione Gbristi, et in falura resurreclione A ciis sunt edita. Quidquid enim ante Christi Adven-

perfecte dabiiur. Unde nunc quibusdam in anima,
tunc omnihns in corpore el anima dabitur. Propterea
dicitur, Hodie resurrexit Dominus, quando Pascha
inter Kalendaria Maii evenerit, cum ipse in Martio
resurrexerit, imo ante annos plurimos, scilicet di-
citur, Hodie natui etU vel hodie apparuitj boc est
in die gratise.

Gap. XIII. — Quare dicuntur • dies mali » ab
Apostolo?

Cur apostolos vocat dies malos diccns, redimen'
ies tempus, quoniam dies ma/t sunt{Ephes. v, 16),
cum omnia bona sint. Respondeo : Quantum ad
tempus speclat, omocs dies squaliler bonos esse
conslat. Sed ideo quidam dies mali dicuntur, quia
in eis plus homines solilo affligunlur. Contiugit ^
enim aliquando, ut una eademque die, unus sus*
pendatur, alier regni sceptro potialur, et illa dics,
quae ilii mala, isti bona appellatur. Sic solemus
dies tempesluosos, vel dies bellorum, aut in qui-
bus aliqaid inforlunii occurrit, malos appellare;
dies vero sercnos, vel dies conviviorum, aut fe-
5t08, vel in quibus aliquid la^li conligeril, bonos
nominare. Porro quod horas dierum quasdam
nialas dicimus, secuudum lune cursum, hoc non
aecundum tempus, sed secundum augmentatio-
nem vel diminulionem naturalem nostri sanguinis
dicimus.

Interrogatio.

Cum omnes dies Domini sunt, cur dies judicii pro-
prie dies Domini dicitur. ^

Responsio.
Isti dies, in qutbus vivirous, non Doroini, scd no-
stri vocanlur, quia in eis facimus, quod volurous.
Dies autem judlcii non nostra, sed Domini appella-
tur, quia lunc omnia juste judicat, qu« nunc pa-
lienler tolerat, et unnmquemque secundum qaoJ
gessit remunerat.

Cap. XIV. — De officio Quadragesimig.

In Quadragesima sunt quaedam officia de poenifen-

tia instituta, ut, Misereris omnium, Domine, dissi-

mutans peccata kominum {Sap, \t, i4), et illud, Re*

miniseere miseraHonum (Psal , xxiv, 6); quaedam

de jejunio, ut illud : Cttm;>;tma/»f5fa<//i. VI, 16);

quaedam de orante, ut illud : Cum oratis (iind. 5); D ^pent ailiora coeli petere, et in Dominieo die.

tum, vel postea in Eccleaia iilo vel illo tempore
anni contigit, secundum hoc Hieronymus divinum
ofiicium instituit, vel quod stationi congniere vidit.
Feria quarta prim» hebdomad» Quadragenmse,
ideo duo versns ad Gradnale de necessitatibua can*
tantur, quia geminum jejunium celebratnr. Feri»
quint» in Quadragesima proprio ofBcio privantur,
sed de Dominicis sstivalibus inofficiantur. Unde et
earum Bvangelia, scilicet de divite et Lazaro {Luc*
XV i), et viduse filio resuscitato {Luc. vii) in his reci-
tantur. Olim quippe bas feriaa non jejunabant, sed,
Silvestro papa instituente, eas ob multa myBteria,
ut Dominicas feriabant. Postmodum sont Quadra-
gesimse conjunctae, et a Gregorio papa jnniore inoili*
ciatae.

Cap. XV. <— De officio Paschatis « Resurreai ».

In Paschaii die Introitus in persona Christi can«
tatur, qui resurgens in Ecclesia Patri se repraesen-
tans sic eum affatur, Besurrexi, et adhue tecum
sum. Oratio in persona Ecclesise recitatur, quae ater'
nitatis adiium per Christum sibi reseratum gratala-
tur. Epistola vero in persona angelorum eam ad leti-
liam hortatur . Quam laetitiam in Graduali, Hac dies^
et Alleluia resouamus, qaiSi Pascha nostrum immih
latus est Christus (/ Cor. v, 7). Evangeliam secun-
dum Marcum, qui in forma leonis scribitur, ideo hac
die legitur, quia Leo natus triduo, quasi mortauSt
dormire traditur, sed in die tertia voce Patris exci-
tatur. Sio Christus Leo de tribu Juda tridao dorroivil
conturbatus, sed in die lertia a Patre est sascitatus.
Offlcium, Introduxit nos DominuSf est sumptum de
legali Pascha, quod precessit in fignra. In nocte
quippe agnum ederunt, et in crastino, seilioet in
Paschali die, de .£gypto edocti sunt, eosque Moyses
his verbis alloqoitar : Introduxit nos Dominut
{Exod. xiii, v). Offertorium quoque in die solemni-
tatis, Et erit nobis hic de eadem die sunt sumpta,
cietera omnia sunt ad neophytos respicientia.

Cap. XVI. -^Notanda sunt et hasc.

In Pascba aunl quatuor notanda ; Ut tertia heb-
domada lunse aprilis, qui priraus est apad Hebraeos,
celebretur, el post aequinoctium, cum dies prolon*
gatur, et post quarto-decimam lunam, eam luna

qusedam de eleemosynis, ut illud : Cum facis eleemo-
synam ibid. 2), ct illud : Frange esurienti panem
{Isai. Lviii, 7), et item : Quod uni ex minimis meis
{Matth. XXV, 40); qusedam de operatione, utillud,
de agricolis vinese {Matth. SO) ; quaedam de statione,
ttl illud in Sabbato, ante mediam Quadragesimam,
ubi lectio de Susanna legitur, quia tunc statto ad
sanctam Susannam virginem et martyrem agitur.
Scilicet in Sexagesima Lectio dc laboribus sancti
Pauli apostoli legitur (// Cor. xi). et in Oratione,
Contra omnia adversa Doctoris gentium protectione
muniamur^ diciiur, quia illa die ad Sanctum Paulum
statio agitur. Sic consideranda sunt caetera, quae a
doctis viris Spiritn sancto inspiranle in diviais offi-

Tres hebdomadse signant tria tempora mnndi, ante
legem, sub lege, sub gratia. Pascha ecepit primo
tempore celebrari ante legem, quando agnns ia
ifigyplo immolatus est per ci;gus sanguinem iiberali
sunt. Secundo tempore sob lege ccppil Paofaa agi,
cum annuatim cx pr»cepto legis recoleretur. Terlio
tempore sub gratia verum Pascha Christus pro nobia
immolatus est, ideo tertia hebdomada agitar. Quod
post requinoclium, cum dies prolongantar» hoc signi*
ficat qaod, po^t Christi resurrectionem, tenebne in-
fidelitatis et roortis cceperunt minui, et lax fideli*
tatis et vitae coepit augeri. Quod post decimam quar-
tam lunam cum luna alta petit, quia tanc Bcclesia'
alta virtutum petere et coeleslia quaerere coepit.

696

HONORII AUGUSTODDN, OPP. PARS Rl - LITURGICA.

696

Qaod in Dominioo die, hoc ideo, quia illa die mun- A ut ad patriam paradisi liber revertatur. In commu-
do8 ereatus. Illa eoim die pluit Dominus manna ;
ilia die etiam resurrexit. OfBcium Resurrexi Ghrisli
resurrectionem desigoat, qua resargeos a morte

qponss 8U8e Ecclesiie se reprsesentat : Resurrexi in-
quiens, et adhuc tecumsum (Psal. cxxxviii, 18). At
iUa applaudens Iffitabunda resultat : Posuisti saper
me manum iuam ( sal. lxxii, 24). In Graduali
vero. Hasc dies, et in alia, et in reliquis concentus
angeloram , et gaudium hominum exprimuntur,
qui de Ghristi resurrectione gloriabantur. Ab Adam
usque ad Christum quasi nox erat, dum totus po-
pulus in tenebris peccatorum errabat, Christo vero
ab inferis resurgente 8erena dies illuxit, qun cre-
dentes ad ttternam lucem perduxit. Unde et tolum
hoc tempus pro una die ponilur. El ideo vespera g resurrectionc salvatos non obliviscaniun ^

nione gratias agit de soa salvatione.

Cap. XVllL^De officio, • Introduxit nosDominus.»

Feria secunda baptizati admonentur per sfMritum
intellectus, quanta dona contuierit eis Ghristus. /n-
troduxit, inquiet, nos Dominus in terram fiuentem
lac et mel, hoc.est in futuro melie aetemap gloriae.
Qui in Oratione precantur, ut [libedatemet vitam
aetemam consequantur. Quos mox Lectio instruit
quod per resurgentis Christi nomen remissionem
peccatorum et viiaro assequi possint. De qua spe
exsultent, et Graduale, Hosc dies^ et Alleluia in
Christi laude jubilant. Quibus protinus in Evangelio
Christi resurrectio narrAlur {Luc, xxiv), ut se ejus

non per Deus in adjutorium inchoatur, sed per Kyrie
eleison celebritati miss» continnatur^ quia illa dies
veapere carere praedicatur.

Gap. XVII. — Iterum de Pasehali die,

Septem etiam officia h^jus hebdomadse baptizatis
eoBgmnnt, qui septiformem Spiritum acceperunt,
qni per 6dem mondo mortui in baptismo Ghristo
consepuiti, jam de vitiis ad virtutes, de morte ad
vitam resurrexerant. Humanum itaque genus, quod
hi Adam cecldit, per Christum resurgens dicit : Re^
surrexi^ et adhuc tecum sum. Quod spiritu sapien-
tise affatum in Oratione precatur, ut aditum astemU
tatisper Christum reseratum, per piavota mereatur. p
In Epistola vero per spiritum admonetur, ut Ghri-
6tum pro se immolatum meditetur, sine malitia, et
niequitia, in sinceritate et veritate vivat (/ Cor. v), et
sicaBteraitatem adire licet. De qua promissione exsul-
tans dicit : Hasc dies^ quam fecit, Dominus exsulte'
mus, et ketemur in ea (Psal. cxvii).Deinde omnes
fideles ad laudem Ghrisli hortans subinfert : ConfUe-
mini DominOf quoniam bonus^ quoniam in sofculum
miserieordia ejus {ibid.). De promissione vera ange-
licae aequalttatis in itiZ^iuia jubilat. Pascha nostrum
immolatus est Christus, epulemur in azymis since-
ritaHs et veritaiis (/ Cor. v, 7, 8). In Sequentia au-
tem, jubilatio angeloram denotatur, qui de salvatione
homifium laBtabanlur, unde et in fine cantatur : As-
ira^ solum^ mare jocundentur et cuncti gratulen-
turin ciBeUi spirituales chori Trinitati. In Evange- ^
Uo vero Chrisli resurrectio denuotiatur, per quam
humaBum genns ad vitam redisse declaratur (Marc.
XVI). In quem se <Mnne8 credcre clamant; dum Credo
in unum eonsonant. Offertorium, Terra tremuit
(Psal. Lxxv, 9), tememotum in Gbristi resorrectione
laetnm nobia ad memoriam reducil, sicut scriptum
eat : Bt eece terrasmotus faetus est magnus (Matth.
Jtimu %). Illam aulem terremotum praeBgurat,
qoem in nostra resurrectione Scriptura faturum
prBBdieat : Adhue, inqaiens, ««mW et ego movebo
non solum terram, sed etiam cuelum (Agge, n, 1 ;
Hebr, XII, «6). Porro in Praefatione ille Paschalis
Agcna eam angelis collaadatur, per cajas immola*
ti<mem fidelis popalasifigyptiaea servitute liberatur,

in Offertorio et in Communione, ut grales solvant
de suff liberatione.

Cap. XIX. — De officiOt « Aquasapientias.^

Feria tertia spiritus consilii baptisatos instrait
qnantam gratiam eis Christus contulerit. Aqua^ in-
quit, sapientias potavit eos (Eccli. xv, 3), hoc est
aqua baplismatis eos mundavit, evangelica doctina
sanavit, et ad coelestia exaltavit. Qui in Oratione lioc
postulant, quatenus hsc vivendo obtineant. Lectio
autem eos docet Christum pro eis mortem subiisse,
pt resurgendo mortem fudisse; quem si imitari vo-
lunt, ei conregnabunt. Unde gaudenles Graduale,
Hascdies personant, et Christum per AUeluia exaU
tant. In Evangelio eis Christi resurreciio rccitatur
{Luc. xxiv), per quam pax reconciliationis eis datar.
In Offertorio vero fontes aquarum apparuisse, sci-
lieet baplfsmatis et PocniteDtia, memorantur. In
Communione autem, quae sursum sunt quaerere ad-
hortantur, ut sic illuc, ubi Ghristus est in dextera
Dei sedens, perveulre mereantur.

Gap. XX. ~ De offieiOy « Venite, benedieti Patris
mei, » F^ria lY.

Feria qnarla spiritas fortitudinis id Christo rena-
tos docet, quam dulci voce eos Christus ad regnum
amissum in ultimis vocet. Venite^ inquit, benedicti
Patris mei (Matth. xxv, 34). Qui in Oratione exo-
raot, ut aeterna gaudia percipiant. Quibus in Le-
clione passio et resurrectio Ghristi recitatur, per
quem poenilentibus peccata delentur, et vita aeteraa
datur. Qui per Graduale Haee dies tripudiant, et
Christo Alleluia jubilant. Mox eis in Evangelio Chri-
stus post resureectioncm cum scptem discipulis
convivasse narratur (Joan. xxi), per quod aepti-
formi spiritu pleni post nltimam resurrectionem
cum Christo convivaturi praefigurantur. Unde et in
Offertorio panem angelorum homo manducasse pei^
hibetur. In Gommunione vero hunc panem digne
manducanles uitra non mori, sed eum Chrislo vi-
cturi docentur.

Cap. XXI. — Be of/icio, » Victricem manum, »

Feria V post Pascha.
Feria quinta sqiritus scienciae monet baptizatos
Christcun laudare, sicut liber ab .£gypto poat Aa-

697

GEMMA ANIMiE. ^ LIB. IV.

698

brum mare : YicMcem^ inquit, manum tuam, Do- A u( Quasimodo ^enitos se infantes in Ghristo memo-

B

mtne, id est Ghristum laudaverunt pariter {Sap, x,
20). Qui in oratione flagitant, ut 6dem actibus
impleantf in lectione Epistolas docentur sicut ^thiops
ad Jerusalem veniens baptizatur {Act. vin), ita de
DiC^redine peccatorum ad Ecclesiam venientes per
Christi passionem salvantnr. At in Graduali Hasc
dies gaudium conversorum exprimitur, in Alleluia
laus Christi depromitur. In Evangelio resurrectio
Christi eis commemoralur, in qua fratres Ghristi
vocantur {]oan. xx, 17). In Offertorio autem dies
seternse solemnitatis eis prsedicitur, in qua terram
lac et mel fluentem, id est paradisum introduci eis
promittitur. Ideo in Gommonione vero ad laudem
Dei hortantur, per quem de tenebrU in admirabile
lumen vocantur {IPetr, xi, 9).

Cap. XXII. — De of/icio^ « Eduxit eos Dominus. i

Feria sexta spiritus pietatis intimat in Christo re-
natis, quod sic per Ghristum liberati sunt a diaboli
oppressione, sicut 61ii Israel olim a Pharaone. Qui
in Oraiione precantur, quatenus Ghristianam profes-
sionem operibus imitentur, ut per resurrectionem
ejus in dexteram Dei veniani. Qui per Graduale Hasc
dies Isetitiam suam depromunt, et per Versum, Lo^
pidem quem reprobauerunt {?saL cxvii, M), Ghristi
passionem concinunt, perAlleluia vero resurrectio-
nem ejus extollunt. In Evangdio eis Ghnsli visio
post resurrectionem suam legitar {Maith, xxvm).
In cujus nomine baplizali quique docentur, cum
eis usque ad consummationem saeculi promittitur.
Unde in Offerlorio Ha:c dies, id est feria sexta, me* G
morialis eis prsecipitur, in qua ab hoste Ghristi
morte erepti noscunlur. In Communione in nomine
Patris et Filii et Spiritus sancli baplizati docenlur,
cujus praecepla servare admonentur, ut eum post
resurreclionem videre mereanlur.

Cap. XXIII. — De officio, c Eduxit Domiuus
populum iiitifn, » Sabbato in Albis,

Sabbato spiritus Domini timoris recolit baptizatis
gratiam Ghristi Redemploris, qui cos de morte re-
demit, et in piradisum reducet. Eduxit, inquit, Do^
minus populum suum in exuUatione, et electos
suos in lcetitia {PsaL civ, 43). Qui in Oratioae

rentur» lac sacrae Scriptune concupiscant, ut in ejus
corpore in salutem crescant. Qui in Oraiione pos-
tulant, ut Paifcbale sacramentum moribua et vita
teneant. Quos Lectio ex Deo natos, et mundum ab
eis per fidem vincendum perhibet , ipsosque cum
Christo triumphaturos in resurrectione docet
(/ Joan. v). Unde quia tunc gaudium et laetitiam in
corpore et anima simul obtinebunt, ideo duo AlleltUa
concinunt. Mox in Evangelio Christi resurrectionem
audiunt, per quem Spiritum sanctum et remissionem
peccalorum acceperunt {Joan. xx). Quae resur-
rectio in Offertorio et in Gommunione confirmatur,
nt illorum resurrectio futnra credatur. Notandum
quod per singula offieia hi^us septimanae ad Introi-
tum quater, ad alium ter Alleluia cantatnr, quia
videlicet sancta Trinitas a quatuor partibus mnndt
ob resurrectionem Christi, et ob salvationem ho-
minia coUandatar.

Cap. XXV. — Dominica II post Pascha, t Mise-
ricordia Domini. •

In secunda Dominica baptizati gratiam Christi
mundo intonant, et gaudentes conclamant, Miseri-
cordia Domini plena est terra {PsaL xxxii, 5). Hic
Trinitatem praedicant, nam in misericordia Domini
Spiritum sanetum, in verbo Filium, in Dei Patrem
pronuntiant. Ideo autem personam Spiritus sancti
primitus cannnt, quia in co sanctificati sunt. 9e-
cundo personam Filii ponnnt, per quem redempti
sunt. Tertio petsonam Patris depromunt, cui re-
conciliati sunt. Et qoia Trinitatem laudant, ideo ter
Alleluia juhilant. In Oratione perpetuam hetitiam
fidelibus optant, et sempitema gandia postulant. In
Eptstola vox praedicatorum intelligitur, per quos
Ghristus populis in exemplum proponitur (f Petr. ii)*
Per unum Alleluia gaudium conversorum, per
aliud laetitia piaedicantium aceipitur. In Bvangelio
duo greges, unus ex Judais, alter ex gentibu^, ad
unum et verum pastorem couversi demonstrantur,
qui unum ovile facli [sunt] {Joan. x). In Offertorio,
Deus^ Deus meus^ unum pastorem invocare decla*
rantur. Quibus ipse in Communione respondet se
pastorem [esse], et eos agnosoere; et se ab eis
agnosci dicit.

deprecantur, ut aetema gaudia mereantur. Quos

LectioinstruitChristumlapideraanguIaremeosvivos ^ Cap. XXVI. — Dominica Illpost Pascha, f Jubi
^ * ^^ ^^^ "^ late Deo^ omnis terra. »

lapides sibi in coelesti sedificio conjunxisse, imo Sn
reges et sacerdotes elegisse (/ P^^r. ii) . Unde im -
menso gaudio exsullant, etbina Alleluia in Christi
laude personant. In Evangeiio eis resurrectioChristi
praedicatur {Joan. xxi), per quam gentilis et Judaicus
populus salvatus per Joaonem et Petrum praefigu-
ratur. Quoram etiam vox in Offertorio resooat, qua
Christum pro redemptione sui venisse salutant :
Benedictus quivenit {Matth. xxi, 9). InCommunione
Ghristo per baplismum conjuncti ad ejns regnum
docentur per virtutes debere niti.

Cap. XXIT. — Deminiea in AlHs , « Quasknodo
geniti infantes. »

In dflleio iHgtk-m Pasehas haptiiati tdmoA^tar,

In tertia Dominica in Christo renati totum mun-
dum in laudem Christi convocant, et gratulando
persultant. Jubilate Deo, omnis terra (PsaL lxvu, 4).
Hic Trinitatem personant, dum in Deo Patrem, in
nomine ejus Filium, ia laude ejus Spiritum san-
ctum denotant. Et quia per duo praecepta charitatis
in fide Trinitalis se salvandos tripudiant , ideo post
bis, deinde tertio Alleluia consonant. In Oratione
postulant, ut ab errore conversi GhristianitAtem
impleant. In Epistola ad contemplativam vitam
informantnrt dum a carnalibus desideriis absti-
nere adhortanlur (f P/r. n). Ad activam quoque
docentar, dum omni hamante erdaturts anbjec t

HONORII AUGUSTODUN- OPP. PARS III. — LITURGICA.

100

esse jubentur (/ Petr. ii). In udo Alleluia coatempla-
tiyi in dilectione Dei ferventesjubilant, in alio activi
in amore proximi servientes exsultant. Qnibus in
Evangelio visio Dei promittitur, et gaudium, quod
mmquam ab eis lollatur {Joan. xvi). Unde magno
gaudio perfusi pronimpunt tn laudem Cbristi in
Offertorio, Lauda, anima mea, Dominum{PsaL
cxLv, %). Quibus ipse itemm in Gommunione suam
pollicetur visionem, et ad Patrem cum toto corpore
8U0, scilicet Ecclesia, ascensionem.

Cap. XXVII. — Dominica lY post Fatcha, « Can-
tate Domino. »

In quarta Dominica baptizari per se conversos ad
laudem Ghristi adhortantur, et ipsi praBcinendo ju-
cundantQr, Cantate Domino eanticum novum {Ptal.
XGvn). Hic Trinilatem commemorant, dum, in Do-
mino Patrem, qui mirabilia fecit, Dominus (iMd.),
Filium, in gentibut revelavitjuttitiam tuam {iirid. 2),
Spiritum sanctum insinuant. Et quia fidera sanctse
Trinitatis in quatuor partibns mundi susceperunt,
ideo Trinitatem per quatuor Alleluia concinunt, in
Oratione orant, ut ad vera gaudia perveniant. Epi-
atola conversos instruit, ut per verbum Dei genitos
se initium novao Dei creaturse memorentur {Jac. i).
Et si verbum Dei audiendo vitia abominentur, ani-
mse eorum salventur. Qui Alleluia congeminant,
quia et quod mortem evaserunt, et quod vitam in
ape faabere meruerunt exsuitant. Quibus in Evange-
lio Spiritus sanctus promittitur, qui eos omnem ve-
ritatem docturus perbibetur {Joan. xvi). Unde in
Ofifertorio totum mundum ad laudem Dei invitant,
et Isetantea concrepant, JubHateDeo^ univerta tetra
(PtaU xcvii, 4). lu Commnnione tripartitum judi-
oium Spiritus Sancti denuntiatur« quo mundus de
reproboram infidelitate, de sanctorum ffiquitate» de
occulto et tamcn justo J)ei judicio redarguatur.

Cap. XXVIII. — De Dominica F. c Vocem fueun-
ditatit. »
In quinta Dominica baptizati, quasi in quinta
setate, a Babylone liberati, liberatorem suum omni-
bus geniibus prsedicant, dum in oflicio, Vocem ju"
cunditatit populum suum eum liberasse gaudentes
clamant, et ideo Trinitatem per tria Alleluia com-
memorant. In Oratione postulant, ut recta cogitent
et faciaut. In epistola docentur pupillos et viduas
visitare, immaculatos se a sieculo servare, ut sic
possint cum Deo regnare {Jac. i). Per duo Alleluia
duae resurrectiones intimantur, una nunc anima-
rum, alia post *corporum . In Evangelio ad plenum
gandium exhortantar, quod in futura resurreotione
dabitur {Joan. xvi). Unde in Offertorio omnes fide-
les Deum laudare monentur^ per quem tale gau-
dinm percipient, Benedicite, inquiunt, gentet, Deum
nottrum {Ptal. lxv, 8). In Gommunione iternm om-
nes Christi prseconia resonare hortanlur, per quem
tantahominibusdantur, CantateDomino {Ptalxcv).

Cap. XXIX. — De Rogationibut, et officio

« ExaudivU. »
Sicnt per officium Vocem jueunditatit instantiA

A prsBdicantium accipitur, ita per officium, Etuiudiunt
sollicitudo se ab errore convertentinm exprimitur.
Qui in Oratione precantur, ut ab omni adversilate
muniaotur. In Epistola ad confessionem, in Evan-
gelio admonentur ad orationem (Luc. v). In Offerlo-
rio, Confitebor, illorum confessio. In Conununione,
Petite et aceipietit {Luc. xi), eomm intelligitur
oratio.

Cap. XXX. — • De vigilia Atcentionit et of/icio

• Omnet gentet. »
In officio Omnet gentet plaudunt^ quod errorem
deseruerunt. In Oratione petunt so illuc tranferri,
quo caput suum pervenisse credunt. In Lectione
illorum conversio insinuatur, dum multitudo unum
cor, et unam animam habuisse memoratur. In
B Alleluia Deo jubilant, qui eisUntam gratiam contu-
lerat. In Evangelio pro membris Patrem precatar
(Joan. xvu), ut unum cum eo effieiantur. In Offer-
torio capitis abcensio exprimitur, et membris eum
sequi promittitur. In Commnnione unum eum eo
effecli jam caput orant, ut eos Pater a malo cn-
stodiat.

Cap. XXXI. — De Atcentione et officio, « Yiri
Galilan. »

In officio, Viri Galilad [Act. i), Christi ascensus,
et ad judicium ejus reditum angeli fidelibus nun-
tiant, quo eum Issti praestolantes se ad Deum ascen-
suros non diffidant. Qui in oratione postulant qua-
tenus in coelesfibus habitare valeant, Lectio et
Q Evangelium eis recitat, qualiter Christus coelestia
scanderit(Ac<. i ; Marc, xvi). In uno Alleluia Chri-
sti ascensio collaudatur. In alio, Ecclesia de sua
ascensione jucundatur. In unoquoque AUeluia laus
angelorum, in altero gaudium exprimitur hominum
deChristi ascen^ione jubilantium. Sequentia cou-
eentum angelorum repraese ntat, qua Ghristi trium-
phum jnbilat. In Offertorio et Communione nihilo-
minns fideles caput snum laudibus prosequonlur,
quo eum realiter sequi mereantur.

Ideo autem tribus diebus Ninivitarum Rogationes
aguntur, quia tres partes mundi, Asia, Africa, et
Europa, vel Ires ordines Ecclesi» conjugati, eonti-
nentes, doctores in poenitentia affliguntur. Ideo enim
tribus diebus aguntur, quia Ecclesise ires partes
jy mundi, vel iidem tres ordines aub Anlichristo tribus
annis graviter constringentur. Per diem Ascensio-
nis dies judicii reprsesentatur , quo die Ecclesia
coelum ascensura prsedicalur. Ideo enim cantatur :
Quemadmodum vidittit eum atcendentem in caslum ,
ita veniet {Act. i, 11).

Cap. XXXII.— Dominii^a intra octavatAtcentionit^
« Exaudi, Domine, »
Dominica, quae post tertium diem sequitur, aeler-
nam requiem demonstrat, quee post iria muudi
tempora , scilicet anle legem , sub lege, sub gratia,
supradictis tribus ordinibus tribuitur. Unde Ecclesia
jnbilat, Qucetivi vultum tuum^ vultnm tuum^ DonU"
nCf rcquiram. In Oratione poatulat, ut migestati ejus
sincero corde serviat. In Bpiatoia bona nninerantor,

701

GEMMA ANIM^. — UB. IV.

70«

pro qoibns tunc josti remnnerantar (/ Petr. ly). In A Gap. XXXV. — De offieio « Cibanit eoi Dmhnue

Evangelio dicitar quia nunc extra Synagogam fiunt,

ideo tanc aulam Dei intrabunt {Joan, z?), de qua

consolatione gentes solvuntur in Alleluia^ et in

Offertorio et in Gommunione. Abhinc posl sex dies

Pentecostes agitur, quo Spiritus credentibus distri-

buebatur, quia post sex setates mundi fideles per

gratiam S. Spiritus in diversis mansionibus dispo-

nentur. Ideo post sex dies celebratur, quia pro sex

BTangelicis operibus, qusa in sex diebus hebdomadeo

operabantur, tunc in gaudio remunerabuntur. Quod

autem post decem dies Ascensionis agitur, ideo fit,

qnia pro decem prseceptis legis denario vitae dita-

buntnr.

Cap. XXXIU. — De Vi(filia Peniecoiies.

In officio vigilise Pentecostes baptizandi imbunn-
tur, qualiter fide et operatione coelestia mereantur,
de quorum salvatione mater Ecclesia exsultat, dum
Kyrie eleison et Glorxain exceliis Deo resonat. In
Oratione pro eis precatur, ut occeptum Spiritus
sancti donum in eis confirmetur. In Lectione duo-
decim apostoli Spiritum sanctum accepisse memo-
rantur {Act. xix, i), per quos universitas fidelium
in quatuor mundi partibus designatur. In Attelvia
et in Tractu, Laudate Dominum, Denm laudant
quod errorem infidelitatis evaserant. In Bvangelio
promittitur eis Spiritus sancti consolatio^ et ipsius
divinitatis manifeatatio (Joan. xiv, 18). Qui in
Offertorio rogant ut eis Spiritum sanctum roittal.
In Communione effusio S. Spiritua decantatur, de
qua fidelium universitas fecundatur.

Cap. XXXIV. — De sancio die Pentecoiies, eiof/ieio
« Spiriiui Domini. »

Septem officia hujus hebdomadee septem donis
Spiritoa saocti coogruunt, quem baptizati accepe-
mnt. In officio Spiritus Domini {Sap. i), spiritussa-
pientisB glorifleatur, per quem scieniia vocis cre*
detttibQS datnr; et quia hoc donum quatuor mundi
pariibaa infonditur, ideo qoater Alleluia concinitur.
In oratione postalant quatenas de Spinlus sancti
eonsolatioQe gaudeant. Lectio baptizatis insinuat
qoaliter primiiiva Ecclesia genera linguarum per
Spiritam sanctam acceperat {Aci. u), cujus ipsi
filii esse meraerunt, et eumdem Spiritum sanctum
acceperunt. Qai prse gaudio duo Alkluia concinunt
qoia bis Spiritum ^nctum acceperunt ; semel cum
baptizantur, secundo cum confirmantur^ sicut et
Spiritus semel datus est io terra, secundo de coelo
Porro Sequentia genera linguarnm repraesenlat ,
qua Beclesia omnibus linguis landes Christo reso-
nat. In Bvangeiio Ghristi dilectoribus Patris dile-
ctio et Filii, priusquam promittitur mansio, et ut
Spiritos sanctus adveniat, qui eos omnia doceat
{Joan. xiv). Qui in Offertorio procantur, ut hoc in
eia confirmetur; in Prsefatione Spiritum sanctum
cam angelis coilaudant, in quem angeli prospicere
desiderani (/ Petr. i, 3). Cujus effusio in Commu-
nione decantatur, cum in se optantes jam descen-
dere credatar.

FerUe secundm,

In officio, CihaM eos {Psal. lxxx, i7), spiritua
intellectus denotatur, qui adeps frumenti, et mel
petrse, id est Christus nominatur, Christusenim gra-
num frumenti et petra vocatar. Hujus adipe sunt
fideles cibati, et melle ejus saturati, dum dtilcedine
Spiritus sancti sunt repleti. Et quia in quatoor plagis
mundi haec gratia diffonditur, ideo quater Allelvia
canitur. Qui in oratione postulanf, ut eis pacem
eum fide tribuat. Lectio eos instruit qualiter gratia
Spiritus sancti gentibus data sit {AcU x). Unde Ise*
tantes Alleluia congeminant, qoia Judsei et gentilea
Spiritum sanctumacceperant. Bvangelium dicit quod
Oens Filium suum pro eis tradiderit, in quem ai
B credatur.vitamaeternamhabeant^yoan. ni). InOffer-
torio audiunt quod Spiritus sanctus de c«lo into-
nuit, et fontem baptismatis humano generi apeniit.
In Communione cantatur qood a Spirito sancto om-
nia doceantur.

Cap. XXXVI. — De officio Feriee terUas, « Accipite
jucunditatem. »

In officio Acdpite jucunditaiem {11 Esdr. iv),Ec-
clesia spiritum consilii honorat, qui ei jucunditatem
fletemse glorise donat, et ad ccelestia regna vocat. Et
quia per geminam dilectionem in fide Trinitatis
hanc gratiam adepturi sunt. Ideo quinques Alleluia
canunt. In Oratione petunt se per Spiriitum purgari,
et ab omni adversitate tueri, qui in Lectione docen-
Q tur quod dona Spiritus sancti per orationem den-
tnr {Act. vtii). Unde bis Alleluia concinunt, quia
spiritu et meute psallunt, spiritu et mente orabunt.
Evangelium eis intimat, quod eos ostiarius Spiritus
sanctus per ostium Christum, ad vitam Patrem,
introducat. In Offertorio eis commemoratur, quod
pane angelorum reficiantur. In Communione unum
com Ghristo effecti a Spiritu sancto sunt darifi-
candi.

Cap. XXXVII. — De offlcio Ferim quariee, • Deus,
dumegredereris. »

In officio, Deus dum egrederetur{Psal. Lxvii), spi-
ritus fortitudinis magnificatur^ qui sicut filios Israel
de ^ypto liberans coram eis in igne gradiebatur,
ita fideles de hoc mundo emens coram eis in igne
amoris graditor, iter per praecepta faciens eis, per
gratias habitans in illis. Bt quia de quatuor parti-
bus mundi ad supemam potriam evocantur, ideo
quater Alleluia cantatur. In Oratione precantur,
v{ per Spiritum sanctum ad veritatem Christi
perducantur. Duse lectiones leguntar, qoia duo
populi scilicet Judflei et gentiles, Spirita sancto
ad fidem colliguntur. In una Spiritus sancti ef-
fusio recitatur, in alia miracula per eura gesta
commemorantur. In uno Alleluia de Judseb con-
versoram Iselitia exprimitur, in alio de gentibua
baptizatomm exsultatio accipitur. Duse quoque Le^
ctiones leguntur, quia ordinandi Veteri et Novo Te-
stamento docti precipiuntur. Utrisque autem, sciji-
cet baptizatis et ordinandis, panis vivos Evaoge-

D

103

HONORII AUGUSTODUN. OPP PARS, III. - LITURGICA.

70i

lio prsedicatur (Joan, vi).qao refecti nunquam mo- A quadragiota anni, quibus Blii Israel cum gaurlio et

riantur. In Offertorio Spiritum sanctum aibi mitti
poBCunt. In Gommunione pacem sibi dari au-
diunt.

Cap. XXXVIII. — De PeHa guinta.
In Officio quintae feria Spiritus Domini {Sap. i),
spiritus scicntiae exaltatur, per quem scientia spi-
Pitualium fidelibus datur. Iii Lectione et ^vangelio
in peccatis lapsi coosolentur, dum signa per Spiri-
tum sanclum patrata memorantur.

Cap. XXXIX. -^De officio « Repleatur » Ferias V!.

In officio Hepleatur os meum laude {Psal. lxx),
spiritus pieiatis glorificatur, per quem Trinitas col-
laudatur. Et qnia in quatuor mundi plagis laudibus

isetitia ad patriam redierunti et significat illud tem-
pus quo fldeles de Chrisli resurreclione laeti fue-
runt. Fer Rogationes, cum cruces per diversa loca
portantur, illud tempus intelligitur, quando filii
Isracl terram repromissionis ingressi arcam Domini
per diversa loca portaverunt, et multas urbes sub-
verterunt; significat il!ud tempus quo fideles ad
ascendontem Domiuum coniluebant, et Jerosoly-
mam ascendebant. Per Pentecosten, cum dona Spi-
ritus sancli celebraotur, illud tempus accipitur,
quando fiiii Israel, devictis hostibus, terram inter
se diviserunt, el significat illud tempus quod fideles
vana dona Spiritus sancti aceeperunt : Per septima-
nam, qoae sequitur, iilud tempus innuitur, quando

exlollitur, ideo quater Alleluia concinitur. In ora- B judices populo Dei prsefuerunt, et significat illud

^ione Bcclesia preeatur^ ne ab hosiibus perturbetur
Itt Lectione jucunditas faciei Dei ei promittitur
(Joel. ii). In Bvangello remissio peccatonim et sa-
nitas animae prsedicitur (Luc. v). Unde id Offertorio
Oeum laudat et in Communione gratuita Spiritus
sancti dona pronuntiat.

Cap. XL. <— De of/icio « Charitas Dei » in

Sabbato,
In officio Charitas Dei {Rom. v), spiritui timoris
laua canitur, per quem charitas in animam intro-
ducitur. Et quia tren partes mundi, Asia, Africa,
Europa, in fide Trinitatis Spiritum sanctum acci-
piunl idco ierAlleluiaf concinunt. Qui in Oraiione
Dominum orant, ut eia Spiritum sanctum infundat.
Sex lectionea et Evangeltum (Luc. iv) septimum G
leguntur, quia sepiem dona Spiritus sancii ad me-
moriam reducuntur. Ideo enim septem leguntur,
quia miDisieria Ecclesiae in septem gradibus per
leptem dona Spiritus sancti hac die provehuntur.
Per primam enim lectionem ostiarii, per secundam
exorcistae, per teitiam lectores, per quartam aco-
lytbi , per quintam aubdiaconi, per sextam diaconi,
per Evan(ielium presbyteri instruuntur, per singula
Aileluia sSBgalorom graduum laudea exprimuntur.
In Offertorio avtem presbyterorum preces et obla-
tionea pro Ecclesia intelliguntur. In Communione
Christi adventu8,et aeternum gaudium suis ministris
proraitlitur.

Gap. XLI.— Domifti^a 5S. Trinitaiis c Benedicta, »

Oominica qua aequitar de Sancta Trinitate agi- D
tur, quia plus acceptum baptismum plus datum
^piritum oportet, ut fidem TriniUlis bonis operibus
exerceant. Jam de reliquis videamus.

Cap. XLIl. — De capite a Septuagesima usque post
Pentecosten.

Igitur per Septuagesimam illudtempus accipitur,
quo populus Dei a Pharaooe in iEgypto affligeba*
tur, et significat illud tempus quo genus humanum
ante Ghristi adventum a diabolo in hoc mundo pre*
mebatur. Per Pascha autem illud tempus intelligi*
tur quo filii Israel a Pharaone per agnum liberati
aunt, et significat illud tempus quo fideles a diabolo
per Christum redempti sunt : per quadragiota dies
a Pisdia nsque ad Ascensionem Domini accipiuntur

tempus quando apostoli judices orbis populum Dei
sua praesentia rexerunt. Porro Dominica, Domine,
in tua misericordia, cum bistoria Deus omnium ca-
niiur, illud tempas ostendit; quo reges Israel muUis
praeliis ab hostibus vexabaotury et significat illud
tempus, quando martyres a persecutoribus diversis
suppliciis afficiebantur.

Cap. XLIII. -- Dominiea prima a Pentecoste usiiue
ad Adventum Domini.

David itaque rex, qui a Saul et suis servis affii-
gitur, de patria expulsus ad genles ire cogitur, de
suis viribus diffidens, de Dei adjutorio praesumens
dicit : Domine in tua mit^ericordia speravi {Psal, xii).
Cui Oratio, Deiis in te sperantium fortitudo conve-
nit, qui Deum fortitudinem dicit, cujus auxiliam
poscit. In Bpistola, quse Deum Filium «oQm ad
salvandum mundum misisse teatatur consolatio pro-
phetarum demonstratur, qui David de hostibus suis
salvandum praedixerunt, et ei regmim Israel promi-
seninr. In Graduali, Ego dixi : Domine {PsnL xl,5),
David peceatis suis perbecutionem imputat. In Al-
leluia, DomineDeus meuSt in te speravi (Psal. vii,2),
se ab inimieia liberari postulat. In BvangeUo atrias-
que persona exprimitur (Lue^ xvi), dom in dtvite
Saul, in Lazaro David accipitur. Saul anperbios, nt
dives, purpura induebatur, splendide quotidie epa*
labatur : David, ut Lazarus ulcerosus, sic ab homi-
nibus ejectus, ut leproaus, per silvas egens vagaba-
tur. Canes Lazari ulcera lingebant, et gentilea Da-
vid suscipi^^ntes confovebant. Saul moriuus tanquam
dives in inferno demergitur, David sceptro regni
potitur, post mortem Lazarus Abrahie iii reqaie
conjungitur. In Offertorio, Intende w>ei mitianis
(Psal. V, 3), David pro liberatione aoa poscit. la
Gommanione, Narrabo omnia nUrabilia tua (PsnU.
IX, t), pro oollatis beneficiis grates aolvit.

Cap. XLIV. — Sub gratia.

Sic Chriatianus populus dnm ab infidelibaa vel
haereticis vel a male Catholicis opprimitor, etde
civitate in civitatem pellitur, ad Dominam elamare
cognoscitur, Domine. in tua misericordia (Psal. xii),
In Oratione divinum auxilium invocat, ut ei et yo -
iuntate et actioae placcat. In Bpiatohi eonaolalnr,

705

GEMMA ANIMiE. — LIB. IV.

706

cum Deas Filium siinm pro salvatione illius misisse A supernum evoeatur. Qui de sua ereptioue graUila-

confirmatur. I& orationc misericordiam Dei implo-
rat. In Alleluia a persequenlibu» liberari postulat.
Evangelinm per divitem infidelem populum exprimitt
per pauperem Lazarum Christianum populum inno-
tescit. Infidelis quippe Judaicuspurpurainduebatur,
cum de camisnobilitategloriabatur. Splendide epu-
labatur, cum in c^remoniis per sacras Scripturas
inslruebatur. Gentilis autem populus purpura ve-
stiebatur, cum de regni monarchia super cseteras
gentes extoUebatur. S^lendide epulabatur, cum phi-
losophicia et poetieis scripUsmagnificabatur. Hsere-
liconim vero grex, quasi purpura induehatur, cum
de mundanis pompis superbiens humiles aspema-
batur. Spleodide epulabatur , dum conlinuis sermo-

bundus dicit, Faciut estprotector Dotninus. In Ora-
tione innotescit, quod per timorem ad amorem per-
venerit. Leclio dicit quod eos mundas odio habu*
erit, sed nunc de morte ad vitam translati sint
(f. Joan. iii). In offertorio pro animabus suis orant,
quas corporibus adhuc sociarinondubitant. InCom*
munione Domino laudes solvunt, a quo bona acce-
perunt. Hoc officium convenienter circa festum S.
Joannis cantatur, qui hora coenae a Domino miatua,
etpopulosDei ad convivium invitasse praedicatur.
Aliquando etiam circa festum Apostoiorum Petri et
Pauli canitur, qui de vicis et sepibus errorum gen-
tilem populum ad convivium Dei convocasse legun^
tur. Porro in cantu vox praedicantium Deum et lau-

nibns saecularis eloquenlisB pascebatur. Mali auiem g dantium exprimilur, qui eis proteclor fuit, de tribu-

CathoUci quasi purpura se vesliunt, cum de ornatu
pretioaarum vesiium superbiunt. Splendide epulan-
nr dnm deliciis, et carnis desideriis tanlum operaxn
dare conantur. Porro Ghristianus populus humilis,
peccata sua confitens, terrena despiciens, aoia C(P-
lesLia appetens, ut Lazarus ulcerosus abjicilu^, dum
a iudffiis, a gentilibus, ab bsereticis, a malis Catho-
licis despicitur. Sed cum dives moritur, in infemo
truditur, quia increduli et perversi, qui hic in bonis
dies ducant, in puncto ad infema descendunt ; La-
zarus autem moriens in sinum Abrahse ducitur,
qnia Christianus populus, qui hic arfligitur, post
gaudio et requie perfruetur. Unde in Offertorio
Denm regem invocat ; in Communione ejus magna-
ia narrat.

Gap. XLV. —DominicaiecundapoMtPeniecosten:
■ Faciutest, » $ub lege»

Dominiea quae sequitur Davidicum regnum re-
preesentdre videtur. Occiso namque Saul David a
gentibus evocatur, et in regni solio sublimatur. Qui
exsultans dicit Factus est Dominus protector {PsaL
xYii). Cui Oratio Sancti nominit congruit, quse Dei
gubematione nunquam destitui suos dilectores dicit.
Epistola etiam convenit, quae eum de morte ad
vitam translatum dicit {I Joan, iii). Demortisnam-
que periculo liberatus, in regnum est translatus.
Unde et in Graduali, Ad Dominumj cum tribularer
{Psal. cxix, l)seexauditum exsuUal,in Alleluia,
Deutjudex {Psal. vn , 12) justum Dei judicium lau

latione eripuit, omnia bona tribuit. Vox quoque
conversorum de errore intelligitur, quos Dominus
in latitudine charitatis eduxit, animas eorum eripuit,
bona coelestia tribuit.

Cap. XLVn. -^ De sancto Joanne BapHtta.
De sancto Joanne Baptista Responsoria sumpla
sunt de prophetis, et de Evangelio, quia ipse erat
finis prophetise, et initium Evangelii. In festo Apo-
stolorum in tertio nocturno, et ad Laudes antiphona
cum Alleluia canunlur, in ista autem fesiivitate non
cantantur, quia major est gloria Novi Teitamenti
quam legis. Joannis enim Nativitas existit ante re-
surrectionem Domini : Apostolorum vero Nativitas in
coelo post clarificationem Ecclesise a Spirilu sancto.
Q Ideo istse antiphonae decorantur , illse non .

Cap. XLVm. — De YiffUia S. Joannit Baptittas ei
of/ieio ejut.

In festo sancti Joannis Baptistae, vel in praecipuis
festivitatibus aguntur duo officia, in nocte unum, in
initio noctis sine gloria peragitur, et vocatiir vigi-'
liae. Unde et praeeedens dies vigilia nominatur.
Aliud vero circa mediam noctem, et finitur in die,
et hoc habet in tertio nocturno in antiphonis Alle-'
/tfta, per unum officinm recolitur legalis mos ei
Sabbata quae in figura futurorum celebrabantur ^
peraHud resurrectio Domini et nostra futnra festivi-
tas, ideo cum Alleluia peragitnr, quia transit ad
consortium Angeloram. Ideo autem in vigilia san-
ctornm flectamut genua non dicitur^ quia missa ad

dans exalut, qui superbum Saul dejecil, et se h^-D ^^,ctemsequentisdieipertinerevidetur,alteittiavero

milem populo praefecit. Hinc Evangehum consonat, ^^ jejunium dimittitur,

quod quemdam magnam coenam fecisse, et multos

vocasse, et plurimos non venisse commemorat {Cuc.

xit). Non enim dubium est, David adepto riegno

magntnn populo fnstruxisse convivium . Qui venire

nolebant de gtBere Saul erant. In Offertorio, Do-*

mint» convertere {PtaL lxxxix, i3)precatur, utab

bostibus undiqoe eruatur. In communione, Cantabo

Domino {PsaL ciu, 33) gratias ag it, qui ei tot bona

trihuit.

Cap. XLVI. — Sub gratia.

Hoc totum de Christiano populo accipitur; qui a
persecutoribua in martyribus oppreasus ad regnum

Gap. XLIX. — Dminica iertia poti PenUeotUn:
« Retpice inme; 9 tub lege.

Sequens Dominica de Datid pcenitentia tidetui*
inatituta. Qui post adulterinm cum Betbsaiyee, et
occisionem Uriae, propheta eum increpante pastn^
tentiam egitexcorde. Qttrgeiilebandusdicit,fttfij»{etf
in m^, ei miterere mei (Psat xwv, 16). Oretiodc-
precationem nostram pro Dtimiinea non dicitur,
qnse octltvtt Fenleeoatea ascribittif. Oratie autena
Gregoriana» PtoieeiorintetperanHim^f^vaiteB^
David concordat, qui misericordiam Dei super se
aoItipUcArl flagiiaiY «I bttM selaru mtt ^asMU.

707

HONORII AOGUSTODON. OPP. PABS III. ^ LITDRGICA.

708

EpiMiti qiioqvLcHufniliaminitubpotenHmanuDei A tiendam indieat. Nam David luit qaod maleeommi-

(/ Petr. y), admonitionem prophetae deciarat, qua
regem ad poeDilentiam provocal. in Gradaaliautem
Jaetacogiiatum (uuminDomino {PiaLhtv, 23)con-
Bolatio ejusdem Prophete notatur, qaa jam poeni-
teatem regem consolatur. In AUeluia, Diligam te^
Domine {Psal. xvii, 2) David Deum laudat , quem
refugium miserorum clamat. Hinc Bvangeliumcon-
sonat, quod gaudium angelis super uno peccatore
poBDiteate praedicat {Luc. i, 5). In Offertorio, Sp^-
rentin teomnee (Pmd* ix, 1 1), et de spe venia David
Deo plaudit , qui se quaBmitea HQH dereliquit. In
Communione , Eqo clamavi {PsaL xti, 6>» grates
solvit» qnod remisso peccato communionem fide-
lium promeruit.

Ck?. L. — Sub gratia.

Per David pcenitentem populus fidelium accipitur,
qui post idololatriam, quasi post Bethsabee aduite-
rium, et justorum occisiooemy quasi post Urie in-
terfectionem, ad poenitentiam convertiuir. Qui in
Oratione non cessat deprecari misericordiam Dei
auper ae multiplicari. Quem Bpistolaadmonet,utse
sub manu Dei per poenitenttam humiliet, diabolo
resistat, qui eum devorare tanquam leo inhiat.
Hunc populum jam soliicitum mooet Graduale , ut
jactet in Domino cogitalum ; in Alleluia laudes Deo
dicit, qui refugium tribulatis existit. Hunc Evange-
linm ad veniam roborat, dum angeloram super uno
peccatore gaudium commemorat. In Ofifertorio Lar-
gitorem venise laudat, qui in se sperantes salvat.

sit, et Absalon juste recipit quod impie promeruit.
In Offertorio, Illumina oeulos meos {Psal. xn, 4).
Oratio David exprimit, interim dum bellum geritar ;
qui orat ne in morte obdormiat, ne inimicus ei pr»-
valens gaudeat. InGommunioneDtfminiM/irmomai-
tum {Psal, XVII, 3), Deum pro victoria laudat, qaem
firmamentum, et adjutorem suam vocat.

Gap. LU. — Sub graOa.

David post peccatum aflliotas est, GliristiAaas po-
palus post idololatriam ab infidelibus oppressas.
Qui mundi adversa calcat» de spe promissa ccele-
slium exsultat dicens ; DonUnus illuminatio mea et
saluMmeUt quem timebo t (PsaL xxvi.) In Oratione
Q postalat, ul et Dominus cursum mundi pacifice di«
rigat. Qui ordo prwiiailorum in Epbtola peenas tem-
porales alleviat, dum non eoadignas passionesh^jas
temporis ad foturam gloriam lalimat (Rom. vui).
Porro oppressi auxilium Dei in Gradaaii invocant ,
in AUeluia pro victoria de malis tripodiaiil. Per re-
gem enim Ghristtanus rex existit, qui moreselaelBS
per virtutum sceptra reglt. Rvangeiium mensaram
bonam his promittil, quos mundus adyersis pro Deo
afficit. In O£fertorio Ghristianus popolos orat, ne
inimicus, scilicet diaboins de ejos morle gaadeat. In
Gommunione Deo plaudit qui ei ad^utor exstitit.

Gap. LIII. — « DominicaquintapostPentecosten:
« Exaudi, Domine » siUf lege.

^ Post flageila populus ad David confloit, eomqae

Sl^CoiiimunbneTri^i^^ quia^communionem C cum magno tripudio regno restituit. Insnper fitio

corporis Ghristi percepil ; Hoc etiam officium circa
festum S. Joannis BaptistaB, vei apostolorum cani-
lar, quipopulum ad poenitentiam provocasse iegun-
tur.

Cap. U. — Dominiea quarta post Penteeosten :
• Dominusilluminatiomeay » sub lege,

Dominiea huic proxima afflictionem David nobis
insinuat, qua eum fiiius suus Absalon judicio Dei|
post peccatam Urie affligebat. Qui eipulsus de re-
gno confidit in Domino, sic dicens : Dominus illu^
minatio mea^ et salus mea, quem timebo? Dominus
p^teetorvitas mern. a quo trepidabof {PsaL xxvi, 1 ).
De victoria aotem. Qui tribulant me inimiciipsi in

ejus regnam a Domino pollicetur, de quibus
cium .'htgus Dominic« institutum vidaiar. David
namque pro statu regni sic oral, ExauJi, Domine^
vocemmeam (PsaL xxvi, 4). Oratio, Deus, qui dUi'
gentibus te bona invisibilia prasparasti, ei eonvenit,
qui promissiones Dei oonsequi petit, quas filio suo
de regno promisit. Epistola quoque ei congruit,
quia malimi pro maio non reddidit, ideo l)enedictio-
nem baereditatepossedit. Graduaie, Pro<0ctor«ioi(«r,
Oratio est David pro populo Alleluia vero, In te,
Domine speravi^ repraesentat preces laodum pro se-
metipso. Evangelium huio rei consonat, quod tor-
l>as ad Jesum irruisse, et discipulos muititudinem
piscium cepisse narrat (130), quia turtrae ad David

firmatisunt.etceeuUrunt. SiconsUtmtadve^^^^ D ^^^ ^^^^^^^ .^ ^^^^^ Benedicam Do^

me castra, non timebit cor meum{ibid, 2, 3). Cu|

Oratio, Da, qassumus, Domine, congruit, qui mundi
carsum slbi pacifice dirigi poscit ; huic rei bene
Epistola concordat, qusd passionem hi^us temporis
ad futuram gloriam non condignam pronantiat
(Rom, viii). Porro in Graduali, PropiHut esto^Do-
mine (Deut, xxi, 8), et in versu, Adjuva nos^ Deus
salutaris nosier (PsaL lxxyiu, 9), voxcontra Absa-
lon pr»iiantium accipitar. In Aileluia DominOt in
virtute tuaketabiiurrex(PsaL xx, 8), voxeorumdem
de victoria exsultantium intelligitur.Abiioc Evan*
gaiium non discrepati quod eadem mensura reme-

mino, gratias pro exhibitis bene agil. qui ei intelle-
ctum tribuit. in Gommunione, UnampetUaDomino
(PsaL xxvi), pro «difjcatione templi petit, quam
postmodum Saiomon compievii (/I/, Reg. v, vn, %)•
Gap. LIV. — Sub graiia.

Populus quoque Ghristianas quondam posl afHi-
clionem perseeutorum Iranqaillitati redditnr, et ei
pax etenuB vita pro solatio promittitur. Qni in
Introita : Exaudi,DominefVocemmeam{PsaLxxn,
1), pro prssenti Ecclesiae statu orat. In Oratione
autem pro futura promissione, quae omne deside-

(190) Se4 jeiao8lEY«B|eIiqpal^miaicttIYnoi| Y.

709

GEMMA ANlMiE. - LlB. IV. 710

Epistola omaes unauimes in A per Evangelium, doctrina sacerdotum innuitur. Con-

rium superat, rogat

oratione» hortatur, ut benediclionero hsreditate
mereantur, dic^ns, oculos Domini esse super justos,
et aures ejus in preces eorum (/ Peir. m). Evan-
gelium quod turbas ad Dominum cucurrisse, et
discipnlos multos pisees cepisse commemorat {Luc.
vii), turbas gentilium ad Ecelesiam confluxisse, et
predicatores de gurgite erroris plurimos rete fidei
extraxisse insinuat. In Offeriorio Deum benedicit,
qni ei intellectum de seternis tribuit. In Gommunio-
ne unam rem postulat, ut in domo Domini in eter-
nnm maneat. Hiec Dominica aliquando infraocta-
vam sancti Petri evenit, unde et ejus mentio in
Evangelio fit. Sffipiua tamen circa festum sancti Ja-
cobi occurrit, cujus etiam Evangelium in piscatione
meminit, quia nimirum hi piscatores homines errore q
fluctivagos sagena prfledicationis extrazerunt, et ad
portnm sdtemse vitie perduxerunt.

Cap. LV. — Dominica sexta poit Pentecosten :
■ Dominus fortitudo, • sub Uge.

Pnesens Dominica inde instituitur, quod Salomon
a Davide pnecepto Domini rex constituitur. David
namque mortt appropinquans , devictis hostibus,
Deo gratias agit, dum Dominum fortitudinem ple-
bls sne dicit. De fllio quoque grates solvit,. dum
eum protectorem salutis Christi sui, id est Salomo-
nis nnntiavit. Deinde subjectum populum Deo com-
mendat : Salvum fae populum tuum , Domine, et
benedie luereditaH tuas {PiaL xxvn, 9). Huic rei

stantinus in Christiana reiigione instruitur, quem
docet homicidium et iram declinare, et sacrificium
offerentem proximis commissa relaxare. In offerto-
rio ipse rex orat, ut Deus gressus suos in semitis
suis perficiat. In Communione Deo vovet quod
postmodum devotus complet, scilicet ut domum no-
roini Domini construat, quia Ecclesiam Dei domum
per eum erectam et ornatam constat.

Cap. LVII. — Dominica septima post Pentecoiten :
« Omnei gentei, » tub lege,
In mense Augusti dnm historia : In principio Deui
creaM (Gen. »}, padficum Salomonis regnum no-
bia reprsesentatur, decus regno prsBsens Dominica
inofficiatur. Populus namque, qui sub David bellis
sudavit, sub Salomone bellis undique sopitis in
laudes Dei his verbis exsuhans, prorumpit : Omnei
gentes, plaudite manibus; iuhjedt populoi nobii
{Pial. XLvi, %t 4). Quibus Oratio : Deus^ cujui pro^
videntia congruit, a quibus Deus cuncta noxia sub-
movit, ct omnia profutura concessit. Epistola doctri-
nam prophetarum insinuat, qui populum Deo in ju-
slitia servire suadebant. Graduale autem : Venite^
filii {Pial. xxxiii, 12), Salomonis nobis monita in-
nuit, qui subjectos ad observantiam legis instruit.
Quibus praemium a De o spondet dicens : Accedite
ad eum et illuminamini {Ibid., \i). In Alleluia : JVa-
gnui Dominui {Pial. xlvii, 2), Deo laudes dicit, qui
eum laudabilem in Jurusalem fecit. Aliqui cantant

Oratio Deui virtutum concordat. in qua Deum po- p AUeluia : Enpeme de inimicU meU {Pial. lvui, 2),
scit nt in filio suo bona ac nntrita cuslodial; per ^ q"<>^ ei bene convemt, quia eum Deus ab omnibus

Bpistolam Nathan prophetse et Sadoo ponlificis ad-
monitio denotatur, qua Salomonem per unctioncm
renovatum in novitate vitse ambulare exbortantur
{Rom. vi). In Gr^duiie fConvertere,Domine{PiaL
n, 5), illorom benedictio super regem, atque oratio
snper popuhim inlelligitur. In Alleluia vero : Omnei
gentei {Pial. xlvi, 2), plausus populi de unctione
regia accipitur. Per Evangelium nobis admonitio
David Innuitnr, qua filium suum moriens alloqui*
lur, par quam enm ab homicidio et ira vetat, et ante
oblatnm aacrificinm in se peccantibns dimiltat. Porro
Salomon in Offertorio Deum rogat, ut gressns suob
in semiUs snis perficiat. In Conununione : Circuibo
et immolabo Deo {Peal. xxviii, 6) vovet, qnod do-
mnm nomini ejus sedificet.

Cap. LVI — Sub gratia.

Sicnt Salomon a patre rex constituitur, ita Gon-
ttantinus a papa princeps pacis Christiano populo
prapficitur, unde Ecclesia exsultans canit : Dominui
fortitudo plebii iuas {Pial. xxvii), 8). In Oratione
Domino snpplicat, ut ei religionis augmentum tri-
buat, et bona in eo nutriat. Epistola prsedicationem
Silvester papa nobis declarat, quse imperatorem
Christo consepultum in baptismate nuntiat, et ut
per chrismatis unctionem renatus in novitate vitse
ambulet, postulat {Rom. vi.) In Graduali ejus oratio
super populum exprimitur; per AUeluia plausus
Christiani populi de conversione regis intelligitur;

inimicis eripuit. Evangelium ab hac re non discre-
pat, quod septem panibus quatuor millia hominum
per Dominum satiata narrat {Matth. xiv), quia vi-
delicet Salomon, qui typum Domini gessit, septem
donis Spiritus sancti repletus quatuor partea mundi
verbo Dei satiavit. Offertorium : Sicut in holocauitit
arietum {Dan. iii, 40) sacrificium Salomonis demon-
strat, quod Domino in Gabaon offerebat. Commu-
nio : !nclina aurem tuam (Pial. lxxxvii, S) oratio-
nem regis exprimit, qua sapientiam a Deo petiit et
continuo accepit.

Gap. LVIIil. — Sub gratia.

Salomon insignitur sceptro, et Constantinus co-
D rona regni redimitur. Populus sub Salomone pacem
habuit, et Ecclesia sub Constantino pace floniit.
Unde Isetabunda canit : Omnei gentee. plaudite mor
nibus, Subjecit populoi nobii. In Oratione postulat,
ut Deus noxia cuncta submoveat. Per Epistolam
instantia praedicatorum eam incitat, ut sic Domino
in virtutibus scrvire studeat, quemadmodum prius
dsemonibus in immunditia servierat {Rom. vi). Gra-
duaie : Yenite^ filii, verba Constantini nobis indi-
cat, quibus populos orbis ad Christianam religio-
nem invitat. In Alleluia : Magnui Dominui Deum
laudat, quem in civitaie Ecclesise laudabilem fece-
rat« vel Alleluia ; Eripe me, Domine , de inimicii
meiit ei bene convenit, quia eum Dens ab hostibus
in bello per vexilium «anctse crucis ubique protexit.

711

HONORII AUGUSTODUN. OPP. PARS IIL — LITURaiCA.

112

Evangeliam quatnor miliia hominum seplem pani- A exclamat : Suscepimtu^ Dem, mUericordiam tuam

{PsaL xLvii, iO). In oratione hunc spiritum petunt,
quo recta cogilare et agere possint. In Epistola h^
synodus docet, quod qui spirilu Dei aganlur^ filii
Dei et regni ejus hseredes noscuntur (Rom, viii). la
Graduali Deum prolectorem invocat. In Allelaia,
Deo hymnum pro pace Ecclesis jubilat. Bvangelium
maxime huic rei concordat, quod hsereticos feisos,
prophetas et lupos rapaces nominat {Matth. viij,
quos htec synodus ab ovibus Christi segregat. In Of-
fertorio populum humilem salvandura pronuntiat.
In communione fideles ad commauionem corporia
Christi instigat. Hoc officium freqaenter circa festum
sanctse Marifi occurit, quse templum Dei fait, in
quo templo Ecclesia misericordiam Dei suscepit.

B

bus saliata memorat, quia quatuor partes mundi
donis Spirilus sancti illo tempore abunde Christus
repleverat. Offertorium sacrincium Constantini ex-
primit, quo seipsum Deo obtulit, et Christi cultum
instituit, vel sacrificium laudis Ecclesiae innult,
quod pro religioso principe Deo obtulit. Yerba enim
ejusdem Azarias cum sociis suis in fornace recita-
vit, et angelus Domini de incendio eos liberavit. Ita
Ecclesiam, quam nuper persecutio afflixerat, Con-
stantinus de angustia liberabat. Communio oratio-
nem Constantini nobis innotescit, qua pro statu
Bcclesiae poscit.

Gap. UX. •— Dominica octava post Pentecosten:
« Suscepimus, » sub lege.

Prsesens Dominica de famoso templo inofiiciatur,
quod a Salomone Jerosolymis lertio ordine aedifi-
catur. Hoc auro et gcmmis ornavit et cultum Dei
per minisleria sacerdolum celebremineo ordinavit.
Quorum laus hic repraesentatur, dum sic Domino
cantatur : SuscepimuSy DeuSy misericordiam tuam
{Psal. xLVii, 10). Quibus Oratio : Lar^ir^, quassu-
fnu5, DominCf consonat, in qua, ut recta cogitent et
agant orant. Epistola eis convenit, in qua fiiii Dei et
haeredes regni ejus dicuntur, qui spiritu Dei aguntar
{Bom. viii). Graduale : Esto mihi in Deum (Psal.
XXX, 3) quod locum illum domum refugii vocat.
Alleluia autem : Te decet hymnus^ Deus {PsaL lxiv,
2), hoc nominatim el manifesle clamat quod hymnum
in Sion, et votum in Jerusalem reddi Deo pronun- ^ .„. .*

tiat.Et in Versu Replebimur {Ibid., 5). lemplum Dei ^ ^* ««'»'* «» eis reproba mortepenerunt. Salomone

Cap.

LXI. — Dominiea nona post Pentecosten :
c Ecce Deus, • st^ lege*

Post septimum annum templum Salomonis dedi-
catur, ideo post septimum diem haec Dominica de
eadem re inofficiari notaiur. In hac dedicatione rex
cun populo munera Deo obtuliti et arcam tectamenti
hymnis et laudibus teu.plo consecrato inlulit. Qui
Deum suis votis favisse exsultans dicit : Ecce Deus
adjuvat me {PsaL liii, 6), cui Oratio, Pateant au-
resy bene convenii, qui Deum in templo poenilentibua
dcbiderata concedi petiit. Epistola exhortationem
regis nobis insiuuare videtur, qua populura monuit
ne partes iliorum imitarentur, qui idololatne, for-
nicatores, murmuratorea eistiterunt, et idcirco mul-

sanctum nominat. Notandum autem quod pene ubi-
cunque Jorusalem scribitur, longa neuma ponitur,
quia per hoc jubilalio in ccelesti Jerusalem exprimi-
tur ; ubi vero Alleluia Versu insignitur, ibi gemina
laetilia notatur. Evangelium quoque congruit, quod
non omnes regnum coelorum iutrare, qui Deum in
templo nomine tenus tantum invocant, dicit. Offer-
torium autem Populum humilem salvandum promit-
[ii{PsaL XVII, 28).Communio, Gustate{PsaL xxxiii,
9) communionem sacerdotum indicat, quam sub
lege de panibus propositionis sumebant.

Cap. LX. — Sub gratia,

Salomon primus Domino templum Jcrosolymis
fecit, et Constantinus primus imperatorum Ecclesiam ^
Romae in honorem Apostolorum Petri et Pauli con-
struxit atque Helena mater ejus templum Domino
Jerosulyoiis instituit. Idemque princeps plurimas
Ecclesias aedificavit, quas magna dote magnisque
muneribus dotavit, ministerio clericorum decoravit :
a Constanlino quoque domus Domino fundatur, dum
ejus jussu celebris Nicaena synodus congregatur, in
qua ecclesia domus Dei magnifice aedificatur, dum
destructis haeresibus fides roboratur. Domus tripar-
titur, quia Bcclesia in fide Trinitatis, in doctores, in
continentes, in conjugatos dividitur, auro et gemmis
omatur, dum sacra Scriptura et sanctis viris illu-
Btratur. Fostquam ergo Constantinus Ecclesiam in
hac synodo pacificavit, sancta synodus betabonda

orante majestas Domini in templo apparuit, quam
populus adorans laudavit. Hanc laudem, Gradoale :
Domine, Dominus noster exphmit (PsaL viu, %) :
Alleluia, Attendite^ popule meus^ legem {PsaL
Lxxv, i), ipsius Dei allocutionem ad populum depro-
mit. Evangelium bene concordat, quod singulos de-
bitores ad villicum venisse, et debita domlni soi
scripMsse narrat (Lue, xvi) qoia singuli volonim
professores ad Salomonem conveneront, et vota sua
Deo obtuleronl. In Offertorio : JustUia Domimi
{PsaL xviu, 9) Saiomoo populam ad jostttiam legis
oohortatur. In Commonione : Primum quofUe eis
bona a Deo poIiiceBtur.

Cap. Lxn. --SuhgraUa.

Per septiformem Spiritum fide corroborata in Ni-
caene Synodo tota Ecclesia repletur gaudio ; rex
ovans cum populo mundus induitur novo tripudio,
Unde Ecclesia laetabunda canit : Ecce Deus adjuvat
me {PsaL uii, 6). In Oratione postulat, ut ea Deum
roget, quae ei placeant. In Epistola sollicitudo do-
ctorum nobis insinuat, qui populum ab idololatria a
fornicalione , a murmuratione dehortantur (/ Cor.
x). In Graduale laudatio populonim. In Alleluia hi-
laris praedicatio doctorum demonstrantur. In Evan-
gelio debita Domini per villicum deacripta referon-
tur [Luc, zvi), et per Gonstantinum jura ecclesiasti-
ca statuta traduntur. In offertorio populum humi-
lem ad justitiam ^Dei provocat in Commonione re-

743

GEMMA AWlHif:; — LIB. IV.

714

gDum Dei eos quserere rogat, el sie eis omnia aDeo A dem scriptis et dictis defendebant. Alii gratia sani-

dari confirmat.

Cap. LXUI. — Dominicadecima posl Pentecosten :
« Dum clamarem, » sub lege,

Domioica, quae sequiiur, de oratione Salomonis
el apparitione Doroini instiluilur. Dedicato namque
teroplo Dominus Salomoni apparuit, se lemplum
consecrasse et ejus preces pro omnibus, quseoravit,
cxaudisse innotuit, et si legem ejus cum populo cu-
stodiat, ipse quoque templum cum populo ab ho-
stibus munial . Si autem legem ejus abjiciant, ipse
etiam templum hoc cum populo destruat. Unde Sa-
lomon se exauditum exsultans dicit : Cum clamarem
ad Dominum {Psal. liv), Gui Oratio Deus, quiomni-

tatum fulserunt, sicut Antonius, et alii iEgyptii pa-
tres, qui multas sanitates in populo fecerunt. Alii
operatione virtutum respienduerunt, sicut Martinus
Turonensis episcopus, et Nicolaus Myrensis episco-
pus, et Epiphanius Cyprensis episcopus, et alii ple-
rique, qui multis virtutibus mundum decoraverunt.
Alii prophetiam, ut Joannes eremita habebant. Alii
discretione spirituum, ut Macarius, radiabant. Alii
genera hnguarum acceperant^ sicut Effrem, eC Hie-
ronymus, et alii plurimi, qui Hebraea, GraBca et La-
tina lingua mulla disserebant. Alii interpretatione
sermonum rutilabant, sicut idem Hieronymus pre-
sbyter , et Ambrosius Mediolanensia episcopus, et
Augustiuus Hipponensis episcopus, qui sacras Scri-
poteniiam tuam convenit, quae ad divina promissa n pturas interpretantes exponebant. Quae dona in se

curreotes ctclestium bonorum consortes fjeri dicit
In teroplo Salomonis ministeria divina per Levitas
distribuit, sicut ei Deus per prophetam praecepit.
Hac Epislola divisiones ministrationum innotescit ,
dum alii sapientiam, alil scientiam, alii genera lin-
guarum, alii interpretationem sermonum datam de-
scribit {I Cor, xii). Graduale^ Custodimet Domine
(PsaL XVI, 8) orationem Salomonis insinuat, qua pro
cuKtodia templi orat. Alleluia Yero : Exsultate Deo
(PsaL Lxxx, 2) indicat quo modo populum velsa-
cerdotes jubilare Deo instigat. InEvangelioexpresse
promissio Dei ad Salomonem notatur , ut ingressus
in templo dixisse legitur : Domus mea domus ora-
tionis {Matth, xxi). Comminatio autem ejus in eo
loco ubi dicit : Inimici tui ad lerramprosternentte,
et nan relinquent in te lapidem superlapidem{Luc.
xix). In offertorio : Ad te , Domine {PsaL xxiv, i)
se totum Sttlomon Deo commendat. In Commu-
nione : Aceeptabis sacrificium (PsaL l, 21) vota
iterat.

Cap. LXIV. — Sub gratia.

Sic fide in Nicaena synodo roborata gloria Domini
in (Ecclesia apparuit, dum multa signa per suos
exercuit. Unde Eceleaia pro suiglorificatione, et pro
haereticorum ejectione exsultans canit : Cumclama-
rem ad Dominum {Psal . uv, 17). In Oratione, exorat,
ut coelestium bonorum consors fiat. In Epistola autem
distinguuntur, per quos mira gesta leguntur ^/ Cor.
xii). Alii quippe sormone sapienliae praediti fuerunt,
sicut Flavianua Antiochenus episcopus, et Diodorus jy
episcopufl, qui primitus choros alternatim psallere
iDSlituerunt , et alii quamplures qui multis libris
haereticis restiterunt. Alii sermone inclyti exstite-
runt, sicut Athanasius Alexandrinus episcopus, qui
fidem cathoiicam in Quicunque vult exposuit, et Eu-
sebius Caesariensis episcopos, qui historiam Eccle-
siasticam, et Basilius Cappadocensis episcopus , et
Gregorius Nazianzenus , et Joannes Chrysostomus
Constantinopolitanus episcopus, et alii plurimi, qui
eloqoeotia illo tempore Ecclesiam illustraveruut .
Alii flde splendebant, sicut Constanlinus imperator,
qui tunc fidem percepit, et aiii multi , qui tunc fi-

(131) Hodie EvangeL est Pharisaei et Publicani in
templum intrantiom.

Patrol. CLXXU.

custodiri Ecclesia in Graduali postulat, in Alieluia
pro donis Deo jubilat. In Evangelio (131) Dominus
templum Ecclesiae ingredi, et ementes et vendentes
spiritualia ejicere dicitur, et domum suam domum
orationis vocasse {Matth. xxi), eamque destruen-
dam cam fletu praedixisse fertur (Ltic. xix, 42). Quod
partim sub Juliano contigit, partim aub Antichristo
futurum erit. Sub Juliano (132) namque est ad ter-
ram prostrata, qui a gentibus est conculcata. Sub
Antichristo lapis super lapidem non relinquetur,
cum electi ab invicem dispergentur. In Offertorio
Ecclesia se totam Deo commendat. In Communione
sacrificium laudis D(H> immolat. Notandum quod et
Evangelium hic legitur, in quo destructio flieroso-
lymorum praedicitur, quia in hoc mense et prius a
^ Nabuchodonosor et postmodum a Romanis in eo-
dem mense facta legitur.

Cap. LXY. — Dominica undecimapost Peniecoetm
«t Deus in loco, » sub lege.

Regiua Saba Hierosolymam properat, Salomonem
et templum ejus videre desiderat, aurum et gemmaa
obtulit, unde haec Dominica inofiieiari proraerait.
Yiso autem templo ejus in landem Dei erapit.
Unde Ecclesia sub flgura ejns sic canit, Deus, in loco
sancto suo {PsaL lxvii, 6). Cui Oratio, Deus^ qui
abundantia pietatis twe, eonvenit, in qua petit ut
Deus det quod oratio petere non praesumit. Epistoia
ei congrait, qnia audita sapientia Salomonis seipsam
despicit; dicit, gratiaDHsumidquodsum (/ Cor.
XV.) Graduale laudem ejus exprimit in quo dicit
quod cor ejus in Domino sperayit, et ex voluntate ei
conflteri velit. In AUeluia , Domine^ Deus salutis
meoB {PsaL xxxvii, 23), mente Deo jubilat, quem salu-
tem nominat. Duo bomines , qui templum intrabant
{Luc. xviii). Salomon et regina erant. lUe de operibus
suis gloriabatur ; illa homiUter, ut Publicanus Deum
deprecabatur. In Offertorio, Exaltabo te, Domine
{Psal. XXIX, 2), laus ejus denotatur, qua se a Do-
mino susceptam gratulantur. Communio , JVonora
Dominum de substantia {Prov. iii, 9), munera

(132) Imosub Tito Vespasiano, teste Josepho et
Egesippo.

23

HONORII AUGUSTQDDN. OPP. PARS IIL ^ LITDRGICA.

74« HONORII ADGDSTQDDN.

regiDflB innuit, qusd Domiao obtulit, et justificata iu
domum suam desceudit.

Cap. LXVI. — Sub graUa.

Salomon Jerusalem temp)o inaurato innovat, quam
regina de ultimis finibus videre venerat, et Constan-
tinus Ghristianam religionem per egregiam Constan-
tinopolitam civitatem auxerat, quam Ecclesia un-
dique confluens visitare desiderat. Reginaaummet
gnmmas attulit, et Ecclesia sapientia ut auro fulgi-
dos, et nrtutibus ut gemmis splendidos, protulit.
Unde vero Saiomoni, id est Christo de ejus templo
laetabunda psallit, Detis, in loco sancto suo (Psal.
Lxvii, 6). Oratio evangelico Publicano bcne conve-
nit, qui pelit ut Deus dimittat, qus conscientia me-
tuit, et adjiciat quod oratio non prseuumit. Cui
Epistola concordat, in qua se minimam clamat. In
graduali non coacte, sed ex voluntate ei conBteri
praenuntiat (/ Cor. xv). In AlIeluiaDeum salutissu»
laudat. In Pharisaeo Evangelii (Luc. xviii) superbus
grex hsereticorum ; in Publicano accipitur humilis
populus Catholicomm. In Offertorio laudes Bcclesia
D eo solvit, qui eam ad se venientem suscepit. Com-
munio eam hortatur , ut bona sua cum membris
Ghristi partiatur, et sic jnstiticata ad patriam para^
disi revertatur. In hac enim Communione gratia
Deo agitur, quia tunc fmmentum et vinum colli-
gitur.

Gap. LXYIt. -^ Dominica duodedma « Deus, in
adjutorium, » sub lege.

C
Salomone mortuo regnum dividitur, ideo et men-

sis September in historiis partitur. Prior parsejus
in una historia solidatur, sequens in diversas mu-
tatur, quia ut regnum Juda in nna familia David
stabilitur, regnum autem Israel a pluribus invadi-
tur. Dnde et historia de his qui gentibus intermisti
erant^ ut Job, Tobias, Judith, Esther legitur, quia
poBt naortem Salomonis reges cum populo, derelicto
cultu Dei , culltti gentinm admiscebantur. Quod
Ellas propheta prohibuit, cujus vita huic Dominicse
officium indidit. Dum enim animam ejus auferre
qosererent, in solitudinem fugit, et sic preces ad
Dominum fudit, Deus, in adjutorium meum {Psal.
Lxn, %). Cui Oratio, Omnipotenset misericors Deus
competit, qu» Deo digne et laudabiliter a suis serviri
astruit, dum rebellibus coelum tribus annis et sex ^
mensibus precibus clausit (/// Reg. viii). Epistola
eieoogruit,qufiedicit, Littera ocddit^spiritusautem
viuilicat{ll Cor. lu), quia Judaei quierebant eum oc-
ddere. Deus, qui spiritus est vivificans. In Qraduali,
BenedicamDominum in omni tempore benedicit(P£a^
XXXIII, 2). In Alleluia, Domine, refugium (Psal.
Lxxxix, i) ad Deum laudans confugit. Evangelium
ei consonat, quod mntum el surdum a Domlno cu-
ratum narrat (Mar^^.vu), quia Elias Judaicum po-
poUim in lege Dei surdum, et a laude Dei mutum in
cultom Dei revocat. Offertorium, Precatus est Motf-
ses{Num. xxi, 17), orationem Eliae exprimit, qua

(133) Imo Moyses pulatur libri Job scripsisse.

71«

A iram Dei a populo, sicut Moyses amovit. Gommunio
Defructu operum tuo^'um, laudem populi iimait,
quia data pluvia de fmctibus terne laudes Deo
solvit.

Cap. LXYIII. — St^ gratia.

Constantino quoque mortuo Ecclcsia ab haereticis
scinditur, et in partes dividitur. Dna parsincatho-
lica fide roboratur, altcra in multa schismata per-
mutatur. Quia ergo turba haereticomm verum Dei
cultum deserens populum catholicum verae religio-
nis cultorem, velut Jesabel Eliam impugnat, ideo sic
ad Doroinum clamat, Detu in adjutoriummeumin-
tende {Psal. lxxix, 2). Qui in Oratione supplicat, ut
ad promissiones Dei sine offensione, sicut haeres
B currat. Epistola persecutionem ejus depromii , ubi
dicit^ littera occidity spiriiusautem vivi/icat{IICor.
in); baeretici enim Catholicos occidebant. quorum
Deus animas vivificabat. Et quia catholicus pqiulus
in 'omnibus vicit, ideo in Graduali , Dominum in
omni tempore benedicit. In Alleluia, Deum refugium
suum dicit. In Evangelio {Marc. vii) surdus etmu-
tus haereticorum grex accipitur, qui veram fidem
audire et catholicam religionem conflteriperCatho-
licos cogitur, pro quo Ecclesia in Offertorio preca-
tur, ne ei irascatur. In Communione Catholici Deo
grates solvunt, pro bonis qu8e de conversis abunde
flunt.

Cap. LXIX. — Item de eadem Dominica.

C Hoc officium ideo nonc agitor, qoia in hac sqrtt-
mana obitus Moysi legitur. Ideo etiam historia Job
nunc legilur, quia Job et Moyses(133)contempora-
nei inveniuotur. Et qula populus inter hostes con-
stitutus auxilio Moysi destituitur, sic ad Dominuoi
clamare intelligitur, Deus,in adjutorium meum. Qui
in Oratione postulat, ut ad promissa Dei, scilicet ad
ferram repromissionis, sine offensione hostium eur-
rat. Bpistola specialiter ad Moysen speotat in eolo-
co, ita ut non possent fiUi Jsrael intendere in faeiem
Moffsi propter gloriam vuUus ejus (// Cor. in). Po-
pulus pro Moyse, Josoe ducem recipit (Deut. xxxi),
idco in Graduali, Dominum benedieit. In Alleluia,
Deum refogiom sibi factum astrait. In Evangelio
{Marc, vn), idem populus describitur, qui in lege
Domini surdus et mutus dicitnr, pro qoo Moyses io
ofiicio precatur, ut ab eo furor Dei avertatur. Gom-
munio, De fruetu operum tuorum (Psal. an, 13),
laudem populi innotescit, quam in terra possessa de
fructibos solvit , ubi in abundantiam panis , vini et
olei habuit. In hac etiam Gommunione laus ab Ec*
clesia Deo solvitur, qui hoc tempore fhictas panis,
yini et olei colligitur.

Cap. LXX.—Dominicatredecima^RespicefDomi»
ne^ > sub lege.

Heec Dominica incitavit offlcium ab filisaeo pro-
pheta. Samaria namque ab hostibus obsessa fame,
et angustia erat oppressa. Sed meritis Elistei multi-
tudo hostium iugatur, dvitas a perieulo liberatur

711

GEMMA ANlMiE. — UB. IV.

1\%

{IV Reg. II, ni, iv, ele.). Qui in obsidione Deum sic A gaudium, pax {GaL v), etc. Recepta sanitate, rex ad

invocat, Respice, Domxne, in testamentum tuum

{Psa!. Lxxii, 20). Iq Orattooe postulat, ut populas

preecepiaDeidiligat, quomodoeum apericulo eripiat.

Per EpistoUm iQsinualur, quid baec propter trans-

gressionem legis patiatur, dicit enim, Lex propter

transgressionem posita est {GaL m). In Graduali

Retpice, Domine (PsaL xii, i), Daum invocat, cum

eam rex decollari jusserat, quia mulier filium suum

ob famem comederat. In Alleluia, Venite^ exeulU"

mus Domino {PsaL xciv, 1), Deum laudare monet,

qui eis in Ghristiano omnem abundantiam daturus

foret, hujus faciem in confessione praevenirent qui

eos ab hostibus eriperet. In Evangelio homo in la-

trones incidisse, et a Samaritano legitur curatus

fuisse {Luc. x), quia videlicet populus Israel in la q venturum praecinit.

trones incidit, dum eum populus gentilis (134) obse*

dit, de quibus alios spoliaverunt, alios vulneratos

semivivos reliqueruot. Quem Samaritanus scilicet

Elisaeus curavit, dum eum a periculo precibus Ube*

ravit. In Offertorio, In te speravi, Domine {PsaL

XXX, 2), Deum pro liberatione populi glorificat. In

Communioiie, Panem de coelo {Joan. vi, 3i^, pro-

abundantia collata ei gratificat.

templum as<^ndit, Deo graiias retulit, quas laudes,
Graduale, Bonum est confiteri Domino {Luc, xvn),
et AUeluia, Quoniam Deus magnus {PsaL xciv, 3),
exprimit. Evangelium ei consonat, quod deoem le-
prosis mundatis unum rediisse, et gratias relulisse
commemorat {Psal xa, 2, quia Dominus cum
roulta beneficia regibus Israel, et Juda conlulerit,
solus Ezechias pro acceptis beneficiia, debitas grates
retulit. Offertorium, bene convenit, ubi Dominus
angelum suum misit {PsaL xxxiii, 8), qni plusquam
octoginta millia de hostibus occidit, et regem popu-
lumque Deum timentes a periculis eripuit, Commn-
nio, Panis, quem ego dabo {Joan . vi, 52), oraculum
Isaiae innuit, quo Christum pro bumana salutatione

Gap. LXXIII.

Cap. LXXI. — Subgratia,

Sic Ecclesia a Juliano iropugnatur, fame et flagris
anxiatur. Quse ad Deum sic clamat : Respice, Domi-
ne, in testamenium tuum {PsaL lxxiii, 20). In Ora-
tione fidei, spei et cbaritatis augmentum poscit,
quo promissa Dei consequi possit.
sionem Epistola indicat, quse Abrahse Christum
promissum nuntiat {GaL iii). In Graduali iterum
Ecclcsia Dei auxiiium invocat, quia persecutionem
se ei Julianus, post bellum illaturus praedicat. In
Alleluia populum convocat, Deo laudes jubilat, qui
eam perempto tyranno a periculis eripuit. Evange-
lium bene consonat, quod hominem latrones, vul-
nerarint et a Samaritano curatum narrat (Luc, x),
quia Ghristianus populus in latrones incidit, dum a
persecutoribus multa crudelia pertulit, scilicet dem
apoliatur, vulneratur, variis modis cruciatur. Quem
veras Samaritanus ad stabulum duxit, dum eum
Christus ad gaudia paradisi perduxit. In Offertorio,
pro tyranni occisione, el sui ereplione gratias agit.
In Communione pro collatis beneHciis laudes con-
ctuit. ^

Cap. LXXII. — Dominicadecima quarta post Pen-
costen « Protector noster ^ » sublege.

Sequens Dominica instiluitur a rege Ezechia qui
dum usque ad mortem segrotavit, sic ad Doroiaum
oravit, Protector noster^ aspice, Deus . Unde In Ora-
tione, Custodi^ Domine^ dicitur, quia sine te labitur
kumana mortalitas {PsaLtxxxui^ tO). Cui Isaias
propheta praedixit mortis evasione Cbrisli incama'-
iionem, omnia Ecclesiae mysteria et futura sancto-
rnm pi^aemia ; quae prophetia notatur in Epistola,
aicut est ibi, Frucius autem spir^tus est charitaSy

(134) Titus Yes. imp. Rom. de quo sup. cap. 64.

Sub gratia.

Hoc Ecclesia sub typo Theodosii Majoris canit,
qui defeosor Ecclesiae exstitit, per quem Dominus
Ecclesiam ab haereticis protexit, sicut per Ezechiam
Jerusalem ab hostibus munivit. Oratio vero reprae-
sentatejusverba ; Custodi,Domine,Ecclesiamtuam
propitiatione perpetua, Epistola, quse vitia et virtu-
tes repiicat (GaL v), synodum ejus tempore colle-
ctam insinuat, in qua vitia reprobantur, virtules
sequendae affirmantur. Graduale et Aileluia laudem
regisdepromit, quam pro concordia Ecclesia solvit
Evangelium bene concordat, quod unum de lepro-
sis graiias egisse narrat (Luc. xvii), quia solum
Ouam nromis- ^^^ ^® haerelicis regibus in catholica fide Deum
!KrU»iim ^ laudassc coQstat. Uude sicut in Offerlorio dicitur,
Angelus Domini {PsaL xxxiii, 8), se immisit, et
eum de omnibus malis eripuit. Cororounio innuit
quia post pienitentiam ab Ambrosio ei indiciam.
panero Chrbti et comrounionem Ecclesia meruit.

Cap. LXXIV. — Item de eadem Dominica.

Ideo hsec Dominica nunc cantatur, curo historia
Tobise recitatur, quia Doroinus angelum suum mi-
sit, qui Tobiam a csecitate, filium a pisce, Saram a
daemonio eripuit. Offertorium quoque, Immittet an'
gelus Domini (PsaL xxxiii, S,) ad festum S. Mi-
chaelis respicit, quod tunc temporis saepius occur-
rit. Idcirco in bac septimana clerici ordinantur,
quia ab Isaia septem dona Spiritus sancli praeno-
I minantur, a cujus prophetia hae Dominica inofn-
ciatur. Ideo autem in Septembri fit ordinatio, quia
secundum legem in hoc mense fiebat Tabemaculo-
rumcelebratio. Ordinati enim sunt Ecclesiae mini-
stri Dei scilicet tabernaculi. Ideo vero fit in tertia
hebdomada,, quia in lertio tempore ab apostolis est
instituta.

Cap. LXXV. —DeQuatuor Temporibus.

Quarta aetate levitae a David et Salomone in mi*
nisteria templi Dei, scilicet Ecclesise eliguntur. Illis
ex lege prsecipitur ; islis a Spiritu sancto dicitur,
Exsultate Dei, adjutoH nostro {PsaL lxxx, 2). Duse
lecllones leguntur, quia ordinandi in ministres et

719

HONOftH AUGUSTODUN OPP. PARS ll[. - LITURGIGA.

720

sacerdotes dislinguuntur, et hi duas leffes scire, et A
duo precepta charitalts implere prsecipiuntur. Una
Lectio Seplembri convenit, quee eoroprehendere
oratorem, messorem, et calcatorem uvae mittentem
semen dicit. Alia ordinandis congruit, qu» Esdrara
populum docuisse aslruit, qui Dominum sic lau-
dat, Quis ticutDominus f {Pial. cxii ; Marc. ix, 29).
Evangelium JQJunio consonat : Quod genus daemo-
niorum io nuUo nisi in oratione, et jejunio exire
pnedicat. In Offertorio electus clerus dicit, Medita'
bor in mandatis tuis {Psal. cxviii). In Communione,
Comedite pinyuia {II Ksdr. viii;, populum hortanlur
ad gaudia.

Cap. LXXVI. — De Feria sexta.

Peria sexta poeDitentiam ordinandorum reprae- p
senlat, quibus Spiritus sanclus clamat. Laete-
fur cor qucerentium Dominum. {Psal civ). Quiin
Oratione orant, ut Deo corpore et menle place-
ant. Lectio ad conversationem eos instruit, el
veniam promiitit {Osee. mv). Quiin Graduali Deum
sic invocant : Convertere, Dofnine, aliquantulum
{Psal. Lxxmx). In Evangelio consolantur^ ubi poe-
nitenti mulieri peccata dimissa narrantur (Luc.
vii). Qui repleli gaudio ciamant in Ofiertorio, Be-
nediCf anima mea^ Domino {Psal. cxii). In Gom-
munione rogant, ut Deus opprobrium peccatorum
ab eis auferat.

Cap. LXXYII — De Sabbato.

In Sabbato ordinandi ad gratiam vocantur, qui-
bu8 sic clamatur : Venite^ adoremus Deum {Psal. C
xciv), Quatuor Lectiones leguntur quia ordioandi
in qualuor scilicet, in acolythos, in subdiaconos,
in diaconos, in presbyteros distinguuniur per Le-
ctionem illorum doctrina, per Graduale signiti-
catur eoram vita. Deinde Lectio Danielis de tribus
pueris legitur, qui in fornace probabantur (Dan.
iii) ; quia ministri Ecclesiae in camino tribuhtio-
nis examinantur ; Hymnus Benedictus eSf Domine
{ibid.), sequitur, quia eis Deum in omni tempore
benedicere prscipitur. Deinde Epistola de primo
et secundo tabemaculo recitatur {Hebr. ix), quia
si nunc in tabernaculo Ecclesiae digne serviunt, in
coelesti tabernaculo sacerdotes Agni erunt, de qua
promissione Tractum jubilant : Laudate Dominum
{Psal. cxxxiv). Evangelium eos monet, ne doctrina j)
iliorom sit sterilis, ut arbor infructuosa, nec vita
eorum terrenis dedita, ut mulier incurvata {Luc.
xiii) ; qui auxilium Dei in Offertorio implorant,
Domine Deus salutis mece {Psal. xxxvti). In Com-
raunione^ mense sepliroo, per septiforroen Spiri-
tum in tabemaculum Dei, scilicet Ecclesiam Dei,
septem gradibus introducti admonentur ; ciijus fe-
8ta ut celebrent docentur.

Cap. LXXVIK. — Dominica decima quinta, « /n-
clina : • sub lege.
Haec Dominica accipit officium de rege Josia,
cui Jeremias propheta predixit Hierosolymae de-
stmclionem, populi in Babylonem captivitatem.
Qui perlimuit, et populum congregans legem Dei

neglectam custodiri instiluit. Cujus invocationem
Introitus missae innuit : Inclina, Domine, aurem
tuam ad me, iastifica animam servi tui {PsaL
Lxxxv) : cui Oratio, Ecclesiam tuam, Dominej
concordat, quam ut Deus mundet, muniat, rogat :
Epistola nobis insinuat qualiter legem Dei obser-
vari prseceperat. fioniim, inquit, facientesnon de-
ficiamus, ergo operemur bonum {Gal. v). Item ex-
ercitatio ejus in Graduali, Bonttm est confidere in
Domino (Psal. cxvu). AUeliua, Domine, exaudi
{Psal. xvi) orationero eju8 exprimit. Alii cantani
Alleluia, Con/iteniini Domino, et invocate nomen
(PsaL civ), quod itcrum ei convenit, ubi populuni
ffd laudcm Deuro invitavif. Alii cantant Alleluia, Po-
ratum cor meum {Psal. lvi> : quod ei bnne con
gruit, qui cor suuro ad praecepta Dei praeparavil.
Evangelium ejus pactum innuit, quod cum po-
pulo de observatione legis pepigit Non poteslis,
inquit, Deoservire et mammonce, Quante regnum
Dei{Matth vi). lu Offertorio, Exspectans exspe-
ctavi Dominum {Psal. xxxix, i), Deum laudavil,
quaudoingens Pascha cum populo celebravit. In
Comrounione. Qui manducat camemmeam(Joan.
VI ), consolalio Dei notatur^ qua eum per pro-
phetas consolabatur,

Cap. LXXIX. — Subgratia.

Haec Ecclesia sub typo Theodosii Junioris eele-
brat, qui eam pace et concordia confoederaverat.
Josias naroque observantiaro legis ab antecessori-
bus Kuis neglectam imo abjectam restaurat, et
Theodosius Ecclesiaro a tyrannis et haereticis gra-
viier vexataro pace et Chrisii laude glorificat. Qui
sic pro se Deum invocat : /ne/tna, Domins^ au-
rem iuam ad me {Psal. lxxx v, \ ). In Oratione vero
supplicat, ut Deus Ecclesiam mundet^ et muniat.
Per Epistolam ejus exhorlatio indicatur, qua sa-
cerdotes ad concordiaro adhortatur. Hon simus,
inquit, concupiscentes mnlorum, invicemprovocan-
teSfinvidentes {Gal. v). In Graduali monet eosin
Domino sperare. In AUeluia, Con/itemini, veluti
paralum Deum laudare, Evangelium bene conve-
nit, quod duobus dominis serviri non ponse dicit
{Matth. vi), quia Theodosius cuoctos a servitio
diaboli prohibuit, regnum Dei et justitiam quae-
rere instituit. In Offerlorto pro concordia Eccle-
sise Deo plaudit, qui canticum novutn in os suum
roisit. In Comrounione ab Ecclesia laetiticatur, dum
in Deo roanerc; et Deus in eo nuntiatur,

Cap. LXXX. — Dominica decima sexta^ « Mise-
rere mei, » sub lege.

Post Josiaro Jerusalem destraitur populus ca-
ptivus ducitur, ideo in hoc mense hiatoria Ma-
chabaeoruro, qui ab adversariis premebantur legi-
tur. Populum captivum Ezechiel propheta conso-
latur, de quo prassens Dominica inofficiatur, qui
sic pro se clamat : Miserere meiy Domine {PsaL
lxxxv, 3) Pro populo autem suo sic or*at ; AbsolvCy
Domine, tuorum vincula populorum^ vel in Ora-
tionci Tua nos, Domine^ precatur ut eos miseri-

7^1

GEMMA ANIMiE. — LIB lY.

7W

cordia Domini praeveniat, et scquatur. Epistolaejus
affectum exprimit, quem pro populo habuil ; Obse-
crOy iuquit, vos^ ne deficiatis in tribulatUmibus meU
pro vobis (Ephes. iii). In Graduali, Timebunt gen^
tes (Psal. ci, 46) reaedificationem Jerusalem pro-
ptaetat^ ubi dicit: Qtumiam osdi^cavii Dominus Sion
(ibid,, \1). In Allelnia vero, In exitu Israel de
^gUP^ {f^f^l- cxiii) reversionem populi praenun-
tiat, ut sicut olim de iSgypto exierant , ita nune
de fiabylone exire debeant. Evangelium consonat,
quod mortuum civitate elatum, sed a Domino re-
suscitatum memorat {Luc. vii). Nam Judaicus po-
pulus quasi mortuus ad sepulcrum efferebatur ,
dum de Jerusalem in Babylonem captivus duce-
batui*. Qui a Domino suscitatur, dum ad patriam
revocatur. In Offertorio propheta vel populus divi-
num auxilium invocat, ut se sub hostibus eripiat.
Domine , aujnilium meum {Psal. l\x). In Com-
muniooe, Dominej memorabor (ibid.) justitiam Dei
laudal.

Cap. LXXXI. — Sub gratia.

Sic post Theodosium Roma a gentibcs vasta-
lnr, Christianus populus captivatur. Quem ordodo-
ctorum, quam multipliciter consolatur , significat
prsecipue Augustinus in iibro, qui De civitate Dei
intitulatur (485). Ordo ergo doctorum pro se sic
Deum invocat, Miserere mei, Domine {Psal. lxxxv,
8) pro populo autem sic orat : Absolve^ Domine,
tuorum vincula populo^nim. In Epistola constan-
tiam et patienliam populo prsedicat, quem mo-
net ne in tribulationibus deficiat (Ephes. v). tn
Graduali dicit quod gentes Denm dicuntur timere,
et omnes reges gloriam Deo debeant. In Alleluia
Deum in tribulalione laudent, qui eam de populo
barbaro eruat, sancti6cationem suam in eis faciat .
In Evangelio (filius vidua^) mortuus suscitatus me-
moratur (Luc. vn), et in ipsis resurrectio ad vitam
praedicatur. Qui populus divinum auxilium in
Offertorio implorat, ut eum a malo eripiat. In
Communione justitiam Dei magnificat .

Cap. LXXXII. — Dominica decima septima, * Ju-
stus es, Domine, » sub lege.

Dominica quae sequitur a Daniele propheta insti-
tuitur. Hic in capti\itatepositus regisomniaexpo-
suit» Susunnam de morte eripnit (Dan. xiii) ; ip-
sum vero Deus de lacu leonum libcravit , quem
sic laudans exaltavit, Justus es, Domine (Psal.
cxviii), in Oratione, Omnipotens sempiterne Deus,
Deo supplic^t, ut populus, qui pro meritis in judi-
cium Dei incidit, indulgentiam sentiat, vcl m Ora-
tione, Da, quafsumus, Domine populo tuo preca-
tur, ut populus solum Deum sequatur. In Epi-
stola se victum clamat, populum caplivum ad
patientiam roborat (Ephes. iv). In Graduali. fiea-
tam gentero cantat (Psal. xxxii), quam Deus fla-
gellando visitat. InAIIeluia, Dilexi, qwmiam (Psal.
cxiv). Deo plaudit, qui vocem ejus exaudivit. Qui-

A dam cantant AUeluia, Quitiment Dominum (PsaL
cxiii), quod bene Danieii , vel tribus pueris sociis
^us, sive Suzann» convenif, qui in Domino spe-
raverunt, et de periculis eos eripuit. Evangehnm
(Luc. xiv) quoque congruit, quia Daniel Suzan-
nam salvavit, ac dimisit. Ipse in novissimo loco
recubuit, dum se inter captivos esse doluit, sed
rex eum superius ascendere jussit, dum eum re-
gni principem post se constiluit (Dan. iii) . Offer-
torium, Oravi Deum meum ego Dani^l (Dan. ix),
specialiler orationem ejujs exprimit, quam pro po-
pulo oppresso habuil, In Communione, Vovete et
reddite (Psal. lxxv), populum monet, ut vota sua
Deo reddere festinet, qui spiritum principum abs*
tulit, duro Nabuchodonosor inler bestias esse cea-

Q suit, Balthazar hostibus occidendum tradidit.

Cap. LXXXIII. — Sub gratia.

Per hoc officium clerus nunc recolit, quod olim
in Ecclesia sub Juliano contigit. Hic imperator po-
pulum a Gothis captnm vel occisum dohiit, et Dei
judicium his verbis extulit : Justus es^ Domine |
et rectum (Psal. cxvm). In Oratione, Da, qucesur
mus DominCy populo tuo, pro populo flagitat, ut qui
Dei judicio pro meritis gentibus traditus erat, in-
dulgentiam sentiat. In Epistola [Ephes. iv) admo-
nitio doctorum insinuatur, qua populus ad patien-
tiam corroboratur. In Graduali beatam gentem pr»-
dicat (Psal. xxxii), quam DominuH hic flagellat.
In Alleluia, Qui timent Dominum (Psal. cxiii^,
Deum laudandum denuntiat, qui in se speranti-
C bus adjutor existat. In Alleluia vero, Z)i/e:rt, ^ua-
niam (Psal. cxiv) , Deo plaudit, qui exaudivit.
Evangelium ei convenit^ ubi dicit, quod eum Do-
minus superius ascendera fecerit, et ei gloriam co-
ram cunctis tribuerit (Lu^. xiv). Offerlorium pre-
ces ejus exprimit, quas pro populi liberatione
fudit. In Communione sacerdotes populum mo-
nent, ul vota terribili Deo reddere non tardent,
qui spiritum principum abstulit , dum Alaricum ,
Theodericum , Totilam , tyrannos regno privana
larlaris tradidit. Notandum quod in versu Offer-
torii cantalur Michael venit in adjutorium meum,
quia hsec Dominica aliquando circa festum tan-
cti Michaelis occurrit; vel quia roemoria aancti
Michaelis sub prsedicto principe instituta ait.

0 Cap. LXXXIV. — Dominica decima oetava. « Da
pacem » sub lege.

In hujus Dominicse ofBcio repradsentatur Danie-
lis oratio, et angeli Gabrielis collocutio. Transactis
quippe septoaginta annis in servitute, oravil Da-
niel pro populi libertate. Cui angelus Gabriel ap-
paruit, et populum a Cyro dimittendum, et Ghri-
stum pro humana liberatione nascendum signifiea-
vit. Introitus ergo verba Danielis repraesentat ,
quibus sic pro populi salute clamat : Da pacem^
Dominey sustinentibus te. ut prophetee tui /ideles
inveniantur (Eccli. xxxvi). In Oratione postulat ut

(135) August. Dc rivit. Dei cap. 29, lib.xvii, cap. 45, etalibi.

HONORII ADGUSTODUN. OPP. PARS IH. - LITURGICA.

723

Deus eorda eorum dirigat. ln Bpistola propheiia A
angeli intimatur, in qua nifail deesse in ulla gratia
prsBdicatur (/ Cor. i). In Graduali prophela, de
angeli promissione Isetalur, quia populus in do-
mum Domini iiurus praenuntiaiur. In Versu orat
ut pax populo fiat. In Alleluia, Laudate Domi-
num {PsaL cxxxiv) omnes monet, ut liberandi Deo
jubilent. In Evangelio populum exhortatur , ut in
palria legem Moysi induobus praeceptis dilectioni
iroplere non obliviscatur. In Offertorio. Sanctifica'
vit Moyses altare {Exod, xxxv), eos instruit, ut
reversi altare Domino construant, sicut Moyses
pwcepit. In Communione, Tollite hostias {P$aL
xcv), mandat ut dona Deo pro gratiarum actione
offerant.

Cap. LXXXV. — Subgratia.

B

Per hsec enim Ecclesia recolit, quae divinagratia
tempore Gregorii papee dona eis contulit. Romani
namque et Longobardi inter se discordes fuerunt ;
sed per orationem Gregorii ad pacera redienmt,
Christianitalemque receperunt. Pro pace ergo Chri-
stiani populi Gregorius sic orasse iegitur : Da pa-
cem D(mine, sustinentibus te(Eccli. xxxvi). In Ora-
tione vero corda a Deo dirigi precatur. In Epistola
intelligitur c;us admonitio, quam fecit pro pacis
vinculo (/Cor. i). In Graduale laetalur, quia pax
ab eis laudatur. In Versu denuo orat , ul pax in
lurribus Ecclesia3 fiat. In Alleluia populum mo-
net, ut Deum pro pace laudet Evangelium in-
nuit qualiler populum in geraina diiectione copu-
laverit. Offertorium vero innotescit quod sacrifi- C
cium laudis pro populi salute obtulit, Sicut, Moy-
ses olim imperal ul pro populo fecit. In communione
autem imperat ut pro sua concordia Deo hostias lau-
dis offerant. Hae duae Communiones, scilicet Vo-
vete{PsaL lxxv) et Tollite hostias {PsaL xcv) po-
pulum monenl, quatenus decimas clero offerre non
t ardent.

Cap. LXXXVI. — Dominica decima nona, t Salus
populi, • sub leye,

Sequens Dominica offieium de principatu Cyri
regis acoipit, qai populum caplivum abire perrai-
sit. Cui populo Zorobabei atque sacerdotes verba
Domini annuntiant, eumque ad revertcndum con-
fortaiit, ita dicentes : Salus populi ego sum, dicit ^
Dominus. In Oratione universa eis adversantia
cxcludi rogant. In Epistola monent eos novum ho-
minem per justiliam induere qui Deo ducente ad
palrtara rcdire possint (Ephes. iv). Populus vero
jam pergens, Dominum in Graduali sic invocat,
Dirigalur oraiio mea (PsaL cxvii). In AUeluia,
D0xteraDei{PsaL cxvii), Deo plaudit, qui cum eo
virtutem fecir, qui eum ab hoslibus redemit. Evan-
gelium ooncordat, quod Jesum in civitatem suam
venisso narrat {Matth. ix) quia populum cum Jesu
saeerdoiem Jerusalem reiJisse constat. In Offer-
torio, pro reversione Deo sic gratificant ; SiambU'
Iqvero in medio tribuiationis (PsaL cxxxvu). In
Communione, Tu mandasti mandata{ PsaL cxviii),

784

legem Dei se custodire pronuntianl , quam ut im-
plere valeant, postulant.

Cap. LXXXVII. — Subgratia.
Hoc enim officium principalui magni Caroli coa-
vemt, qui primus Romanum imperuni in Germa-
niam transtulit. Qui Ecclesiastica jura egregte
nobilitavit et populum Dci strenue gubernavit, per
quem salus populi fuit. Dum eum Dominus ab ho-
slibus defendit, hic orationem suam ad Dominum
direxit, c^jus dextera virtutem cum eo fecit , et
quia manum suam super inimicos iilius extendil,
ideo mandata ejus custodivit.

Cap. LXXXVIU, — Dominica vicesima^ « Omnla
qu4B fecisti, » sub lege.

Per hunc mensem quo hisloria, Vidi Dominum^
de prophetis cantatur, illud tempus nobis repraesen-
tatur, quo post conversionem a capliTitate Jerusa-
lem reaedificatur. Tunc quippe per Zachariam, et
Aggaeum , Esdram, et Malachlam adventus Christi
praenuntiatur, de quorum operibui hoc nomen in-
ofQciatur. Posfquam enim reversi urbem destru-
ctam et templum incensum viderunt, evigilantes cla-
maverunt, Omnia guce fecisti nobis^ Domine (Dan,
iii). Qui in Oratione petunt, ut divina miseratio
eorum corda dirigat. In Epistola dicitur, quod tem-
pus redemerint, eo quod dies mali fuerint {Ephes.
v), quia et pecunia et bellis ab hostibus se redeme*
Tunt, qui eos iongo temporeaediticareprohibuerunt.
In Graduali, Oculi omnium {PsaL gxliv), Deum in
vocant, ut operi eorum faveat. In Alleluia eos pro-
phetae consolantur^ quia qui confidunt in Domino,
non commoventur. Evangelium eis congruit^ ubirex
nuptias fecit (Malth. xxii), quia videlicet eo tem-
pore Assuerus rex nuptias cum Esther fccit, et
multos vocavit, sive Judaicus populus ad nuptias
vocatus venit, quando de captivitate ad patriam
rediit, et Dominus plebis suae copularo per legis
obscrvanliam iniit. Unde ipsi in Offertorio de rcditu
suo exsuitant dicentes, Super flumina Babylonis
{PsaL cxxxvi). Post^uam autcm Esdrasvenit, et eis
coaedifieare ccepit , sic in Communione ad Deum
oravit, Memento verbi tui (PsaL cxvui).

Cap. LXXXIX. - Sub gratia.
IIoc cnim totum ad Christianum populum rcfer-
tur, qui ab Hunnis sivc ab Uiigaris va tatur, sed
per fideles imperatores superatis hoslibus in laudem
Dei postmodum coadunatur.

Cap. XC. — Dominica vicesima prima. « In volun-
tate • sub lege.
Sequens Dominica de historia Esther inofficiatur^
per quam popuius Dei ab imminenti periculo libe^
ratur, et progenics adversariorum exterminatur.
Haec pro populo iisdem verbis Deum invoeat : /n
voluntatetua.Domine (Psal lxxh). Iri Oratione vcro
oravit, ut Deus familiam suam cuslodiret. In Epi-
slola afflictio Judaeorum exprimilur, quibus erat
tunc colluctalio adversus principcs, et potestates,
contra mundi reclores (Ephes. v). In Graduali, Do^
mine, refugium^ (PsaL lxxxix), ad Deum perjeju

nth

GBIflfA ANIWiE. - LIB. IV.

726

nlam confugiunt, ejusque auxilium petant. In AUe- A usqae in flnem unum corpus est Ecclesi» Dei, ali-

laia, De profundit clatnavi, pro tribulatione sua
clamant, et mox eos Dominus liberat. Per regUlum
in Bvangelio, cujus fiiius infirmabatur {Joan, ly), As-
snerus inteliigitnr, oujus diieetus animo ad mortem
trahebatnr. Per Ofifcrtorium. Yir erat (Job i), Mar-
dochaeus accipitur, qui ul Job granter tentabatur,
sed probalus simiiiter magnificabatur. Qui in Com-
manione» In saluiari tuo {Psal. cxvai)^ Deo gratias
agit, quod de persequentibus se judiciam fecit.

Cap. XCI. — Sub gratia.

Haec enim Dominica nostrum tempus exprimere
videtur, quq popuius fidelium ab adversariis afiQi-
gitur, sed oratione Bcclesiae et sapientium labore
ab hostibus eripitur. Notandum quod in Ofifertorio,
Vir erat (Job i), verba non repetuntur, et in Yer-
sibus ssspius repetuntur, quia ssgrotanti, et loqui
conanti verba intercipiuntur, sed saepius incepta
vix perficiuntur. In Yersibus Job aegrotans intelli-
gitur. Per Job autem Christus designatur, qui pro
nobis doluit, et seipsum in sacriflcium Patri pro
mundo oblulit et hoc versus exprimunt. OfiTerto-
rium autem Ecclesiam significat, qus Christum
jugiter immolat, %t eum pro nobis oblatum comme-
morat.

Cap. XCII. -- Dominica uicesima secunda, » Si
iniquitates, » sub lege.

Pnesens Dominica videtur de historia Judith in-
stituta. Populus namque Dei dum ab Holoferne in

quando de transactis, aliquando de fhturis divinum
ofificium instituitur. Unde et hoc ofiRcium ad tem-
pora Antichristi refertur, sub quo Ecclesia graviter
afiQigetur, sicut hic populus sub Nabuchodonosor
afiHictus legitur. Porro Bcclesia de sua aflSicttone ftic
ad Domiaum clamabat, Si iniqaitates observaveris
(Psal. cxxiii). Deiode orat, ut ei Deus refiigium fiak.
Per Epistolam praedicatio Elise, et Enoch denotatur,
qua afifiictam Ecclesiam consolantur. In Graduale et
Alleluia gaudium Ecclesiae insinuatur, quo de con-
versis Judseis gratulatur. Evangelium optime con-
groit, in quo rex rationem cum servis ponit {Matth,
xviii), quia Christus rex verus tunc ad judicium
veniet, qui a cunctis actus singulorum exiget. An-
3 tichristus etiam rationem cum populo ponet, quia
cunctos sibi subdere disponet. Conservum in carce-
rem mittet, quia cunctum populum sibi rebellem
crudeliter afiQiget. OfiTertorium orationem Ecclesia
exprimit^ qua Deum sui recordari poscit. Quam
Deus exaudiens citius liberabit, dum Antichristum
in tcntorio suo exanimabit, sicut Holofernem per
Judilh in tentorio suo trucidavit. Communione vero
gaudium innotescit, quo justi super his gaudebunt^
qui ^ost interitum Antichristi conversi erunt.

Cap . XCIV, — Dominica vacat.

Dominica, quse officio cantus caret, ubi in Bvan-

gelio Dominus censum Cssari reddi jubel {Matth .

xxii), illud tempus denotat quo omnis populos sub

Magno Alexandro in luctu erat ; quem ipse variis

Bethttlia obsideretur, ad Deum sic clamasse intelligi* Q bellis oppressit, et censum sibi dari compolit. lUud

tur. Si iniguitates observaveris {Psal. cxxix), Ora-
lio vero, Deus noster^ refugium, innuit orationem
Judith, qua populo paoem et indulgentiam petiit.
EpistoUi {Philipp. i) autem coosolationem princi-
pum demonstrat, qua populum afiflictum subieva-
bant. Graduale, Ecce quam bonum {Psal. oxxxii)
gaudium populi exprimit quod reversa Judith ha-
buit, cum caput Holofemis attulit. AUeluia vero,
Lauda^ anima mea, Dominum {Psal., gxlv), gau-
dium ipsius Judith insinuat, quo de victoria et po-
puli liberationc exsultat. PorroEvangelium(Jtfa^^/i.
xviii) bene concordat, quod regem rationem cum
servis suis posoisse commemorat Nabuchodonosor,
qui et Cambyses, cum suis consilium habuit, quan-
do sibi universa regoa subjugare disposuit. Qui de^ -^
cem miilia talenta debuit, in hac signiflcatiooe Ho-
lofernes fuit, qui pro magno honore sibi collato de-
bilor regis exstitit. Hic egressus conservum in car-
cerem misit, dum Holofemes cum exercitu egressus
omnem populum in angustiam redegit. Sive con-
servum in carcerem misit, dum Achior ducem peri-
culo submisit. Ofifertorium, Recordare mei {Jer, xv),
Orationem Juditb reprsesentat, qua Deum in peri-
culo invocat, quatenus verba ejus coram principe
Holoferne placeant . Communio dico vobis {Luc. xv)
conversioncm Achior sonare videtur, qui perempto
Holoferae populo Dei apponitur.

Gap. XCdl. — 5«* gratia.
Quia totus populus fidelium ab exordio mundi

enim tempus exprimit, quo Antichristus univeraum
populum suo servitio addicet.

Cap. XCV. — Dominica vacat.
Dominica, quse hanc sine cantu sequitur, ubi in
Evangelio mulier filuxum sanguinis duodecim annis
patiens a Domino curata legitur {Matth. ix ; Luc.
viii), illud tempus sub Stleuco rege innuit, quo tota
A&ia prius duodecim annis sub Alexandro sanguine
bellorum faligata, liberata fuit. Haec enim cantu non
inofficiatur, quia mox tota terra bellis turbabatur.
Illud quoque tempus quod post mortem Antichristi
futurum erit, innuitur, quo Ecclesia prius ab ipso
sanguine persecutionis vexata liberabitur.

Cap. XCVI. — Dominica vicesima quarta post
Pentecosten, « Dicit Dominus, » sub lege.

Ultima Dominica inofficiatur de MacbabaK>ram
historia^ quibus post multos sudores bellorum Chri*
stus citius advenire promittitur, per quem ab hosti-
bus liberentur. Sacerdotes ergo eos propheticis ver-
bis sic alloquuntur. Dicit Dominus egocogito {Jer.
xxix). Qui in Oratione , Exeita Domine, precantur
ut eonim mentes ad divinum opus excitentur. Le-
ctio eis regem afiFuturum prsedicat, qui eos in justi-
tia judicans ab inimicis eruat. Qui in Graduali pro
sua liberatione et hostium confusione gratiaa agunt.
In Alleluia ei, Qui sanat contritos corde {Psal.
GXLVi), plaudunt, Evangelium bene consonat, quod
quinque millia quinque panibus satiata narrat {Lue.

1«7

HONORII AUGUSTODUN. OPP. PARS III. — LITURGICA.

728

ix). quod p08t quinque millia aonorum datus est A Te decei. In vicesima secunda» Si iniquitatei, De

pania angelorum» per quem refectaB sunt roentes
beatorum. In Offertorio, De profundis (Psal cxxix)
peccatores ad Dominum clamant, ut hoc pane digni
fiant. In coromunione, amen dico vobif (Marc. xi)
divina vox eis pollicetur quod oratio eorum im-
pleatur.

Cap. XCVII. — Sub gratia.

Per hoc enim ofllicium Ecclesia tribulationem
Chrisliani populi recolit, quam sub Antichristo sicut
Macbabaei sub Antiocho passurus erat. Huic adven-
tus Christi propinquus prsenuntiatur, per quem ab
omnium hostium formidine eruatur. Per fideles ergo
sic consolatur, Dicit Dominw ego cogito (Jer, xxix).

pro/undis. In vicesima tertia, Dicit Dominus, Dex-
tera Dei, vel In exitu Israel. In hoc mense loannis
Baptistge prsedieatio insinuatur, per quem Chri:»tus
in carnem venisse demonslratur. Unde et Adventus
Domini, ac Nativitas ei in hoc meose celebratnr.

Cap. XCIX. — Dominica prima in Aduentu Domini.

Dominica prima de Adventu Domini officium de
Joanne Baptista sumit, sub cujus persona Ecclesia
canit, Ad te levavi animam meam (PsaL xxiv). Qoi
in Oratione rogat, ut Cbrislus adveniens humanum
genus a peccatis eripiat. In Epistola noctem infide-
litalis prscessisse, diem fide appropinquare denon-
tiat. In Graduali verbum ad ipsum Chriftum dirigit,

Qui in Oratione mentes suas ad poenitentiam exci- g ^um ab eo baptizandus advenit, Universi qui te, etc.

tari postulant, quo remedia indulgentiae percipiant
In Lectione regnum Christi et ejus judicium eis
promittitor, et ipsi in Graduati et Alleluia de soa
ereptione gratulantur. In Evangelio popoli ad Chri-
atum confluxisse, et ab eo refecti referuntur (Luc.
IX), quia tunc omnes gentes ad Christi judicium
concurrent et ab eo qui est panis vivus reficientur.
In Offertorio petunt illo digni fieri . In communiooe
promittitur illorum oraiio compleri. Ideo Evange-
lium de quinque roillibus nunc legitur, quia abhinc
quinque Dominic» ad Nativitatem Domini compu-
tantur, quo quasi post quinque (etates ccelesti pane
fideles satiantur. Ideo enim Evangelium legitur»
qaia semper circa festum sancti Andreae evenit, cu-
jus mentio in eodem Evangelio agitur. Quaeritur
cur per sestalem plures sint Lectiones, et Evange- <
lia, quam officia. Sed sciendum est quod officia em-
bolismis, Lectiones et Evangelia communibus annis
conveniunt.

Cap. XCVIII. --* Ordo de « Anelulis » Dominicalibus
apud quosdam»

Quidam observant hune ordinem in Alkluiis Do-
roinicalibus, qui etiaro bene congruit officiis vel tem-
poribus. In prima Dominica, Dominey in tiM mise-
ricordia, alUluia^ In te^ Doinine^ speravi. In secun-
da Dominica, Factus est Dominusprotector, alleluia,
Diligam te^ Oomine. Intertia, Resplce, alleluia, Ve-
nite exsultemus, In quarta, Dominus illuminaliOj
Con/itemini Domino. Inquinta, £d;audi, Domine^ Qui

Vias tuas^ Domine. In Alleluia Deum postulat, ut
salutare suum, id est filium hominis oatendat, Evan-
gelium bene congruit, quod Marcus initio libri sui
de Joanne scribit, Ecce mitto angelum (Mare i). Alii
legunt Evangelium : Cum appropinquaret Jesus Je-
rosolymis (Luc, vii), quod etiam Adventui Domini
convenit, propter Versum, Benedictus qui venit in
nomine Domini, Oftertorium, Ad te, Domine, levavi
(Psal. xxv), sacrificium Joannis sonat, ubi animas
pcenitenlium Deo offerebat. In communione terram
fructum dare, id est Mariam Christum generare
prjedicat.

Cap. C. •— Dominica secunda in Adventu c Popufus
Sion. »
j Dominica secunda de persona prophetarum inoffi-
ciatur, per quos Adventus Christi Synagogae annun-
tiatur sic, Populus Sion^ ecce^ In priori officio vo*
catio Judseorum, in isto autem vocatio gentinm
notatur, uhi canitur Eece Dominus veniet ad jsal^
vandas gentef, qus gentes in oratione precantur, ut
corda iliarum viae Christo praeparentur. In Epistola
voce pruphetarum vocantur. Moyses namque dicit :
Lattamini^ gentes^ eum plebe ejus^ David quoque,
Laudate Dominum omnes gentes (Psal. cxvi). Isaias
enira, Qai exsurget regere gentes, in eum gentes
sperabunt (Isai. xi). In Graduali dicit Propheta
praedicatorihus : congregate illi sanctos ejus (Psal.
zLix j. In Alleluia gentes exsultan^ dicentes : /n do'
mum Dofnini lagtante$ibimus(Psal. cxxi). Evange-

.' . n 1 . n— • f M'* j n n liiim bcne consonst, quia redcmptio uostra appropm-

iimei Deum. \n sexin, Domtnus fortitudo, Domine, ^ .^ ^^ '^ ,. : . JL*^ /.

. . . ,.' /> j I . o quat. Ideo hoc Evangelmm in seciinda Dominica

refugium. In septima, Omnes gentes. In oclava, Su-- ^ ^

scepimus Deus, Quoniam Deus magnus. In nona,

Ecce Deus^ qui sanat. In decima, Dum clamarem,

Lmtatus sum. In undecima, Deus in loco, Paratum

cor meum. Induodecima,jD«tM in adjuiorium. Exsul-

iate Deo. In decima tertia, Respice Deus, Dominus

regnaeit. In decima quarta, Protector noster, Lauda

Jerusalem. In decima quinta, Inclina Deus, Domine

Deus» In decima sexta, Miserere mihi^ Laudate Do-

minttfn, omnes gentes. In decima septima, Justus es,

Domine : Deus Judex. In decima oclava, Da pacem,

Domine, Qui posuit fines. In decima nona, Salus po-

puH, Adorabo ad templum. In vicesima, Omnia quas

fecisti, Redemptor. In viceaima prima, /n voluntate,

recitatur (Luc. xxi), quia in eo secundus Adventus
Christi prsenuntiatur. In Offertorio geiites se Chri-
sto offernntgaudentesqne dicunt, Deus, tu conversus
vivi/icabis nos, In communione Ecclesipe de gen-
tibus prophelicus ordo applaudit dicens, Jcru^alem,
surge et sta.

Cap. CI. — Dominica teriia, « Gaudete in Do-
mino. »

Dominica terlia de persona apostolorum officio
la^talur, per quos uter.]ue populus ad fidem voca-
tur, quorum voce sic cantatur : Gaudete in Domino,
subanditur ex Judflpis fideles, iterum dico : Gaudeie
(Philipp. iv), videlicet fideles ex genlibus. Qui in

729

GEMMA ANIMiE. — LTB. IV.

730

Oralione precaDtur, ut tenebrsB illorum mentis illu- A nebris ignorantiae involvebatur. Ideo ad hanc mis-

strentur. In Epistola Apostolica eis nuntiat, quod
Christus adveniat, qui abscondita tenebrarum illu-
minet. In Graduali, et Alleluia lideles postulant, ut
Christus quantocius adveniat. Evangelium de signis
Christi, et Joannis sanctitate legitur (Joan, i), quia
Christi divinitas per Joannem prsedicatur. Ideo in
lertia Dominica legitur, quia Christus in tertio mun-
di tempore per miracula innotescit. In Offertorio ii-
deles gratias agunt, quod eos Dominus suo adventu
benedixit, iram suam ab eis avertit, Benedixisti,
Domine^ terram (Psal, lxxxiv). In Communione
per prsedicatores consolanlur, et Dominus eos sal-
vare promittit. Oilicia quartfle et sextse feriae et
Sabbati Adventui Domini , et quatuor Temporibus
congruunt
canunt.

sam legitur, Populus qui ambulabat in tenebris
{Isai. ix) . Introitus ortum veraj lucis exprimit, cum
Filius Dei nascens mundo dicit : Dominus dixit ad
me (PsaL ii). Gloria in excelsis, chorum angelicum
reprfiesentat, qui hiinc hymnum lunc primilus cane-
bat. Oratio in persona paslorum dicitur, qui petunt
illa luce in ccelis perfrui, quae claruit in terris. Duae
Lectiones leguntur, quia haec a veleri et nova lege
praedicantur. Ideo autem simililer recitanlur, quia
Vetus et Novum Testamentum concorditer concin-
nantur. In Oratione Pater Filii nativitatem com-
mendat, quem ante luciferum genuisse commemo-
rat {PsaL axj. Ante luciferum quippe scilicet, pri-

Cap.

Memenio noBiri^

mum archangelum eum Pater genuit^ quem ante
qua Christum devotissime adventurum B luciferum stellam videlicet media nocte mater pe-

perit. Cujus nativitas ipsius nati voce in alleluia
Dominus dixit ad me {PsaL ii), insinuatur, quod
in laudem ejus ab Ecclesia jubilatur. Qualiter haec
nativitas contigerit, Evangeiium depromit. Quod
Credo in unum Deum sequilur, significat quia Ec-
clesia in natum se credere fatetur, qui nobis in
cibum datur.

CII. — Dominica quarta,
Domine. »
Dominica quarta ab officio propter ordines prioris
diei vacat, sed a modemis officio, Memento nostriy
Domine(PsaL cv), tripudiat. Quod officium ex per-
sona doclorum cantatur, per quos secundus Adven-
tus Domini praedicalur. Qui sic conclamant. Me-
mento nostrif Domine^ in Orationeorant, utDomious
adveniens magna virtute eis succurrat. In Epistola
tideles gaudere monentur, quia Dominus prope est.
Qui in Graduali prope se invocantibus plaudunt.
In Alleluia, cttius ad relaxanda facinora venire pe-
lunt. In Evangelio eis dicitur, ut viam Domiao pa-
rent. qui cito veniet. In Offertorio et in Commu-
nione virgo salutatur, per cujus partum mundus sal-
vatur.

Cap. CIII. ■— De vigilia Nativitatis Domini. c Hodie
scietix.
Per vigiliam Domini praesens vita denotatur, in
qua nobis Christus adventu^-us pra^nunliatur. Unde
canitur in ofllcio : HodiCy id est in hac vita, scietis
guia veniet Dominus^ et mane^ id est in futura vita,
videbitis gloriamejus {Exod. xvi). [Jnde in Oratione,
quem redempioiem lasti suscepimus, venientem
quoque judicem seeuri videamus. Duae Lectiooes
legtiutur, quia Christus a prophetis nasciturus , ab
apostolis natus praedicatur. Ideo una a prophela,
aitera ab Apostolo recitetur. In Graduali Chiisti

Cap. CV. — In mane missOf t Lux fulgebit hodie, •»

Per missam, quae in exortu legis agitur, tempus
legis intelligitur, in quo lux fidei per Scripturas
mundo infunditur. Unde sub hac significatione ca-
nitur : Lux fulgebit hodie {IsaL ix) . In oratione Ec-
clesia precaiur, ul quae nova luce perfunditur, sicut
, fide ita opere splendere mereatur. Duae lectiones I«-
gunlur, quia Christus pro duobus populis nascitur.
Graduale in persona pastornm cantalur, a quibus
Christus inventus sic adoralur, Benedictus qui venit
in nomine Domini^ Deus Dominus et illuxit (PsaL
cxvii). In Alleluia, Dominui regnavit (PsaU xcvi),
laus illorum exprimitur, quae mox per Evangelium
refertur. In Oflfertorio, ejas divinitas ab Ecclesia
coUaudatur; in Communione ejus incarnatio praedi-
catur.

Cap. CVL— iVo/or mma, « Pucr natus est nobis. •

Per tertiam missam, quae ad horam tertiam in die
celebratur, tertium tempus mundi, seilicet gratia de-
notatur, quo puer natus est per quem mundus crea-
tus est, quando magnus consilii angelus (Isai. ix)

Nativitas promiltitur, sed in supremo mane videndus ^ venit et diem aeternitatis altulit. Quem in Oratione

genus humanum orat, ut se de jugo peccati eripiat.
Duae Lectiones ex propheta et Apostolo recitantur,
quia per prophetas et apostolos haec gratia praedica-
tnr, et aclivi et conlemplativi per hanc nativitatem
saivantur. Graduale ex persona prophetarnm canta-
tur, in quo Judaei et gentiles ad laudem Dei hortan-
tur, quia Deus salutare, id est fiiium suum Judaeis
notum fedt, justitiam suam, scilicet eumdem Pilium
geotibus revelavit. Alleluia, ex persona apostolorum
jubilatur, per quos Ecclesia de gentibus cum pri-
mitiva Ecclesia Christum adorare exhortatur. Per
melodiam vero Sequentiae inielligitur jubilatio ipsius
Ecclesiae. In Evangelio sublimiias diviuitatis ejus
narratur, quae in Offertorio ab oronibus sic lauda-

dicitur. Alleluia in vigiliis, et in Qualuor Temporibus,
propter jejunium non cantatur. In Dominica autem
si venerit ob resurrectionem Domini canitur. Evan-
gelium et OfTertorium instantem naiivitatem canit.
Communio autem secuudum Chrisli adventum pro-
mit : Reuelabitur gloria Domini {IsaL xl).

Cap. CIV. — /n Natali Dominiin nocte^ priormissa
c Dominus dixit ad me. •

In die sanclo Natali Domini constiluit Tclcspho-
rus papa tres missas hac de caiisa celebrnri, quia
eonstat tria tempora hujus muiidi per hanc singu-
larem nalivitatem salvari. Per missam quae in nocte
cantatur, tempus ante legem designatur, quod te-

731

HONORII AUGUSTODUN. OPP. PARS W. — LITURGICA.

732

tar. Tui sunt cceli et terra (PsaL lzxx viu). In Gom- A
munione omnibus adhuc videnda reproroittitur.

Cap. CVII. — Quare Evangelium de Abel de sancto
Stephano legaiur.
Evangelium, in quo de Abei agitur, ideo de san-
cto Stephano legitur, quia sicut Abel in Veteri Te-
slamento protoraartyr fuit, ita Stephanus in Novo
protomartyr cxstilil. Hoc enim Evangelium proptcr
DBtivitatem Domini legitur, propter verbum, in quo
dicitur, Benedictus qui venit in nomine Domini
{Matth. XXIII).

Cap. CYlll.—Dominica « Dum medium silentium, »
Dominica Dum medium silentium {Sap. xviii) tri-
pudium primitivae Eoclesi» insinuat, quo de Cbristi
nativitate exsultat. g

Cap. ClX.—DeEpiphania, « Ecce advenit. »»
Officium Ecce advenit sub persona Ecclesise de
gentibus cantatur quae de Christi incamatione laelatur.
QuflB in Oratione precatur, ut ad contemplandam
speciem Dei perducatur. Reliqua sancto diei
conveniunt, in quo gentes ad adorandum Dominum
venerunt.

Cap. CX. — Dominica « /n exeelso throno. •
Post baptisma Christus tres annos prsedicasse nar-
ratur, de quibus tria officia Dominicalia institota vi-
dentur. Post tentationem quippe angeli accesserunt,
et ei ministraverunt. Unde in Introitu : In excelso
throno^ cantatur, Quem adorat multitudo angelotiim.
Epistola dicif, si ei per sanctimoniam conforraemur,
membra ejus efficiemur {Rom. xn). Quem Ecclesia n
in Graduali benedicit, qui solus mirabilia facil. In
Alleluia ei jubilat, de quo in Evangelio Icgitur, quod
par entibus sui causa subdilus erat {Luc. ii). In Of-
fertorio, Omnis terra ei jubilare {Psal. lxv), et in
lajtitia admonetur servire. In Communione ejus hu-
manitas et divinitas praedicatur, in qua a matre> ut
homo increpalur, et Patris Filius, ul Deus afiirmatur.

Cap. CXI. — De tertia Dominica, « Omnis terra. »
Secundum officium de miraculis Christi institui-
tur, unde et Evangelium , in quo signa inchoavit,
legitur. Quod officium sub persona humani generis
caniiur, quia omnis terra Christum Deum adorare
horlatur {Psal. Lxv). In Epistola graliarum dona
scribuntur, quae per Christum aguntur scilicet Pro-
phetia, doctrina, exhortatio, dilectio, ct caetera. In D
Graduali Ecclesia Deo plaudit, qui Verbum suum
misit, et eam de interilu sanavit in Alleluia et in
Offertorio ei jubilat. In Communione sicut de aqua
vinum {Joan. ii}, aie de vino sanguinem suum com-
mutare caniat.

Cap. CXil, — De Dominica quarta « Adorate Deum. »
Tertium officiura sub pcrsona angelorum cantatur
{PsaL xcvi), a quibus Chrislus Deus adoratur, per
quem illorum numerus reintegratur. In Oratione fi-
deles postulanl, ut eos Deus dcxtera sua protcgat.
In Epislola per praedicatores admoncntur, ne malnra
pro malo reddant , bona coram Deo et hominibus
provideanl {Ilom. xii). In Graduali Chrislus lauda-
tur, per quem gentes convertuntur. In Alleluia an-

geli ad laudandum invilantur, quia gentea per Chri-
8tum salvantur. In Evangelio ieprosus et infirmus
curantur {Matth. viii), quia Judaicus et genlilis
populus per Christum sanantur. lo Offertorio Ec-
clesia pro utroque populo ei laudem canit, cujus
dextera virtutem fecit {PsaL cxvii). In commonione
omnes de signis et verbis ejus mirabaotur, qui ad
fidem convertebantur {Luc. iv).

Cap. CXIII. — De eadem quarta Dominica.

In quarta Dominica Evangelium recitatur, quo
Christo in naviculam ascendente mare turbabatur,
et ipse dormiens a suis excitatur (Matth. viu), quia
videlicet in qoarto anno post baptismum suum Chri-
stus in crucem ascendit, et ventus diabolus turbam
Judaeorum commovit, et Christos somno mortis
ot)dormivit, quem precatio suorum citius excilavit.

Cap. CXIV. — De of/icio sanctorum GervasU,
et Prothasii.

Ofificia de sanctis sunt instituta, ut partim tem-
pori, partim conveniant diei, sicut de sanctis 6er-
vasio et Prothasio officium loquitur, Dominos pa-
cem cantatur, quia illa die pax inter Romanoa et
Longobardos facta memorator.

Cap. CXV. — Quare Versus in nocte saneH Pauli
ad antiphonas dicantur, etde sancto Laurentio
similiter.

Noctumale officiumdesanctoPaulo ideo Versibos
antiphonarum insignitor, quia tpse plos omnibus
laborasse apostolis legitur. Similiter Versus ad
antiphonas de sancto Laurentio cantantor, quia ejos
passio omnibus marlyribus prsefertur, sic de caeteris
notandum est.

Cap. CXVI. — De officio mortuorum.

In officio mortuorum imitamur ofiica mortis , vel
sepulturae Domini. Ideoque Invitatorium non canta-
tur, et benedictiones ad Lectiones non dantnr, quia
et ibi intermittuntur, et luctus vel tristitia in hoc
cantu aguntur. Pro mortuis autem ob duas causas
campanas sonamus, ut videlicet viventes pro eis
orent et ut se etiam morituros cogitent , seque ad
regna coelorum ituros prseparent , ad qnod nos,
qui sine fine vivit , et regnat feliciter perducal,
Amen.

Cap. CXVII. — Excerptum de Romano Ordine.

Jam de officiis qtue videbantur Christo opitulante
explicuimus , nunc pauca de Romano Ordine adji-
cere censuimus.

De Adventu Domini.

Ab Adventu Domini usque ad Nativitatem ejus,
Te Deum laudamus, et Gloria in excelsis noo cani-
tur, et Ite Missa est intermittitur, quod nunquam
dicitur, nisi quando Glorin in excelsis canitur. Dal*
n.aticae quoque et subdiaconalia non portantur. Si
infra Adventum Domini festum sancli Andreae, vel
sancti Thomae , vel Dedicatio Ecclesiae occurreril,
praedictas glorificaiiones non omiltimus, In feria
sexta de sancta Cruce , et in Dominicis diebus de

733

GEMMA ANlMiE. ^ LIB. IV.

734

MQCla Trinitale non cantalur. Ad laudes in Domi- A nem nunquam noclnrnam ferialem dimitlimus, cum

nicis, Dominus regnaeit, cum reliquis cantatur.
De historia * Cla/na in fortitudine. »
Hisloria Clama in fortitudine non ad Quatuor
Terapora, sed ad proximam septimanam natalis Do-
mini pertinet, sicut illa responsoria ad illam hebdo-
madam ante Pascha pertinent. Unde et singulis
diebns laudea habent.In hacseptimanaenim. Ocan-
tatur, in quibos Veni scribitur, quse septem tantum
reperiuntur.

Do Vigilia Domini.

Vigilia Domini, in qua feria occurrerit, illius fe-
rialem psalmum et canticum cum antiphona obtine-
bit ; praecedens vero Sabbatum cantieum, Audite

tria responsoria diciinus, nisi in hebdomada Paschoe
et Pentecostes. Omni anno In excelso throno infra
octavam Epiphaniae cantabitur, etiam si plures se-
ptimauae ad Septuagesimam videantur. Porro, siuna
lantum hebdomada inter Epiphaniam et septuage-
simam occurrerit, duo officia in se coarctabit. Post
octavam Epiphaniae Epistolae Pauli leguntur, sive
Dominica, sive feriales dies sunt. Si duo festa cum
plenoofficio in unum diem convenerint, de ui^o
pleniter agatur, alterius mentio cum antiphona et
oratione fiat, aut in alterum dicm ut festum sancti
Pauli diiferatur, nulhus sancti mentionem posl mis-
samfacimus, de quo tria responsoria canimus. In
festo novem fectionum cantatur, Gloria in excelsis^

coeli c\m anl^phon^ exspectetur habebu. Si vigilia g gt T^ Z>(jttm /aurfamu.s, ei Ite missa est, msi infra

Domini in Dominicam evenerit, sex responsoria de
historia, Canite tuba, et tria de vigilia cum landlbus
assumet^ missam de Vigilia, horas de Dominica ac-
cipiet.

De Nativitate Domini,

In Nativitatc Domini, Te Deum laudamus, post
nonum responsorium ante missam canitur. Ad mis-
sam vero non Ite Missa est^ sed Benedicamus Do-
mino dieitur.

De Sancto Stepkano.

In festo sancli Stephani secundam vesperam to-
tam de sancto Stephano canimus. Similiter de san-
cto Joanne in sequemi die facimus. In nativitate
Innocentium. Gloria in excelsis, et Te Deum lauda^
mu$, et Alleluiay ei Ite Missa est non cantantur,
Dalmalicae non portanlur, Gloria Patri ; nunquam
nisi in Passione Domini omittitur. Si iltorum festi-
vitas in Dorpinica occurrerit, nihil de bis omitti-
mus. In octava quoque illorum omnia canimus, si
Natalis Domiui, vel alia sequens festivitas in Do-
minica evenerit. Officium Dum medium silentium
post nativiiatem Innocentum canimus, et in sequenti
Dorainica idem repelimus. In viii Domini, nou Puer
natus est, sed Vullum tuum est canlandum, quia
totum officium illa die de sancta Maria agitur.Unde
et alleluia, Post partum cantatur, et Oralio, Deus
quisalutis a:ternce. Si vigilia Epiphaniae in Domi-
nica evenerit, officium Dum medium silentium, ut
inpriori Dominica pleuitcr observatur. Si in alia

die idem quoque officium, sed cumLectione scimus^ D ^^^j^^ dicitur.

Adventum Domini et Septuagesimam. Credo in
unum Deum in omnibus Dominicis, et festis sanctae
Mariae et apostolorum et sanctae Crucis, et Dedica-
tionis, et OmniumSanctorum canitur. QuandoC/o-
ria in ^;rce/mcantatur,semperdalmaticaeetsubdia-
conalia portantur. Alexander papa secundus eonsti-
tuit, ut Alleluia ad vesperam dimittatur, et heptati-
cus cum responsoriis ad nocturnum incipiatur.
Eadem vero historia in sequenti repetatur, ab hinc
usquein Pascha. Gloria inexcelsis, et TeDeumfei
Ite missa est, et dalmatica et subtile dimlttimtur.

De Puri/icationesanctaf Mari^e,

Si Purificatio sanclae Mariae infra Septuagesimam
occurrerit, nihil de ea nisi i4 //^ftfia mittamus. Si-
militer in Gathedra S. Petri et Annuntiatione sanctse
Mariae, Gloria in excelsis, secundum ordinem can-
tamus. Si aulem Annuntiatio sanctae Mariae in tri-
duo ante Pascha occurrat, in Sabbato antc Palmas
anticipetur.

De officio in capite Jejunii,

In capite Jcjunii missam ad nonam canimus ; et
mox vespera sequitur, et omnia, ulin Quadragesi-
ma facimus praefationem, QuicorporaUjejunio(]uO'
tidie tam Dominicis, quam aliis diebus usque in-
Passionem Domini dicimus. Sabbato ofricium,E9/o
mihiin Deum^ inproximahebdomadaQuadragesimae
qualuor Tempora observantur, et quarla feria ad
Priorem oralionem Flectamus genua tantum, ad
secundam vere Dominus vobiscum non Flectamus

et Bvangelio Defuncto Herode cantatur. In Epipha-
nia Invilatorium non cantatur, sed a psaimo Afferte
Domino inchoatur, et anliphona ; FluminiSy cum
psalmo, Deus noster refugium in tertio nocturno
servatur. Si Epiphania in Dominica evenerit, Domi*
nica in octava differlur, si autem Dominica infra
octavam occurrerit, In excelso throno, lotum canta-
bitur. Quod etiara, si neccsse fuerit, in sequent
Dominica repetilur, Ad Dominicam autem infra
octavam psalmi Dominicales cum cantu de Epipha-
nia recitandi sunt. Pnvatis quoque diebus infra
VIII feriales nocturnae cum antiphonis de Epiphania
et responsoriis cantancla; sunt. Matulinae laudes
etiam de festo agendae sunt. Juxta Romanum ordi-

De Passione Domini,

A Dominica Passionis Domini usque in Pascha
non dicilur Gloria Palri ad Responsorium, et ad
Introitum, et ad Psalmum, Venite exsultemus, ad
quem et repetitio solet routari, id est ut ad pri-
mum Versum a medio ad secundum, a principio
repetatur invitatio. Simililcr in hoc Sabbato, /u-
dica me, Deus.

De die Palmarum, et hebdomada tota,

In die Palmarura et secunda et quarta feria Do-
minusvobiscum ante Passioncm dicitur, scd Gloria
tibi^Dominey non subjungitur. In hebdomada Pal-
marum Praefalio de sancta Cruce dicitur. Si infra

735 HONORIl ^UGUSTODUN. OPP

Passionem Domini de sanclis agimus, Gloria Pairi A
non omitlimus. Feria secunda el lertia Lecliones
duae continuatim, ut in Nativitate Domini ad missas
legontur ; similiter in Sabbato post mediam Qna-
dragesimam agitur. Feria quarta poet Palmas duad
Lectiones leguntur, et adutramqueF/actofntK^^ntta
dicilur.

De Ccena Domini.

In coena Domini, et in parasceve, et Sabbato san-
cto post Benedictus, Kyrie eleison, et precos, etera-
tio secundum ordinem sub silentio est dicendum.
In coana Domini Gloria Palrit et Gloria in bXceUis
reticetur, nisi ubi chrisma conficitur, Dalmaticse
tamen portantur, in qua die sub anathemate inter-
dicitur, ne a quoquam Quadragesimale jejuoium
aolvatur, ^

De Parascette.

In parasceve non ab oratione, sed a Lectione est
incipiendum. Adpassionem Dominus vobiscum non
dicitur, et tituli ad Lectionem non pronuntiantur.
Ad singulas Orationes nisi pro Judaeis, Flectamus
genua dicitur et mox Levate subsequitor.
De Sabbato sancto.

In Sabbato sancto cereus magnus a diac^no est
benedicendus, et ante benedictionem est illumi-
nandus, et in nocte Paschae populo distribuendus ad
suffumigandum rebus eorum.

De Leciionibus ante Baptismum.

Ante Baptismum duodecim Lecliones secondum
ordinem leguntur, sed tiluli non pronuntiantur, q
post baptismum praesentant presbyteri missan cele-
brare qui volunt, ad missam, Offertorium, et Com-
munio, et Agnus Dei non cantantur, el He missa est
non dicitur.

De sancto die Paschas.

In Pascha agnus non ad altare, sed ad mensam
benedicitur, et Credo in unum quotidie usque in
octavam canilur. Versus Graduale, Benedictus^ qui
venit in feria quinta, et Lapidem^ guem reproba-
verunt propter Passionem Christi, in feria sexta est
cantandus : in Sabbato infra octavam Paschae anti-
phona, Cum esset sero, die illo ad vesperam canta-
tur, quia idcm £vangeHumoIim usque Thomasunus
eodem Sabbato legehatur. Ad vesperas feriales
psalmi dicuntur cum Alleluia, et nocte Dominica D
nocturna, et novem Leciiones, et sic singulisdiebus
noctumacum Alleluia nisi festum occurrat novem
Lectionum, dicimus et ad laudes quolidie Dominus
regnavit recitamus : Quod a pluribus ab hinc usque
post Penlecosten tres psalmi psalluntur, et tres
lectiones leguntur, a Moguntiacensi concilio institu-
tum traditur, sed a Romana Ecclesia non recipitur.
Quomodo inter Pascha et Pentecosten sit cantan'
dum,

A Pascha usque Pentecosten. In festo trium re-
sponsoriorum unum tantum AUeluia ad missamcan-
tamus. In festo vero novcm Lectionum, duo, unum
de resurrectione canimus, et non primum,autaIiod
de festo, sed secundum repetimus. Prsefationem

PARS III. - LITURGICA. 736

Paschalem quotidie usque in Ascensionem Domini
dicimus. In Vigilia Ascensionis Domini cantatar
olficium ad missam Vocem jucunditatis. Nona de
futuro festo canitur.

De Vigilia Pentecostes.

In vigilia Pentecostes qnaluor Lectiones anle
baptismum absque (itulis leguntur, ad missam Be^
nedieamus, non !te missa est dicitor. In Pentecoaten
quotidie Credo in unum canitur. In hac septima
flcstivale jejunium Quatuor Temporum celebratur» et
Allelulia pro Graduali cantatur, et /lectamus genua
non dicilur. Ad missam de jejunio Gloriain excelsis
non cantatur, quia missa post sextam celebrator,
sed Gloria in exceUis nimquam nisi ad tertiam se-
cundum ordinem cantatur, excepto in coena Domini,
et in Sabbato sancto, et in Vigilia Pentecostes. Unde
quidam duasmissas cantantunam de festo, alteram
de jejunio. Illam de festo cum Gloriainexcelsis^ et
Credo in unum^ alteram indirectum. Ita soletfieri
in festo sancti Thomae in hiemali jejunio, et in festo
sancti Matthaei in Autumnali, et AnnuntiationU
sanctae Marise, in Quadregesima videlicet, ut prior
missa feslo, secundasatisfaciatjejunio.

De octava Penteeostes.

In octava Pentecostes novem Lectiones legontur,
et totidem responsoria de Spiritu sancto canontar.
In crastino die libros Regum ad noctumum iegimus
el canimus, et ad missam officium, Domine^ in tua
quod in sequenti Dominica, si necesbe est, repeti-
mus. Quidam in hac hebdomada officium de sancta
Trinitate canunt, quod Romani non recipiunt. Albi-
nus namque magister Caroli rogatu Bonifacii archi*
episcopi instituit missam de sancia Trinilaie in
Dominica die, Feria secunda de sapientia^ Feria
tertia de Spiriiu sancto, Feria quarta de charitatCt
Feria qointa deangelis, Feria sexta de sanetaCruee
Sabbato de sancta Maria.

De Quatuor Temporibus.

In tertia hebdomada Septembris^ et in quarta
Decembris erit celebratio Quatuor Temporum, et
ad omnes oraiiones in Sabbato Flectamus genua
dicitur, nisi ubi lectio Danielis legitur. Peria quarta
ad priorem orationem tantum Flectamus genua sine
salutatione ; ad secundumsalutatiosinegenuflexione
dicitur.

Cap. CXVIII. — Quomodofii legendumper annum*

Hi libri sunt authentici, et hi sunt in divinis offi-
ciis legendi. In Septuagesima usque in passionem
legatur Penlateuchus, quem scripsit Moyses, et Hber
Josue, quem ipsemet scripsit, et liber Judicum, et
Ruth, quos Gedeon, et Samuel scripsisse dicontur.
Dominica Passionis Domini osque in Coenam ejns
legatur Jeremias propheta, quem ipse scripsit.
Tribus diebus anie Pascha legantur Lamentationes
ejusdem. Ab viii Paschre pertres hebdomadas le-
galur Apocalvpsis, quam scripsit Joanncsapostolus.
Deinde per duas septimanas legantur canonicse
Epistolae, quas scripseront Jacobos, Petros, Joan-

7 37

SACRAM£NTARIUM.

738

nes, et Judas apostoli. Ab Ascensione Doroini usque A filius scripsisse traditur, posteriorem Philo Judaeus

ad Pentecosten lee^antur Actus apostolorum, quos
scripsii Lucas evangelista. Ab viii Pentecostes usque
in Kalend. Augusti legantur libri Regum, quorum
primum scripsit Samuel, secundum Nathan, ter-
tium et quartum Jeremias. Et duo libri Paralipome-
non, quos sapicntes Synagogse scripserunt. A Ka-
lend. August. usque in Septembri legantur Parabolae
Salomonis, et Ecclesiastes, et Cantica Caoiicoium,
et liber Sapientise, quos omnes Salomon scripsit, et
Ecclesiasticus quem Jesus filius Sirach composuit,
a Kalend. Septembris per duas septimanas legalur
liber Job, quem ipsemel scnpsit. Deinde per unam
Bcptimanam liber TohiaB, quem ipse scripsit. Deinde
per unam hebdomadam legalur liber Judilh, quem

a Graecis eruditus edidisse cognoscitur. A Kalend.
Novembris usque in Kalend. Decembris legatur
Ezechiel, Daniel, et duodecim minores prophetae,
qui a senioribus SynagogGB scripti dicunlur, sed
meiius ab ipsis editi creduntur. Ab adveniu Domini
usque in Nativitatem Domini Isaias legatur, quem
ipse scripsisse non dubitatur. Post viii Epiphaniae
leganlur Epistolae Pauli apostoli usque in Septua-
gesimam ; has ipse omnes scripsit, sed Lucas evan-
gelista ad Hebraeos Hebraice compositas in Grae*
cum translulit.

Sed jam tempus est nos calamum deponere, et
aliquantulum vires forsitan ad aliud interim resu*
mere. Yos autem fratres Deo dilecli, quorum jussu

ipsa vel Achior scripsit. Deinde per unam legatur p. boc onus subivi, quorumque oramine nunc deposui

liber Esther, quem Mardochseus composuit^ sed
potius ab Esdra scriplus creditur, et ipsius Esdrae
liber recilelur, quem ipsemel edidisse non ignora.
tur. A Kalend. Octobris usque Kalend. Novembris
legantur libri Machaba^orum, quorum priorem Si-
mon pontifex, ultimam partem ejus, Joannes ejus

quaeso, ut vestras devotae preces apud Deum obli-
neant, quatenus hoc tantillo jacto seraine uberes
aegetes Christo incrementum dante surgant, et om-
nes in eo laboraates copiosum fructum in gaudio
metant.

SACRAMENTARIUM,

SEU DE CAUSIS ET SIGNIFICATU MYSTICO

Rrnjuin Diviivi m egglesia offigii

LIBER.

(Eruit ex ms. cod. inclytae carthusiae Gemnicensia in Austria ven. D. P. Lco^oldus Wydemann, ejusdem
coenobiipresbyter fiibliothecarios ; edidit R. P. Bemardus Pez Thesaun Anecdot novissimi t. II,
P. «tPag- «47.)

PROLOGUS. C

Hunc libellum De Sacramentis coUegi ex sancto-
rom scriptis, ut quibus deest libronim copia, per
hoc compendium illorum sublevatur inopia. Hujus
nomen Sacrarr^entarium scribatur, eo quod per illum
omne sacramentum divini ofBcii ignaris aperiatur.
Cap. I. — De Septmgesima.
Septuagesima dicitur, eo quod ab illa. Dominica
usque in Sabbatum paschalis hehdomadae sunt se-
ptuaginta dies. Die Dominica inchoatur, et in Sab-
bato terminatur; tempus captivitatis populi Dei
significat, qui peccando a Deo recessit, et per mise-
ricordiam ejus ad requiem rediit. Populus Dei in
Babylonia detentus est captivus septuaginta annis,
in quibus suspendeinint organa in salices : et ipsi
sederunt snper ilumina flentes ; quo numero com- q
pleto reversi sunt in Jerusalem.
Omne ceropus saecuii per septem millia annorum

extenditur; hos divide per centenarium numerum,
et habebis septuagies centenos annos ; de singulis
centenis da annum in decimatione, et erunt septua-
ginta anni. De his singulis annis da unum diem, et
habebis septuaginta dies, in quibus nobis ad memo-
riam reducitur omne tempus peregrinationis nostrae.
Nabuchodonosor rex Babyloniae captivum duxit po-
pulum de Hierusalem in Babyloniam ; diabolus se-
duxit humauum genus de paradiso in hanc mundi
peregrinationem. Sepluaginta anni captivitatis se-
ptuagies centeni anni sunt nostrae peregrinationis ;
Judaei septuaginta annis in captivitate positi j^una-
verunt, nof omni tempore hujus vitae, quod septem
diebus volvitur, corpus nostrum castigemus, et ser-
vituti subjiciamus. Organa suspenderunt ; nos istis
diebus AlUluia et Gloria in excelsis, quae sunt can-
tica laetitiae, non canimus. Significantea, quod in hac
viia ab angelorum gaudio nos separatos ingemisct-

139

HONORII AUGUSTODUN. OPP PARS. III. — LITURGICA.

740

mus. Tractum ia Missa canimus, quia cum labore A quarto tempore, de quibus unum fuii sub Patriar-

et gemilu ad patriam tendimus. Super flumina se-
denles illi fleverunt, nos humiliati fluxum nostrse
raortalitatis suspiramus. In paschali Sabbato unum
Alleluia cantatur : transaclis enim septuaginta an-
nis ad Hierusalem viri tantum revertebantur, mulie-
ribus et parvulis adhuc itinere tardantibus : quod
sigoificat, quia post terminum hujus vitse, quod est
lempus captivitatis nostr», corpus nastrum in re-
quiem terr» revertitur, spirilus solus sanclis in
gaudio socialur. Sabbatum enim requies dicitur.
Ipsi scilicet viri pro uxoribus et parvulis solliciti
erant, quibus octava die venientibus geminam laeti-
tiam babuerunt : et nos interim in paschali hebdo-
mada Graduale frequenlamus, venienle octava die
resurrectionis graduali deposito Alleluia gemina-
mus ; quia saiicti quamvis in gaudio posili, dicm
judicii, in quo angeli contremiscent, quasi pro
uxoribus, id est corporibus, et flliis, id est operi-
bus solliciti sustinent ; quibus in ullima resurre-
ctione receptis gemino gaudio sine fine in coelis ex-
sultent.

Septuagesima incipitur in decima luna secundi
mensis. Status hujus mundi in tria tempora distin-
guilur : unum ante legem, aliud sub lege, tertium
snb gratia, id est sub Evangelio. Primus mensis,
id est Januariusy in quo AlleltUa canitur, tempus
ante legem demonstrat : in quo quia homines se-
cundum libitum suum vivebant, quasi canticum lae-
titise, id est Alleluia canebant. In secundo mense
decima luna Alleluia deponitur, quia in secundo p
tempore decem praeceptis legis populus a peccati
licentia reprimitur. Tunc AUeluia dimisit quando
cum BKBrore peccati consuetudtnem deseruit. Poat
captivitatem templum renovatur ; post reditum hu-
jus exsilii per Jesum magnum sacerdotem coelestis
Hierusalem ex vivis lapidibus, id est ex nobis aedi-
ficatur.

chis, aliud sub judicibus, tertium sub Regibus et
Prophetis ; quartum sub Apostolis triumphat ; Da-
vid, id est manu fortis qut vicit leonem, id est dia-
bolum : et Salomon aeteruus, pacificus regnat, qui
templum nobilissimum Deo Patri dediflcat cum di-
cit : Venite, benedicti Pairis mei ; ad quod per sexa-
gesimam oportet nos currere. Senarius numerus
ad laborem, denarius pertinet ad mercedem : omnis
labor sex diebus peragitur, denarius in vinea ope-
rariis poirigitur.

Cap. HI. — De Quinquagesima.

Cap. II. — De Sexagesima.

Sexagesima infra Septuagesimam currit : quae
ideo Sexagesima dicitur, quod ab iila Dominica in
fieriam qaartam paschalis hebdomadae sintsexaginta
dies. Sex sunt opera £vangelii, id est esurientes ale-
re, sitientes potare, nudos vestire, hospites coUige-
re, infirmos visitare, incarceratos redimere. Et de-
cem praecepta legis, quae sunt : onum Deum adora,
non focies tibi sculplile, non perjurabis, sanctifica
diem Sabbali, bonora patrem tuum et malrem, non
occides, Don maechaberid non furtum facies, non
faisum testimonium dices, non concupisces rem
proximi tui. Sexies docem sunl sexaginta. Qui per
sex opera miserirordiae decalogum impleverit, ad
feriam quartam paschs pertinebit, in qua, Venite
benedicti, oHicium erit. Haec quarta feria habet con-
venientiam cum quarta setate mundi, in qua David
et Salomon regnavenint. lu quarta aetale gens iila
coelesti Me inclyta» regno Davidis et Salomonis glo-
riosa, tempii etiam aanctissimi altitudine totum no-
bilitatur in orbem. In nostra quarta feria, id est ia

Quinquagesima ideo dicitur, quod ab illa domi-
n nica quinquaginta dies ad diem Paschae numeran-
tur, et sunt septem hebdomadae. Quinque sunt sea-
sus corporis^ visus, auditus, odoratus, gustus et
tactus : decem vero praecepta legis sunt, ut diximus ;
quinquies deccm sunt quioquaginta. Si quis deca-
logum legis, quinque sensibus pcr septiformem Spi-
rilum impleverit, ad resurrectionis diem perti-
nebit.

In Septuagesimali officio lapsum primi hominis
ad memoriam reducimus, qui in exsilium veniens
dixit : Circundederunt me gemitus nwrtis, etc.;
quem ad pugnam hortatur Epistola : Omnis qui in
agone contendit, ab omnibus se abstinet^ scilicet a
fornicatione, et immunditia, et avaritia, et caeteris
vitiis. In pugna positus clamat : Adjutor in opportu-
nitalibus, in tribulatione, etc, de profundis^ etin
Evangelio inducitur operarius ad vineam excolen-
dam. In Sexagesima dubitamus an Dominus nobis-
eum sit, et ideo clamamus : Ejcsurge^ quare obdor-
mts, Domine^ etc*; Bpisiola nas confortat evadere de
captivitate : Libenter suffertis si quis vos in servitu-
tem religit, Nos captivi obedientes secundum gradum
arripimus, id est de tribulatione qui : in Septuage-
sima anxiati sumus ; ad requirendum proprium Do-
minum conscendimus et dioimus : Sciant gentes^ etc;
in Tractu : Commovisti, Daminef etc, ostenditur
terra commota cooscientia peccatorum. In Bvange-
lio semen indicitur; in septuagesima vineam coli-
mus : in sexagesima semen jacimus. In quinquage-
sima tenemus proprium Dominum et dicimus : Esto
mihi in Deum, etc. In expeditione positos instruit
D Epistola per quindecim gradus scalam charitatis di-
cens : Charitas paiiens est, etc. Tunc triumphatori
Deo railitiae noslrae dicemus : Tu es DeuSy etc. Tra-
ctus nos servire Deo praecipit, qui fecit nos et non
ipsi no8. In Evangelio fructum colligimus, quem in
sexagesima serainavimus : Hunc scilicet fructum
lucis caecus, qui praefigurabalur a Domino quaesivit
et invenit : hoc eliam Postcommunio : Manducave-
runt, demonstrat, quae nos satiatos corpore Domini
indicat.

Tres gradus trium sunt officiorum ; primus coq-
tinet planctum captivorum, qui esse nolunt sub do-
minio vitiorum ; secundus voluntatem fugae demon-
strat, dummodo si proprius Dominus velit eos su-
acipere, ac non a se repellere. Tertius consilium agit

lAi

SAGRABiEMTARmM.

742

qaomodo fugiat praesumens jam de suseeptione. A meras significat sex setates mundi vel sex dies, qui-

bus hic laboramus : vel sex opera misericordise, quae
superius commerooravimus. Quadragesimus nume-
rus significat decalogum legis et quatuor Evangelia ;
quibus cum capite nostro, id est Ghristo, in die re-
surrectionis triumphamus.

Secundus Adam ideo venit in carne, ut per poeni-
tentiam et baptismum reformetur ad suam imagi-
nem primus Adam , qui est in quatuor partibus
mundi, quia Adam sparsus est per qnatuor partes
mundi , illo numero ad colligentem Adam recar-
ramus, quem continet totus orbis primia litteris
suis.

Feria quinta el Sabbatum post caput jejuoii pro-
prio officio carent, quia antiqui Quadragesimam a
B Septuagesima inchoabant, et feria quinla ut Domi-
nica vacabant, et Sabbato non jejunabant. Postquam
autem Quadragesima a capite jejunii iocepta est,
in bebdomada duo dies a Dominica inofilciali sunt.
Sabbato in duodecim lectionibus. Oratio super
populum ideo non dicilur, quia ad hanc olim
Pleciamus genua dicebatur : et hoc in Dominica
fieri non Ucet ; ad quam consecratio pertinet : et
quia qui consecrati sunt, in virtutibus debent erecti
stare.

Gap. V. — De guadragesima.

Quadragesima ideo vocatur, quia ab hac dominica
sunt quadraginta dies usque in Goenam Domini.
Populus Dei in ^gypto affligebatur a Pharaone , et

Primus tractus : De profundis^ el secundus : Com-
movisH sonant tristitiam ; tertius vero : Jubilate Ite-
titiam, quia ante iegem et sub lege tristitiam habui-
mus perditionis, sub gratia autem venit nobis Iseti-
tia salvationis. Similiter : Qui habitaii et : Ad te
levavi, tristitiam : Qui con/iduntf denuntiat leetitiam.
Item : S(epe expugnaverunty et : Deus, Deus meus
trislitiam : Laudate clamat laetiliam. Tres reversio-
nes populi Dei leguntur : una sub Zorobabel duce,
et Jesu sacerdote magno in quinquaginta millibus
bominum : secunda sub Esdra, qui legem renova-
vit ; tertia sub Nehemia, qui templum reaedificavit.
Nos a confusione peccatorum poenitendo et confi -
tendo revertimur, deinde lex Dei in nobis bene
operando reparatur : postremo benedicendo, proxi-
mum aedificando, templum Deo construitur.

Gap. IV. — Dc die Cinerum.

Feria quarta , ciaeres imponimus capilibus no-
stris, ut memores simus sententiae primo homini
dictfle : Cinis eSy ei %n cinerem ibis; ut qui prius
fbimus immortales, per poenitentiam et humilitatem
redeamus ad immortalitatem. Ideo qiiarta feria hoc
fit, ut sicut sol et luua hac die creatus est, el mundus
illustratus, ita nos a tenebris peccatorum ad solem
Christum et ad lunam Ecclesiam convertamur.
Usque ad istum diem a Septuagesima in expeditione
fuimus, hodie pugnam inimus. Unde oratio Missse
hoc indicat dicens : Concede nobis, Domine, prxsi

dia milUice Christi. Similiter et lectio, quibus armis ^ per Moysen liberatus mare Rubrum sicoo vestigio

pugnare debeamus ostendit dicens : In jejunio, et
fleiu, et planciu; egrediatur sponsus de cubili
tuOf etc. Et Evangelium : Tu autem cum jejunas^
unge caput tuum, et faciem tuam lava. Hora nona
missam celebramus, quia hora nona de paradiso
homo ejectus exsulavit : quem Ghristus hora nona
in cruce exspirans ad vitam revocavit.

Ab hac die usque in Pascha sunt quadraginta et
sex diea : tot annis sedificatum est templum in Hie-
rusalem. Templom hoc corpus Domini significat^
cujus nos membra sumus : ut compaginemur cor-
pori nostro Gbristo, tot diebus abstinentes sumus,
dicitur, quod Maria duodecim annorum fueritquando
Ghristum peperit. Qnando Ghristus passus est, ex-

transivit : sed hostiliter eos insequens in undis in-
teritt. Post hoc Deus legem populo dedit , quadra-
ginta annis coelesti manna pavit ; aquam de petra
produxit, deinde in terram fluentem lae et mel in-
troduxit. iEgyptus est iste mundus, Pharao diabo-
lus, Hsebraicus populus est Ghristianus populus,
quem Moyses, id est Ghristus, de potestate Pharao-
niS| id est diaboli, liberavit. Per mare Rubrum, id
est per baptismum, sanguine Gbristi rubicundum
duxit ; hostes, id est peccata submersit. Legem dat,
quia peccata vetat : quadraginta annis per desertum
ducit, quia quatuor Bvangelia per decem prsecepta
legis implere prsecipit. Manna, id est corpore suo
pascit : fontem de petra, id est sanguinem latere

stitit triginta et trium anuoram et dimidii, quod pro D stio tribuit, in terram repromissionis, id est in para-

integro accipitur, et fiunt quadraginta et sex antu.
Et ita templum hoc, id est corpus Ghristi, quadra-
ginta et sex annis sedificatnm est : quod Judsei sol-
verunt occidendo , sed triduo resedificatum est r^.
surgendo.

Aliter per humanum genus Adam intelligitur,
qui quasi fractus, et per totum orbem sparsus colli-
gitur. Sic grsece, anaiole dicitur oriens, dysis occi-
dens, arctos septentrio, mesembria meridies. Capita
horum verborum habent Adam, A significat unum,
d significat quatuor, et iterum a significat unum,
m quadraginta significat. Per hunc numerum de-
Bcendit caro Ghristi de Adam. Quadraginta enim et
sex diebus formatur infans in malre. Senarius bu-

disum inducit. In Quadragesima aliqua pars pugnae
peracta est ; hoc dicit nobis, quem in missa Prote-
ctorem invocamus : Invocavit me, etc. Et in Epis-
tola : Tempore accepto exaudivi te , elc. Et in
responsorio : Angeli Domini nos eustodiant* In
Iractu, Scuto veritatis circumdaii sumus. In
fivangelio ad triumphum tendimus, ut inimico dica-
mus? Vade, Satanas in interitum.

Moyses jejuoavit quadraginta diebus, Elias tot-
idem, Ghristus similiter. Lex per Moysen, prophe-
tia per Eliam, Evangelium per Ghristum designatur :
hoc est, lex et prophetiae, et Evangelium nos hor-
tantur ad jejunium quadraginta dierum, ut videlicet
quatuor qualitates corporia maceremus decem prae-

743

HONORII AUGUSTODUN. OPP. PARS III. — LITUHGICA.

744

ceptis legis, scientes quod per multas tribulationes A mores instruit, quia duo populi, Judsei et geoliies, ad

oportet nos introire in regnum Dei.

Ab ista Dominica sunt quadraginla dies et duo
usque ad baplismum : tot mansiones habuerunt fiiii
Israel, quando bapUzati sunt in mari et in nube ;
quando exierunt de terra iEgypti de dura servilute,
et pervenerunt ad terram repromissionis. Tot etiam
generationes sunt in genealogia Chrisli. Qui ad cor-
lestem patriam tendunl quadraginta mansionibus ut
filii Israel, illuc quadraginta diebus istis perveniunt,
qui ad Christum per baptismum transeunt, eodem
numero ad eum perveniunt, quo Chrislus ad nos
pervenit. Christus a primo patriarcha Abraham per
quadraginta duas generationes ad Virginem descen-
dit : nos per CLristum, qui est princeps patriarcba-

fidem convertuniur. Responsorium : Venile Filii,
ad fidem vocat : beatagcns bene operantes laudat.
Evangelium in Siloe lolos, id est, in Christo bapli-
zatos probat. Quod quarla feria quarlie hebdomads
quadragesimae hoc fit, istud signiticat. Per Quadra-
gesimam omne lempus sfleculi significatur ; scx dies
primi sex setates unius cujusque hominis demon-
stranl : quarta feria et quarta septimana Quadrage-
simae compaginaniur quartae aelati ssculi et aevo
unius hominis, Quarta aetas est a David usque ad
transmigrationem Babylonis , a qua vclut juveniii
state in populo Dei regum tempora coeperunt. Uaec
aetbs apta est regno. Uac aetate Christianum impe-
rium sumpsit cxordium, juranle Domino David : De

rura, implendo quaiuor Evangelia per decalogum 3 fmctu ventris tui ponam super sedem tuam. Ideo

in feria quarta hebdomadae quariae calechumeni ad
nomen Christianum accedunt, quae pi*sefigurata est
quarta aetate saeculi, qua promissura est i-egnum
Christi ; de quo angeius : Dabit illi Dominus Deus
sedem Pairis ejus, ad quod regnum ipsi per fidem
et opcrationem veniant.

Sabbato ante passionem Domini ieguntur duae le-
ctiones, quibus catechumeni, roares scilicet et fe-
minae, instruuntui* : quia in hoc Sabbato quoque
Bcrutinium agebatur.

legis ad regnum coBloruni ascendimus. Quater decies
fiunt quadraginta. Mundus iste quatuor climata ha-
bet, orientem, occidentem , mendien, septentrio-
nem ; annus quatuor tempora habet, ver, aestatem,
autumnum, hiemem ; homo constat quatuor elemen.
tis, terra, aqua, igne, aere. Porro ab uno usque ad
qualuor arithmetice decem numeranlur, hoc signi-
ficat quod homo in quatuor mundi partibus per qua-
tuor tempora anni decalogum Icgis et quatuor Evan-
gelia erat impleturus. Luna secunda tertii mensis,
id est Martii inchoatur Quadragesima, quia in tertio
tempore, id est sub gratia data sunt duo praecepla
charitatis, quibus homo quasi duabus alis volaret ad
coelum.

Cap. VII. — De Sabbato ante Palmas.

Sabbatum ante Palmas ideo officio vaeat, quia

A Septuagesima sunt sexaginla dies usque in fe- ^ «PO^toHcus eleemosynam dat/ Hac die venit Jesus

i.r» nL.\:^ .n.a .«na«, nn„.;ni • aJo^u.. w. ^ Beihamam, ubi fuerat Lazarus morluus, et fecerunt

ei coenam ibi . Et Maria accipiens libram unguenti,

nam quariam ante coenam Domini : sexaginta bi
dies peregrinationem nostram ad memoriam nobis
reducunt, qua peregrinamur a Domino. Tres dies,
qui supersunt, triduanum jejunium Ninivitarum si-
gnificant. Ut peccata nostra, quibus affligimur, in
resurrectione Domini aboleantur, necesse est triduo
nos compati morti Christi , ut non irretiamur per
concupiscentiam oculorum et superhiam vitae. Per
sex dies, qui supersunt usque ad Sabbatum, bona
opera recoluntur, in Sabbato, id est in requie, ani-
marum perfectae libertati reddimur.

Quadragesima ideo ante passionem Domini cele-
bratur, quia baec laboriosa vita per quadraginta fi-
guratur, qua ab amicitia hujus mundi jejunare debe-
mus; quia si compatimur, et conregnabimus. Yela

et unxit pedes Jesu, et tersit capiilis suis, el domus
impleta est ex odore unguenti. Hoc ea die apostoli-
cus facit membris Christi, quod ipsa fecit capiti.
Pedes Christi sunt pauperes, libra unguenti est ju-
stitia, capilli bona nostra nobis supertlua, pauperi-
bus necessaria. Odor in domo, bona fama in mundo.

Cap. YIII. ^ De die Paimarum.

Dies Palmarum est quando Dominus de Betbania
descendit Jerosolymam, et ei turba obviam venit
cum ramis palmarum. In memoriam illius rei nos
per ecclesias nostras solemus portare ramos et cla-
mare : Hosanna Filio David; benedi^itus qui venit in

in Ecclesiis suspenduntur, quia in hac vita secreta ^ nomine Domini^ rex IsraeL Appropinquante passione
cielorum nobis absconduntur.

Cap. VI. — De feria quarta hebdomadas quarUe,

Feria quarta flt scrutinium, aures catechumenis
tanguntur, ut verbum Dei aure cordis percipiant, et
ei obediant. Nares tanguntur, ut fetorem vitiorum
respuant. Initia qualuor Evangeliorum leguntur, ut
quatuor vitiis, id est slultitia, inconstantia, libidioe,
exuantur, et quatuor virlutibus, id est prudentia,
fortitudine, justitia, temperantia imbuantur. Domi-
nica oratio et Symbolum eis traditur, ut sicut He-
biaei ab iEgyptiis, ita ipsi discedant a vitiis. Duae
leciiones leguntur, una eos ab errore revocat, altera

appropinquavit Dominus loco passionis. quia sponte
pro nobis voluit mori. Decima die mensis primi
agnus, qui in Pascha immolaretur, domum introduci
jussus est in lege ; et Dominus decima die ejusdem
mensis, hoc est ante quinque dies Paschae in civita-
tem, in qua pateretur, ingressus est. Palma dicitur
victoria : Dominus superato diabolo et mundo cum
ramis palmarum in;rossus est in civitatem, nos de-
viclis vitiis et peccatis cum palmis victorise intrabi-
mus coelestem Jerusalem. Major haec hebdomada
vocatur propter majora officia et passiones, quae in
hac hebdomada leguntur. Feria secunda et feria
teriia duplex lectio legilur, quia Christus pro duo-
bus popuiis palitur.

745

SACRAMlilNTARIU^r.

746

Cap. IX. — De feria quarta hebdomadce majori$,

Feria quarta ad memoriam nostri reducitur cru-
deie coQsilium Judseonim, et mansuetudo Christi.
In introitu, In notnine reticetnr : Et omnis lingua
con/iteatur : quia Judaei non confilebantur, sed per-
debant Dominum . Unus homo duas mortes passus
est, mortem corporis, et morlem animae : in prima
ieciione et in primo responsono recolilur mors ani-
mae in secunda lectione et in secundo respoasorio
mors corporis. Pro utraque mortuus est Christus;
caro Salvatoris pro salute corporum : sanguis vero
pro animabus effusus est. Unus homo unam habuit
animam ; ideo primum responsorium unus versus
sequitur. Secundum responsorium quinque versus
habet, sicut homo per quinque sensus morluus est.
Ipsa die vela deponuntur, quia in passione Christi
cuncta mysteria Scripturae nobis reserantur. Passio
quae legitur facit nos recolere mortem nostram.

Cap. X.-^-DeDie Camas Domini.

Feria quinta oleum consecratur tribus modis; in
ea reservatur corpus Domini usque in crastinum,
reticitur quoque in commemorationem coenae Do-
mini, lavantur pedes fralrum et pavimenta ecclesiae,
nudantur altaria usque in Sabbatum sanctum. In ea
die poenitentes veniunt ad absolutionem, et Gloria
Patri cantatur in ofncio missae. Quinta die produxit
Dominus aves et pisces de aquis; quinta aetate, quae
fuit a transmigratione Babylonis, venit Dominu? in
mundum : et aves, id est sapientes, et pisces, id
est insipientes de pelago erroris produxit. Hodie
unctio olei conticitur, quia quinta aetate Christua
venit, qui nos in regnum et sacerdotium ungeret.
Oleum visibile in signo est, oleum invisibile in sa-
cramento: oleum spirituale intus est. Oleum pro
infirmis in ipso otficio consecrationis corporis
Domini consecratur, quia Christus pro infirmis
moritur. Chrisma in loco pacis consecratur, quo
uneli , Christo aequivoci , id est Chrisliani no-
minemur, ut ejus pace fruamur. Oleum san-
ctu.n ibi cousecratur, quo reges et sacerdotes
Domini ungamur. Ipsa die finitur lex Yeteris Tnsta-
monti : Moyse enim mortuo Josue dux ordinatur;
quia lege traditionibus Pharisaeorum corrupta Cbri«
stus incarnatur. Qui hodie pascha cum discipulis
suis manducans veteri Ipgi finem imposuit, et novae
gratiae initium dedit, tradens eis corporis et sangui-
nis sui mysterium. Quod in crastinum reservatur,
quia iu judicio vulneratum repraesentatur.

Coena Domini in fine diei agitur, quia justi in fine
mundi epulabunlur in conspectu Domlni. Pedes fra-
trum et pavimentum ecclesiae lavantur, quia nobis
qui sumus pedes Domini, et qui sumus Ecclesia, id
est convocatio, per Christnm peccata remittuntur.
Unde et poenitentes absolvuntur. Et quinta aetate
venit Dominus et solvit legem, qui peccata punie-
bal; et graliam inslituit, qui crimina relaxabat. Al-
taria nudantur vestimentis. Altare est Christus,
vestimenta sunt sancti, qui eo relicto fugerunt.
Tribus diebus, id est feria quiota, sexta et Sabbato
Patrol CLXXII.

A passionem et sepulturam Domini celebramus, ideo
Gloria Patri et campanarum signa omlltimus. Hodie
mandatum fit, quod Dominus cum discipuUs suis
fecit : Pax ad missam non datnr, eo quod Judas
Dominum osculo prodiderit. Chrisma hodie confic]-
lur, quia hodie novn lex in datione corporis Domini
incipitur. Ignis etiam hodie novus, de crystallo,
acceptus benedicitur, quia fumo legis exslincto lu-
men gratiae Christo largitnte accenditur. Poenitentes
ideo hodie absolvuntur, quia hodie Dominus per no-
vam Irgempeccata dimisildicens : Corpus meum pro
vobis tradetur, et sanguis meus pro vobis effunde-
tur^ in remissionem peccatorum. Gloria Patrie reti-
cetur, quia Fillus Dei occidetur. Luminr exstingun-
tur, quia verum lumen, id est Christus, exstingul-

Q tur. Corpus Domini in crastinum retinetur (quod ta-
men Roma3 non fit), ut in feria sexta passioni Domini
communicetur. Amptilla cum chrismate, antequam
benedicatur, syndone alba de serico involvatur, ita
ut dimidia videatur ; benedicta autem cooperiatur,
ut a nemine nuda videatur, et omnes salutent eam.
AmpuIIa cum chrismate est corpus Ghristi sumptum
de Virgine. Pontifex flat in ampullam ter, per hoc
Spiritum sanctum in Christo corporaliter habitare
denuntians. Antequam transiret ad altare crucia
aliquo tempore coopertus, et aliquo erat nudus.
Coopertus erat, cum fugeret in iEgyptum et humanas
necessitates pateretur ; nudus erat, cum miracula fa-
ceret. Syndon alba est ejus mundissima conversatio^
postea cooperitur ut non videatur ; quia Christus,
postquam post resurrectionem in coelum ascendit,

^ invisibilis apparuit. Quem adhuc salutamus ; quia
quotidie eum adoramus. Statio fit Laterani : Latera-
nis dicta est a Laterano, qul quondam Caesariano
truncatus est gladio.

Cap. Xl. — Dedie Parasceves.

Parasceve dicitur pra^paratio, eo quod illa die pa-
rabant Judaei quae in Sabbato necessaria erant, sicut
quondam de manna faciebant. Sexta Feria terra
impletur animalibus, et primus homo ad imaginem
Dei formalus est ; moxque ex latere e^us dormientis
sumpta costa femina formatur. Sexta aetate saeculi
Christus incarnatur, et sexta die crucingilur : de
cujus latere qnasi dormientis in cruce sanguis et
D aqua fluxit, unde Ecclesiam fabricavit. Dicit lcctio :
Decima die mensis tollat utiusquisque agnumper for
milias et domosy et servabit eum usque ad quartam
decimam diem mensis hujus, immolabitque eum
omnis fiHorum Israel ad vesperam. Dominus noster
est agnus, qui decima die ingressus est Jerusalem,
quarta decima traditus, quinta decima die pro nobis
immolalus est. Sequitur responsum cum quatuor
versibus : Christus quando naturam hominis assum-
psit, ex quatuor elementis compositum corpas sum-
psit. Ille pendebat in cruce quasi Judex in tribunali
sedens ; latromem conversum ad gloriam, non con-
versum ad poenam judicabat. Pindebat in cruce me«
dius intcr duos latrones, unde unns versus : in me^
dio, inquit, duorum animaUum cognoseeris. Duo

U

747

HONORII AUGUStODDN. OPP. PARS UI. — LITURGlCA.

748

genera suct afflictorum : afflicli qui corriguntur, ad A ctus est Christus in pascha immolatus. Cereus si-

latronem conversum pertinenl ; qui non corrigun-
tor, pertinent ad Judam, et ad latronem non con-
versum .

Hodie ad memoriam rcducilur pas^io Domini, ad
Imitationem scilicet nostram : ipse enim passus est,
ut sequamur vestigia ejus. Unde sonat lectio : Erit
agnus absque macula, Tolletis etiam et hcedum et
servabitis eum^ etc. Agnus absque macula est corpus
Christi immaculatum : hsedus corpus suum est, quod
sumus nos qui peccatore sumus. Utrumque animal
memoratur in religione paschae ; pasclialis agnus
immolatio Christi ; hsedus est mortificatio nostra.
De resurrectione etiam nostra sequitur lectio dicens ;
Verificabit nos post duos dies, et in die tertia susci'
tabit noSy quia, si compalimur, et conregnabimus .
Tractus : Qui liabitat secundum Romanos post mul-
tos labores vltam nobis promittit : ubi dicit : Longi-
tudine dierum adimplebo eum, et ostendam illi
salutare meum, id est Christum.

Deinde sequitur passio : in ea velut ipsum Cbri -
stum in cruce vldemus. Duo diaconi denudant al-
tare^ aiiferentes more furantis, quia tradito Christo
in manus- iniquorum, apostoli in more furum fu-
gerunt.et laluerunt. Missa non cantatur in sexla et
in septima feria, quia apostoli biduo in moerore fue-
runt, et in tristitia ipsi biduo jejunaverunt : idcirco
sacramenta biduo penitus non celebrantur : orationes
pro omnibus gradibus recitantur, ut in adversitati-
bus ad patientiam passionis Chrisli, et orationes con-
fugiamus. Pro Judaeis : Flectamus genua non dici-
mus, quia iili illudendo genu flectebant. Pacis oscu-
lum intermittimus, ut q\iod Judas fecit in Domino,
nos vitemus in fratribus. Deinde crux salutatur,
Christus vero adoratur, quia in cruce redempti su-
mus. Crux non solum nobis, sed et angelis cunctis-
que in coelo virtutibus profuit, et sacramenlum,
quod antea nesciebant, iilis aperuit. Prostemimur
corpore ante crucem, mente ante Deum. Sicut Deus
humanum genus per hominem redemit, quod per
hominem periit : ita per lignum eum reparavit qui
per lignum cecidit. Adam perditus per qualuor partes
mundi dispersus erat ; Adam salvatio quatuor partes
roundi comprehendit stalu corporis sui in ligno.
Corpus Domini cum calice , vino non consecrato,
profertur; calix feria quinta consumptus, est fmis
veteris legis. Yinum non consecratum per sanctifl-
catum panem sanctificatur.

CkP. Xtt. — De Sabbato tancio.

Sabbuto santo vigilite aguutur quia media nocte
Burrexit Dominus : media etiam nocte est venlurus
In similitadinem JBgyptii temporis, quando Pascha
ceiebratum est, exterminator venit, et Dorainus su-
per (abernacula, traubiit, et sanguine agni postes
irontiuro noslrarum eonsecrati sunt.

Romani ceram oleo mistaro benedicunt, agnos
inde faciunt : in octava populo ad incensum et ad
subfumigandum domos dabunt. Cera est Christi hu-
manitas, oleum eal miaericordia : aguus de cera fa-

gnificat columnam ignis quae praecessit Glios Israel ;
diaconus, qui eum benedicit, significat angelum,
qui eam ferebat. Postesum agni prima die egressi
sunt de Ramesse, secunda die de Soeoth^ tertia die
de Ethan, in qua die apparuLt coiumna. Prima dies
est passio Chriati, secunda desceusio ad infemum ;
tertia est resurrectio Christi ; qui est columna ignis
in nocte, id est terribilis peccatoribus ; colurona
nubis in die, id est blandu*^ justis. Colurona prseces-
sit baptizatos m mari et in nube ; cerens prsecedit
catechumenos nostros. Lumen est Christus et gra-
tia resurrectionis, quo praesens nox et catechumeni
illustrantur. Qui cum baptizantur, trina mersione
Chrislo consepeliuntur , et cum eo rcsurgent a
Q morte viliorum. Cereus a diacono benedicitur more
Romano, qui conBcit agnos. Qui cereus per octo
dies neophytorum prxcedit pontificem, qui caput
est populi, quia columna ignis praecessit populum
usque ad terram repromissionis. Cereus novo igne
accenditur, ut designet Christi doctrinam novam in
Novo Testamento, vel novam gratiam qua iliustrala
est nox, scilicet Dominicae resurreciionis. Duo cerci
minores ab eo illuminali, sunt choms apostolomm
a Christo illuminatus. Uterque praecedunt cate-
chumenos ad baptismum ; uterque praecedant nos
ad lerram repromissionis : per se Christus iliumi-
nat Ecclesiam ; illuminat et per apostolos.

Quod calhecumini feria quarta post mediam
p Quadragesimam et Sabbato catechizanlur, significat
quod fide et operatione sint imbuendi catechumini.
In Ecclesia sunt duo ordines, sapientes scilicet et in.
sipientes. Per lectiones, quae ad raissam in die le-
guntur, sapientes instruuntur : quae in nocle ad ma-
tutinas legunfur, insipientes imbuuntur, unde et
exponuntur. Ideo hoc die lectiones toto nocturnaii
leguntur, quia convenit insipientibus videlicet cate-
cbemenis adhuc in ignorantia positis. Quod autem
absque titulo leguntur, haec est causa : Eis qui
cognoscuntur cives coelestis Jerusalem, scilicel sa-
pientibus , pronuntiandi sunt auctores librorum :
ut amorc dulcedinis nominis concivis suis avidius
lectionesimbibantur. Catechumeni vero quia non-
dum cognoverunt cives Jerusalem, frustra eis pro-
fertur auctor incognitus : quibus vilesceret auctori-
I^ tas per ignorantiam. Quatuor lectiones leguntur,
quibus catechumeni instruuntur.

Mensa tabernaculi babet quatuor pedes : tabema-
culum est Ecclesia, mensa est sacra Scriptura ;
quatuor pedes sunt hi : historicus intellectus, alle-
goricus, tropologicus, id est moralis, anagogicus, id
est superior. Historia est cum res ita ut facta est,
profertur, ut haec historia : /n principio creavit
Deus caslum et terram, in qua creatio mundi, et for-
matio hominis refertur. Catechumenu? in luic le-
ctione discit qualiter homo sit formatus, qualiler
sit lapsus : ne ipse consentiat carni sicut Adam
Evae. Secunda lectio : Factum est in mgilia matuti-
na, etc, in qua retertur saivatio Hebraeorum et suIh *

liy

SACRAMENTARIUM.

150

mei-sio ^yptiorum : in quo facto lustoriK cate- A parvuli salvanlur propter fidem parentum et patri-

cbumenns instruitur posse liberari de mann diaboli
per aqitam bapiismi. AUegoria est, cum verbis sive
rebus mysiicis praesentia Chrisli el Ecclesiae sacra-
menta signantur ; ut terlia leclio ; Apprehendent se-
ptem mulieres virum unumt id esi septem graliae
Spiritus sancti Jesum ; quem multo tempore desi-
deraverunl, quia nullum alium invenire potuerunt,
in qua aeterna stalione requiescerent. Ilem : Cum
abluerit Dominus sordes agua filiarum Sion Spi-
ritu judicii et Spiriiu ardoris; hoc est, sacer-
dos )avat sordcs aqua, Deus peccata Spiritu san-
cto. Demonstralur catechumenis in hac leclione,
quid debeant amare, scilicet virum quem ap-
prehenderunt septem mulieres ; et quid eis profi-
ciat baptismus, id est ut per Spiritum judicii, et
Spirilum ardoris minora et maxima peccata pur-
gentur. Tropoiogia est moralis loculio ad inslitutio-
nem morum sive apertis sive figuratis prolata ser-
monibus; ut lectio quarta : Omnes sitienteSyVenite
ad aquas.et audite audientesme. Et ilerum : Dere-
linquai impiusvlam suam, etc. Doceturcalechume-
nus in hac lectione declinare a malo et facere bo-
num. Sicut primaB duae lectioues propter bistoricam
narrationem conciuduntur in cantico, sic ista locu-
tio duobus canticis dilatatur propter duas se cir-
cumjungentes, mores scilicet bonos et ccelestem pa-
triam. Anagoge, id est sensus ad superiores ducens
locutio est, quae de praeteriliis, fuluris, et ea quae in
coeiis est vita futura, sive mysticis sive apertis ser-
roonibus disputat; unde cateehumenis dicitur iu
Canlico ; Sicut cervus desiderat ad fontes aquarum,
Canticum ideo cantatur, quia ipsi sunt futuri in ba-
ptismo de centum quadraginta qualuor miliium cce-
tu, qui cantant canticum novum, qiiod nemo poterat
dicere nisi illi. Canlare soiius est in conspectu Do-
mini gaudere prae caeteris de inuocentia, qua procul
dubio vestiuntur infantes in baplismo.

Sacerdos tangit de oleo sancto acapulas et pectus
catechumenorum. Oleum pertinet addonum gratiae
Dei, ut dicitur : Alteri fides in eodem Spiritu. Ad
tutamen mentis et corporis impor itur oleum in sca-
pulis et pectore ; per cogitaiiones malas et opera
diabolus nos corrumpit ; oleo sancto, id ost scuto
fidei munimur in scapulis, ul portemus onera Chri-
sti, id est bona opera ; in pectore pro munimine

norum, sicut filia daemoniaca liberata est in Kvan-
gelio fide matris. Qui adulti sunt et possunl loqui,
proprio ore proferantsuamprofessionem : pro par-
vulis respondeanl patrini, quia ipsi non possuut lo-
qui. Sicut enim alieno peccato obnoxii, rei tenemnr;
ita propria peccala fide laxantur.

In prima oratione inundatur habitaculum hospitis,
qui debet Deum suscipioere, et deprecaturejus ad-
ventus : Omnipotenssempiteme Deus, adesto m. jne-
tat, f . m., deinde gratias agit quod tam magnus ho-
spes ad tam humile hospitiumd^scendit; deindere-
coiit miraculum super aquam divinitus factum, ubi
dicit : Spiritus Domini ferebatur super aquas : et
quodfactumestinsalvatione arcae, id quoque factum

^ essein figurabaptismi. Deinde expulso diaboiojsignat
eum signaculo crucis ut non habeal locum redeundi
diabolus. Per invocationem sanctae Trinitatis exem-
plo bapiismi Trinitas adest in nostro baptisterio.
Pater significatur ubi dicitur : Benedico te per Peum
verum ; Fiiius ubi dicitur : Beuedico te per Jesum
Christiim; Spirilus sanctus in ultimis. Quod vox.
mutatur si^nificat discessum vitiorum ob praesen-
(iam Spiritus sancti venientis jam inaquam ubi di-
citur : Descendatinhancplenitudinemfontisvirtus
Spiritux sancti, Tunc ponunlur cerei neophylorum
in aquam, quia significatur per cereum Spirilus
sanctus. Filios Israel praecessit columna ignis in
nocte et columna nubis in die ; columna ignis est
Cbristus, a quo illuminati sunt aposloli; columna

G nubis est Spiritus sanclus, a quo iiluminatur Eccle-
sia . Cerei neophytonim cum cereis ficolesiae illumi-
nantur : quia postquam sacerdos introduxit eos in
societatem £cclesi»b, tunc illuminabuntur corda il-
lorum. Levato de aqua infante, linit eum pres-
byter chrisroate in cerebro, propter occasionem
transitus mortis, ibi curat plagas mortis et solvit
vincula ut Samaritanus semivivum.

Si sine confirmatione moritur, salvabitur quidem ;
sed plenam graliam non consequitur, episcopus per
imposilionena manus dat Spiritura sanctum, id est
nuptialem vestem. Per oleum recta conversatio, per
balsamum sancta inlelligilur doctrina ; sapientia ad
vitam, scientia pertinet ad doctrinam. Chrismalis
unctio pertinet ad duo dona Spiritus sancti, ad sa-

cogitationum dicit sacerdos, a6rcnMn/ias Salan(B, id D pientiam scilicet et scienliam. Oleumadsapientiam.

est diabolo, quem in ore tenebras per immolationem
idolorum ? Et omnibus operibus ejus; id est volu-
ptatibas carnis, superfluis cibis et potibus , et
omni luxnriae? Et omnibus pompis ejus, id est om-
nibas vanis et superfluis honoribus ? Per abrenun-
tiationem expellitur prior bospes, id est diabolus ;
per confessionem intrat secuudus. Credis in Deum
Patrem omnipotentem? credo. Ecce aditus hospiii
per fidem patet. Credis in Filium ejus ? Credo. Ecce
aditus divinorum operum. Credis in Spiritum san-
etum? Credo. En dantur bapticandis dona Spiritus
sancti .

Diaboius jure possidet infantes per peccatum pri-
mi homiius, qui niiQC per exorcismom expellitur .

balsamum odorem suum longe lateque spargens ad
sctentiam pertinet. Haec duo, id est doctrina ct ope-
ratio sunt in septem donis SpLiitus sancti. Sapicntia
ad vitam, inteilectus addoctrinam, consilium ad do-
ctrinam, fortitudo ad viiam, scientia ad doctrinam,
pietas ad vitam, timor ad utrumque. Haec sunt or-
namenta vestis quas tribuit Deus menti noslrae per-
impositionem manus episcopi ; sine quibus pericu-
losum est aiiquem inveniri in convivio regis. Uoc-
solis pontifieibus licet sicut apostolis. Sine isto si-
gnaculo non oportet nos praesentari ante Deum :
quod signum videns exterminator in frontibus no-
stris transit domos nostras, quia non sui sumus,
sed ejus, cuiius sigoum portamas. Ipsa crux

761

HONORII AUGUSTODUN. OPP. PARS III. - LITURGIGA.

752

Dullo in loco figilur melius,quam in eo, ubisummus A ut qui in captivilate peccatorum fuimu?, per exem-

pontifex laminam auream, in qua sculptum erat
nomen Dei inefifabile, figebat. Grux cum chrismate
fil quod conficitur ex oieo et balsamo. Per oleum
nitor charitatiSy per balsamum odor bonse notitiae
acquiritur.

Utaniae quae fiunt circa baptismum , significant
intercessiones sanctorum pro renascentibus. Lita-
niae Gi^aece, Latine supplicationis dicuntur : litaniae
ante et post baptismum aguntur, quia in circuitu
sedis iris lcgitur. Sedes est Kcclesia, super quam
Doininus scjiet. Golor jaspidis aquaejadicium. coior
f ardii judicium ignis'. Septem lampades sunt septem
Spinlus Dei. Baptismus^ist mare vitrcum, in quo
Don aliud videtur exlerius quam quod gcstat inte-

pia patriarcharnm reverlamur per baptismum ad
terram repremissionis. Qui baplizant, sunt palres
baptizatoruro, patrini, vicarii eorum quibus commen-
dantur : ut quia non vacat presbyteris, ab ipsis do-
ceanlur.

Gum Agnus Dei ad litaniam incipitur, cerei neo-
phylorum incipiunlur sive inccnduntur, quia per
illum lumen accipiunt qui toDit peccata mundi. Glo^
ria in excelsis dicitur ob gloriara Dominicae resur-
rectionis, et quia, in quibus babitat diabolus, jam
inliabiliil Spiriliis fanctn^; hoc sonat oratio : Deus^
quik'itic sacralissbmm nociem, elc. ; similiterel le-
clio : Si consurrcxislis cum Christo^ ctc. ; etinfra :
Moriui enim estis, elc. Ad bapiizatos pertinel in

rius. Chryptallus de aqna in glaciem et lapidcm B J//Wwm : 3/«n-worrfta /)om/wt, in traclu : veritas

vertilur pretiosum, el baplismi g»alia figuratur. Iris
sole nubcs irradiante fit, et post diluvium primum
propitiationis signum intercessio est sanctorum ,
qsio Dorainus iliustrat Ecclesiam et munit. Designat
smaragdus viridi lapidi similis, hos qui immarcesci-
bili iideciPtcros orando protogunt. Tiina mersiosi-
gnifjcat tres dies morlis Domini, cui consepelimur ;
elevalio de aqua, quod cum eo resurgimus. Albas
vesies oclo dicbus porlant cereis acccnsis. Vestes
animae sunt corpora nostra, quae debcnt esse munda
et candida a malis aclibus. Gerei accen^i est cbari
tas in bonis operibus, per octo dies ; id est in nova
leg& In Sabbato exuuntur ipsa vet^timenta, quia in
die cxitas animae Sabbatum, id est requiem inve-

ejus prcedicatur, Unde et AUeluia praeponitur, quo
modo hic misericordia, postea verilas in jadicio.

Ilebraja lingua esl muter caeterarum linguanim et
nobilior, Latina inferior etquasi filia : unde et Al-
leluia, quod Ilebraium est, praeponitur hic, quod in
c^TDleris ofliciis non fit. Evanjelium resurrectionem
Ghristi ad memoriara reJucit, et angelorum ad fe-
minas allocutionera. Ante Evangeliura non portatur
lumen, scd ihymiaraa, quia hoc tantumraodo oblu-
lerunl rauliL-rcs. Q lod offeriorium uon cantatur, si-
gniflcat sileulium mulicrura. Sa/2c<u«cantatur, quod
esl cantus angelo 'ura, quia resurreclionera ejus an-
g«'li nuntiaveruut. Agnus Dei reticetur quia pec-
cata raundi tollere non credebaiur. Sacerdos qui

uiunt; et vestiraenta sua, id est corpora hic dimit- Q cst vicarius Ghrisli, peragit ofiicium, quia Ghristus

tunt, ut recipiant ilia iterum in novissimo die. Ve-

stimenta albatorum ab ipsis portanda sunt , donec

penitus consumantur. Duplicia suut veslimenta;

quia duplex reuumeratio sanctis promittitur in vita

(cterna, id est gaudium auimae, et gloria incorru

ptibilis corporis. Post baptismum si polluimus cor

apparuit cui volult.

Gap. XIII. — De paschali tempore.

pora nostra, id est vcstes animce , illico festinemus
ad secundum baptisma, id est pnenitentiam. ubi
mundamur per graliam septiformis Spiritus. Se-
ptera ad novara legera, decera adveterem pertinent.
Si dccem praecepta per septiforraem Spirilum cuslo-
diaraus, Deo per obedienliara conjungiraur, a quo
pcr inobcdientiam recessiraus, et ipsura regera, Do-
minum nostrura in decore suo videbiraus. Undeillo
Sabbato fraitur : in septuagesimo numero septeoa- p.
rius septerapliciler decuplalur.

Septuagesima significat tempus illud quando filii
Israel in ifigypto fame et operibus duris opprimc-
bantur a Pharaone, et pro liberatione sua Dominura
Deura suum invocabant. Feria quarta in capile je-
junii quando Moyses ivit liberare eos. Quadragesima
illud quando plagae factae sunt in iEgypto. Pascha
quando pervenerunt ad mare Rubrum quod signifi-
cat baptismum. Transierunt perdesertum sub du-
cibus neophyii nostri per quadraginta dies, sub
presbyteris et patrinis deducuntur. Golumna prae-
cCw^sit judaeeos, cercus baplizatos. In Sabbato ad
terram repromissionis perveniunt. Quadraginta duae
mansiones filionim IsraeUuntqoadragintaduodies,

Pascha et Per.lecoste de Scripturis sanctis firmis-
sime tenentur, ct quad^^agesimae dies antepaschaut
observenlur , Erclesiae corsensio roboravit. Per
o;to dies Pashje octo officia in commemoratione
neophytorum fiunt. Primum habet duas laudes, id
est, Alleluia, Con/itemini^ et tractum Laudatey octa-
vum habel duo Alleluia : H.gc est dies, et Laudate
pueri, quod non fit in ullo Sabbato usque ad Pen-
tecosten. Sex mcdia habent Responsoria et Alleluia.
Prima vita non fuit sempiterna peccanti, requies
ultima serapiterna est poenitenti. Octavus dies est
qui primus, ita prima vita, sed ceteroa vita reddi-
tur. Quia Adam primo vitara habuil, Alleluia cani-
tur; et quia non fuit sempiterua, Tractos aequitar ;
ut in lingua humiUori huraiiitas posterioris vitae
recordetur. Adhnc neophyti in peregrinatione sant,
in qua tamen Deum laudare debent, quia redempti
sunt. Requies ultima, quae redditur in septiroa die,
et perficitur in octava, ipsa habet sempitemam bea-
titudinem : propterea in septima die, et octava die
duo Allelnia cantaniur ; primum quia vita redditur,
secundum quia sempiterna est. Alleluia ideo, quia
omnium linguarura gloriosior est lingua Hebraica.
Dominicis duobus duo Alleluia cantantur. Duo sunt,
unde anima in septima die, id est ia reqais, laudat
Deum ; unum de percepta laetitia vitse perennis : al-

753

S^CRAMENTARIUM.

.754

terum de percipieoda resurrectione ; sive quia in A sed de Iseliiia glori® animarum ad Isetitiam incorru-

resurrectione men»et corpus laudabit Dominum.
Per singulos dies unum AUeluia celebratur, quia
interim siue corpore anima laudat Deum. Jn festi-
vitatibus sanctorum duo Alleluia sunl, quia jam de
Dornini aspeclupotius !selantur, quam hse quie tan-
ium sunt in resurreclione animte. Unum quia re-
quiescunt, allerum quiavident Deum. Medii sexdies
Pasc lae responsoria tenentet Alleluia. Septenaiius
numerus requiem, senarius significatopera. Animae
sanctorum ante resurreclionem corporis sunt qui-
dem in requie, sed non sunt in ea actionc, qua cor-
pora recepta vegetantur. Inest quippe futuris corpo-
ribus quaedam inefPabilis tranquillitas olios® actio-
nis. Per responsoria inlelligitur actio sanctorum in
corpore, quaeerit cum omni laetilia ; ut responso- 3
rium sonat : Hasc est dies quam fecit Dominus, etc.
Kl quia haec laetilia exitum hahet in giorificalidne,
sequitur Alleluia. Et ut demonstretur, eamdem
aclionem non esse aFiud nisi hiudem Dei, per sex
dies continuatim AUeluia canitur. Responsoria cum
versibua de psalmo sunt Confitemini, qui sonat
laudem. Qose tamen laus per Alleluia concluditur
propter nobiliorem iinguam. Yersus : Benedictus
^uiv^U feriaquinta : Lapidemquemreprobaverunt
feria sexta eantatur, propter passionem Domini,
quam idem versussonat.

Cap. XIV. — De octo diebus neophytorum.

ptibiUs corporis : a& ideo non sequitur : Alleluia :
H(ec dies quam fecit^ etc, tractus, sed Alleiuia :
Laudate pueri.

Scx dies, qui inter duo Sabbata sunt, utrumque
tempus nobis ad memoriam reducunt, scilicet
illud Adse, quo fuit dedilus desiderantissimo
operi in paradiso ; et illud, quod filii Israel trans-
ierunt pcr desertum sub ducibus. In quo tempore
non sunt atlrita vestimenta eorum, et sic tandem
pervenerunt Ed liberlalem in terra repromissionis.
Quae significat palriam in qua rccipiuntur sancta)
animae poat saeculum transaclum.

Cap. XV. —De ipsa die Paschas etsexsequentibus,

In die Paschaeerit resurrectio mortuomm ea hora
et eo tempore, quo Dominus surrexit. In introitu
praesentnt se Christus in Bcclesia Patri dicens : Re-
surrexi, et a^dhuc tecum sum, Oratio : Deus, qui
anternitatis nobis aditumt etc. ; regni coeieslis san-
ctis Ecclesiae aperlum demonstrat per capitis sui
resurrectionem . £pistoIa nos admoneti ut separati
simus a vitiis, contra quGS certaviraus per dies qua-
dragesimales. Responsorium monstrat, quantum Ise-
tari oporteat eos, qui purganlur a vitiis. Alieluia
doceti in quo sit laetandum, quia pasehanostrum vm"
tnolalus est Christus . Kvangelium exponit causam
totius laQlitiae.
Ilii sex dies paschales, in quibus Responsorium
Q cantamus et Alieluia, informant omnes dominicales
sive festos dies, quos celebramus ab octava Pente-
costes usque in Septuagssimam . Responsorium et
Allcluia actum eorum et laetitiam, sive laudem sive
gratiarum actionem, qui perseverant in sanctitate,
quam acceperunt in baptismo . Itaenimin spe habent
n gnum fu^urum, ut etiam hic operando ad beatitu-
dinem pcrseveranterperveniant. Aliter : perRespon-
sorium activavita, per Alleluisi contemplativa intel-
ligitur Actus nesesse est, ut hic celebremus, ut id
(]uod speramus, et per palientiam exspeclamus,
adipisci valeamus. Responsoria quaeper septem dies
cantRmus,sivedominicales dies vel testos sanctorum
dies qui sequuntur, tales actus signi6cant, qualis
est praeilicatio, lectio, eleemosyna, visitatio vidua-

Sicut iter flliorum Israel a mari Rubro usque ad
terram repromissionis significat omnem
praesentis viiae, ita octo dies neophytorum cursum
pra&sentis vitae designant, in quo nos oportel secun-
dum resurrectionem Christi vivere. Mare Ru-
brum significat baptismum sanguine Christi rubri-
catum, hostes morientes peccala prffilerita. Duci-
turpopulus per desertum, baptizati ducuntur ad
ecclesiam quotidie. Illi manna, isti corpus Chri-
sti, ne deficiant ia via hujus vilae sumunt. iUos
columna, istos pra^cedit cereus in figura Spiriius
sancti, qui illuminat membra Chrisli. Slatns etiam
cursus nostri tali modo signantur. Prima dies quan-
do baptizantur est sabbalum, id cst requies, et sta-
tusest Adie, antequam peccaret, Adam ita factus
fuit, ut absque labore viveret, ot lamen deleclabili- ^ ^um", pupillorum et inarmorum. Alleluia quod se-

ter operareiur. Haec requies data est baptizatis in
Sabbato, ut deinceps operentur bona usquo ad alle-
ram Sabbati, sicut et Adam operi deditus fuit abs-
que labore. Requies et innocens vita, quam habuit
Adam in scptima die ; quando requievit Deus ab
omnibus operibus suis ; hanc recipiunt modo bapti-
zati in Sabbato. Deinde qnia restat via baptizatis
perdesertum, post Alleluia Tractum canlamu^, id
esl, patientia per quam exspcctare debLMil lcrram
repromissionis. Sequuntur septem dics, qui per-
tinent ad opus bonum, ne vacua domus invadu-
tur. Post illos sex dies sequitur bapliamus : qui eos
introducit ad patriim repromissioiii^, ubi esl roquics
sempiterna ; Lon revertentes ad aliquem laUorem,

quilur, significat laudem Dei, in quem transfertur
anima sanctificata ab omni peccato.

Cap. XVI. — De quinquaginta diebus ab octava
paschce ad octavam Pentecostes.

Illi quinquaginta dies, qui sequuntur a Sabbato
Paschas usque ad octavam Pentecostes, alteram vi-
tam informant, quam nondum percepimus : ubi non
erit Responsorium : quia nemo ibi praedicabit, sed
eruntomnesdocibiles Dei. Alieluia tamenibi cele-
brabilur. id ssl Ixtiliaanimarum deperceptaimmor-
talilate et reeeptione corporum et gratiorum actione
Deo ia aeieraum. Eamdem laetitiani numerus quin

755

HONORII AUGUSTODWN. OPP. PARS. IH - LITURGICA.

756

qua^arius sigaiiicat, qui apud Hebrseos Jubilmus \
appellatur ; id est Jubilaiione pleaus.

QuotidiaDi dies informant eos, qui presbytero
conritenlur peccala sua, ut ab ipso corripiantur, ct
consilium accipiant poenitendi. Ipsi dies sine AUe-
luia transigunt, quia non est pulchra laus in ore
peocatoris.

Cap XVII. — De Dominicis a Septuagesirna utque
ad Pascha.

Domtnici dies a Septuagesima usque in Pascba
eos informant, qui bis tentationibus tunduntur, sine
quibus vita pn^sens non potest transigi. Tunc' Alle-
luia non cantatur, sed Traclus : quia quamvis per-
tineant ad contemplatiooem propter suam dulcedi-
nem, et unionem, tamen non est in tanla Isetitia, in
quanta est ille, qui non offendit verbo ; quia hicper- B
fectus est.

Perdies Quadragesimae informat cos sancta Ec-
clesia, qui proprie paenitenles vocantur : excepto
quod non excommunicantur, ct ad manus reconci-
liationis episcoporum non redeunt. In fine Quadra-
gesimae informat eos in jejunio, in abstineniia, in
luctti, in vigilis, in obedientia bonorum operum
quibas recoociliamUr t)eo in poenitentia.

Cha. XVIII. — De pentecostali tempore.

Tempns Pentecostes incboalur a prima die resur-
rectionis, et currit usque in diem quinquagesimam
post Pascha. Dominus quadraginta dies post resur-
rectionem suam in hac terra et in hac vita cum di-
scipulis suis conversatus est : postquamcoelosascen- q
dit, post deceni diss Spiritum sanctum misit tideli-
bus. Per quadraginta dies continentia, per decem
merces laboris accipiiur. Septies septem sunt qua-
draginta novem ; additur unum, id est, Dominica
dies, et fiunt qoinquaginta. Per septiformem Spiri-
tum dabitur nobis in Cbristo requics. Isti quinqua-
ginia dics post resurrectionem Domini non sunt in
figura laboris, sed Istiti» et quietis, propter hoc
jejunia.reiaxantur, el atantes oramus, quod est si-
gnum resurrectionis. Hoc etiam omnibus Dominicis
diebus observatur, cl Aiieluia canitur ; quod sigci-
flcat actionem nostram non esse nisi in laude Dei
sicut scriptum esl ; Beati qui habitant in domotua
Domine,

Cap. XIX. — De diebus Rogationum et litaniis. D

Litania major instituta cst a Romanis propter
bella quse inimici tune commovcbant advcrsus vici-
na regoa. Dicil Epislola ; Mulium valet deprfcatio
justi dssidua. Evangelium ponit Iria, panem, pi-
scem, ovum. Pcr pnnem omnia bona quae de terris
nascuntur, per piscem quae de aquis, per ovum ani-
malia quae simul coount, intelliguntur. Hicc omnia
in illo tempore in aliquo profectu sunt. Germina
messis pullulant, arborum fructus ex floro pro-
dcunt/ vinea atquc olei liquor suis erroribus erum-
punf, puHorum animantia campos tondent. Quando
hff^c necessaria sunt nostris usibus, pctenda sunt a
Ocmino, ut conserventur ad spiritualia. Ita per pa-
nem charitatem, per piscem fidero, per ovura spem

inielligere possumus, quibus Iribus a nobis colitur
Divinitas. Haec prtecipue illo tempore petenda
sunt, quando resurrectip Christi ab Ecclesia cele-
bratur.

Litaniaeante Ascensionem Domini taliter instilu.
taesunt. In Vienna urbe Galiiae terrae motus maxi-
mus rouhas Ecclesias et domos muitoruro subvertit,
bestiae multae, lupi, ursi ac cervi ingressi civitatem
devorabant plurimos, et hoc per lotum annum far
ciebant. In vigilia vero Paschae palatium regale in
eadem civitate divino igne succensum est. Tunc
Mamertus episcopus indixil triduanum jejunium iii
popuio Dei, el cessavil tribulatio. Hoc exemplo
adbuc Ecclesiae Dei lilanias triduanas ubique ccle-
bre colunt.

Cap. XX. — De vigilia Penlccostes,

In vigilia Pentecostes leguntur qualuor lccliooes,
et canuntur qualuor cantica ante baptismi conse-
crationem, sicut in vigilia Paschae . Ibi legirous : /n
principio creavit DeuSj c(c. In ista tentavit Deus
Abraharo, in illa non sequiiurcanticuro, inista se-
quitur. Hae duae iectionesad roemoriam nobis ad-
ducunt duos palres : unum secundum carnero, al-
terum secundum Spiritum. Adam, qui in prima ie-
ctione merooratur, carnalis est pater, a quo omnes
origiiiem ducimus. Qui peccavit non obediendo
praecepto Dei : idco nonsequiturcanticumvictoriae.
Abraham vero pater est spiritualis, cujus fidem
imitando filii Dei efficimur et populus Dei vocamur.
Iste restituit obediendo, quod primus ofiTendit non
obediendo ; unde merito sequilur canticum victo-
riae, quia occidit vitium inobedientiae. Haec lectio
pertinet ad victoriam.

Sequitur canticum : Vineafacta est, etc, scilicet
sacramcntum Christi et Ecdesiae ; quod pertinet ad
allegoriam : quia non his vcnisscnt boni mores, ad
universura orbem non transissenl. Secunda Icctio:
Scripsit Moyses canticum ; et canli' um : Attendecae'
/umperlincntad Iropologiam : morrsrniminstrunnt.
Terlia lectio : Apprehendentsepiem mulieres, in qoa
septem dona Spiritus sanctide obedientibus virum
unum faciunt. Quarla leclio : Audi, Israel^ in
qua dicitur : Disce ubi sit longiturna vita et /u-
men angelorum et pax ; quod pertinet ad Ana-
gogen.

In prima lectione Paschae Adamneterra formatur,
et Eva de Adam : id eslChrislusdevirginenascitur,
de quo Ecclesia . lu secunda occisus est diabolus in
mari Rubro, id estin Cbrisli sanguinc. Postea per
dileclionem septem roulicrum coojuncturo est Chri-
Bto genus humanum . Dcinde ad bonaopera directum
est in leclione : Ilcec est hasreditas. Iste ordo serva-
tur in vigilia Paschae ; aliler est in vigilia Penteco-
slen. In isto recolitur, quomodo Abraharo Deo pla-
cuit per obedientiam, et sua progcnies inbonisope-
ribusdelectata sit : cuitamennecesseestinNovo Te-
stamento, iit adjungatur Clirislo per baptismam, et
sic in comanoal, usquc dump«rducaturad regnum
co^iorum. Alleluia in commemoratione primae inno-

757

SACRAMENTARIUIf.

7B8

centis vitae Adae canitur, sed quia non fuit eadem A ut superbiam dejiciant. Ipsa celebratur in.Jonio,
innocentia sempiterna, Alleiuia in Tractum conver- quod tempus aptum est bello.

Tertia consecratio ceiebratur in 5e[itembri tertia
Sabbati, quod est initium tertii catalogi. Haecdepu*
talur Jechoniae generationi, qui dicitur prasparatiQ
Domini ; consecrati enim debent se prseparare in
adventum Chiisti. Quae consecratio habet iinemin
ipsa uativitatc Chrisli ; quae aliquando in tertia heb-
domada fiaitur, et habet hebdomadas tredecim : ali
quando in quarta, ethabet quatuordecim.Neque hoc-
sine ralione est, quia si computetur catalogus no-
vissimsB tessera decadis, et semel computetur Je-
chonias, non amplius inveniuntur cum ipso Christo
quam tredecim geuerationes. Si ipse computetury
quatuordecim inveniuntur.

tUur.

Unctio chrismalis ab episcopo data in capite se-
ptem diebus observetur, quiebiis diebus adventus Spi-
ritus sancti super apostolos ab Ecclesia celebretur.
Cumque Spirilus in sopteTn mMli^^ribTi? ad suum ve-
nerit hospilium, unicuique mulieri per singulos dies
paretur convivium. Hospes Spiritus sancti estmens
hominis singuli dies profectus mentis, convivia hae
sint virtutes. In fide virtutcm^ in virtute scientiam,
in scientia abstinentiam, in abstinentia patientiam,
in paiientia pietatem, in pietate amorem fraternitatis,
in amore fraternitatis charitatem. Oleum solet fes-
sorum membra fovere, balsamum vero solet redo-
lere. Oleo ungit Spiritus sanctus, cum confessae ani- 3
mae per poenitentiam peccata laxat : balsamo ungit,
cum cor per scientiam doctrin aeillustrat. Oleumfuit
Spiritus, quando datus esi apostolis in lerra, ut pec-
cata relaxarent : balsamum , quando de coelis
datus est, ut omnes verbo iilustrarent. Oleo et
balsamo ungimur, ut fide et operatione salve-
mur.

Cap. XXI. — Detemporesacrosordinesconferendu

Sabbatum duodecim lectionum non propter tot
lectiones, sed propter duodecimlectores dicebatur.
Sex enim sunt lectiones, quae ab antiquis Romanis
Graece et Latine legebantur. In temporibus, quando

Cap. XXII. — Dejejunis Quatuor Temporum.

Quatuor jejunia initium sunt quadragesfmalis
temporis : denarius numerus totam disciplindm no-
stram continet, quae talis est ut creatura creatori
serviat. Creator Deus colitur in tribusperaonis; co-
litur ab animo qui eum diligit ex toto corde, ex tota
anima, ex tota virtute ; cui corpus subjicitur ad re-
gendum, ex quatuor eiementis compositum id est
calido, siccO; frigido, humido. Quod sibeoe rexerit
tria animae, quatuor corporis, quae fiunt septem ,
subditur horao creatori, et .sunt decem. Quatuor
temporibus annus volvitur, vere, aestatc, autnmno,
hieme : haec quatuor tempora solent per delecta-

agimus duodecim lecliones , solemus jejunare , n menta sua nos revocare ab amore Creatoris. Quade

etiamsi pervenerint in octava Pentecostes ; quando
celebralur feslivitas septiformis Spiritus ct neophy-
torum, duodecim lectiones oportet nos inchoare. A
tempore primi mensis in duodecim lectionibus, con-
secratio sacrorum ordinum celebratur ; ipsa enim
consecratione hoc agitur , ut homo Deo conjun-
gatur.

Pnmiapostolj semper in Decembri raensp, in quo
nativitas Domini celebratur, conseerationes mini-
strabant : quo consecratos propinquis Christi cor-
pori conjungebant. Per tres enim tessera decades
annuales fiunt hebdomadae quadraginta duae : lot ge-
nerationes secundum Miithaeum Christi cum eo sunt ;
tot etiam hebdomadae inveniunlur a prima Sabbati

re jejunandum est in unoqooque tempore, ut no-
stra quatuor elementa castigentur : ne a dilectione
mnndi subripiantur. Ipsa enim quatuor elementa
conjuncta sunt in sua natura qualuor temporibus
anni. Ver est calidus et humidus. In eo faciemua
unum jejunium, ut elementum humoris castigetur
in nobis : consentiat falsae pulchritudini veris.
Ex humore et calore nascitur pulchritudo terrae.
iEstas sicca est et calida, in quo alterum jejunium
facimus, ut castigetur elementum caloris in nobis;
ne consentiat incendio carnali. Autumnus estfrigi-
dus et siccus, in quo tertium iit jejunium, ne ali-
quo languore animi arescamus, ac defluamus et
inveniamur sine pinguedine olei in aeterno tabema-

primi mensis usque ad quartam Sabbati decimi D ^"^^* ^^®"^'" *"° tempore congregamus. quoinfu-

mensis.

Consecratio prima celebralur prima Sabbati pri-
mi mensis : quae quasi in loco Abrahae generat
Christum^ per quem benedicuntur omnes gentes.
Ipsa consecralio tempore verni celebratur , quod
tempus habile estpro creationibus. Nam et Abrabam
tertia aetate hujus mundi faclus fuit ; quse aetas ado-
lescentiae comparatur ([ua; habilis esl generationi fi -
liorura.

Secunda consecratio est in quarto mense secunda
Sabbati, quod est initium secundi catologi quatuor-
decim hebdomadarum . Haec deputatur in loco David,
qui prostravit Goliam, id est humiiitas superbiam.
Quiconseerantur^manufortes sintper humilitatem.

turo fruamur. Quartum jejunium fit in hieme , quaa
est frigida et humida ; ne membra no stra fluxu sol-
vantur atque luxu in comessationibus, et potatiooi-
bus, atque per hoc amor Dei negligatur. Quia ergo
quatuor tempora nosimpediuntabamorecaelestium,
scilicet matutinum, meridianum, vcspertinum, no-
clurnum : per haec enim quotidie ab amore aeterno-
rum retraliimur ; unde in unoquoque jejonio tres
dies sunt ; quia unumquodque tempus tres meoses
habet, pro uooquoque mense singuli dies j^unio
consecrantur. Quia vero quotidiana peccata nos ag-
gravant) non sufHcit unum jejunium per unum quod«
que tempus : ac proptcrea quadragesimae tempu& in.
ducimus, quo quotidiana peccata afHiguntur. Dena-
rius : qui pertinet ad disciplinam noatram» qoa^

759

HONORII AUGUSTODUN. OPP. PARS III. - LITURGICA.

760

ter dactas quadraginta faclt : in ipso denario praest- A dedil corpus suura ; episco[»us, quando benedixit
det sancta Dei TrinitaSy et regit creaturam suann : ut eis.

aliena sit adecepiione primi parentis . Eadem jejunia
quarta et sexla feriis et Sabbato ideo celebrantur ;
quarta quia in ea die Judaei fecerunt consilium ut
occidercnt Cbristum ; sexta feria eum occiderunt ;
Sabbato more Romanorum jejunium concluditur
propter tristiliaro aposloiorum.

Cap. XXIII. — De ordinatione.

In quo potissimum consecratio celebratur, quia
Deus sanctificavit diem septimum. Quiaergo chari-
tat Dei difiua est in cordibtu nostris sepiiformem
Spiritum, qui datus est nobis, ideo sanclificatio in
scptima die commemoratur, ubi requies commenda-

Ostiarius cum ordinatar suscipit claves ecclesix,
et ipse aperil oslium ecclesise ; si quis per fidem ali-
quem introduxerit in Ecclesiam, ipse est osliarius.
Lector dicilur a legendo; lectores sumus quando
inslruimus aiiquem de moribus intrantcm ad Chri-
stianum populum. P^xorcista dicilur adjurator : si
quis per oraiioncs suas vitium liiaboli poteritdeho-
mine expellere, exorcisla est. Acolylhus est cerofe-
rarius. Lumen quod ferturanle Evaugelium sive sa-
crificium, significat IsDiitiam ; hujus benedictio perti-
net ad propheliam. Qui ignem verbi coelestis, quo
et fratres ad agnoscendum illuminentur, et ad dili-
gendum Deum inflammentur, praedicando ministr;it,
tur. Episcopi consecratio transit ad Dominicum ^ acolythus est. Subdiaconus dicilur subminisler, Hic

diem : ipse eat vicariusaposlolorum, imo Chrisli; eo
die accipit donum Spiritus sancti, qua die illustra-
bat corda apostolorum.

Quarta feria leguntur duse lectiones ; quarta tetate
mandi lex et prophetia viguerunt ; qui consecran-
tur, habeant notitiam legis et proplietarum. Sexta
feria uoa lectio legatur, quia lex et prophetia in uno
Evangelio recapituiatur, qnod legitur in sexta mundi
SBtate. In Sabbato, quandobenedictiodatur, quatuor
lectiones leguntur ; quia quatuor sunt ordines benc-
dicentium Domioum : domus Israel, domus Jacob,
dorous Levi, et qui timent Dominum. Quinta lectio
est de camino ignis, quia consecrandi debent esse
probali per fornacem, id est per multas tribulatio

accipit ab episcopo caiicenn et patenam, quae vasa
corporis ct sanguinis Domini ferat diacouus, ab al-
tare. Non est ej is otiicii legerc Epistolam, sed lecto-
ris. Diaconus dicitur niinisler, scilicet sacerdotis,
quia in niensa Domini cceteste convivium disponunt.
Fluic mauus impositio fil| per quam operalio Spiritus
sancti intelligitur : in aliquo sapientia , in aliquo fi-
des, in aliqno casiitas. Accipit stolam in sinistro hu-
mero, id est onns Domini leve in acLiva vita : legit
Evangelium, ((uia quandiu Christus illud praedica-
vit, miiiisicr nobis factus esl. Presbytcr dicitur se^
nior, ut sit canus non capite, sed menle. Hujus ma-
nus unguntur oleo, ut sirt munda) ad offerendum
Deo hosiias; et largae ad csDten* pietalis opera

.. * tt . . » iM G Olim eratidem picshyter, qijieiiisconus; saccrdosa.

Ad quam genua non flectemus, ne statuam Na- ^ , ,." ^^^ \ !,

nes.

bucbodonosor adoremus, ideo ut affatio sit separata
ab errore gentiiium. In sexta lectione perseveraniia
bottorum operum instruitur, in Tractu humilitasdo-
cetur, iu Benedictus benedictio, id est laus conse-
cratorum tenetur.

Hieronymo cleros dicitcr sorSy clericus dicitur sors
Dei; quia accipit decimas, id est partem Domihi.
Tonsura ineoepit in lege a Nazarxi^ in Evangelio a
Petro. Sacerdotes legis cydarim, reges vero coro-
nam portabant. Chri-tus rex et sacerdos, fecit nos
regeset sacerdotes : regesquo mores regamus ; sacor-
dotes quo desiderium carnis mortiiicamus. Nudilas
capitis cydarim, capillisignificantcoronam. Percaput
mens inteUigitur, in qua est agnitio Dei ; quaeest ra-
denda a capillis, id est superfluis cogitatioui-
bo8. Corona quam in inferiore parte capitis por-
tamua, est ratio cum qua mundana guberna-
mas.

Cap. XXIY. — De ordinandis eorumque diqnitate
ae of/iciis.

Qui ordinantur, Christo incoporantur. Ipse fuit
ostiarius, sicut dicit : Ego sum ostium ; per me si
quisintroieritt huieostiariusaperit, Exorcistaexsti-
tit, qaando dsemonia expalit. Lector erat, quando
laaiam legerat. Acolythus fuerat quanJo lumen csa-
cis reddebat, et dixit : Ego sum lux mundi. Subdia-
oonus, quando aquas converlit in vinum ; diaconus,
quando la/it pedes discipuloruro ; presbyter quando

D

sacro ducatu dicitur. Opus pr^sbyleri ad donum Spi-
ritus sapientisp pcilinet. F^onlifex dicitur quasi pon-
tem facicns populo ad coelum. Antistes quasi ante
stans sive coulra stans, scilicolhaerelicis. Episcopus
super intendcns verbo el exeraplo. Hic est spousus
Ecclesise. Sicut in nuptiis multi conveniunt, ita hic
multi in consecratione episcopi quasi ad nuptias
Ecclesice confluunt : ut in periectuni ordinato con-
gaudeant, et Deo pariter preces fundant. Viearius
est Chsisti, ideo oleo incapiteungilur : caput Kccle-
site est Ghnslus oieum in capite cbaritas in mente.
\ke Christi regit Ecctesiam. Denedictio omnium
electorum erit communis, sed pro qualitate operura
diversae mansioncs.

Cap. XXV. — De vestibus sacerdotum episcoporum .

Vestes sacerdotum pcrtinent ad conversationcm
Christianorum. In divinis in hiantur lineis, in quoti-
dianis negotiis ulantur ianeis. Linece vcstes sunt stib-
tiles oraliones ad Deum : laneae vcro grossa iocuiio
ad populum ; amictus dicitur, qui circumvincilur,quo
colum undiquc cingitur. In isto veslimento admo-
netur castigalio vocis. Poslea poderis, id est talaris
vestis, quie alba vocatur; quae totum corpusabini-
quis operibus et a pravis mentem cogitationibus
compescat. Cingulum significat caslilatem. Sandalia
subtus pedem cooperiuut, dosuper nudum relin-
quunt. Per snndalia seu cambagas^ perfectns ad

761

SACRAMENTARIUM.

76«

prsedicandum Evangeliuin, quod nec terrenis com- A Ecclesia usque in finem. Circa collum circulus, est

raodis occultatur, invitatur. Casula quia perlinet ad
omnes ciericos, significat etiam opera, quae ad
omnes perlinent : fames, vigiliae, lectio, oratio, etc.
Casula est duplex inter bumeros et inler pectus post
tergum. Per humeros opera exprimuntur : dbplex
vestimentum in humeris sunt bona opera coram
proximis et coram Deo. Id pectore sit duplex, id est
doctrina et veritas : veritas interius, doctrina ad ho-
mines. Per stolam intelligitur jugum Domini suave,
Id est Evangeiinro.

Cap. XXVI. — De dalmatica,

Dalmatica religio sancta et immaculata esl visi-
tare puptlios et viduas. Dalmatica habet duas coc-
cioeas iineas retro, similiter et in anteriori parle ; B
qnia Vetus et Novum Testamentum rutilant dile-
ctione Dei et proximi. Immaculatum esseperlinet ad
Deum, visitare fratrea ad proximum. Color cocci-
neus opera roisericordiae, quae ex charitate fiunt in
pupillis et viduis. Per candorem dalmaticfie visitato-
rum munditia designatur. Fimbriaey quae proceduDt
de dalmatica, veiba sunt prsedicattoois. Triginta
fimbrias babet dalmatica retro et ante ; singulae li-
nciC allrinsecus quindecim : quia charitas in Veteri
et in Novo Testamento quindecim ramos producil.
Per humerum dextrum et sinistrum prosf.eritas
inlelligitur et adversiias, in quilms prodest fra-
tribus charitas. Quindecim rami charitalis sunt :
Patietisest, benignaest,non csmulutur, nonaf/itper-
peram.noniJiflaiur, non est ambitiosa, nonqucerit q
quoesuasunt ; no7i irritaiur^ noncogitat malum, non
gaudetsuper iniquilate, conyaudet autem veritati,
omniasuffertf omnia credit, omnia sperat, omriia
sustinet. Linea, quse in inedio cst, qua^i siipes e>t
charitaiis : linea sive fimbriae in dcxlro sive siui-
stro, sciliccl relro ad pnjRcepla Veleris Testamenti
pertincnt, quae vero iu anteriori parle sunt, ad No-
vum Testamenlum pertiuent. Sinistrum lalus habet
firobrias, quia actualis vita sollicila est et lur-
batur erga plurima. Dextmm latus non habet ;
quia contemplaliva vila quiela esl. Largita? bra-
chiorum sive manicarum est hilariias daloris.
Diaconus, qui legit casulam, ciicumcinctus cst late-
re sinislro perlusus, quia vult Chrislum imilari,
qui ]an«^ea, est perfossusin latere. Subucula quaiu-
duilur poDtifex post caniisiam, significat virtules
inlimas et oralioncm subiimium, quac non palet
omnibus, sed perfectis atque majoribus, ut est ndcs,
spes, charilas.

Cap. XXVII. — De pallio archiepiscopi .

Pdllium archiepiscoporum supcr cmnia indumen-
ta esl« ut lamina in fron'.c soliMspontificis, sic illo
distinguitiir archiepiscopusa ca^teris episcopis. Pal-
lium significat lorqucm, qucm solebnnt legitime
ccrlantes accipere. Quod habeat doas lineas a sum-
mo u$que deorsum, relro ct anle, significat : quod
mandata Veteris Testamenti a principio Genesis
usque in finem, in humcrali linea operando et do-
ceodo portet pootifex in pectoraii novo a priroitiva

disciplina Domini. Sermonem antiqui cantantcs co-
ronam in capite, turquem in collo accipiebant. Co-
rona in capiieest charitasinmente, lorquesin collo
est operatio in praedicalione : ut speribus impfeat
quod vcrbis docet. Corona gralia Novi Teslameuli,
torques, spes regni calestis ; cuius splendor exi-
mius ad exemplum coronae veltorquis nullaunquam
fine claudetur. Sudarium portatur in manu sinistra,
quo oculorum et narium lergantur superflua. Hocsunt
piae et mundae cogitationes, quibus delergimus mo-
lestias animiex infirmitate corporis et vila» praesenlis.

Cap. XXVIII. — Desandalus.
Episcopus habet ligaturam insuis sandaliis, quaro
non habet presbyter. Episcopi est hucet illuc dis-
currere per parochiam ad regendam plebem, et
ideo ligata sunt, ne de pedibus cadant. Hac signi-
ficant firmare aientis gressus, qui in turbis popu-
lorum versantur. Presbyler vero, qui domi hostias
iromolat, securius incedit. Diaconus etiam habet in-
sandaliis ligaturam, quiasuum esl iread comilatum.
Subdiaconus habet dissimilia, ne diaconus aeslime-
tur. Sandaiia cursuro oraedicatoris significant ; solea
quae subtus est, ne praedicator se terrenis negotiis
iroplicet. Lingua de albo corio sublus calcaneum,
ut sis innocens et sine dolo ; lingua exinde surgit
separata a corio sandaliorum, lingua est eorum
qui foris suut, et testimonium dant bonum prapdi-
catori ; hi sunt in inferiori parle, et quodammodo
a conversalione spirilualium separati. Lingua su-
perior spirilualium Iingua est, qui praedicato-
rcm in opus pra?dicaliouis inltoilucunt ; hscc in
exteriori viia praedicaloris requirunt, Intrinsecus
suct circumdata sandalia de albo corio, iia iutenlio
praedicaloris sit candida coram Deo et pura consci-
enlia. Extrinsecus vero inlcgrum apparet, quoniam
vidclur praedicatorum \ita despecla saecuiaribus.
Superior pars sahdaliorum, per quani pes intrat,
mullis filis est consuta, ut duo coria non dissol-
vanlur : in initio debet studere praedicator pluri-
bus virtutibus atque scripturaruro sententiis, ut
opera forinsccus curo his, quae intrinsecus intenla
sunt, coram Deo, non disjunganlur. Lingua sanda-
liorum, quae super pedes esl linguam prsedicatoris
significat : linea ope sutoris facta procedeus a liu-
D gua sandalii usque ad finem ejus esl evangelica
perfectio. Line» ex utraque parle procedentes, lex
sunt et prohelae, quaj in Evangelio recapitulantur.
Etenim ipsae replicatae sunt ad medianam lineam,
quae usque in finem curril. Ligaiura in roysterium
incarnalionis Christi, corrigia; supcreiogatio est
proprio suroplu praedicare.

Cap. XXiX. — De vestibus presbyteri,

Panthera besiia habetcoiores Sfptem : nigrura,
album, griseum, croceum,viridem,aerium, rubeum.
Quae panthcra varias hjrbas comedit constans
in pctra, langucnles ad se vcuientes flatu suo a
morbo sanat. Per pantheram presbyter intelligilur,
qui habet septem vcbtes et septem virtutes. Niger

763

HONORfl AUGUSTODUN. OPP. PARS III. - LITURGICA.

764

calor bumilitas, albus caslitas, griseus discretio, A
eroceus sapientia, viridis fides, aerius spes, ru-
beus charitas. Diveirsae herbse. diversae sententiae
Scripturarum ; pelra Christus, languidae bestiae ho-
mines peccatis aegri. Qaos sacerdos sanat, si nis
senlentias de Scripturis proferat. Presbyler dura se
praeparat, quasi duellum cum diabolo pro Ecclesia
inchoal. Humerale ponit in capite, id est spem pro
galea ; albam, id est fidem pro lorica ; cingulum,
id est caslilatem, pro baltheo ; subcingulum, id est
testimonia Scripturarum autexempla sanctorum pro-
pharelra et sagittis ; stolam, id est obedientiam vel
justitiam pro lancea vel funda ; fanonem in manu,
id est operationem pro clava ; casulam, id est
charitatem pro scuto ; Evangelii librum, id est
verbum Dei pro gladio ; sandalia, id est praedica- q
tionem pro calceamentis pugillum.

Cap. XXX. — De campanis.

In lege tubis, apud nos campanis populus convo-
catur. Campana fit ex metallo aeris, quod est du-
rabile et sonorum, habens interius plectrum fer-
reum ; campanae sunl ora praedicalorum Novi Te-
stamenti, qu»' plus durant, quam tubae Veteris Te-
stamenti, atque altius resonant. Ora praedicatorum
durabunt usque ad finem et audietur longe sonus
eorum usque in fines lerra3. Ferrum interius est
lingua eorum, funis est mensura vitae nostrae : qui
funis habel inilium a ligno, Scripturam sacram
quod significat Novi Testamenti descendentem a
ligno Dominicae crucis. Quod lignum a superioribus
continetur, quia Dominica cruxa prophetis et anti- C
quis patribus retinetur. Qui funis usque ad manum
sacerdolis pertransit, id est Scriptura ad opera sa-
cerdotum debet transire. Presbyler moveat signum,
ut sciat se significari per ipsum. Quando funem
sequilur sursum, recogitet quantum ab bona opera
se erigat ; quando trahit deorsum, considcret,
quantum adhuc in pravis jaceat. Vinculum, quo
plectrum Ilgatur, quaedam est moderatio, quae scit
ad lerapus movere pleclrum linguae, ut labia fe-
riantur. Vinculum atlractum funis ploctrum movet.
Quando raodestia ad auctoritatem sacrse Scriplurae
linguam praedicatoris movet.

Cap. XXXI. — De erclesia.

Bcclesia est convocatus populus per ministros J)
Ecclesiae ; ipsa etiam domus vocalur Ecclesia quia
continet Ecclesiara. Synagoga dicitur congregatio,
quod pertinet ad pecora, qixtc ad pastum congrs-
gantur ; vel Ecclesia dicitur convocatio, quod per-
tinet ad ratioiiabilia. Ipsa vocatur Ryrica, id est,
dominicalis : Kyrios Graece, Latine Dominus ; ipsa
eiam appcllatur basiiica, id est. regalis domus :
Basileos rex dicitur, quasi basilaus, id est basis
populi, hoc est iaus populi. Ad quam conveniunt,
ulaudiant judicia Dei, et manducent corpus Do-
mini. Masculi siant in parte auslrali, et fcminae in-
boreali : ul oslendatur per forliorem sexum, fir-
roiores sanctos constitui in majoribus tentationibus

hujus mundi ; et per fragiliorem sexum, infirmio-
res in aptiori loco.

Cap. XXXII. — De velomulierum.

Linus papa ex praeceplo beati Peiri conslituit ut
muliep velato capile in ecclesiam intret, propter
reverentiam sacerdotis ; ut quasi ante judicem, sic
anle sacerdotem, qui vicarius est Domini, propter
reatus originem subjecta debet videri : et ne viri
incltenlur ad libidinem.

Cap. XXXIII. — De choro.

Chorus est consensio cantantium : dicitur cho-
rus quod initio in modum coronae circum aras sta-
rent et psallerent. Cantores suat Dei laudatores et
ad laudem caeteros excitantes. Vestes cantomm
sunt lineae, candideeet iongae : lineaeutsintsubtiles
ingenio ; candidae, ut sint mundi, et casti ; longas,
ut sint perseverantes in bono usque in finem. La-
xitas capparum est latitudo charitatis, fimbnae
bona opera.

Cap. XXXIV . — De casremoniis in missa episcopi.

Missa olim a Lectione et Evangelio inchoabatur,
qui mos in vigilia et Paschae et Penlecostes adhuc
relinetur. Introitum vero et oralionem instituit
Coelcslinus papa. Introitus episcopi ad missam, qui
vicarius est Christi, significat adventum Chrisli in
mundum, et populi adunationem ad eum sive per
suam praedicalionem seu suorum praedicatorum.
Introitus episcopi celebratur, ad sessionem suam
tangitur officium ex parte, quod Christus corpora-
liter gessit in terra, sive discipuli ejus : usquequo
ascendit ad paternam sedem. Unde mos inolevit, ut
non sedeatur in Ecclesia, quandiu praesens officium
agitur : quia labori Christi deputantur, qui ad cul-
tum Dei vocanlur.

Praeconibus psallentibus Christtis currum suum
ascendit, et in mundum venit ; unde dicitur : Cur-
rus Dei decem miUibus multiplex. Curros decem
millium, multitudo est sanctorum in ordinibus Ec-
clesiasticorum et in auditoribus eorum. Septem
gradus sunt ordinatorum : osliarii, lectores, exor-
cistaR, acolythi, subdiaconi, diaconi, presbyteri.
Octavus auditorum, nonus et decimus cantorum,
virorum et mulierum ; millium additur propler per-
fectionem. Veniente Domino^ ducit secum prophe-
tas, sapientes et Scribas ; diaconi sunt in loco pro-
phetarumy qui annuntiant ex Evangelio vitam futu-
ram ; subdiaconi sunt in loco sapientium, qui
sciunt vasa disponere, et nova et vetera proferre.
Acolythi in loco scribarum, qui accendunt corda
fidelium ex sacra Scriplura.

Praecedit in thuribulo Ihymiama, quod significat
corpus Christi plenum odore bono : quod primum
debet praedicari in omnibus gentibus. Deinde can-
delabra ferantur, ut super fundamentum jam posi-
luni luceat lux praedicatorum ciTam hominibus.
Jam illurainatos subdiaconi sequantur, quia sapien-
tia debet loqui inter perfectos. Evangelium illisjun-
galur, in quo declarata est perfeciio. Episcopus et
sibi juncli Evangelium sequanlur, ut dicitur : Sl

765

SACRARfENTARIUIf

766

qtus vnli post me venire, abneget semHipsum el A iUiqumfecerunt, Sunt discipuli cum Cbristo ; Chri-
tellat erueem suam et seqmtur me.

Septem diaconi sunt in ministerio episcopi in loco
prophetarum, quia Scriptura septerapliciter dividilur
inler Novum et Vetus Testamentum : quae in Evan-
gelio minislrant. Episcopus et sibi junctipostEvan-
geliom in medio ; quia vicarius est Chrisii, sequi-
tur Evangelium. In Novo Testamenlo in qualuor, id
est actus apostolorum, canonicse Epistolas septcm,
Epislolae Pauli quatuordecira , Apocalypsis : in Ve-
tori in tria; inlegera, in prophetas, in psalmos. Si
quinque diaconi fuerint» quinque mini^lros librorum
demonslrant Evangelio minislrare. Episcopus in
media quasi Evangeiium hribet in Novo Testamento
primum ordinera prajdicalorum histori», secun-

stua solus orat.

Deinde canlores tempus DominicaB passionis me-
morantes dicunt versum de psalterio. Psallerium
ex inferiori parte percutitur, et in superiori habet
in quo reboat. Sic et opus passionis Domini ab in-
feriori habet percussuram, a superiori partc dulcedi
neni resurrectionis. Deinde escendit episcopus ad
altare, et osculatur illud, et Evangelium ; hoc est
Christus lempore passionis ascendit Hierusaljm ad
crucem. Osculum Evangelii pax duorura Evangelio-
rum : osculum altaris pax Christi cum hominibus
ejus passionem imitantibus. Evangelium romanet in
altari usque ad lcgendumy ita Evangelica doctrina
initio sonuit in Ilierusalem ; inde exivit in publi-

dum Epistoia?, lertium prophetiae, ut est Apocaly- B cum. Deinde transit episcopus ad dexleram altaris ;

psis : in Veteri ucum legis, el allerum prophetiae.
Si Ires fuerint, Ires ministraliones trium librorum ;
fons omnis sapientiap Evangelium in raedio in Novo
Testamento duo Epistolae et prophetiae ; in Veteri
unum id est legem ; Novo Tcstaraento enim omnis
Scriplura apud veteres lex vocatur. Si unus fuerit,
unum dilectionis praeceptumo^tendit, ut dicitur :
Omnis lex in uno sermone impletur,diliges proxi-
mum iuum sicut teipsum, Ministerium prophetae
est ex memoralis iibris cvangelicam veritatem
approbare, el habeant ante se subdiaconorum sa-
pientam, ut congruo tempore prophelent, et acoly-
thorum lux doctorum opus expleat exponendo li-
bros.

Christus elegit dexlerara vitara post resurrectionem
suam . Diaconi post eum stanl in ordine : qui post
Christum stant , firmati sunt, ut eum sequantur
usque ad mortem, et cum eo transeanl ad aeternam
vitara. Rfajor pars stal in parte dcxtra, rainor in
sinistra ; dexlra pars &unt aetema, sinislra vero
temporalia. Petimus a Deo aeterna, id est justitiam,
sapientiam et charilatera ; petiraus et temporalia,
fructus terrae, et pacem in terra nostra. Intcr hsee
omnia acolylhi stant, et tenent cereos in manibus :
kiceant doctorcs et verbiset operibus.

Cap. XXXV. — De Kvrie eleison.

Sapientia, id est subdiaconi, vadunt in
tympanislriarum juvencularum, ut doceant, quae
tympanislriae laudare debeanl. Tympanislriae sunt
cantores, minisierium cantorum laudei resonat.
Adolescenlulae sunt novae Ecclesiae, carne ec^omila
Deum iaudcntes. Episcopus venicns stat inclinatus,
ct pacem dat ministris qui a dextra laevaquc sunt *-
Chrislus Ecclesiae praesentalus, quae prius oplavil :
Osculeturme osculo om *wi,dedit ci pacem, et his
qui de Judaeis, et his qui de gemibus. Pacem etiam
ofFert canoribus, qui retro siant ; quia tam his, (lui
in Jege, quam hiS; qni in Novo Testamento erant,
pacem tribuit. Tunc canlores de adventu subdiaco-
norura. id est sapientia Dei intelhgunt Trinilalem
Deum laudare eldicunl : Gloria Patriet Filio et Spi-

Ryrie eleison propter tres causas cantatur ; una

.' G ut serenelur mens sacerdotis ad ea attendenda quae

medio .... .. ... rx

ore dicit ; altera, ut dignus sit loqui cum Deo,

qnantum ad hum^dnam naturam pertinet ; tertia,

quod si laedio aliquo corporali spiritus affectus sine

mente oraverit, Dominus non in furore suo respi-

cliat super illud, sed in judicio misericordiae. Ideo

etiam in omnibus ofticiis ante orationem Dominicam

Kyrie eleison dicitur, id eslDomine, miserere. Tunc

deponunl acolylhi cereos, id esl pasl bona opera

humiliantur : quia Deus superbis resistit, bumiUbus

aulem dat gratiam.

Cap. XXXVI. — De CereU.

Cereus in medio stans , signiticat Christum, qui
dixit : Ubi duo vel tres conjreyati fuerint in nomine

n/ttijfancfo. Diaconiquasichorusprophetaruraslant f^ ^»»^^*"^^^^^ ^^'''«f'» *"'"• Seplem cerei, septem

cum eo humilitati, et dicunl : Domine^ doce nos
orare; quia unigenilus Filius, qui est in sinu Palris
docet orare. Laudatores advonlus Domini sive can-
lores tempus esse annuntiant, ul corda Patrum con-
vcrtantur in filios : sicut Abraham Ires angelos vi-
dit, et nnum Deumadoravit; sic modo filios Abrahae
oporleat credere et dicare : Sicut erat in principio
et nunc et semper et inscecvla sceculorum. Duo dia-
coni vadunt vicissim altrijisecus osculari latera
allaris, quiaChrislus misit binos apostolos ante fa-
ciem suam. Osculum eorum significat, ubi inlrantes
dicunt : Pax huic domui : Allare corda eleclorum
signat. Poslca revcrtunlur ad episcopura, ut in
Evangelio^egitur : Quia reversiapostolinuntiaverunt

dona Spiritus sancti. Episcopo ascendente ad sedem
cereo^lata mutantur de locis suis in ordine unius
lineae excepto primo usque ad altare. Cereostata
varia dona Spinlus sancti ; linca una uniias Spiri-
tus sancti in singulis donis. Quod incipii a primo,
indtcat Christum, a quo proced.t, Spiritus sanclus
usque ad altarc, id est Corda eleclerum. QuO'l post-
ea in officio missae agilur. illud tempus significat,
quo Aposloli el corum successores negotia Domini
exerceni. quod finilur perlecto Evangelio.

Cap. XXXVII. — De Gloria in cxcelsis.

Telesphorus papainslituil, ul Gloriu In excelsis ad
misaara cantetur : Hilarius Pictaviensis Ecclesiae epi-

767

HONORII AUGOSTODUN. OPP. PARS .III. — LITURGICA.

768

BcopusGloriainexcetnscomposuiLSyn.m&chiispapfi A (\uod septem diebus volvitur, deliquit, ablualup :

constituit, ut in Dorainicis diebus et in natalibus
martyrumidemhymnusc;inalur. Sacerdos dura Glo-
ria in excelsis incipil ad orienlem se vertil : quia hunc
angeli in oriente, id est Belhlehem. ubi Christus na-
tus est, Cecinerunl.Tri«nsilusepiscopiadaltaresi^ni-
fical Christi transitura, ut diximus de passione ad
»ternam vilam : et ideo hoc loco Gloria in exceUi$
dicitur, quoniam gloria ineflfabilis in excelsis facla
est, quando Christus transitu suoanimas sunctorum
copulavil consortioangelorura. Hocgaudiumannun-
tiavit angelus in nativilate ejus. Post resurreclio-
nera data est hominibus pax quando sub uno Do-
mino copulantur c«les!ia, terrena.

Cap. XXXVIII. — De Dorainus vobiscum.

Pax yoW*CMmsumptum estde Evangelio ; Domi-
nus vobiscum de libro Ruth ; et eum Spiritu iuo de
Epistola Pauli. Cum sacerd os dicit : Z?omintt* woAw-
cum, ad populum faciera vertit ; quia quos saluta-
mus eis faciem praesenlamus. Salutatio presbyteri
sive episcopi, et responsio populi significanl unum
affectura esse deberc episcopi et populi, sicut ho-
spites unius Doraini.

Cap. XXIX. — De coUectis.
Orationem versus orientem dicit, ubi coelura sur-
git ; quia major cognitio Dci in coelis est et essen-
tiaein angelis veliu -inimabiis sanclorum, quam in
terra habitanlibus saiiclis. Oratio sacerdolis est be-
nedictio Christi super discipulos quando coelum

agimus septimum diem. Triginta diebus mensis ex-
pletur, unaquaequeactioper diem, finis aulem aclio-
num, per meusem exprimetur, ideo trigesiraus dies
agetur ul quod in fide sanct» Trinitalis per decalo-
gum legis peccavil purgelur. In anno peragit sol
cursum suum ; per solem Christus, per lunara signi-
ficatur Ecclesitt. Anniuersarius dies ideo agelur, ul
quidquid deliquiraus in Chpislum vel in Ecclesiam,
relaxelur. Sicut sancforum annivcrsaria diesin eo-
rura honore ad memoriam nobis reducitur super
utiiilatem noslram. ila defunctorum ad utilitatem
illorura. Omni lempore bonura est orare prodefun-
ctis, etiamsi defuncti dies per oblivionera nesciatur,
seu per ignoranliam. Pro baptizatis omnibus defun-
B ctis cum sacrincia vel elcemosynae ofFeruntur, pro
valde bonis graliarura actoiies sunt, pro non valde
raalii, propiiiationes sunl : pro valdemaliselsinulla
sint adjumcnla mortuorum, qualescunqus sunt con-
solationes vivorum. Qnibus autem prosunt, ad hoc
prosuQl : ut sit pleoa remissio, aut certe ut eo tole-
rabilior fiat ipsadaranatio. Sed nullis ihi prosunt
nisi hic bonis operibus cooperentur.

Cap. XLI. — De quadragesimali tempore.

Septuagesima significat captivitatem nostram de
paradiso in mundum : Quadragesima reversionem
nostram in tcrram repromissionis, id est ad paradi-
sum. Tunc Traclus qui a trahendo dicitnr, canta-
tur : quia cum labore et angustia iter hujus viue

ascendit. HiBC explela ascendil eju^scopus ad sedem, C gradimur. Vela suspendanlnr, quia nunc coelestia
et sedet. Christus cursu suo disposilo pro conve-
nientia locat prcsbytoros in suo ordine, diaconos
in suo, subdiaconos in suo, cieterosque gradus in
suis : nec nou et auditores. unumqucmque in suo.

Ascendil in coBlum, ut sedeat ad dexierara Patris .
sedebunt cum eo, quibus dicitur : Sedebitis super se-
des duodecim judicabitU duodecim tribus Israei.
Aliqui sedent cura eo, aliqui stant. Qui sedeot sunt
membra Christi in pace quieicentia : qui stant, in
certaraine posila. Capul et membra unum corpus
sumus. In aliquibus sedet Christus,in aliquibusstat.
Altior locus positus est episcopis , ut ipsi superin-
tendant, et populum custodiant : et tanquam vini-
tori altior locus sit ad custodiendara vineam suam.

nobis occultantur. Tres dies ante Pascha tres semis
annos significanl qiiibus Antichristus rcgnabit. Qui
nascetur in Babylonia , nulrielur in Corozaim et
Bethsaida, a maleficis, plenus diabolo : qui man-
dum sibi subjugabit quatuor modis. Potentes pecu-
nia : oranis enim occultus thesaurus erit ei mani-
festus. Plebes terrore : omnia enira genera tormen-
torum exercebit. Clerum sapientia : omnem enim
Scripturam perfecte sciet, et convenienter de seio-
terpretabitur, monachos et sancios mirai*.uiis : om-
nia enim sancta signa potenter faciet, ut etiam raor-
tuos suscitet. Ideo Gloria Patri noc canetur, quia
tunc ab orani laude Dei siletur. Campanae non so-
nantur, quia praedicatio cessabit. Lumina exstin-

id est civildtem suam, sanctam scilicet Eccle- D gunntur quia orania oracula Ecclesise aufenintur

aiam.

Lectio dicitur a legendo, quia non cantalur: cum
haec legitur, soleraus sedere. Leclio est prajdicatio,
sessio obauditio ; Respouaura eredentium confessio.
Aliler ; per lectionem, Veleris Testamenti. quae hu-
milior esl, praedicatio ; per Responsum praedicalio
Novi Testamenti, quae exceilentior esl.

Cap. XI. — De Anniversariu.

Corpus nostrum constat ex quatuor elementis, id
est calido, sicco, frigido, humido, ut peccata, quae
per corpus gessimus, purgenlur in quarla die. Post
terliuni di(;m id esl septimo post morlem alicujus
oflferinius pro eo sacrificium. Aliter. Septem dies
sunt in hebJomada, ut quidquid in toto tempore,

Poeoitenles introducuntur, quia Judsei ad fidem
Christi converluntur, Chrisma conficitur, quia Chri-
stiani efficiuntur. Pedes ft Ecclesia lavantur, qaia
Judaei baptizantur. Passio Doraini recolitur, quia
corpus Chrisli, id est Ecclesia gravem passionem
patitur. Altaria nudantur, quia omnia sancta a gen-
tibus calcantur. Crux salutatur, quse tunc ad irri-
sioncm erigelur. Baptismus agitur, quia tune san-
guine baptizantur. Ccreus vel novus ignis conse-
cratur ; quia gratia vel amor Spirilus sancti eos
consol itur. Percussio tabulae est lerror Antichrisli ;
sonitus raagnus qui ud Benedictus fit, est ingens ti-
mor et stupor infidehum de morte infidelium Anti-
christi .

769 SACaAMENTARIUM. 770

Cap. XLII. — De Pasckali tempore. A Cap. XLVI. — De Decollaiione sancti Joannis

Osterum dicilur ab oriente, quia sicul ibi sol sur- BaptUtas.

git, in occasu quasi moritur ; ita hic sol justilia*, qui
est Christus, qui in morte occasum subiit, hic re-
surrexit. Eodem scilicet tempore Paschae et eadem
hora, qua Christus surrexit, erit nostra resurrectio.
Pascha celebralur quarta dccima luna, id est Apri-
lis, quaado est plena. Luna signiticat Ecclesiam,
quaodo uumerus electorum impletus fuerit, lunc
quasi Ecclesia plena erit : mox in quarto tempore
resurrectio erit. Unum tempus ante legem, secun-
dnm sub lege, tertium sub gratia, quartum sub
£terna laetitia. Prima die est resurrcctio Ecclesiae
quae dicit ad sponsum : Returrexi. Secunda die dicit
Spiritus sanclus consolator ejus : Introduxit vos

Quando agifur DecoIIatio S. Joannis Baptistae,
tunc est invenlio capitis ejus. Nam circa Pasclia, id
est in annuntialione S. Mariae est decollatus; hic
autem recolitur. Ad missani Gloria Patri et Gloria
in excelsis et Alleluia non canitur, more passionis
Chiisti et quia ante Christi resurrectionem con-
tigit.

Cap. XLVII. — De matutinis canonicis.

In matutiuis in primis : Domine. labia mea ape-
ries dicilur, ut qui ad Complelorium cum ver-
8u : Custodi nos, Domine^ ut pupiUam oculi, et.

^. .. ifji^i-j. -R ^^^ ultima benedtctione quasi sub signaculo clau-

Dominus interramfluentemlacetmeljidQsiommD .,_.,>. »**'"" *"*"

aebantur, nunc ad laudem Dei apenantur. De-

suavitate et dulcedine plenam. Tertia die : Aqua sa-
pientioR potatnt eos, id est pleniiudine scientiae reple-
vit eos. Quarta dicit sponsus ad sponsam : Venite,
benedicti Patris mei. Non dicit. benedico vos, sed
quia estis benedicti Patris per fidem et operatio-
nem : Qninla die : victricem manum ^ id est Chri-
stum laudaverunt ; cujus auxilio et mundum et dia-
bolum vicenmt. Sexta die : Eduxii eos Dominusin
spe et inimicos eorum operuii mare; quod sempcr
speraverunt, jam habent. Inimici, id est persecuto-
res et daemones absorpti sunt in mari et in inferno.
Septima die : Eduxit Dominus populum suum in ex-
sultatione ei electos suos in lastitia. Obtinebunt lunc
gaudiura et laetitiam et fus;iet dolor et gemitus : tunc
duo Alleluia cantantur quia anima et corpus in C
aeternum laetantur. Ideo in octava die cantantar :
Quasi modo geniii tnfantes, qnia ut infans nascitur
de matre in mundum, ita ipsi nascuntur de morte
in vitam. Quinquaginta dies postea sempiteraam lae-
titiam signiflcant. Ascensio Domini , nostra exalta-
tio in coelis. In Pentecosle data est populo Hebrseo
lex timoris uti servis in igne terroris. Post decem
dies ascensionis , id est post decem praecepta Dei
subjectionis data est lex amoris in igne' Spiritus
sancti populo Chrisliano, ut filiis.

Cap. XLIII. — De festo sancti Joannis BaptUtas.

In oativitate S. Joannis Baptistae cantatur missa
mane, quia angelus praedixit gaudium dicens : Multi
in nativitate ejus gaudebunt.

Cap. XLIV. — De feslo sancti Petri ad Vincula.

Dies Kalendarum Augusti olim celebris habebatur
ob victonam Caesaris Augusti. Qua die postea vio-
cula S . Petri collala sunl Romae : ut sicut prius in
honore principis orbis, ita nunc in honore principis
apostolorum celebretur.

Cap. XLV. — De Nativitaie beatas virginis Marias.

Quidam solitarius audicbat quadam nocte singulis
annis harnioniam in coelo. Qui cum miraretur, di-
ctum est ei, quod sancta Maria nata sit hac nocte.
Quae cum ab hominibus nesciatur; ab angelis vene-
rabiliter celebratur. Hoc ilie reierens Ecclesia6, in-
aiitata est coli.

inde per versum : Deus, in adjutorium meum
intende , auxilium divinum invocatur ; exinde per
Gloria Pairi sancta Trinitas glorifir.alur , et de
praeteritis et de praesentibus et de futuris. Postea
tuba cantoris dat signum per antiphonam invitato-
rii, ut excitentur Christiani circumquaque , et con^
currant ad scholam doctorum et pastorum Eccle-
siae. Deinde canuntur duodecira psalmi , per quos
signantur Patres, qui ante legem excoluerunl vmeam
Domini. His instruuntur, qui ad officium concur-
runt nocturnale de eo, quod Dominus ab inilio mundi
habuil praedieatores in sua Ecclesia ; qui populum
Dei coluerunt suis labor bus : ut reditum quaererent
ad propriam palriam post Christi resurreclionem .
Primus psalmus : Beatus vir^ concinit quodammodo
Abel justo homini, cujus sanguis efTusus est in typo
sanguinis Jesu Christi. El psalmua : Dombie, Deus
meus , in te speravi , conveuit Noe et filiis ejus
et uxoribus, quae salvae factae sunt per aquam. Et
psalmus : Salvum me fae , quoniam defeeit sanc-
tus, Abrahae congruit, qui solus restitit, ne adoraret
idoia, caeteris corruentibus in ea. Dehinc sequitur
versus per quem vertitur intentio ad alia , scilicet
de psalmodia ad lectionem, vel ad hymoum Evan-
gelicum, id est, Magniftcaty vcl benedictus ; sive
ad orationem Dominicam, cujus prologus est Kgrie
eleison, Christe eleison; seu ad orationem, quam
solus sacerdos dicit. Tunc vertunt se ad altare
quia mentes nostrae debent converti ad Christum.
L) Romant tamen non cantant Dominicam orationem
ante lectionem. Tunc lectiones sequuntur, et re-
sponsoria, quae significant tempus Abrahae, qui sexta
hora ingressus est vineam : nos vero media nocte
admonemur procedere ante Deum, ut dicitur : Pras"
veni in maturitaie , hoc est media nocie. Omne
tempus ante Christum pro nocte ponilur, memoria
mortuorum in Christo pernoctem recoiitur : quDniam
eorura transitus et quies nocti coraparatur.

Per psalraos opus praedicatorura , pcr lectiones
doctrina monslratur eorum. Responsorium ideo di-
citur quia respondet lectioni . Cantor surgit ad re-
sponsorium, ut excitet mentes, quae audierunt do-
ctrinam in lectione , surgant ad actiones bonas in
operatione. Mens exhortatoris versu stringitur, in

774

HONORII AUGUSTODUN. OPP. PARS ll. - LITURGICA.

-ili

qao solus laboral , ne per arroganliani elevetur. A nius : Jubilate docet Ecclesiam ex Jad«a ad fidem

Olim Don cantabatur Glona Patn post versum m
terlio responsorio, sed illud repctebalur : a moder-
nis aulem instilutum est, ut caotelur, ut in omnibus
Trinitas laudetur. Quod novem lecliones legantur,
et tolidem responsoria cananlur, significat, quod
per Christi resurrectionem tendamus ad CGRlestem
.Hierusalem , et ad novem ordines angelorum.
Quie dividunlur ternario numero per interstitia
psalmorum trium vigiliarum : in quibus reeoluntur,
tria tempora noroinata in Evangelio , id est prima
vigilia , secunda vigilia, tertia vigilia. Nam in
prima vigilia recolitur eorum resurreclio in Christo
futura, qui ante legem coiueruot vineam Domini ;
in secunda eorum, qui per legem datam usque in
adventum Christi : in tertia Chrisli discipulorum,
unde et hic canitur Alleluia,

Conserva me, Dominey memorat quiescentes in
Christo de Levitico genere ; Exaudi, Domine^ re-
quiem Judicura, Diligam te^ Domine, regum Veteris
Teslamenti palmam; Exaudiat te Dominus in die
tribulationis martyrura Christi Iriumphum : Domine,
in virtute tua Iwtabitur rex regnum manens spiri-
lualium regum .

Hbb personae membra suut illus capitis , cujus
regnum memoratur in psaimos : Dominus regnavit,
decorem indutus est, Tres nocturnse in Dominicis
diebus significant resurrectionem corporum; tres
autem, qusB in festivitatihus sanctorum canuntur,
reoolunt beatitudinen) animarum : quam tunc per-
cipiudt : quando fiunt cives spirituum , coelestium q
et bonorum. Nox pro ignorantia ponitur ; ab Adam
usquc ad Chrisfum quasi nox erat, quia lux scien-
tia3 dcerat; quse nox dividitur in Iria tempora, ante
legem, sub lege, sub gratia; quffi tempora per tres
nocturnos significanlur, qui in nocte cantantur.
Tres psaimi in primo noctarno psailuntur, quia
Patriarchse ante legem Trinitatem adorabant, ut
legitur : Tres vidit^ et unum adoravU, Tres in
secundo, quia prophetae sub lege Triuitatem invoca-
bant, ut scriptum est : Benedicat nos Deus, Deus
nosier, benedicat not Deus. In tertio tres, quia apos-
toli sub gratia Trinitatem per orbem praedicabant ;
undetunc Evangeiium legilur et Alleluia canitur.

Lectio doctrinam, responsorium significat vitam

Dei conversa. Terlius psalmus : Deiu Deus meus
perlinet ad Ecclesiam ex gentibus coUectam; cui
psalmus : Deus misereatur conjungitur, et Judaica
pl)bs per praedicalionem Henoch ct Eliae ad fidem
Chrisli convertitur ; ideo sub uno Gloria canuntur
quia una Ecclesia ex duobus populis laudabit Deum-
In quinloloco canitur Benedicite Domino; in quin-
ta SBtate mundi misit Nubuchodonosor trcs pueros
in caminum ignis, in quo hunc hymnum cccinerunt.
Nabuchodonosor significat Antichristum , qui illo
tempore tres filios Noe, id est totum genus huma-
nym de tribus mundi partibus, Asia, Africa et Eu-
ropa in camioum mittet tribulationis. Ipsi perseve-
rantes in fide cathoiica erunt patientes in tribula-
Q tione ; et per patientiam probati , probatione inve-
niuntur spe beati^ Tres psalmi, qui sequuntur :
Laudate Dominum de ccelts^CaniateDomino^LaU"
date Dominum in sanctis ejus, sub uno Gloria ca-
nuntur; sanclos victuros docent post interfectionem
Antichristi in firmiiate iidei et bcatitudine spei , et
Isetilia y dilectionis in unanimitate inseparabili .
LectiOy quse sequitur, est cibus spiritualis tunc ia
Ecclesia, qui augeat Isetitiam. Sequitur veriius :
Dominus regnavit : ut sicut discipuli in morto
Christi tristes post resurrectionem laeti canebant :
Dominus regnavit ; ila sub Antichristo tristes, post
interfectiouem ejus laeti iriumphum Christi recitaot
dicentes : Dominus regnavit. Sequitur hymnus :
Benedictus Dominus Deus Israel^ guia visitavit et
fecit redemptionem plebis suce; ut sicut tunc in
proximo erat Christi adventus primus, quando hunc
cantavit Zacharias ; ita in novissimo tempore ia
proximo erit advebtus Christi secundus, in quo
Sancti servient Deo sine timore^ de tnauu inimi"
corum liberatit in sanctitaie et justitia coram ipso
amnibus diebus noslris,

Dies habet duodecim horas. Dies est Christus,
horae sunt justi, qui bonis operibus adhaerent diei,
id est Chrislo. Nox aequinoctialis similiter habet
duodecim horas : nox est vita peccatorum , horae
sunt peccatores. Nos qiii dies vocamur, a nocte, id
esty ab eleemosynis pro peccatis oblatis sustenta-
mur. Ideo duodecim psalmos in privalis noclibus
psaliiraus, ut memores simus , nos debilores esse

eorum. Cum Te Deum Hwlamu^ iliud tempus osten- -. pro peccatis noslris, et pro eorum, quorum obla-

ditur, quo Christus nalus est , et angeli Deo glo-
riam cecincrunt : sive quando mundus fide accepta
coepit laudare Deum. Yersus qui ante Matutinas
dicitar, significat Christi resurrectionem.

Cap. XLVIII. — De laudibus canonicis.

Matutinales Laudes significant tempus a Christi
resurreclione usque in finem mundi. Tunc quasi dies
oriri coepit, quia lux scientiae claruit. Primus psaU
mu& : Dominus regnavit significat Chrislum per or-
bem regnasse post resurrectionem : qui firmavit or-
bem terras, id est apostolos sua resurrectione, ascen-
sione et Spiritus gancti effusione. Secundus psal-

tionibus sustentamur, intercedere.

Sex antiphonae est intentio ad perfectionem ho-
norum operum ; ut eum pro aliis iotercedimus, nos
ipsi mala devitemus.

Armiductores constituerunt in militia sua dor-
mientibus roilitibus castra tueri per tres vigilias in
Docte, quarta est autem in matutinali tempore. Tres
lectiones et tria responsoria insinuant vigilias cleri ;
ad plebem Dei per lectiones doctrina, per responso-
ria clamor mentis exhortans populum Dei ad vigilias,
si Dominus venerit sero, an media nocte, an galli
cantu, an mane ; ne inveniat eum dormientem.
Prima vigilia pueritia, secunda juventus, tertia
senectus. Qui in pueritia desidiae deditus ad opus Dei

•713

SACRAMENTARIIJM.

7?4

non evigilavertt, in juventute resipiscat : si tunc ne- A merito ^Utui temporum rota humaiifie aalivitatis
glexerit, saltem in seneclute a somno pigritiae ad comparalur.

bonuro consurgat.

Sicut fideiis anima exuta a corpore septimam
Sabbati recipit, et resurrectio mortuorum, saocto-
rum corporum oclavam diem exspectat ; ita quae-
tcunque anima evigilaverit a gravi somno ncgligen-
tisD per curam ecclesiasticam, sive in prima vigi-
iia sive in secunda sive in tertia, statim allingat
matutinum tempus in quarta vigiiia. Romani in
quacunque lectione cum videriot auroram procc-
dere, nocturnale officium dimittunt, et matutinale
incipium.

Cap. XLIX. — De matutino et sole.

Matutinum est decessus tenebrarum et adventus B
aurorae. Sol appropinquat adsuperiora expellens
tenebras et tempus significat poenitentiai eorum,
qui prius in nocte, id est in peccatis fuerunt. His
appropinquat sol justitiae expellens tenebras, id est
peccala. Ideocantalur psalmus : Dominus regnavit
in libera nocte, et eos significat qui post baptismum
in inccepto cursu perseverant. Missrere mei,Deus\n
scrvilibus noctibus cantatur, eosque significat, qui
post baptismum de cursu suo corruerunt et postea
per orationes fidclium corriguntur.

Cap. L, — De homiue, qualiter minor mundus
dicatur.

Homo dicitur Grsece microcosmus, id est mioor

C

mundus, caput ejus in modum spherae cceli rotun-
dum, in quo duo oculi lucent, ut sol in coelo et luna.
Pecius in forma aeris, in quo tussis et anhelitus,
sicut in aere venti et pluviae. Venter instar maris,
qni recipit cibos et potus, ut mare flumina. Pedes
similitudinem habent terrae, qui totum corpus su-
steotant ut terra omnes res. £x terra habet car-
nera, ex aqua sanguinem, ex aere spiritum, ex igne
animam ; ex terra habet frigus, ex aqua humorem,
ex aere siccilatero, ex igne calorem. Quatuor tem-
pora anni habet, ver, pueritiam ; aestalem, juven-
tutem ; autumnum, seneclutem ; hiemem, aetatem
decrepitam. Scientia in eo lucet utdies, ignorantia
tenebrescit, ut nox. Visum habet ex igne, auditum
ex aethere, odoratum ex aere, gustum ex aqua,
tactum de terra, ossa ex lapidibus, ungues ex arbo- ^
ribus, crines ex herbis, sudorem ex rore, cogitatio-
nes ex nubibus. In cerebro habet sensum, et ibi est
sedes sapienliae, inde disponens omnia ut de tribu-
nali, in fronte verecundiam vel potius confusionem,
in superciliis superbiam, in temporibus somnum,
in genis verecundiae ruborem, in corde cogitationes
et voluntatem, in jecore cupiditatem, in pulmonc
elationem, in stomacho fortitudinem, insplene ri-
sum, in felle iram, in renibus delectationem, in
lumbis litiilationem, in genitalibus procreationem.
Cum volatilibus, cum piscibus, cum bestlis habet
quinque sensus, cum quibus est animal mortale :
cum angelis rationem, cum quibus est immortalis.
Exhis omnibus est minormundus homo \ ideo non iin-

Cap. LI. — De nocte^et septem ejus temporibus.

Nox dieta est, quod noceat aspectibus et negotiis
humanis. Igoorantia mentis, quae evenit ex tenebris
pecctftorum, nocti comparatur. Hora matutina poe-
nitentiam signiiicat, unde eantatur in matutinis
psalmus Miserere mei, qui esi poenitentialis.

Post matutinum sequitur diluculum. Septem sunt
enim tempora noctis : vesperiinum, crepusculum,
contlcinium, intempestum, gallicinium, matutinum,
diiucuium, quod est incipiens parva lux. Eadem
hora vocatnr et mane ; unde omncs feriales
psalmi aliquid mane resonant.

Cap. LII. — De psalmis ad laudes feriales.

Primus dicit : Mane exaudies vocemmeam^mane
asiabo tibi ; secundus : Emitte lucemtuam ; lertius :
Exitusmatutinietvesperidelectabis ; quartus : Mane
sicut herba transeat^ mane floreatet transeat ; quin-
tus : Auditam jac mihi mane^ sextus : Ad annun-
tiandum mane, In primo psalmo mala veiantur» in
secundo booa per spem appetuntur ; iu duobus se-
quentibus celebramus duo praecepta charitatis. In
Deus Deus meu« dileclioDei, in Deusmisereatur di-
lectio proximi : sub uno Gloria psailuntur quia haeo
praecepta non disjonguntur.

Cap. LIII. — De canticis ad Laudes feriaUs,

Deinde tentatio sequitur, teitationem victoria :
unde sequuntur cantica, quae cantaverunt postquam
tentati fuerunt : et Deus triumphum illis praestitit.
Primum canticum dicit : Con/itebor tibi^ Domine,
quoniam iratus es mihi ; ecce flagellum, auditrium-
phum : Conversusest furor tuus et consolatus estne^
exsuUa et lauda. Secundum canticum cantatum est
ab Ezechia, postquam de infirmitate convaluit. Ter-
tium ab Anna, postquam aemula ejus est humiiiata
et ipsa exaltala. Quartum, pro quo ^gyptii sunt
prostrati et tilii Israel liberali. Quintum ab Haba-
cuch propbeta pro liberatione Judaeorum a Chal-
daeis. Sextum a Moyse, postquam vexatus est pro-
pter Judaeos ; et ita concluditur : Laudate, gentes^
populum ejuSy quia sanguinem servorum suorum
ulciscetur.

Tres psalmi, qui sequuntur sub uno Gloria^ sigui-
ficant laudem sanetae Trinitatis in una subslantia.
Isti psalmi sunl finis psalterii, quia pcenilentes len-
dunt ad finem perfectionis, id est laudem Dei.

Sequitur lectio capituli, quia alios instruunt quod
ipsifaciunt ; versusinmatufinis : Dominusregnavit,
vel Repleti sumus mane, precatur conversus ei prae-
sentia et futura bona. Unde ascendit ad Dominum,
quia visitavit et fecit redemptionem plebis suas, De
converso homine per poenitentiam converlitur ad
evangelicum virum, qui pro beneficiis converso
praestitis exhorlatus est laudare sanctam Trinitalem
in Laudate Dominum de caslis^ei dixit : Benedictus
Dominus, quia visitavit miseriam humanam et fecit
redemptionem ejus. Omnes partes noctis, quibus

776 HONORU AUGUSTODUN. OPP

obscuratus estmundus, istce repulsaesunt ; ideoaga- A
mus Deo gratiai,

Cap . LI V. — De die et duodecim ejus horis acpsalmo
Beati immacuiati.

Dies est Christus, qui habet duod«!cim horas, hoc
est fideles qui post baptisma seu pGenitenliam ad
ipsum currunt per viam Domini usque ad vespe-
rum, id est usquo ad finem vilae suae ; homo incipiens
ambuiare in lege Domini habetexunaparte leooem,
ex altera draconem : leonera in persecutionibus
aperti), draconem in in»idiis occultis. Ut persecu-
tiones et insidias diaboli possimus vit;«re, et toto
itinere die salvi manere, canimus, in Primis psal-
mum : DeuSyin nomine tuo. In prima parte psalmi :
Beati immaculatiy intraraus in viam Domioi ; hsec
pars pro priraa hora diei canitur. Secunda pars pro
secunda hora, in qua fit iterum mentio legis Dei,
ut ubi : Considerabo mirabilia de lege tua, Versus :
Exsurge, Domine, rogatutDeus sit gregis subi adju-
tor et liberator per totum cursum diurni itineris.
Tertia pars psalmi pro tertia hora dicitur scilicet :
Legem pone, Quarta pars pro quarta hora, ubi lex
nominaturutibi : Dixicustodirelegemtuam.QmniBi
pars pro quinta hora dicitur, in qua item lex mc-
moriiur, ut : Ego legem tuam meditatus sum^ etc,
bonum milii lex oris tui Sexta pars pro sexta hora,
ut dicitur : ^arraverunt mihi inigui fabulationeSf
sed non ut lex tua. Sepiima pro septima hora : Quo-
modo dilexi legem tuam, Domine.OciSiveL pro oclava
hora : Iniquosodio habuiet legemtuamdilexi.^om

PARS III. — LITORGICA. 776

Cap. LVI. -^De Completoiio.

Completorium est perfectio caeterorura ofBcio-
rum, etad noclempertinet. In hoc finitur commune
opus, omnia membra relioquuntur a buffugiohuma-
no : soli Deo, qui non dormil, neque dormitat»
coraraittimur. Sommus est imago mortis, ideo ali-
quos psalmos in isto officio recitaraus, quos etiam
in Sabbato sancto Paschae cantamus, quando Do-
mious in sepulcro requtevit ; ut ille est : Cum inw)-
r.arem^ propter illura versum : In pace in idipsum
dormiamet requiescam. Etisle : InteDomine^spe-
ravi, quam cantavit in cruce ; et nos finimus uhi
ipse Qnivit. In manus tuas Domine, commendo spi-
itum meum. Post jejuoium Domini tentavit eum
diabolus ut draco in insidiis ; ideo tunc cantatur
^ tractus : Quihabitat. In Parasceve vero tentavit eum
ut leo publice persequens in passione ; ideo tune
eliam secundum Romanos idem tractus : Qui kabi'-
tat canlalur. Sed idcirco eumdera psalmum in com-
pletorio cantamus ; ut nos Deus custodiat a diaboli
tentationibus etanocturnisillusionibus. Ecce nunc,
etc.,propterversum : In noctlbus extollite , eic.t cani
mus. Ilis quatuor psalmis quatuor clemeuta nostris
poslulantur, sive quia qualuor vigiliae in nocte cele-
brantur. Cum versu : Cusiodi nos^ elc, membra
nostra sigillamus, et cum evangelico hymno :
Nunc dimittiSf otc, cum Simeone pacem flagitamus
et requiemsempiteroam.

Cap. LVII. — De prima Canonica.

^„.. „^ Mosest in Eccle«ia, ut post primam elante com-

^!'!'^!^}'''^:^ !^1^'^'"1*^:''^': P'e<orium fratres conveniant adleclionem. qa» est

iia inceternum, et lex tuaveritas. Decima pars pro
decimahora, ubi iterum lex memoratur, ut ubi :
Vide humilitatem meam, etc, quia legemtuam non
sum oblilus. Undecima pro undecima hora, ubi si-
mititer menlio fit legis, utibi : Iniquitatem odio ha-
bui, elc, legem autem tuam ditexi. lu duodecima
hora diei reddit Dominus operariis suis denarium
promissum. Lectio per singulos cursus legitur, quia
sancti pasiim divino colloquio reficiuntur.

Cap. LV. — De Vesperis.

Vespera hora est duodeccima, qnae finisestdiei, et
est finis uniuscujusque bominis. Quioque psalmi
sunt quinque sensus hominis. Sicut in fine mundi
quinque virgines cum lampadibus obviam Christo q
veniunt, ita homo in fine viiae cum boois operibos
per quinque sensus peractis per totum diem, qui-
bus in lege Dei ambulavit, Christo sponso obviam
festinare contcndit. El hoc fitper gradus ascensio-
nis virtutum ; ideo quindecim gradus in vesp»jrti-
nali officio includuntur. Lectio, quae sequitur, est
compositio et ornatus eorum, qui intrant in prae-
sentiam Regis. Versus : Vespertina oratio, velDiri-
gaiury Domine, oratio mea, est compulsatio ostii
conclavis. ubi rex scdet. Hymnus evangelicus, id est
Magni/icat, quem cantavit sancta Maria, monet vir-
gines sapientes, id est fideles iiloc conlendere quo
praecessit Virgo virginum, hoc eai, in praesentiam
Salvatoris.

mcnlis refectio. In prima dirigitur grex Domini in
via, ut veniat rd pascua. Operetur primo, et postoa
impleatur refectione in hora tertia : hic omoia coo*
sumantur, In Dominicis Diebus ad primam septem
psalmi propler dona scptiformis Spiritus canuntnr :
quibus psalmis duo capitula depsalmo Beutiimma"
culati, subjunguntur propttu* gemina prsecepla di-
lectionis, per quae lex Dei impletur. Quibus fides
adjungitur catholica, id est Q uincunque vutt salvue
esse, quia per cultum unius Dei salvabimur. Aliter :
novem psalmi ad primam psalluntur per quos novem
angelorura ordines intelliguutar. Per Quicungue
vult, etc , qui esl Chrislianus horao intelligitur :
qui per resurreclionem Christi, quae in Dominica die
recolitur, angelis associabitur. Pcr legem Domini,
id est per dilectione n adpitriatn reverlimur : per
psalmum Deus in nomine tuo. ad iter prsecingimur.
Per psalmura Beaii immiculati^ dileclionem Dei ;
per Hetribu^^ dilectionem proximi accipimus, in Iiis
duobus mandatis universa lox irapletur. Quicunque
vutt, eic.f significat cursum nostnim : per fidem
enim arabulamus, et non per speciem. Capitulum
Preliosa in conspectu Domini, sigoificat quod ibi
grex Domini ejicitur in pascua, ut ambulet in via
Domini.

Cap. LVIII. — De mysterio horarum »

Dominus Jesos Christus in nocte propter nos es^
captus, ut nos a captivitate diaboli et ab aelema

in

SACRAMBNTARIUM.

778

eriperet nOcte mferni : ideo noclurnos cantamus in A Quarta dies sseculi quartum fuit saeculum, cujus

nocte. Itane anle pouttficea falso aceusatur, ut nos
ab accusatione inimiei securos faceret ; ideo cani-
mus matutinas laudes. Hora prima ducitur ligatus
ad praesidem, ut nos a vincuiis peccatoram solveret ;
ideo primam recitamus. Hora tertia damnatur, illu-
ditur, flagellatur, ut nos ab «lerna damnatione libe-
raret; ideo tertiam cantamus. Sexta hora cruciii-
gitur, ut nos a cruciatu perpetuo redimeret ; ideo
cantamus aextam. Hora nona moritur, ut noa ab
aetema morte erueret; ideo psallimus nonam. Ve-
spere de cruce poniiur, ut nos poBais auferamur ;
ideo canimus vesperam. Gompletorio sepelitur, ut
noa a aepulcro Tartari e ergeremus ; ideo canimus
comi^toriom. <,

Gap. LIX. — i4ii/«rl tmy^terio horarum.

Media nocte surrexit Dominus, ideo noclurnos
cantamus. Mane apparuit, matri suae, ut Sedulius
dlcit, sive Mariae MagdalenaB, ut evangelista affir-
mat : ideo matutinas laudes recitamus. Prima ap-
paruit mulieribui a sepulcro euntibus ; tertia visus
est Jacobo, ut putatur; sexta Petro, ut creditur;
nona in Emmaus ambulantibus ; Vespere cum illo
manilucantibus ; Complelorio omnibus.

Gap. LX. — Uem de mysierio horarum*

In primis fuit chaos, et omnia cooperta erant te-
nebris ; ideo in nocte nocturnale officium agimus.
Mane priino creavit Deus lucem, ideo matutinffi lau-
des tunc canantur : ad quas eliam novem psalmi

mane David regum splendor, vespera transmigratio
Babylonis et ejus terror. Quinla dies soeculi qaintum
saecu^um, cujus mane fuit reditus Israelis in Hieru*
saiem, vespera contemplu.^ Ghristi ibidem. Sexta
dies fuit sextum saculum, cujus mane adventua
Ghristi ; quod hodie durat, et circa ctgus finem jam
samus; cujas vespera adventus erit Antichriati.
Septima dies saeculi requiem significat taui eamt
quam anima; a primo ssculo post mortem habuerei
quam eam, quam post judicium sunt habiture. Quaa
dies vesperam non habebit, quia ^us requiei finis
non erit.

Gap. LXII. — DejudUio extremo*

Q In valle Josaphat erit judicium, hoc est, ia hoc
mundo. Josaphat dicitur;tt(2ictum, vallis est mundus
iste, mons cst co&lum. Ghristus apparebit in aere ut
sol in coelo. Gui obviam rapientur justi in aera ;
impii remanebunt in terra, igae flagrante super om-
nes montes quindecim cubitos. Duae partes bono--
rum, et duae erunt impiorum. Una pars justorum
suot marlyres , virgines , et omnia pro Ghristo
relioqueutes. Uaec tria non sunt prscepta, sed con.
silia data; quia igitur supra praeceptum fecerunt, Ju-
dices cum Deo eruut. Altera pars justorum sunt
verae vidu», et boni conjugati, et poenitentes, qui-
bus dicitur : Venite benedicti, etc. Una pars malo*
rum sunt intideles sive gcutiies sive Judsei^ qoi
sine judicio peribunt; allera pars malorum sunl

^ j. , ^. _ mali Ghristiani seu olim Judaei quibus dicitur : DU^

cum Benedictus cantantur, quia novem ordmes an- Q ^^^i^^ ^ ^ maledictL etc.
gelorum tunc creati exisiimantur. Quasi prima hora

iotravit Adam in vineam Domini, quando positus
est in paradisum ut operaretur ; ideo ad prknam ca-
nimus tres psalmos laudantes Trinitatem ; quce et ho-
roinem formavit, et post lapsum reparavit. In quar-
to, id est Quicunque vult salvus, ctc, tides noslra
declaratur. In hora terlia inlravit Noe in vineam,
qui etiam primus plantavit eam, de qua inebriatus
est. Sexta Abraham intravit, qui filium obtulit.
Nona autem David et prophetae . Ad has horas trcs
psalmos recitamus, unicuique horae psalmum distri-*
buentes vel propter sanctam Triuitatem, vel propter
sanct» Trinitatis fidem. In vespera intraverunt
apostoli et eorum successores, in qua quinque psal-
mi canuntur propter quinquepartitam passionem
Domini, qua ab actibus quinque sensuum sumus
redempti. In completorio, id est in fine mundi, red-
ditur denarius, id est scterna requies ; ideo quatuor
psalmi canuntur^ ut quatuor partes mundi salvenlur,
seu quatuor elementa in homine, qui eat mioor
mundus, indicentur.

Cap. LXI. — - De septem sceculi diebus et mundi

smculis.
Prima dies soeculi significat primum mundi sae-
culum, cujus mane Adara fuit, vespera diluvium.
Secunda dies saeculi, secundum saeculum : cujus
mane fiiit Noe, ejus vespera submersio Sodomae.
Tertia dies saeculi, tertium erat saeculum : cujus
mane Abrahae origo, vespera fuit Sauiis occisio.
Patrol. CLXXn.

Gap. LXIII. — De Dominicis in Adventu.

In primo responsorio, Aspieiens longe, tntrodacit
cantor dicta seu facta Joaunis Baptistae* Ex persona
ejus dicit, Aspiciens, scilicet quantum distet coBlum
a terra ; de Joanne dicitur : Qui de terra est^ de ierra
loquitur; de Cbristo autem legitur : Qui de cceto
venity super omnes est. Ecce video Dei potentiam, id
est divinitatem in carne ; et nebulam totam terram
tegentem^ hoc est, video caliginem ignorantiae te-
gent''m corda terrena Judaeorum, qui praesentem
Deum non cognoscunt in homine Ghristo. Ite ei ob^
viam^ per fidem et operationem. £t dicite : Nuntia
nobis si tu es ipse, qui regnaturus es in populo Is-
D rael. Mittil Joannes dissipulos ad Christum, dicens :
Tu es qui venturus es, an alium exspectamus f hoo
est, si velis mori, et infernum visilare, insinua, et
super fidcles regnare.

Tres versus ei occurrere significant patriarchas anle
legera, prophetas sub lcge, Christianos sub gratia.
Sive tres versus docent legem, propheliim, psalmo-
diara Ghristi adveDlum praenuniiasse. Gloria Patri,
quod sequitur, signat sanclam Trinitatem his omni-
bus venerari. Istud enim responsorium divinam na-
turam in Christo recolit : in secundo vero, id est in
Aspiciebam^ humana natura manifestatur, dicendo ;
Et ecce in nubibus cisli Filius hominis venit, In
priori inlerrogat, si debeat regnare in populo Israel ?
hic respondetur : Et datum est ei regnum. Non solum

25

779

HQNORII AUGUSTODUN. OPP. PARS III. - LITURUICA.

780

hrael sed et omnis popnlus, tribus et linguffi ser- A iitus consilii convenit. Quat-la, 0 radix Jeue^ qm

i^ent ei. Hsee vero responsoria monstrant Christum
Deum et homiDem regem esse omnium.

Feria qnarta et sexta positae sunt antiphonae de
prophetis in adventu Domini, quoniam ipsae feris in
prophetia Christi et Bcclesis exstiterunt ab initio.
Feria quarta sol et luna in coelo collocata sunt, que
sont Christus et Bcciesia. Sexta feria homo, qui fuit
forma futuri Adam, creatus est.

Ecclesiasticus chorus vel propheticus sermo fit in«
temnntius ad Hierusalem; quae quondam erat me-
tropolis et civitas Regis magni : et per Hierusalem
ad primates totius Dei famosee congregaiionis. Ab-
sentia enim Christi nequaquam sine tristiiia polest
recordari. Ideo ista responsoria solantur populum

stas in signum, id est in crucem, quando sol obscu-
ratus, et petrs scissas sunt, super quem continebunt
reges os suumt id est principes higus saeculi, qui cum
rhetorica et dialectica sua silebunt adveniente prae-
dicatione sancte orncis et sancti Evangelii ; haec
gradui Spiritus fortitudinis aptatur. Quinta, Ooriens
splendorj gradui Spiritus scieotise dalur. Sexta, 0
Adonai et dux domus Israel, gradui Spiritus pieta-
tis convenit. Septima, 0 Rex genHum et desideratus
earum, gradui Spiritus timoris aptatur. Octava, 0
Virgo virginumy insinuat mirabilem partum mirari
Bcciesiam. FUias Jerusalemy quid me admiramini?
Haec antiphona monstrat illum hominem, qui ex
Maria carnem assumpsit, solum perfectum esse in-

Dei de adventu regis et defensoris sui : Jerusalem^ g ter caeteros homiacs, quia tn ipso solo habitat sep-

cito venici salus tua^ cmiAs Jemsalem, ecce veniet

Bominus. Hic nuntius Dei ad pauperes ct ad plebem

loquitur, quse facile a potentibus opprimitur. In

priori consolatus est potestatis dignitatem, in ista

consolator subjectam plebero. Ecce apparebit^ con-

figit in capite Regem regum, qui venturus est lioe-

rare panperes, et afflictos de manu potentiae saecu-

laris : et eumdem proximo tempore ventorum dicit

responsorium : Prope est, ut veniat ; et Qui venturus

eit; eijEgyptey noli flere. Hujus Dominicae respon-

aoria et scquentis hebdoroadae certant multiludint^

congregarepopulorum^ut pr<esto sint et parati ad sus-

cipiendum Dominum dominomm. Idcirco plurima

Eece in se continent ; ut in canite tuba : Ecce Deus,

et in clama : Ecce Deus noster, quem exspecto ; et

Eccejam veniet. Responsorium Canite tuba commo- '

net cives, ut sciant regis adventum, et annuntient

illom victttis. Intuemini quantus sit, monet cives,

qnod oltra reges sit iste, qui ingreditur ad salvan*

das gentes : iVofi auferetur, docet regem Judaeorum

800 tempore exspectatum in foribus esse.

Cap. LXIV. De antiphonis ad laiuies.

Antiphonae per septem matutinas, et per septem
ferias dispositae significant gratiam septiformis Spi-
ritus, cujus opus est conceptio et partus beatae Ma-
riae Virginis. Unde in eadem hebdomada legitur le-
ctio Isaiae, qui numerat septem dona Spiritus sancti,
in sexta feria ; quando primus homo creatus est,
qoem modo venit secondus homo reformare.

Cap. LXV. -— De antiphanii 0 ad Magnificat.

Antiphonae quae habent in capite 0, significant
qooddam admirabile, et celebrari his diebus osten-
dont nobis aliquod investigabile ; de quo dicitur ;
Dabit Dominus vobis signumt ecce virgo concipiet.
0 interjectio est admirantis, et pertinet ad aliquam
mirabilem visionem mentis. Bt quoniam per con-
ceptionem et partum sanctae Mariae facta est
haec admiratio, ideo hae antiphonae magis con-
grount hymno Magni/icat quam Benedictus. Prima
antiphona, 0 Sapientia^ congruit primo gradui, sci-
licet Spiritui sapientiae. Secunda, 0 Clavis David,
qui aperis et nemo claudit, aptatur Spiritui intelle-
ctUB. l>rtia| 0 Emmanuel^ rex et legifer, gradui

tiformis Spiritus. Si duodecim 0 caotantur, signi-
ficant quod gratia sanctae Trinitatis a quatuor
mundi plagis desideretur : ter enim quatuor sunt
duodecim .

Cap. LXVI. — De ingilia NatwUatis Domini,

In vigilia Nativitatis Domini responsorium Sancti-
ficamini hodie, et alia, docent nos lavare debere ves-
tiraenta, qu^e in baptismate accepimus, lacrymis et
poeoitentia : ut sicut filii Israel Domino occurrerunt
in moote Sinai saoctificati, sciiicet abstinendo a mu*
lieribus, ila nos sine offonsione occurramus descen-
sui Domini.

Cap. LXVII. — De Nativitate Domini.

G

In sancta nocte nativitatis Domini tria noctoma
tria significant totius mundi tempora, id est tempus
Icgis naturalis, tempus datae legis per Moysen, tempos
gratiae. Tertia noctorna, qoae recolit gratiam Novi
Testamenti, babet anliphonam cum AUeluia, ut ipse
invocatur, ut eo tempore cantatur, cnm resnrrectio
Domini a fidelibus frequentalor, id est circa tempus
matutinale. In primo nocturno lectiones, quse le-
guntur de propheta, significant tempus ante legem,
quo patriarchae figuris praefiguraverunt Christi oa-
tivitatem. In secundo leguntur sermones, et est illod
tempos sob lege, qoo sanclae Scriplorae praenontia*-
veront Christom nascitorom. lo tertio Bvangelia le-
gootor^ et est tempos gratiae, qoo ejos natiritas est
soscepta ab Bcclesia. Ad tria prima responsoria

^ canitor Gloria Patri, quia Trinitas a lege et pro-
phetis et psalmis praenuntiata est hodie mondo ma«
nifestata. Responsoria raorem illom seqoontor,
qoem freqoentant domestici regales et imperiales
qoando conveniont in regis praesentiam, onosqois*
qoe quod valet, o£fert regi. Diversa dona offeront^
sed animo regis aeqoaliter placere copiont : ita re-
sponsoria nonc Christom, nonc matrem ejos, lao-
des et gratias agunt. Novem lectiones et responsoria
monent nos Deum benedicere, qui ad socielatem
Dovem ordinum angelomm venit perditom homi-
nem recolligere.

Sicut in Nativitate per novem lectiones gratias
agimus de Dei descensione osque ad nostram hu-
miliationem, ita per eomdem nomerom in festivita-

781

SACRAMENTARIUM

782

Spitibus sanotorum gratias rcferimus, quoniam illi A
digni sunt ascendere usque ad altitudinem coeli, in
quo habitant angeli.

Missa Dominus dixUt et Evangelium Liver ge--
nerafioniSy est illa hora quando natns est Christus.
Te Deum laudamus et matutinse laudes quae sequun-
tur, est laus aBgeioruro, qui eo nato Gloria in eX'
celsis cecinerunt. Neuma dicitur mistus ; iila neuma
in mundi fabrica monstrat quod non potest verbis
explicari : quomodo qui hodie natus eat de Virgine
fabricasset mundum et ornasset ; et quomodo ipse
sit lux et decus universs mundi fabricae. Ncuma ia
Tersu Tanquam sponsus , signat quod processio
Christi de utero Virginis nequit Yerbis enarrari :
quae comparatursponsoprocedenii de thalamo. Hoc
ncuma etiam in responsorio S. Joannis evangelistse g
canitur in verbo intellectus^ propier excellentem
intelleclum sancti Joannis. Unde et in Gloria Patri
cantalur, in qua Trinilaa laudatur, quae solo intel-
lectu conspiciatur.

Vespera lecum principium magis pertinet ad
festom nativitatis Domini quam praecedens. Simili-
ter in omnibus festis sanctorum secunda vespera
magis pertinet ad festum diem quam prior. OctavsB
Domini et aliorum sanctorum ideo celebrantur, quia
in octava, id cst in resurrectionc, gloria eorum per
Cbristum duplicatur.

Cap. LXVIII. - De Epiphania Domini.

In Epiphania Domini invitatorium non cantatur
propter fraudem Herodis , quia callide querebat ^
Doroinum. In sexto loco psalmus canitur, quia in
sexta mundi aetate gentes qusesierunt Dominum per
fidem. Sex antiphonse per duas nocturnas magoruro
obsequia circa nativitatem recolunt. lidem tres magi
legali exstiterunt mysticis suis muueribus gentilis
populi, qui in terra insulisque habilat. Tria munera
eorum triplicem personam Christi prsefigurabant, id
est Regis, Sacerdotis et mortalis hominis : nec non
et tres fnnctiones Christi membrorum, id est sa-
pientiam, virtutem orationis, et mortificationem
carnis. Harum trium functionum legalionem mune-
ra magorum portaverunt. Ex munere thuris dicunt
primam antiphonam Afferte Domino^ virtutem ora-
tionis, qui est Sacerdos verus. Ex munere auri,
Psallite Deo nostro, hoc est, 0 sapientes, ferte sa- D
pientiam vestram Deo regi. Bx munere myrrhflB di-
cilur de omni populo mortali et studium habenti ad
meliora, Omnis Jterra adoret te, id est per mortifi-
cationem camis propter nos mortalem.

Prinia vigilia mentionem facit de gentibas qui
habitant in ierra, secunda vigilia de eis dicit qui
habitant in insulis.

Prima antiphona de sapientibus : Reges Tiiarsis et
insuUe munera offerent. Reges dicuntur qui se ipsos
regunt, sapientes qui alios. Secunda antipbona de
omni populo : Omnes ^en/ex, etc, per terliam anti-
phonam hortantur se «acerdotea et dicnnt : Veniief
adoremus, Ast tertia vigilia de baptismo Cbristi et
de Novo Testamento memorat. Novum Testamen-

tum fundatur per baptismum, unde hic omnis terra
cantat Alleluia, Et iterum insulae rault» dicunt :
Adorate Deum, Antiphona Fluminis impetus in ter-
tia vigilia propter baptismnm canitur ; psalmus Deus
noster ideo in ista vigilia psallitur, quoniam homi-
nes contui bati sunt propler Novum Testamcntum et
baptismum. Sed fluminis impetuslcetificatcivitatem
Dei, quae civitas constat ex incolis terr» et insularum.

Ecclesia in Novo Testamento dicit ad eos qui in
Christo baptizali sunt» et in terra habitant, per se-
cundum psalmnm : Cantate Domino, omnis terra, et
per antiphonam lAdorate Dominumin aulasancta
ejas. Dicit ad oos qui habitant in insulis per tertium
psBlmum: DominusrSgnavit^ exsultet terra, laten-
tur insulo! multm, et per aniiphonam : Ado^ate
Dominum^ omnes angeli ejus, Lectiones tres legun-
tur ex prophetia, quas prsedixit Domino ex Saba
afferri munera. Saba est provincia in qua est Ma*
dian et Epha, et «interpretatur conversio vel capti"
vitast signatque gentes quse de captivitate diaboli
ad Deum convers» munera prsedicta obtulerunt
liberatori suo.

Responsorium significat quia dictis prophetarum,
gentes factis respondent. Antiphona : Hodie ccelesti
sponso tribus miraculis tres solemnitates recolit,
Praesentis diei ; in octava Epiphani» recolitui
baptismus Domini ; in sequcnli Dominica de aqua
in vinum conversa miraculum.

Cap. LXIX. — De ttmpore inier Bpiphaniam et
Purifieationem beatm Virginis Mariee.

Tristatur diabolus quia exclusus est ; Isetatur Ec-
clesia, quia Christus intravit iu mumduro. De pace
Ecclesi» tristatur diabolus; angelorum chorus gau-
dendo canit : Gloria in excelsis Deo, et in terra pax
hominibus bonce voluntatis. Nos in prsecedentibus
festivitatibus de Christi praesentia gaudentes, instin-
ctu diaboli et fragilitate camis studium gaudii spi-
ritualis declinavimus ad curam et laetitiam corporis.
Unde in ista Dominica canuntur responsoria de
psalmis qui contineot in se plurimam oraiionem, et
habent initium a primo psalmo poenitentium, Do^
mine, nc in furore.

Tempus a festivitafte Theophaniae usque in Septua-
gesimam recolit devotionem et ministerium praedi-
catorum a primis praedicatoribus Ecclesiae usque ad
novissimos Novi Testamenti. Idipsum nobis insi-
nuant Epislolas summi praedicatoris Pauli, quaa eo-
dem tempore leguntur. Praedicatoribus congruit
oratio^ ut apertum ostium habeat eorum praedi-
catio.

Gap. LXX. — De festo Purifieationis.

Hypapanti dieitur obviatio, quando Simeon et Anna
Christo occurrerunt in templo. Hanc festivitatem
celebramus cum candelis accensis , propter verba
Simeonis» qui» quando eum in manibus suscepit, ita
prophetando prasdixit : Lumen ad revelationem gen'
tium eigloriam plebis tucs, IsraeL Per candelas ai-
gnificantes nos lucidis operibus, cum sapientibus
virginibus lampadea ardentes portantibus Christo

183 HONORII AUGUSTODDN. OPP. PARS III. - LITURGICA. 784

iponso yenienli in coelesti Jerusaiem occuramus. A (antur responsoria de historiis primorum palnim,

per quos sancta religio primaevis temporibus re«

Cap. LXXL— De Cathedra S. Petn.

Cathedra sancti Petri agitur, quia tunc in Antio-
cbia factus est episcopus, et discipuli vocati sunt
Christiani. Ideo dies animarum yulgo dicitur, quia
ei data est potestas animas ligandi atque solvendi.

Cbristi generatio et sanctorum praedicatorum Ii«
bertas celebrata est usque in Septuagesimam ; a Se-
ptuagesima generatio eorum qui de captivitate
emergi desiderant ^ et de angustiis praesentis per-
egrinationis , usque dum iterum renascatur Christi
generalio a media Quadragesima eirca paschalia aa-
cramenta. Christi generatio et suorum prsedicato-
rum libertas maxima ex parte migravit de praesenti

formata est post damnationem primae mass#e.

Responsoria Dum ieambularet Dominus^ et In su^
dare vultus tui^ monent nos de misera mulalione ho-
roinis de luce ad tenebras, de felicitate in miserias.

Cap. LXXIII. — De Sexagenma.

Sexagesima descendit a Septuagesima. Gernit a
senario et denario. Inter Septuagesimam et Sexage-
simam sunt dies septera, quod non est sine causa,
cum deberent esse decem. In septem eoim donis
Spiritus sancti est perceptio decem prseceptorum le-
gis. Septuagesima perBcitur in Sabbato, quando
clauditur Pascha : quinquagesima in quarta feria me-

ssculo, ut regnet cum angelis coram Deo. Tempus g dii Paschae, a qua feria tres dies sunt usque ad Sab-

talis demigrationis vocatur nox ; ideo in hac nocte
celebratur Alleluia. Prsesens Ecclesia, qua in ista
peregrinatione est, iu Septuagesimae nocte recolit
gloriam quae celebratur apud cives qui demigrave-
runt ; in die vero, eorum qui detlnentur adhuc in
captivitate, et suspirant ut ad libertalem redeant.
Apud eos non celebratur claritas Alleluia, quia tri-
stitia captivitatis constringuntur ; apud eos autem
qui demigraverunt, celebrvLiMT Alleluia , quoniam
non recedunt ipslMe laude Dei .

Responsorium Alleluia^ pra^sensest, imitemur il-
lam, sumptum est de libro Sapientie, ubi dicilur : 0
quampulchra est casta generatio cum claritate ! dum
praueni eit^ imitantur illam. A Nativitate usque ad

batum, et significant quod si quis digne peccatorum
remissionem in primordio .suse conversionis quaesie-
rit, ad contemplalionem perveniet sanctae Trinitatis.
Septuaginta annis in captivitate patres nostri fue-
runt, circa terminum Septuagesimse supputationis
de captivitate revocari meruerunt. Illa captivitas
prapfigurabat caplivitalem populi Christiani, quam
patitnr sub diabolo et ministris ejus. Ipsa in psalmo
Miserere mei, Deus, deploratur, qui psalmus nu-
roero continetur quinquagesimo, qui numerus orilur
ax quinario : quinario sensu peccatum nostrum col-
ligitur. Psalmus Con/itemini Domino continetur
numero centesimo decimo septimo : per faunc nume-
rum designatur regnum Dei perpetuum. Qui in

noctem Septuagesimae ista generatio praeseos videba- p psalmo Miserere mei^ Deus, satisfecit poenitendo» et

tur, propterea per plura officia cum i4//tf/ttta fre- — "-*' - " ' — ^n^— ^^-c.^-j^ i-t^

quentabatur. Secundum responsorium AUeluia, no-
men bonum : quod nomen in coelo scribetur, cujus
memoria inter angelos et inter homincs sanctos
seterna figuretur. Haec est generatio pulchra et casta,
cum se duxerint , desiderant illam qui non filii et
filiae, remanentes in praesenti saeculo. Tertium re-
sponsorium Sola tenes principatum ; * hoc dicitur a
matre, quse hic relicta est in saeculo ad perficien-
dum corpus mihi congruit : ut declinem ad eam
prolem nostram, quae in angusiiis posita est, et ce-
lebrem pro ea laudem Latine compatiendo ejus tribu-
Iationi(i36).Tulaus sapientiae, revertere in thesauros
tuos, id est in frequentatione prolis noitrae cum He-
braea lingua, quae triumphat ante Deum : ibi enim
te benedicent angeli. Quartum et quinlum respon- D
sorium, de eorum corpore reliqua rogant, ut Alle-
luia iterum revertatur ad praesentem Ecclesiam.
Cum sponsus resurrexit a mortuis, etiam nativitas
clara et casta et pulchra per baptismalia sacramenta
cum gaudio ad nos revertatur, et ei ore nostro per
omnes Bceleaias AUeluia audiatur.

Cap. LXXn. — De Septuagesima.

In principio fedt Deus^ et reliqua, conveniunt
Septuagebimse et principio anni ; in his innuitur
misera hominis conditio, qualem commeruisset ea-
piiyitatem, et primordia creaturarum decantantur.
Yemum tempus principium est anni : in eo decan-

(136j Locus corruptus.

publice peccata sua in lerra aliena confitendo , hic
meretur revocari, et per psalmum Con/itemini Do-
mino regno Christi reslitui. Antiphona de psalmo
Miserere mei, Deus^ memorat satisfactionem pcenl-
tentis. Duabus enim peccamus causis : aut quando
omittimus quod facere debuimus, aut facimus quod
facere non debuimus. Pro peccato delicti clamat
prima antiphona Miserere mei, Deus; post verba
hujus anliphonae initium capit redeundi ex captivi-
tato. Nam sequitur : Conjiteniini Domino^ etc.;ini-
tia horum psalmorum sibi conveniunt, uterque enim
beneficia Dei recolunt. Inltio Miserere mei, Deus,
est coufessio peccatorum ad abluenda crimina ; in
fine Con/itemini confessio Isetitiae, et pro perceplis
beneficiis gratiarum actio.

Cap. LXXIV. — De Quinquagesima.

Quinquagesima descendens a Septuagesima stat
in tertio gradu, et Abraham in tertia mundi aetate
exstitit. Quinquagesima habet denominationem a
quinario numero; quinarius numerus congniit ex-
teriori homini, qui quinque sensibus regetatur, aive
ad bonum, sive ad malum. Quinquagesimus psal-
mus habet vocem poenitentis, et quinquagesimus
annus est jubilaeus. Quinquagesima finitur in Pascha
Domini, quinquagesima orat pro peccatOi et sequi-
tur laetitia in Pascha Domini. Hic canitur qoadra-
ginta diea, quia omnis reatus peccatorum in decem
pra^ceptia legia eonunittitur per quatuor partes mun-

785

SACRAMENTARIUM.

786

di. Deeemenlm quater qnadragiota faciunt. Reatus, A quem prseparavil ei Assuerus, alias Nabuchodono-

qui ad dies pertinet, ex rerum prosperitate, et qui
dd noctes, ex reinim adversitate, sacramento bap-
tismi ccelestis abluitur.

Qui reformandi sunt per baptismum, oportet tan-
gcre quadragenarium et senarium numerum. Per
bapttsmum recolligitur dispersus primus homo
Adam per quatuor partes mundi ad nnum corpus
Christi, quod fabricatum est per quadraginta annos
et sex. A feria quarta hujus hebdomadae quadra-
ginta et sex dies sunt usque ad publicum baptis-
mum : ideo in hac Dominica cantatur responsorium
Quadraginta dies et noctes, Sequuntur responsoria
de Abraham, qui obtulit Deo filium : quia post bap-
tismum fequuntur bona opera. In antiphona Se^run-

sor, cantat antiphonam trium puerorum Benedictui
es, Adversarii non valebant destruere opus templi
Dei, ideodicunt antiphonam Statuit ea in oetemum.
Tcmplum Dei Ecclesia per poenitentiam apdificatur :
sed quia Assuero, id est diabolo, per persecutiones
seu tentationes impeditur, ideo Domine^ labia mea
dicitur. Devictis malis, cantatur Dextera Domini; in
gratiarum actionem, Factus est adjutor ; pro ere-
ptione trium ^Mevornm.Benedictus es; pro mercede,
Statuit ea in a^temum.

Cap. LKXYIL— DeDomini/ia tertia QuadrageHmo!.

In hac Dominica adorant fratres Joseph, quia

j ^ ti*s ^' ^- » « ^«- ^w 4«« futurum erat ut Ecclesia adoret Deum. Antiphona

dum multitudinem oratur venia pro his quod ea quae p „ . . ... , ^

A w-. - r««^-« «^- e^^i^, . L ;.i- j««-«-««,.,- ° ^«^ bentgne recolit consummationem muromm
debimus facere non fecimus ; m isla deprecamur '

Hierusalem, quse facta est sub Nehemia : quo orante
resistebat Dominus adversariia. Unde dicit antii^o-
nam Dominus mihi adjutor est, Gontra imminentes
hostes dicit antiphonam Deus misereatur, Furor
contra Nehemiam et pueros ejus in gentibus eat
exstinctus : unde antiphona Vim virtutis suce. Haec
antiphona accipitur specialiter in Joseph, in quo
exstinctus est ignis libidinis, cun eum domina sua
tentavit ; unde scquitur antiphona Sol et luna^ quia
ipse vidit solem et lunam adorare se, qu» est pro-
phetia de Christo.

Peracto sedificio bonorum operum sub Christo
cantatur antiphona Fac benigne ; contra semulos^
Dominus mihi adjutor^ contra occultas inaidias.

pro his quffi fecimus quae non debuimus. In anti-
phona Deus meus es tu datur gratiarum actio, ac si
mens se credat adeptam quod deprecata es.t

Cap. LXXV. — De Quadragesima.

Quadragesima denominatur a quatuor et stat in
quarto loco a Septuagesima, et perficilnr in coena
Domini; potest notari cultui munditiae. Responsoria
dc Quadragesima sunt claves et tituli de conversa-
tlone et statu totius Quadragesimae. In his enim die«
bus oportet los prse cffiteris temporibus anni mores
nostros corrigere, jejunare, plorare, orare, vigilare,
patienteH esse, poenitere, eleemosynam dare. Isto

eatalogo hominum spurcitia emundalur. et ab omni- ^ DeusmUereaturr?^t ^entationis vicVoriamT Fi«i
bus ioquinamentis homo lavatur.

Antiphooa Cor mundum poslulat rectam pogni-
tionem absiinentie; antiphona 0 Domifte saltmm
me fac^ orat ut in abstinentia, quam in isto tem-
pore inchoaverunt, usque in finem perseverent. An-
tiphona Sic benedicam le rogat ut firmetur bonis
operibus. Antiphona In Spiritu humilitatis postulat
Spiritum humiJitatis, et animum contritum in his
oblationibus et holocauslis suscipi militem a Domi-
no. Antiphona Laudate Dominum admonet laudare
Deum pro exauditione.

In ista Dominica canuntur responsoria de Isaac et
Jacob. Quia eum pater ausccpit sanum reversum de
exsilio, ideo in hac bebdomada legitur Evangelium
de prodigo filio, quem recepit pater reversum a

virtutis; pro laude Dei, Sol et luna»

Cap. LXXyilL— De Dominiea quartaQuadragesinHB.

In hac Dominica canuntur responsoria de Moyse
et Josue, qui introduxerunt populum Israel in terram
repromissionis. Qui uterque significat Christum, qui
introducet poenitentes in paradisum. Antiphona Tunc
acceptabis signat tempora Moysis, qui docuit sacri-
ficium ofTerre Deo, et tempora Nehemia?, qui repli-
cat tempora Patrum dicens : Dedisti eis regna et po^
pulos, De sola spe in Domino dicit antiphonam Bom
num est sperare in Domino, Humiliavit habitatores
terr» Deus coram filiis Israel, unde dicit antipho-
uam Benedicat nos Deus. Salvavit eos de manu ho-
porcis, quia Deus suscipit poenitentes conversos a D stium, inde antiphona Po/enf ei^ Dc^mtnuf. Sequitur

vitiis. Septuagesima et Sexagesima et Quinquage-
sima sunt praefationes Quadragesimae. quae tendit
u.sque in Pascha ; ideo non dicitur trigesiroa nec vi-
gesima, nec decima.

Cap.LXXVL— De Dominica secunda Quadragesimm,

DominCy labia mea est renovatio mentis ad gaudia
aedificandi templi. Sub Assuero rege afflictus estpo-
pulus, et opus templi intermisit. Iste mos adhuc
servatur in Bcclesia post intermissum colloquium
tempore noctis. Ad praesentem versum Domine^ /a-
bia mea repetitur iterum coUoquium. Antiphona
Dextera Domini est reaedificatio domus Dei, et Ad
hoc factus est adjutor. Ereptus populus de camino

catalogus regum Judaeorum, qui peccaverunt in
Dominum, unde antiphona Reges ierrce,

Aliter ad Nehemiam : hic obtulit in Sabbatis et in
Kalendis ; unde antiphona Tunc acceptabis. Historia
Esdrae narrat Nehemiam et populum in sola spe coe-
lesti confisum : unde antiphona Bonum est sperare,
Tunc benedixit populus omnibus viris qui vellent
habitare in Jerusalem; unde antiphona Benedicat
nos. Nehemias fugavit generum ducis, quem timens
dicit : Potens est Dominus, Deinde instituit ordinem
totum ministrorum Dei ; unde antiphona Reges terrce,

Devictis vitiis et oblato virtutum sacrificio, dicit
quaevis anima fidelis : Tunc acceptabis, Qui speravit
in Domino, eripuit eum, dicit antiphonam Bonum

787

HONOHII ADGUSTQDDN. OPP. PARS. IIL— LITURGICA.

788

estsperare^ Ut eum custodiat in bonis, dicat anti- A et cantores sunt fai qui cxereent Domini negotia ;

pfaonam Benedicat nos ; contra tentationes imminen-
tes, antipfaonam Poiens es, Domine ; pro victoria,
antipfaonam Rege* terrce,

' Trcs anlipfaonae, id est Benedictus es^ et Hijmnum
' dicite^ et trium pneroruro, memorant tres pueros,
id est omnes fideles, laudantes sanctam Trinitatem
in camino, id est in tribus faujus mundi partibus,
scilicet Asia, Africa et Europa constitutos in tribu-.
Matione : quorum etiam afHlctionem signat antipfaona
in Spiritu humilitatis. Antipfaona Benedicat terra
Dominumt et omnia nascentia hymnum dicant ei^
in Septuagesima conjungit faumanam laudem cum
laude angelorum. Alleluia cantus est angelorum ,
Benedicat terra Dominum laus eat faomioum in tri-

quibus dicitur : ^e^ofiamini, dum venio. Lector le-
gem Domini dat auditoribus, qui nuper vocati sunt
per oflicia cantorum ad nuptias in scfaolam Oei.
Schola dicitur vocatio, in qua si quis aJbuc surdis
auribus torpescit, cantor cum excelsa tuba sonat in
aurem ejus dulcedinem melodiae, ut menff ejus exci-
tetur. Gantores qui respondent primo canenti, vox
est auditorum, quasi evigilaatium, et Deum laudan-
tium .Yersus significat servum arantem in Bvaogelio.
Per dulcedinem modulationis scindunlur corda car-
nalia, et se aperiunt moro sulci in confessione vocis
et lacrymarum. Arat, qui aratro compunctionis cor-
da scindit . In lectione pascitur auditor quasi quo-
dam modo bos. Bos ad faoc pascitur, ut cum eo opus

bulatione positorum : quia societas angelorum est g agriculturae exerceatur. Bos est prasdicator, cantor

cum fais qui pro Deo patiuntur, sicut apparuit ia
camiao cum pueris liUo Dei similis.

Cap. LXXIX. -- De guinta et sexta Dominica
Quadragesimo!.

Responsoria et antiphons de duabus Dominicis
Passionix Domini sonant pasaionem Domini et cor-
poria ejus, id est Ecclesiae, quandiu peregrinatur in
hoc mundo; unde et Gloria Patri in officio divino
intermittitur.

Cap. LXXX. — De Cosna Domini et seguentibus

duabus diebus,
In Coena Domini memorant responsoria ejus tra-
ditionem, in Parasceve ejus crucifixionem ; in Sab-
bato ejus sepulturam ; pressuram vero Ecelesiae si« q
gnificant percussiones tabularum, quam passura eitt
8ub Anticliristo per tres semi annos. Lumina Bccle-
siae exstinguuntur per tres noctes; quse noctes cum
diebus suis continent in se septuaginta duas horas.
Tot boris jacuit Christus in sepulcro. Per prsesen-
tem exslinctionem signatur exstinctio Istiiise in cor-
dibus discipulorum Christii quandiu jacuit in sepul-
cro. Sive tot horae fuerunt post traditionem Do-
mini, usque dum intravit ad eos januis clausis ; in-
terim apostoli erant in tristitia. Sive ideo exstin-
guuntur, quia sol obscuratus est per tres horas, id
ett a sexta hora usque ad nonam ; nl praedicaret
orbi creatorem suum tribos diebas obscurari in
aepulcro.

Gap. LXXXl. — De Resurreetione Domini.

la Resurreciiooe Domiai trea psalmi cantantur,
qula lex et prophetia, et psalmodia ejus resurrectio-
nem praedixerunt. Tres lectiones leguntur, quia
ante legem, sub lege, sub gratia resurrectio prsedi-
catur. Tria responsoria canuntur, quia angeli in
coelOy homines in terra, animae in inferno de Cfari-
sti resurrectione gralulantur. Psalmi ad noctuma
per hebdomadam canuntur de Dominica nocte pro-
pter Dominicam resurreclionem.

Cap. LXXXII. — De responsoriU^ cantoribus,
lectoribus, etc.

Responsorium dicitur, quod alio desinenle id
Iter respondeat. LectoreSi qui surgunt adhoc opus,

quasi bubulcus, qui jubilat bobus, ut bilarius tra-
faant aratrum. Terra scinditur, quando corda audi-
torum compunguntur. Responsorio respondetur tra-
ctui; faoc significat duo sacrificia columbarum et
turturum .

Tractus in Septuagesima sonat tribulationem, ut
De profundis, In Sexagesima fugam, ut Fugiant a
facie arcus» Laudate Dominum laetitiam neophyto-
rum seu nuper ordinatorum. Columba gregatim
conversarii volare et gemere coasuevit ; activae vitae
frequeatiam significat quam est responsorium : Tur-
tur singularitate gaiidet^ speculativa vita est, quse
per traclum designatar.

In Alleluia setema hetitia electorum momoratar :
versus ad Alleluia laetitiam Ecclesise, et laudem Dei
sioe tristitia significat. In responsorio seminavimus,
in Alletuia metimus, ut dicitor : Qui seminant in
lacrymis, in gaudio metent, Inter Alleluiaet tractam
hoc interest, qood AUeluia semper laudem Dei tive
laetitiam sanctorum, tractos vero aliqoando tribula-
tionem, aliquando Isetitiam sunat. Tribulationem, ut
De profundis, Commovisti, Ad te levaviy Smpe expu-
gnaveruntj Deus Deus metts : IsetRiam, ut Qui hain-
tat, JubHatCy Qui con/iduntf Laudafe. Posl duos
tractus tribolationis occorrit tertios laetitise, quia
post duos dies sepultorae occurrit resurrectio. Duo
8unt genera compunctionis : unum timoris, atterum
amoris ; tractus tribulationis compunctionem ti-
moris, tractus Isetitiae coroponctionem amoris si-
D loat.

Ministrl casula se_'exuunt, quando lectoris vel
cantoris of!icium assumunt, in lcctoris enim vel
canloris officio militia spiiitalis exprimitur ; soli
etiam militant in lectione seu in vocis modulatione.
Per casulam signatur fames, sitis, nuditas, vigiliae,
psalmodia, et talia quae aliquando debent intermitti
pro necessitatibus fratrum . Tabulae quas cantor in
manu tenet, solent fieri de osse; fortis est perse-
veranlia bonarum cogitalionum et operum, vel si-
gnificant dileclionem Dei et proximi. In manu te-
nentur, ul dileciio [directio] vocis exercealur per
opus. Jubilatio, quse sequentia vocatur, significat
illum statum, dum necessaria non erit locutio ver-
bomm ; sed sola cogitatione mens menti moastrabit

789

SACRAMENTARIUM.

790

qiiod id se retinet. Huc currit sermo preedicationis, A opera boDa, ia introita tabernacali, id est in prae-

quae ultro sunt yelata sex alis seraphin, Leetor et
cantor in gradum ascendunt» quia doctores debent
passionem Dominicae cnicis imitari. Ascensio dia-
coni in pulpitura estaltainvitatio virlutum.

Cap. LXXXIII. — />e Evangelio ac ejus lectione.

Anastasius papa pnecepit ut non sedeatur dum
Evangelium iegitur, sed curvi starent. quia in nova
vita deberous stare in humilitate. Deinde ponit epi-
scopus thymiama in tbnribulum super prunas, ut
suavem odorem excitot. Thuribulum Chrisli corpus
significat, in quo ignis est Spiritus sanetus, ex quo
procedit bonus odor, id est bona opinio de Ghristo.
Diaconus accipit benediclionem a sacerdote, id est
prsedicatores verbum a Christo. Deinde vadit ad g
altare, ut inde sumat Evangelium ; altare est Jeru-
salem, de qua exivit evangelica prsedicatio, ut di-
ciiur : De Sion exikitlex^ ei verbum D&minideHis-
rusalem. DiaconusportansEvangelium estpes Chri-
8ti : in sinistro brachio portat Evangelium, quod in
hae vita temporali necesse est prsedicare. Salntante
diacono populum, eonvertit se omnis populus ad
eum, quia auditores avide debent suscipere verbam
Dei a prsedicatoribus. Post hoc sacerdos et omnis
populus vertunt se ad orientem, etfaciunt crucemin
frontibus : quaro prius fecit diaconus, et Christum
adorant, qui in Oriente natus est. In fi*onte sedes
est verecundiae, ibi signumi erucis facimus : quia
Christum non erubescimus, quem cruciBxum pra-
dicamus. Hic bacuii de manibus deponuntur, u^ .

siinus separati abopere Jud»orum,quidabantarun. ^ »e despiciatur ut Cain. Sindon est corporale casti-

gatum ab omni naturali vinditate et humore ; ita

senti vita. Lex praeclpit saorificia offerri pro votis,
pro spoDtaneis, pro peccato, pro regno, pro san-
ctuario, pro Juda. Pro votis offerimus, quando
implemus ea quae in tribulatione promisirous : pro
spontaoeis, quando gratias agimus de perceptis ;
pro peccato, quando compungimur de commissis ;
proiegno, quando recta corda regibus petiraus;
pro sanctuario, quando stabilitatem saororum gra-
duum ; pro Juda» quando pacem et unanimitatem
populi postularous.

Officium quod nos offerenda dicimus, ab illo
loco iiichoatur, ubi sacerdos dicit : Dominus vobis"
cum, et finitor, ubi excelsa voee dicit : Per omnia
sascula sosculorum, Christus die Palmarum venit
in Jerusalem immolandus ; et occurrit ei turba
laudans : quam ipse benigne salutavit ; ideo sa-
cerdos salutat populum. Postea dicit Oremus^
et cantores cantant, quia ubi Christas replevit
corda turbarum, ad orationem mox magnificas
laudes canebant. Puritas lintei, quod in altari po-
nitur, est puritas mentinm qui Domino cantant.
Oblatione suscepta redit ad aitare sacerdos, ut ibi
iromolet ; Christus post accepta vota cantantium
intravit Jerusalem, ut ibi immolaretur.

Altare in prsesenti significat generalem vitam
justorum, oblationes in eo bonse sunt cogitationes
eljusta opera. Salutatio sacerdotis introitum de-
monstrat ad aliud officium ; Oremut dicit sacer-
dos, ut acceptum fieri orent sacrificium ut Abel,

dinemin manum Domini.

Cap. LXXXIV. — Decereis ad Evangelium.

Duo cerei portanlur ante Evangelium, quia lex et
prophetia priecessit evangelicam doctrinam. Thuri-
bulam est opinio bonaruro vinutum de Christo :
ihus ascendit in thuribulo, ante Evangelium Christi
opera praecesserunt doctrinam, ut dicitur : Quia
coepitJesus facere et docere, Diaconus dum legit
Evangelium, stal versus aquilonem, quia frigidis in
fide pnedicatur Evangelium. Evangelium legitur ex
celsiori loco, cerei stant in inferiori, quia roajor est
auctorita& Evangelii, qnam legiset prophetarum.
Post Evangeliuro cerei exstinguuntur ; quia finita
praedicatione Evangehi lex et prophetia cessabunt. ^

Evangdium jacens in altari significat illud tem-
pos quo necesse est illud paedicari. Praecedeus
officium praedicationem Christi usque ad horam
passionis demonstrat el suorum prsedicatorum us-
que in flnem mundi et uitra. Sequens, opus pas-
sionis Christi et resurrectionis atque asoensionisi
simititer saorum vel sacrificium vel mortificatio-
nero, et resurrectionem aique suspirinm in coe-
lum indicat, nbi audituri sant : Venite^ benedieti
Patris mei,

Cap. LXXXV. — De oblatione seu offertorio.

Oblatio legalis fiebat in introitu tabernaculi : Duae
nt nostrse oblationes : una mortificatio, altera

sit mens offerentiuro ab omni camali cupiditate.
Corporale lincum debet esse et purum ; significat
corpus Christi sumptnm de Virgine. Per multos
sudores pervenit ad candorem ; ita Christus mul-
tis passionibus pervenit ad candorem resurrectio-
nis. Qui corpus Christi desiderat accipere, per
multos labores debet se castigare, roentis et cor-
poris statum mundum et candidum facere. Quod
ita implicari debet, utnec initiam necfinis ap-
pareat, quia Christus quamvis in humanitate ha-
buit initium nascendo, finem moriendOf \Mmea in
Divinitate neutruro habuit.

Panis ideo offertur, quia sicut panis de multis
granis conficitur, ita corpus Christi, quod est Ec-
clesia, de multis electis coadnnatur ; et sicut panis
per ardorem ignis coquitur, ila Christus per pas-
sionem consumroatur. Vinuro ideo offertur^ quia
sicut de multis acinis iliud exprimitur, ita de mul-
tis sanctis corpus Christi, id est Ecclesia passioni-
bus pressa 'congregatur. Et Christns per prselum
passionis dedit potum resurrectionis. Aqua ideo
offertur, quia populus per aquam baptismatis Chri-
sto admiscelur, et incorporatur. Oratio ad solum
Patrem dirigitur quamvis tota Trinitas operetur ;
ne idololatria putetur, dum tres personae quasi tres
dii rogarentur. Quae tamen per Filium, et Spiri-
tum sanctum concluditur, ut effectus petitionis
ia Trinilate monstretur. Ad omnes orationes : Per

791

HONORU AUGUSTODUN. OPP. PARS III. - LITURQICA.

D^mitnttffi nottrum Jesum Ckristum dicitnr, ut itle A PrsBsens oflicium est tempus

792
-qaando Chrislus

qui a&ternaliter vivit el regnat, nos adhuc viventes
seu jam mortuos vivere, et secum regnare in coplis
faciat. Ad exorcismos vero : Pereum.qviventurus
esl judicare invos et movtuoset sceculum perignem
dicitur, ut diabolus fnturum judicium audiens pa-
vescat, et fugiat per ejus nomen qui erit judex
Tivorum et mortuonim .

Septuagtnta duie cruces finnt in canone super
oblatam et calicem, quia septuaginta duse linguse
sunt redempts per Christi passionem . Septies Do-
minus vobiscum dicitur in missa, quia per septifor-
mem gratiam ssncli Spiritus sacrificium oblatum
accipitur, et per hsec doca septem peccata homioi-
bus relaxantur.

in coena ascendit in coeDaculuro magnura sira-
tum, et posl aliquam moram rctiriit hymnura Deo
Patri. Hic aliare est mensa Dominiinqua convi-
vabatur cum discipulis suis. Corporale linteum,
quo erat praecinclus, sudarium labor de Joda pro-
ditore. Sacerdos ascendit in coenaculum, (um dicit
Sursum corda ; deinde agit gratias, at Christus Pa-
tri : gratiarum actio sacerdolis, sacrilicium ejas,
laudes angelorum vel ministeria eorum sacri-
ficium. Angeli et archangeli iaudaut, dominatio-
nes et principatus adorant, potestales tremunt,
cceli, id est throni, virtutes, cherubin et seraphin
concelebrant. Decimus ordo human» adjungitur,
cum quibus et nostras voces ul admiUi jubeas, depre-

Cantores cantantes officium signant turbam, q camur, etc.

qu» Domino cantavit. Populus dat oblationes Do-
mino panem et vinum, hoc est desideria pia intrin-
secns latentia : nos ipsi sacrificium esse debemus.
Lavat sacerdos manus per bona opera et lacry-
mas compunctionis, deinde orat ante altare, ne
percutiatur sicut Behsaroitse, qui indigne viderunt
arcam Domini. Post orationem thurificat, quia per
Ghristum fit propitiatio, c^jus corpus thuribulum
significa^ .

Diaconus aquam vino miscet, quia populus Cbri-
sto adunatur. Si vinum quis offerat tanlum sine
aqua, sanguis Cbristi incipit esse sine nobis :
fti vero aqua sit sola, plebs incipit esse sine
Chrislo.

Sicut multa grana in unum collecta, commolita, q
commista panem unum faciunt : sic in Christo,
qui est panis vivus, unum corpus erit numerus ele-
ctorum coadunalus.

Omnis populus intrans eccle&iam debet sacri-
ficium offerre ; sacerdos et ministri panem, popu-
lus vinum, cantores aquam. Postea precatur sa-
cerdos, ut orent pro se : ut dignus sit universse ple-
bis oblationem offerre Deo.

Caf. LXXXYI. — Dc secreta submissa.

Sequitur secreta, quse ideo secreta dicilur, quia
secreto dicitur. Omnia sacrificia in lege erant se-
creta, id est muta, quia umbra futurorum erant.
AgQOS pascbalis latebat in Christo ; soli Deo lo-
quitursaoerdos, ideo vox non est necessaria, vel
reboans, ut admoneatur sacerdos quid cogitare ^
debeat.

Cap. LXXXVn. — De Prmfutione e^Sanctus.

Peromniasascula alte sacerdosdicit,utpcrilmen
confirmetur oratio. Hic non vertit se ad populum,
eum Dominu» vobiscum dicit, ad insinuandam de-
voUonem in offerendo sacnficio, et arator non de-
bet retrorespicere.

Hymnus iddo dicitur, quia refertus est gratia-
rum actione et laudibus angelorum. P^cefatiOf
quia praeparat fratruro mentes ad sanctorum an*
gelorum concenlum qui assistunt consecrationi cor-
poris Christi» et ad ipsam reverentiam tantae con-
secrationis : ideoexcelsa vocecantatur.

Sixtus papa constituit ut Sanciut cantetur.
Ordo angelorum dicit : Sanctus^ sanctus, sanctus^
Dominus Deus Sabaoth : pleni sunt casli et terra^
Ordo hominum subjungit : Benedictus qui venit in
nomine Domini, Sudariumjacens in altari signifi-
cat laborem, quem habent angeli in ministerio bu-
mano, siye perfecii viri, quinon cessantorare pro-
uostra fragilitate. Corporale inlentionem non fi-
etara .

In Praefatione stant diaconus retro episcopum,
subdiaconus in facie ejus : qui retro stant, sunt di-
scipuli qui fugerunt in passione Christi ; qui in
facie stant sunt mulieres quae ei tunc astitemnt.
Ad Sanctus se inclinant, qui in facie stant et qui
retro, venerantes divinam maiestatem et incaraa-
tionem Domini Angelorum concentus introducit
divinam majestatem dicendo : Sanctus, sanctus,
sanctus ; turba incarnationem Domini dicendo ;
Benedictus qui venii- Retro stantes perseverant in-
clinati usque dum dicatur : Sed libera nos a malo ;
illi sunt quibus dicitur : Yos estis^ qui permansi-
stis mecum in tenlatumibus meis, idest apostoli, qui
erant in magna tribulatione, non audentes se eri-
gere, id est, confiteri se discipulos Christi, usque
dum per resurrectionem iiberati sunt a malo U-
moris. Qui in facie stant, significant discipulos oc-
eultos propter metum Judaeorum. DecUnatio snb-
diaconi fuit moestitia mulierum vei populonun de
passione Christi.

Cap. LXXXYni. — De canone miuas.

Ab iniiio Te igitur usque in eum locum ubi dici-
tur : Etineleclorumtuorumfubeasgregenumerari^
celebratur sacrificium electorum qui non sunt ia
carne, quod eis repugnet. Sicut erant duo altaria ia
tabernaculo. Moysis vel in templo Salomonis, unum
thymiamatis, alterum holocausti, ita sunt duo sa-
crificia sanctc Ecclesiae : unum^ in quo omnes car-
nales moius sopiti sunt, quod est thymiamatis ;
alterum, in quo quolidie maclandi sunt iidem motus
percompunclionem lacrymarum.

Te igiiur ideo secreto dicitur, ne tam sancta
verba et ad tantum mysterium pertinentia viie»-
cerent : dum pene per usum retinentes ea per vi*

793

SAGRAMENTARIUW.

794

cos et plateas vel ia aliis locis, ubi conveaireoi A luas commendo spiritum meum, et tunc inclinato

capite emisit spiritam. Ab eo loco, unde et memores,
altare prsesens est crux, sindon humililas Chrisli
usque ad morlem, sudarium labor passionis. Hic
erigunt se subdiaconi, discipuU qui iotererant pas-
sioDi, post mortem ejus aliquo modo consolantur, et
erigunt se aspicientes in dilectu m sibi corpus usque
dum ia cruce pendet. Hic lavant diaconi manus,
quia sordida opera prioris conversationis, Chri-
sti passione mundantur.

decantareot. Inde fertur quod antequam haec con-
suetudo inolevissct, cnm pastores ea decantarent in
agro, divinitus percussi sunl. Te igitur ideo secrete
dicitur, quia soli Deo ioquitur, qui uovit abscondita
cordis, ut dicitur de Anna : Loquebalur in corde
suo, et vox ejus penitus non audiebatur.

Ter oravit Dominus in monte Oliveti ante passio*
nem suam, ita sacerdon facit tres oratioaes, pro
Ecclesia, pro fratribus, pro choro sacei*dotum. Ter-
nano numero fit sacrificium electorum ad Palrem :
H(Be dona, hcee munera, hase sancta saeri/icia illi-
bata. Z>ona panis intelligitur , in quo est aqua ct
farina. Munera vinum, in quo vinum et aqua. Sa-
cri/iciaillibata utrumque agnoscitur. Haec pro iribus

Adam dormivit, Eva fabricatur de latere dor-
roientis : Ghristus in cruce moritur, Ecclesia cor-
pus ejus fabricatur de sanguine et aqna, quod fluxit
de latere ejus. Sanguine redempti sumus, aqua a
peccatis loii. Gujus uxoris prima vox fuit iile cen-

offerimus, pro universali Ecclesia, pro specialibos B lurio qui dixit : Vere Filius Dei erat hic. Unde,

fratribus, quorum eieemosynas accepimus, aut mu
nus, aut qui pnesentes sunt : pro nobis ipsis, qui
communicamus sanctae Mariaf^ et apostolis in uno
Domino.

Tria sunt sacrificia, qu(e rcquirit Dominus : facere
judicinm, diligere misericordiam, paratum ire cum
Deo. In hac oralione signat sindon humililatem
Christi, quam assumpsit ex terrcno habitu. Suda-
rium in altari laborem ejus in oratione ut dicitur ;
Factus in agonia prolixius orabat,

Cum dicit : Hanc ergo oblationem^ inclinat se sa-
cerdos ad altare : Christus humiliavil se ad passio-
nem. Hic sindon est traditio Cbristi in manus im-
piorum, sudarium vero labor ex traditore. Sacrifi-
cium perfectonim jungitur sacrificio angelorum.
Deinde universale sacrificium, id est immolatio
Christi, celebratur ante Nobls quoque peccatoribus ;
etenim Christus pro peccatoribns est immola-
tus.

Quam oblationem tu Deus in omnibus, hoc est,
tota eogitatione, toia vita, toto intellectu, benedictam
pcr Patrem, aseriptam per Filiom, ratam per Spi-
ritum Sanctum. Quinque cruces quinque vulnera
Christi. Expansio manuum sacerdotis , extensio
Cbristi in oniee. Quando dicitur : Hoc est corpus
meum, tunc panis in prirois vertitur in carnem;
cum dicit : Hic est sanguis meus, tunc vinum ex
verbis Domioi mutatur in sanguinem. Sindon in
aliari , linteum quo erat prsecinctus ; sudariom
labor in lavatione pedum, altare mensa Doroini
est.

Exemplo Domini aecipit sacerdos oblatam et ca-
licem in manus et elevat, ut sit Deo acceptum, sicut
sacriBcium Xbe\, qui obtulil in figura Christi agnum ;
et sicut sacrincium Abrahae, qui obtulit filium;
et sicut Melchisedech, qui obtulit panem et vi-
num.

De tuis donis ac datis ; dona sunl in re aeterna,
datain re temporali. Hostiam puram panis, hostiam
sanctam calicis, hostiam immaculatam utrumque
simul. Cum dicit : Suppliceset rogamus, omnipotens
Deus^ inclinat se ante altare, quia Christus in cruce
oravit a psalmo : Deus, Deus meus^ usque in manus

Nobis quoque^ altius dicit.

Subdiaconi erecti aspicientes opus presbyteri,
sunt noli ejus et mulieres, quae stabant a longe haec
videntes. Diaconus e.evat calicem de altari, et invol-
vit sudario, est Joseph qui deposuit Dominum de
eruce, et posuit in monumenlo. Sacerdos qui elevat
oblatam, est Nicodemus, qui cum myrrha et aloe
Dominum sepelivit. Sacerdos facit duas cruces
justa calicem^quia Christus depositus est de cruce,
qui pro duobus populis crucifixus est. Sacerdotis
et diacomi elevatio calicis est Christi depositio de
cruce, oblata et calix est Dominicum corpus. Altare
sudarium, quod fuit super caput ejus. Oblata est in
p mundum demarii rotunda ; qaia pro triginta de-
nariis Dominus venditus est.

Subdiaconi qui in facie stabant, nunc recedunt,
quia sepulto Domino mulieres de sepulcro reces-
serunt. Ubi dicitur : Nobis quoque peccatorUms^ sa-
crificium poenitentium memoratur, qui carnem suam
crucifigunt cum vitiis et concupiscentiis. Aitare ho-
locausti est nostra mortificatio, elevatio vocis clamor
in corde poenitentis, sacrificium poenitentinm Spi-
ritus conlribuiatus. A'tare holocausti cor eoram^
qui carnales motus consumuot fervore sancti spi-
ritus. Sindon e^t castigatio carnis per vigilias et
jejunia. Sudarium est ipsa intentio qua festinamus
motus tentalionum vincere. Impetratio sleqaitnr:
Intra quorum nos coniortiumm

D Subdiaconus qui tenuit patenam, finite canone,
ubi dicitur : Et ab omni perturbatione «^curi, etc,
dat eam diacono, et ipse presbytero, quod est obse-
quium mulierum in sepultura Christi. Dominica
oratio ideo alte dicitur, quia publica est oratio, et
communis, et pro toto populo. Praecepta salutaria,
evangelica doctrina; divina instilulio, confectio
corporis et sanguinis Domini. Hic erigunt se dia-
coni, quia in septima petitione liberantnr a malo;
in recordationem seplimae diei, quando Christus
quievit in sepulcro, agitur Dominica oratio, quae
septem habet petitiones ; in quo septimo die labora-
bant apostoli tristitia et melu Judaeorum. Isti tres
articuli praesentis orationis significant tempus tri-
duanas sepultarse Domini. Unde etiam ia Parascevo

795

HONORII AUGUSTODUN OPP. PARS III. - LITURGICA.

79(5

idco dicitur Dominica oratio ante corpus Domini, A
ut dimittamus debitoribus noslris, et ut liberemur
a malo.
' Yenientes subdiaconi cum patena, ut aocipiant
corpus Domini de altari, sunt mnlieres quae ad mo-
Dumentum veniunt orlo jam sole, et eum vivum
inveniunt. Poslquam sacerdoa dicit : Pax vobiscum,
ponuntur oblatas in patenam, quod significat post-
quam Christus resurgens ex mortuis salulalione sua
Jastificavit corda discipulorum , vola feminarum
completa sunt percepto gaudio resurreclionis. Deinde
corpus Domini in vinum mitlitur. Corporaiis vita
constdt ex corpore et sanguine ; quandiu hsc duo
vigent in homine, Spiritus adest. Sangnis Christi
pro Dostra anima effusus est, caro Chrisli pro
nostracarne morlua esl. Haec duo in resurrectione B
redierunt ad propriam substantiaro, et spiritus vivi-
ficabit novum hominem, ut ultra non moriatur.
Crux quippe, quae fornaatur super calicem cum
parlicula oblalaB, ipsum corpus nobls ante oculos
pracscribit quo pro nobis crucifixum est : ideo
langit qualuor latera calicis ; quia per iliud omnium
hominum genus quatuor mundi climatum ad uRita-
tem unius corporis accessit et ad pacem Ecclesiae.
Quam pacem angeli promiserunt dicentes : Gloria
in excelsis Deo, et in terra pax hominibus bonee vo-
iunlatis; unde nunc dicitur : Pax Domini sit sem-
per vobiscum. Eamdem sequitur populus per blanda
basia. Mulieres a viris oon accipiunt pacem, propter
luxuriam.

Cap. LXXXIX. — De Agnus Dei et corpore
Christi,

Sergius papa consiituit ut interim quam commu-
nicetur Agnus Dei cantetur : ut qui tulit mundi
offensa, tollat et dudc Dostra per sacras Eucharis-
tiae obiationem sive per pacis osculum. Sumitor
corpus Domini ; quia unum debemus esse in Christo,
qui est Deus pacis, per quem pacificata sunt coele-
stia et terrestria. Apostoli hoc pransi et in fine
diei sumpserunt, quia finis legis Christus fuit, et
inilium gratiae. Nos autem jejuni debemus accipere,
utpote cibum omni corporali cibo praestantiorem.
Tribus diebus ante contioeant se sacerdotes a mu-
lieribus; triforme est corpus Christi. Primum san- ^
ctum et immaculatum, assumptum ex Maria Virgine;
alterum, quod adhuc arabulat in lerra, sancta scili-
cet Ecclesia; terlium, quod jacet in sepulcris. Pcr
parlicuiam oblatae in calicem missae ostendilur cor-
pus Christi, quod jam resurrexit a mortuis; per
comcstam a sacerdote vcl a populo, ambulans adhuc
super terram ; per reliclam in altari, jacens in sepul-
cro. Idem corpus ducit oblatam secum adsepulcrum,
et vocat illud sancla Ecclesia morientis viaticum .
Particula ipsa remanet in altari usque ad finem
missae, quia usque in finem saeculi corpora sancto-
nim requiescunt in scpulcris. Corporale, quod re-
manet in altari, significat mundiliam mentis, cui
debet quilibet studere accipiens corpus Domini, sed
praecipue in fine. Antiphona sequeos est commumo.

est vox reciproca, et iilos signat qui cogDOveruDt
Dominum in fractione panis, ot nuntiaverant cae-
teris.

Cap. XC. — De Ite, missa est.

Post hanc benedicit sacerdos popuhim, ita et Chri-
stus benedixit eos, et ascendit in coelum. Deinde
revertitur ad orientem, ut se commendet Domini
ascensioni.

Diaconus dicit : Ite^ missa est, quia Cbristas sia-
gularis legatus missus est pro Dobis ad Patrem, ha-
bens indicia secum suae pasaionis. Primo, ut hoc
indicio fidem suae resurrectionis discipulis astruat.
Deinde ut Patri pro nobis supplicans, quale genas
morlis pro mortalium vita pertulerit, semper 08ten->
dat: tertio ut morte sua redemptis, quam miseri-
corditer sint adjuti , propositis semper ejusdem
mortis indiciis innovet. Postremo, ut eliam per-
fidis injudicio, quam juste damaentur, vulnera
ostendat. Diceute diacono : Ite missa est^ mens do-
stra ad illam patriam tCDdat, quo caput nostruna
praecessit.

Missa dicitur a loco sacrificii usque in finem, eo
quod tempore sacrificii catechumeni mittebantur
foras, et ideo dicitur: i/^, missa, quod cODgregatus
populus tunc dimittilur. In Quadragesima vero su-
mus quasi in procinctu contra diabolum, unde mu-
nit Dos sacerdos sua beDedictione, clamante diacono :
Jnclinate capiia vestra Deo, Benediclio sacerdotis
in novissimo datur more antiquo : uti Jacob moriens
benedixit filios suos.

Cap. XCI. — De Adventu Domini.

Humanum genus in peccatis quasi in somoo ob-
dormierat, quod tuba prophetarum ad suscipiendom
adventum Domini excitat; ipsum vero evigilacs in-
hianter suscipit adventum Domini, dicens : Ad ie le-
vain, etc. Vetus lex per prophetas genti Judaearum
annuntiat adveatum Domini, dicens : Populus Sion^
etc. Nova iex per apostolos Ecclesiie secuudum Do-
mini adventum praenuntiat, dicens : Gaudete in Do^
mino semper, iterum dico : Gaudete; modestia
vesira nota sit omnibus hominibus, Dominus prope
est; subaudi, ut nos faciat gaudere anima et oor-
pore.

Officium : Memento nostri, Domine , noo est
aulhenticum, sed sive illud sive Rorate cantetur, vox
est sanctoram sen primum seu secundum adventum
Domini desiderantium.

Evangelium : Cum sublevassetf de quinque paoi-
bus legitur quinta Dominica ante Nativitatem Do«
mini, quia per quinque astates mundi praeconium
venluri Ghristi sonuit.

Antiphonarius et Missalis habent quatuor officia,
quia Nativitas Domini celebrata est per quatuor.or-
dines librorum, legis, prophetarum, psalmorum et
Evangelii : unde saepc etiam in quarta bebdomada
ipsa Nativilas Domini celebratur. Auctor etiam Le-
ctionarii docet nos quam fortis «it Dominus, qni
venturus est ad nos, et inlraturus domom cordis
Dostri, ut ia ea babitet : quam sordidamus per

797

SACRAMENTARIUM*.

798

excessusquinmiesensuumnostrorum. PeralUcien- A spirilualiler circumcidamur quinque sensibus no-

les enim formas iolranl concupiscenli» carnalium
delectalionum pcr oculos ; suspicio mala de fratre,
per aures ; odor libidinosus, per nares ; per 9s in-
gluvies polluit, per tactum crudelitas. Sed insordi-
bus hujusmodi venturus Rex noster non vull habi-
tare, et ideo per quinque lectioncs quinque hebdo-
madarum hortamur circumcidere quinque sen-
sus nostros ab omni vilio, et parare Domino dignam
maosionem, ut Regi vero et Prophetae.

Dicit lectio : Ecce dies venient, dicit Dominus, et
suscitaboDavidgermenjustumyetregnabitrex.etsa'
piens erit ; ei Evangelium : Hic est vere Propheta,
quiventurusest in mundum. Sicul per quinque sen-
sus, ita per qualuor elemenla aut ruit homo ad

stris. Octavo Idus Januarii dies quondara celcbria
habebatur ob Iriplicem Iriumphum Augusti.

Eadem dies celcbratur et nunc a nobis tribus de
causis. Tres magi, id esl tres reges, trina munera
trino Deo obtulerum. Chrislus bantizatur, Pater
Filium teslatur, Spiriius sanctus visibiliter pree-
senlalur . Nupliae celebranlur, aqua in vinum conver-
litur, Christus a discipulis Deus creditur.

Cap. XCIV. — De die Puri/icationis.

In mense Februario ritu pagano quondamlustra-
balur civitas cum iumiaaribus, et diis manibus, id
est infernalibus, sacriticabalur. Hunc raorem nos
servaraus a sanclis Patribus divino cullui instilutum

sus, ua per quaiuor eienieoia aui ruii ««1«^ »« . ». • ^^«»««t«c ;» mani

mala opera, aut surgit ad boua. Unde in prima B i" P"""««"°"« f °<='^ ? ^Srnibis TrS
- *^ '.....** ._ , K.,o /.oi.Ana nvHpn «s. fil cum DrudenliDus virffi

hebdomada lectio dicit : Hora estjamnos desomno
surgere, et evigilans homo dicit : Ad le levavi, In
his quatuor hebdomadibus Gloria in excelsis inter-
roittitur et usus dalmaticae, ad iasiD:iundum tempus
YeterisTestamenti, quod fluxit sub quatuor dignilati-
bus Ghristi Nativitatem praBfiguranlibus, videlicet
sub patriarchis, sub judicibus, sub regibus, sub
propheiis.

Cap. XCII. — De Nativitate Domini.

Nativitas Domini ideo celebratur, utnosperipsum
Dominum Spiritu renascamur. Ipsa nocte tres mis-
sse celebrantur, quia per Chrisli nativitatem univer-
sitas Irium temporum, ante iegem, sub lege, sub

bus cereos ardentes, et cum prudenlibus virgi-
nibus lampades cumoleogerentesChristumsuscipi-
mus, intrantes cum eo ad nupdas vestili veste
nuptiali.

Cap. XCV. — De exsequiis mortuorum,
Missa pro mortuis ita agitur, ut inraorle Domini,
id est sine Gloriaei Alleluia et pacis osculo; haec
enim laetitiam designant : in islis aulem tristitia
agitur. Recordatio morluorum agitur ante Nobis
quoque peccatoribus, ibi finiturmemoriaraortisDo-
mini et inchoatur mors nostra per confessionem
peccatorura. Corpora non intersunt ideo publicis
officiis, quia non decet rausica in luctu. Tertiusei
septiraus dies pro raortuis ideo aguntur; nara con-

Siitts iriuiu iei!t{iuruiii, auic iu|(ctu, suu tG^c^, «»«•/ sepiiraus liies pru uiuikuio a\*v-v/ m^..~.~- * -----

gratia indicatur ; vel tres partes mundi, Asia, Afri- C slant ex anima et corpore. Anima quasi iribus co

«. 17.. ..^M« <..%1»AMl»i. fn rt»a Afiam nrkAlA fllnvin r«t i !. :^:i.... nf AWMrnk nPlim P.X tOtO COrdC Ct 63

ca, Europa aalvantur. In qua etiam nocte Gloria in
excelsis cantatur, quia tunc primitus ab angelis ca-
nebatur.

Telesphorus papa constituit ut in nocte Natalis
Domioi prima missa in primo gallicinio celebretur,
quando natus est Dominus : altera, oriente die
quando inventus esl puer a pastoribus in praesepio,
et a doctonbus in Evangelio. Uhima, hora diei tertia,
qua ccelom nupsit terrae.

Idem papa Tclesphorus constituit ut missa non
celebretur usque ab tertiam horam festis diebus,
qua hora venit Spiritus sanctus super discipulos.
In aliis vero diebus, quando jejunandum est,
sexta hora, quando Christus ascendit crucem.
In quadragesima, hora nona, quando exspiravit.

Festum sancti Stephani est quando inventio.ejus
colitur : contigit enim post Pascha, sed hic propter
festivos dies agitur.

Dormitio sancli Joannis evangelistae estin nalivi-
tat<» sancti Joannis Baptistae; sed quia ibi non
potest celebrari, hic agitur.

In festivitale Innocentum non cantatur Gloria in
excelsis , et AUeluia , el Gloria Patri , pro-
pter tristittam matrum, et quia ad inferna descende-
runt.

Cap. XCIII. — De Circumcisione Domini et

Epiphania.
Circiuncisio Domiiii ideo agitur , ut et nos

lumnis erigilur, ut diligat Deum ex toto corde et ex
tola animo et ex omni raente. Est etiam rationalis,
ira>cibilis. concupiscibilis. Rationc discernimus in-
ler booa. Quae anima quia neglexit Dei cultum in
cogitalione, in vila, in iniellectu, tertia dies agetur
ut ab his peccatis purgetur.

N B. Hicqucedaminmeo exemplari desuntde cor-
pore dicenda.

{Hic quatdam desiderantur in nostro Gemnicensi
codice, de mortuorum cadaveribus dicenda.)

Cap. XCVI. — De die Paschali.

Paschalis dies per septem dies quasi unus dies
celebratur. Significat illud leropus, quando cor ele-
^ ciorum gaudebit, et gaudium eorum nemo toUet ab
eis, et non erit neccsse ut aliquid rogent, ut dici-
tur : Iterum videbo vos, elc. In illo die et in illo
tempore non rogabunt quidquam ; ideo vespera non
incipitur a versu Deus, in adjutorium, per quemdi-
vinum auxilium invocetur, quia nemo tunc lentatur,
sed a Kyrie eleison, quo festum menlis designalur.
Kyriey eleison quippe ad missara pertinet, ei istae
vesperae per Kyrie, eleisoa soleraniter incipiunlur et
missae conjunguntur, quia ilia dies vesperum non
habet. Unde Responsorium Hrtc est dies ad omnes
horas cum alleluia trequentatur. lidem psalmi per
singulas vesperas cantanlur, quia una eademque dies
celebratur. Tres psalrai ante hyranum sanctae Mariae
cantantur, quia, ut dictum est, coelestia, .terrestria.

799 HONORII AUGUSTODUN. OPP.

et inferna de Christi resorreetione gralulantur. Duo A
ad fontem sequuntur, quia in fide resurrectionis
Christi Jndaicuci et gentilis populus baptizentur, vcl
in fine contemplalivi et activi per Christum salva-
buntur. In nocte versus dicimus, quia iu hac vila in
tentatione positi divino indigemus auxilio : in die
non dicimus ; quia in illa vita, quae per islum diem
significatur, ab omni tentalione securi erimus.

PARS m. — LITURGICA.

800

Cap. XCVII. — De DominicU post Patcha.

Responsorinm Dignus es, Domine, signant intro-
itum apostolorum ad Ecclesiam, qu» ex Judaeis col-
leota eslad fidem Novi Teslamenti. Responsorium
Egosicutvitis est pars Judaicfc plebis ad nnilatem
fidei. In primis responsoriis narratur adunatio ad
unam hdem auditorum ac prsDpositorum : in se- B
quentibus monstratur Ecclesi<e, quae nunc coliecta
est, mysterium sponsi et sponsae, de quibus ipsa pro-
creala est. Ipsa sponsa est Jerusalem, et idcirco
praesens sponsa frequenter memoratur pcr Jerusa-
lem, quia ipsa coepit crcscere in Jerusakm. Unde
Responsorium Vidi Jerusalem. In caeteris narratur
pulchritudo slruclurae Jerusalem ut esl Responso-
riura Hcecest Jerusalem^ ct Platece tuce ; quae omnia
oportet intelligi myslice de spiritualibus aedificiis
coelcstis Jcrusalem juxta tenorem ofiiciorum, quae
continenl in se personam primitivae Ecclesiae, ut
est : Quasimodo geniti,eic., et Misericordia Do-
minit elc, et Juhilate^ etc. ; oportet haec per tres
hebdomadas decantari.

Responsorium : Si ohlitus fuero, est de psalmo Q
Super flwnina, significat gentilem populum qui olim
habitabat in Babylone, id est in confusione istius
mundi et desiderabat revocari per praedicationem
et doctrinam aposlolorum ad Jerusalem, id est Ec-
clesiam. Reliqua omnia responsoria de liberatione
ut est : Dens, canticumyei Dicat nunc, etc , eiln Ec-
clesiis. Haec assumpta sunt de Psalterio, quod est
dccem chordarum , in quibus est dilectio Dei et
proximi ; dilcctio Dei propter tria, dilectio proximi
propter septem. Kl Responsoria /nstnuan^i^pro/^^,
diligere sponsum matris suae et matrem suam, et
loqui se ac respondere civilali Jerusalem quae in
coelo habitat.

Tria ofiicia Cantate Domino, etc, Vocem jucun-
ditatiSf etc, Exaudi, etc, recolunt eadem tempora t\
quae et responsoria ; unde non delinquunt, qui per
tres hebdomadas usque in Pontecoste ea canunt.

Responsoria de ascensione Domini nunc spon-
sam, sanctam, scilicet Ecclesiam, consolantur, uti
Responsoria Non conturhetur, elc, Tempusest^ etc.
Nunc ipsa loquitur ad sponsum, ut est illud Re-
sponsorium : Exaltare/Domine, elc Nuncoptatre-
cipi ad eum super sidera.

C4P. XCVIII. — De responsoriis in Pentecoste.

In Pentecoste cantant Romani novem lectiones,
nos vcro propter baptismalia sacramenta in tribus
personis baptizatis tribus psalmis iaudamus Trini-
tatem usque ad octavam.

Responsoria sonant Spiritum sanctum paracli-
tum, id est consolatorem a sponso proraicssum, ad-
venisse sponsae, et dona ni per ipsum allata, id est
fidem, opcra, miracula, et caetera charismala. In
Pascha et in Ascensione et in Pentecoste super
psalmos in matutinis laudibus anliphonam cum i4/-
leluia canimus excepto in Bencdictus, quia per hoc
Dei beneficia recolimus, quae de ejus resurrectione
et ascensione et advenlu Spirilus sancti pereepi-
mus. Ad Benedictus vero non canimus antiphonam
cum Alleluiis, propter tribulationem maximam quae
fiilura fst,

Cap. XCIX. — De Festis sancti Joannis BaptistiB;
item sanctorum Petri et Pauli,

D(3 sancto Joanne Baplista respousoria suropta
sunt dc prophetis et Evangelio , quia ipse erat
finis propheliae et initium Evangelii. In festivi-
tate apostolorum in tertia nocturna et ad laudes
antiphonae cum AUeluia canuntur; in isla autem
festivitate non canuntur, quia major est gloria Novi
Tcitamenti quam legls. Joannis enim, qui priscae
lcgis lypum tenuit, nativitas anle resurrectionem
Doraini exstilit : apostolorum vero nativitas in coelo
facla est post clarificalionem Ecclesiae a Spiritu
sancto '. ideo ista antiphonis decoratur, illa non.

In praecipMis festivitatibus sanctorom agunt Ro-
mani duo ofiicia in noctc. Primum initio noelis sine
Alleluia peragitur, et vocatur vigilia : undeetprae-
cedens dies vigilia nominatur. Alterum vero circa
mediam noctem, et finitur in die : et hoc habet in
tertia noctuma in antiphona Alleluia. Pernnumof-
ficium iegalis mos recolitur, et Sabbata quae in ^-
gura fuiurorum celebrantur ; per alterum vero re-
surrectio Domini, et nostra futura feslivilas ; ideo
cum alleluia peragitur, quia transiit ad consortium
sanctorum angeiorum.

In nocte sancti Pelri canuntur duo ofiicia : uaum
in prima vigilia sine invitatorio, quoniam ibi popu-
lus non invitaiur, alterum vero in secunda vigilia
cum invit^torio, quia tunc populus ad vigilias invi-
tatur. In festivitate sancli Pauli versus eum anti-
phonia canuatur , quia plus omnibua iaboravit. De
sancto Laurentio eiiam versus cum antiphoiiis le-
gunlur propter celebre martyrium ejas.

Oap. C. — De lectionibus in matutinis posi
Pentecosten,

Post Pentecosten Dominicis diebus usque in Ka-
lendas Augusli leguntur lectiones cum responsoriis
de libris Regum, quo lempore habile est ireadpu-
gnam. Hic recordantur gesta Patrum, Samuelis et
Davidis, qui bellicosus Aiit ; Eliae et Elisaei ; ut sicut
ilii conira hostes, ita nos contra vitia pugnemus.

In Augusto mense Dominicis noctibus dicuntur
lectiones cum rcsponsoriis de libris Sapientiae ; quia
in hoc statu anni quoque sata et plantata fructum
facere solent ; ita et nos jam in perfecta aetate positi
per sludium sapientiae bonorum operum fructum
ferre debemus.

In Septembri solet saepe infirmiias accidere homi-

801

SACRAMENTARIUM.

802

iiibos propter novos fmctu^ : et ut co tempore, quo A cira candeUe ardentes duodecim apostolorum signi-

major abundanlia rerum esse solet, nos quandoquc
etiam in lanta rerum abundantia moriluros esse
recolamus, et infirmilales teniporis illius patienter
toleremus, canuntur responsoria de Job et de Tobia,
qui ambo dolores pertulerunt. Hinonfuerunt reges,
ideo non babent singolos menses, sed in uno mense
leguntur, per quod regnum Assyriorum intelligitur.
Dominicae, in quibus responsoria de historiis Ju-
dith, Esdree et Eslher canuntur, et ipsse historiae le-
guntur, regnum Persarum et Medorum designatur.
LiberTobiae et Judith non sunt iu canone apud He-
braeos, sed quia eos in numero Agiographiue [hort.
Agiographia, seu Hagiographia] recepit, cantamus
et iegimus ex eis.

ficant pr^dicaiiones : baptismi autem sacramentum
et corpus abluitexterius et spiritumpurificatinterius.
Episcopus itaque circuiens ecclesiara quasi subtrina
mersione aqua siropliciter benedicla abluit eam ex-
terius, et majoribus sacrameutis illam postea inte*
rius purificat.

Sed qui signiflcat ostiumclausum ? et quid super-
liminare ter virga impulsura ? Quid etiam ipsa virga
pontificis ? Hicc autem omnia pro cerlo accipiuntur
sub figura. Figurat etenim ostium clausum, quod
ilte tyrannus fortiter custodiat suum atriam : et in
homiue non baptizato seras fi rmat portarum suarum.
Superliminare autem signiflcat mentem hominisnul-
lis adhuc initiatam sacrameotis, sed piuribus occa-

GambysDS Rex Persarum vocatus est ab Hebrseis B patamdaemoniis. Unde ad ea episcopus dicit voce

secundus Nabuchodonosor, sub quo historia Judith
conscribitur . Assuerus ab Hebraeis septuaginta Inter-
pretibus Artaxerxes vocatur, sub quo historia Esiher
conscribitur.

Responsoria de historiaMachabseorum temporaet
regna Graecomm memorant. InJulioet Augusto
inense per cantum et leclum rccolitur forlitudo et
decor et sapientia regni in populo Israel : in Se-
ptembri reguum Assyriorum ; in Oclobri in gcslis
Esiher et Judith nobis repraesentatur regnum Persa-
rom et Medorum ; et in eodem mense per gesta Ma-
cbabseorum etiam regnum Grsecorum commemora-
tur.Quiaminoris potestatis erat regnum Medorum
et Grsecorum quam Assyriorum vel Romanorum ;
per mensem Novembrem regnum Romanorum si- 0
gnificatur, per quod finem fecerunt priora regna.

Per quatoor enim partesmundi erantquatuor re-
goorompriucipatus.Babylonicum regnumab oriente,
qood est Assynorum,a meridie Medorum, asepten-
trione Maoedonicum, ab occidente Romanum. Re-
gnum Assyriorum quoddam fuit praesagium regni
Ghristtiani popali rinter Rabylonicum regnum etRo-
manum quasi in Patre sene el filio parvo Medo-
rum ac Macedonum brevia et media quasi tutor
curakorqoe venerunt poteslate temporis non jure
admissa. InNovembri leguntur prophetae, ipso ad-
venlante qui prophelarum valiciniis promissus est.
Prophetae seminaverunt temporibus regnorumAssy-
riorum, Medorum et Graecorum, quod Christiani col-
ligunt teropore Romani imperii. Quod recolilur in D a sanclis Patribus ex ratione, nosautem veneramur

prophetica : Tollite portas^ principes^ vestras, Illa
vero pastoralisvirga est ea potestas, dequaDominus
ait iDataestmihi omnis potestasin cxloetin terra ;
quam et ipsededit discipulissuis, dicens: Quodcun-
queligaveritissuperterram, ligatument etincoelo.
In qua subjiciebantur eis daemonia et portae inferi
non prsevalebunt adversus eam. Hsecest virga,quae
a Doraino euntibus discipulis est concessa ad prae-
dicalionem. Hujusergo potenti virluleter perculitur
superliminare, ul ad confessionem sanclae Trinitatis
mens et locus evacuetur a da;moniis ; vel, ut alii
dicunt, ter perculitur, ut potestas trina, coeli
videlicet, tenae, et inferni tribuatur Eccle-
siae.

Ostio itaque apertO; et infelici domino expulso,
jam ingrediens episcopus, Pax huic domui dicit,
ut Dominus praecipit : Chrisloquoquepernativitatem
intrantein mundura pax nuntiata est hominibus per
angelum. Ponlifex ut digne peragat inceptum offi-
cium, in primis Spiritum sanctum invocat dicens :
Veniy sancte Spiritus, Postea prosternensseadora-
tionem ad postulanda sanctorum suffragia jubetcan-
tari litaniam. Qua finita elevans se dicit orationem,
non laraen salutando populum utpote typum populi
rudis tenentem. Sod valde mirumest quodsequitur.
Ad quid enim cineres ibi ? ad quid duae lineae ci-
neris ab angulo ad angulos dispersi ? et cur non in
rectum, sed deducunlur in obliquum ? cur et in
cinere scribuntur littera; ? Omnia haec inventa sunt

isto mense, in quo praenunliatur adventus Christi.
Qui cum produxit sationem prophetarum, etiam no-
bis deditpotestatem ea colligendi. Unde cantantur
nunc Responsoria prophetarum, qui nobis Iaborave<
runt, in quos fines saeculorum devenerunt.

Cap. CII. — De Dedicatione ecclesios.

Cum ecclesia dedicatur, duodecim candelae sunt
incensse interius. Ecclesia enim dedicanda tenet ty-
pum populi vel cujuslibet ad baptismum venientis.
Qui dum baptizantur, jam ex fidei praedicationeapo-
stolica doctrina lucet in eorom meotibos, aut in
patrittis puerorum symbolum coafitentibus, Duode-'

ex auctorilate. Cinercs sunt humiles et poenitentes
populi, venientes ad regenerationem fidei, a qua-
tuor angulis, id est a quatuor partibus mundi : quod
significant illi quatuor anguli, sicut per prophetam
dicitur : Et venientad eam omnes genles. Duae autem
lineae sunt circumcisio et praeputium, quae ab invi-
cem multum remolae tandem conveniunt in sanctae
crucis propagationem. Hanc enim crucem illae duae
lioeae videntur convenienter facere ; duae quidem li-
neae, sicut diclum est, non ducuntur in reclum, sed
potius in obliquum, quia circumcisio et praepu-
tium dum vias suas permanenter tenueront, altera
in iofideiitate, altera in errore, non potuerunt ad
salutem pervenire, sed relicta perversitate viarom

803

HONORI[ AUGUSTODUN. OPP. PARS lll. — LITURGICA.

S04

suaram ad lapidem angularem convenienteB sal- A pulus Judaicus, quia mortc Christi abluitur populus

Chrislianus ; ut Paulus atlestatur : Quicunque ba^
plizalisumui in Christo, in morte ipsius baptizati
sumus. Unde ter cinisponilur inaquam, etOoxninus
triduo jacuit in sepulcro, et idco ter mergitur in
baplismo. De vino autem dictum estsuperius. Qui-
dam lamen per vinum accipiunt Christi Diviniiatem,
sicut pcr aquam humanitatem. Ut autem sancliGca-
tio impleatur, chrisma in unctione Spiritus sancii
infundatur.

vati sunt.

Cur autem litterae scribuntur in cinere ? quia po-
puli cinere designali, id est humiles ct poenitentes,
ad fidem venienles, ab ore pontiticis debenl doclrinam
accipere ecclesiaslicam . Kt quiaorauis doctrinaec-
clesiastica in lilleris conlinetur, idcirco lillersB in-
scrihuntur ; ut omnis doctrina pro captu audientium
fidelibus insinuetur, et alliis sit potus et aliis esca.
Et quoniam sancta Eeclesia in anaquaque natione
sua lingua est instruenda, ipsa in aposlolis diver-
sarum iinguarum suscepit charisroata. Idcirco qui-
dam episcoporum tantum unnm alphabetum inscri-
bunt : verumtamen quia doctrina ecdesiastica He-
braico, Grseco, Latino, sermone conlinetur, maxime
ideo a quibusdam tria hec alphabeta conscri- B
buntor : aut pro modulo Ecclesise unum alpha-
betum Hebraice, Graece et Latine conscribitur.

Sed valde dignum est quaesitu, quomodo ad dedi-
cationem pertinent Ecclesiae talia, quae ibi aguntur ?
prius siquidem monstranda est sanctse Ecclesiae ad-
miranda dignitas ; ut ex hoc doceatur quanta sit
Ecclesiae dedicandao habenda reverentia. Est enim
sancta Ecclesia maler fidelium, ad Christum ex clr-
cumcisione vel praeputio venientium ; qua^ et laclat
parvulos, et pane confirmat provectos. Haec itaque
monstratur cx figura, quam agit episcopus intra
ecclesiam tanquam exempli gratia .

His ita peractis tunc tandem episcopus ut incipiat
ofBcium dedicationis,accendensadaIlaremoresoIito Q
dicit: Deus, in adjutorium meum intende ; nec tamen
dicit Alleluia, quia nondum est domus Domini.
Postea incipit aquam benedicere : in cujus benc-
dictione, quia magnum quoddam sacrificandumt
multa sacrificantia ex utroque Testamento sunt col-
lecta in unum ; scilicet vinum, aqua, sal, cinis
chrisma. Haec enim ex benedictione ponlificis con-
cipiunt vim sanctificationis operante gratia Spiritus
sancti. Nam ut Augusiinus dicit : Accedit verbum
ad elementum, et fit sacramentum . Yinum ilaque et
aqua inter maxima Ecclesiae sacramenta accipiun-
tur : quippe cum exissentdevulnereDominisanguis
et aqua. Vinum autem in sacramento allaris vere
efficitur sanguis. Sed haclicet benedictioneeffician-
tursacramenta, tamen aliud videntur exterius, aliud
sunt interius : quia juxta modum sanctificationis
virtus operatur Spirilussancti. Sal autem in omni
ponebatur sacrificio, Moysi jubente Domino, quia
virtus discretionis babenda est in divinis officiis.
Iste quoque cinisaccipiturexpraecepto veterislegis :
praecepit enim ut vacca rubra occideretur, et crema-
retur, et ejus cinere asperso populus expiaretur.
Unde Paulus : Si sanguis hircorum^ inquit, et cinis
vitulce aspersuSf etc.

Cur autem sal cineri commisceatnr, priusquam
aquae infundatur ? quia sal monet te intelligere quod
sacramentum lateal in cinere. Vacca enim rufacaro
Christi esl, rnbea ex sanguine cracis, assata ex
tribulatione passionis ; cujus cinere expiabatur po-

D

Quibus ita peractis ad dedicanda pontifex aecedit,
et ad hltare in prirois. AUare in sanctis Scripturis
muliis modis accipitur ; sed hic per altare Ecclesia
intelligitur. Ecclesia veroet justorunl congregationem
et injustorum significare videtur. Sicut enim arca
continuit munda el immunda animalia, sic Bcclesia
continet bonos et malos in hac vita. Veniens itaque
episcopus facit crucem de aqua benedicta tum ia
medio altaris, tum in qualuor ejus angulis. Ideoqne
in medio altaris dedicatio exordium sumpsit, quo-
niam invidia, quae est in mcdio terraram^ sancta
Ecclesia inilium accepit, et postea per incrementam
fidei universos terminos terrae occupavit. Episcopus
autem septies aspergit altare totum aqua, quia ce-
ptiformi gralia Spiritus sancti purgatur Bcelesia.
Interim vero cantalur a clero anliphona : Asperges
me, Domine, cum versu psalmi Mtserere mei. Aqua
crgo cum hyssopo aspergilur, quia salutaris virtus
illius herbae humililatem Dominus nostri Jesu Christi
videtur designare . Quia enim Dominos pro nobis se
humiliavit, idcirco gratiam sui Spiritus Ecclesissuse
communicavit, ut de ventre ejusfluant aqus vive.
Ecclesia denique ter abluitur aqua in circoitu, ut
virtute sanclae frinitalis omnes insidim inimiei eli-
minentur et ideo psalmus interim cantatur .- Exsur^
gat Deus. Postea rediens episcopusad altare, spar-
git illam aquam in longitndinem Ecclesiae, deinde tn
allitudinem, postmodum in latitudinem, quatenas
hac trina aspersione sanctificatio Ecclesiae solidetor.
Habet enim saocta Ecclesia quamdam soliditttem
specialem ex tribus virlutibus tanquam ex tribus
dimensionibus, scilicet fide, spe, et charitate. Ut
enim Isidorus ait, altitudo templi ad fidem refertur,
longitudo ad spem,latitudo adcharitatem. VelntBe-
da vult, longitudo ad fidem, altitudo ad spem, lati-
tudo ad chariiatem ; haec enim convenientes in anum
componunt Deo acceptabile templum. Quidamautem
tantum aspergunt in longitudincm, et in altitodinem
facientes crucem, el innuentes populo illud Domini-
cum : Qui bajulat crucem suam et sequiturme, est
me dignus.

Episcopus autem peracto officio ad altare re-
vertitur cum reliqua aqua decantans : Introibo ad
altare Dei» Ipsam vercquaesuperfuit, aquamfundit
ad basim altaris. Ecclesia enim, quae dedicatur, ut
dictum est, in primis tenet typum populi ad fidem
venientis ; ejus typica aspersioest radisplebisqose-
dam expiatio ; quam ad plenam faoere cum non sit
hominis, sed solius Dei, ideo fandit aquamadbasim

803

SACRAMENTARIUM.

806

alUris , Deo commendans quidquid est reliquum. £t A tabula reliquiis superposita vldetur recte significare.

Quod aulcm velum altari superextenditur, signiQcat
illud quod dicitur : Tollatur impiuSy ne videat glo-
riam Deiy quod eril proprie tempore judieii.

Allari sanclificato, a levitis illud vestibus cooperi-
tur, quia jucundilalis veste sanclos induel Dominus ;
^tolamque immorlalitatis nunc prsestat benignus
sanclorum animabus. Est enim levitarum divino
cultui insistere, et nune mensam Domioi, sicut an-
liquilus arcam foederis componere. Et ipsi quidem
non accipientes hsereditatem in hoc mundo, prohi-
bente Domino in Yeteri Teslamenlo merentur in
coelo Domini habere hsRreditatem . Merito ergo ve-
stiunt altare, qui jure hxreditario vestiuotur a
Domino beaia immortalitate.

Quibus ita completis missam episcopus postea in-
cipit. Verum, si fuerint ecclesise ornamenta sanctifi-
canda, illa ante missam benedicat,

Ghristus est pastor gregis, id est Ecclesiae : qui
baculum portat ut oves Christi, id est fideles, ad pa-
scua vitae, id est in paradisum, agat. Pcr baculum
infirmi sustentantur, et indisciplinati corriguntur.
Baculum episcopus portat, ut infirmos in Gde verbo
et exemplo sustineat, et inquietos per correptionem
corrigat. Qui in summitate sit recurvus, uterrantes
per pra^dicationem ad Ecclcsiam retrahat, et in fmc
sit ferro acutus, ut rebelles per excommunicatlonem
extrudat. In tlexura sit scriptum : Cum iratus fueris,
misericordiasrecordaberiSf ut semper misericordiam
superexaitet judicio. Quae flexura tiat de osse. Quia
.^r!l!: ..T!'-^^^^^^ ^**^'"' ''* ''''"" C palieos esse debet in adversis. Rotunda sphara jun-

gat utrinque, quia dilectio jungit homines Deo : in
qua scriptum sit homo, ut se cogitet hominem esse,
ne extollatur de potestate. In fine sit circulus, in quo
scriptum sit parce, ut parcat poenitentibus quos acu-
tum ferrum excommunicationis expulit ut rebelles.
Episcopus est paranymphus, id est custos Eccle&iae
pro sponso ; ideo gerit annulum pro arrha. Ghyro-
thecis oroat manum , id est prcBdicationem bonis
operibus. Gidarim in capite portat, quia coronam
vilie accipiet pro labore (i37^.

hoc est quod fit ex praecepto veteris legis.

Post hoc episcopus ut commeodet orationem
suam Domino, adolet incensam, dicens : IHrigatur
oratiomea sicutincensumin conspectu tuo, Sequiiur
UDCtio altaris, et res quidem ordioe procedit. Ut
enim ia bapiismate per prius abluitur fontc, post-
ea sanetificatar unctione, deinde veste oroatur,
tandem communiono sancta vegetatur : sic altare
prius aspergitur, postea inungitur, deindevestc, sed
secundum quosdam cerata, cooperitur ; quippe cum
hoc in puero quodammodo agitur, dum in sua manu
candela ponitur. Ad extremum vero missa super
illud celebratur. Ungitur autcm altare duplici un-
ctione, oleo scilicet et chrismate ; quoniam Ecclesia
saiiCta vere est a Spiritu sancto iouncta duplici q
unctionCi videlicet Dei et proximi dilectiooe. Sed
unctio Dei ipsa prior est, quatenus dilectio proximi
sit quaedam via eundi ad dilectionem Dei. Uogitur
autem altare tum in medio tum per quatusr an-
guloii eadem quidem significatione, qua commen-
dator aquae aspersio. Ut autem episcopus hoc esse
figuratum notificet in Veteri Testamento, incipit
antiphonas sumptas ex ipso : Mane surgens Jacob,
etc. \Erexit Jacob, etc, Dum exiretj elc. Interim
pars quaeqoe inuncla incenso adolentur, quatenus
orationis locus esse monstretur, et sanclificatio Deo
commendetur. Ungitur vero ecclesia sola unctione,
altiori scilicet ehrismate, qoia, cum sit sponsa Chri-
8ti,]Soli Deo per dilectionem debet eopulari.

pleat officium benedictionis sue

Si autem fuerint reliquise reponendse, ibi vel mit-
tet ad eas Dominus poniifex. Quod cum reliquiae
foris sunty significant sanctorum peregrinationem :
quod com portantur in Bcclesiam, significant eorum
portationem in coelestem Jerusalem. Bt quod po-
nuntur in altari, significat ipsos se Deo immolasse
in ara cordis, dum viverent in corpore : vel in altari
reconduntur reliquis sanctomm, quia in coelo sub
altariDei requiascunl anirose sanclorum ; quod altaris

(137) Hic est finis Sacrameotarii in codice Gemnic

807

HONORII AUGUSTODUN. OPP. PARS III — LITURGICA.

808

SPECULUM ECCLESIiE

Bx codieeins. biblioihecas moQBsterii B. V. Harls RhenoirieQSis (188). quam nobiscom «amma fanmanitote eommaafctrit
ReverendissimusAbbas hDjascoenobH.MembraDaeeasest, in folio minori, secuti ui, lilleris gradibos salis
nitide exaratas, maUias in flne, nunc coastat foliis 358. Is qui librum dei»cripsit sonsum vix unquam
attigit; quare duo yerba haud raro in uunm contrahuntur , alia dismembrantur. Inilio TOluaii-
nis maaus s^ !uli xviii h».; aJnotavit :« Num. XXXIII. Hoq rii, ut videtur Augu>
stndinensis Specuinm Ecclesis, sive Sermones, seript. clreA 8«e. xn. Ila
Reverendissimas Abbas Calmeli cam RoTerendisaimo Goadjaiore
sao censait >)

INCIPIUNT CAPITULA.

fPo 1) Id primis inveniturnomen operisetnomea A n.ortem constuprata, et de Gabaonitis. Item qaid

auctons.

Petitio quoque ad Honorium et instructio lo-
quendi.

I. LcBtentur ctBli, de nativitate Dominu in quo in-
venies de purpureo circulo circa solem, et quod
brutum animal humana voce sit locutam ; tt evan-
gelium Exiit edictum expositum. De fonte olei qui
Romse erupit et in Tiberim cucurrit. Itcm quid si-
gnificet quod hodie celebrantur tres missae. Deuni-
corniy de sancta Anastasia et Eugenia.

Expositio duplex Dominic» orationis ; deinde Fides
catholica, cum Confessione, item qualiler pro Eccle-
sia et pro omnjbus Ecclesise gradibus specialiter
orandum sit, luculenter instruit.

II. Justusde angustia liberatusest Anhocinyenks B
de Tiberii Gaesaris languore et de ejus per imagi-
nem Domini sanatione ; item de Veronica ; de beati
Stephani corporis inventione; quando etiam sit.

III. Quisunthiiquiutnubesvolant, In hoc inve-
nies de quatuor paradisi fluminibus; item de qua-
tuor animalibus et de quatuor mundi plagis ; de
quatuor annulis quibus archa portabatur ; de virgis
et gemmis commutatis de vidua suscitala et de
juvene resuscitato ; de vilreo vase fracto et repara-
to ; de veneno quod in nomine Domini [Joannes]
illaesus sumpsit et per hoc extinctos resuscitavit
de juvene post latrocinium converso et pastore efie-
cto; et de obitu sancti Johannis quaodo fuerit.

IV. Istisunt sancli.ln ho2 invenies de tribus re-
gibus Ghaldeeis : quomodo persecutus est eos Hero- Q
des usque in Tharsum Giliciae. De introitu Ghristi

Lia, quid Bachel significent ; et haec omnia el alia
muha de paganis regibus.

V. Descendiin hortum nucum, In hoc invenies
de Madianitis et de Gedeone et de circumcisione,
el quid haec omnia sigmficent. Item de aquila sene-
scente et de vita sancti fiasilii.

VI. Surge,illuminare, Hierusalem. In boc inve-
nies , post muUuro, evangelium expositum ; Cum
natus esset Jesus. Item de Balaam et ejus prophetia,
et quod asina iuit locuta, et alia multa et eoniai
mysleria. Iiem de (f» %) baptismo Christi el renova-
tione cervi. Nuptias factas sunt evangelium eliam est
hic expositum . Ilem unde festum sit ortum. De reno-
vatione serpentis.

VII. Veritasdeterraortaest, In hoc inveaies de
porta jugiter serrata, de virga Aaroa florida, de
nuce, de evaogclii exposilione : Postquam impleti
sunt, Ilem de luminaribus el de puenilo Judaeo
flammis ejeclo et erepto.

\lli. Lapidemcaliginis, etc. In hoc mvenias de

visione et sacrificio Abrahae el de eorum sigoifica-
tione. Item de visione in uno lecto dormientium, e^
molentium, et agrum colentium, et eorum myste-
rium. Item de peregrinatione, et captiviiate, et
reversione Judaica, et de eorum interpretatione
mystica . Item de tribus Sirenibus et earum signifi-
catione. Insuper (t39) lectionem evangelii de LXX
expositum (sic). Postea de S. Sebastiano, de
S. Agnete^ de §. VincentiOide S. Paulo,de S. Biasio,
de S. Agatha.

in iEgyptum. De arbore Persico, daemonibus conse- IX. Venite, filii, audite me. In hocinvenies gene-
crato, coram Salvatore nostro usque ad terram in- rales admonitiones ad sacerdotes, ad judiccs, ad
clinalo. Item de juvcne et ejus uxore usque ad diviles, ad pauperes, ad milites, ad mercaiores, ad

(138) Gatalogus Hoenelii n. 79. Synopsis omnium
manuscriplorum bibliotheca: monasterii B V. Marice
Rhenoviensis in pergamen,, ei eorum quoad Scriptu-
ra astatembrevis adnotatio, ab illustrissimo kug.

GAUiBTannol748 conscnpta, (Ex cod. San-Gallensi
1305.)

(139) Forte : in supe^^ id esl, inde super lectionem
evangeliide LXX'^ expcsitum, siyeexpositio fit.

B09

SP£CULUM ECCLBSLB. — CAFITULA LIBRI.

810

rusiicos, ad coajugatos; etdeaqaila ; et praeter bsec A natura. Item qaaliter Dominua Lazanim resuseita-

muUa bona exemplaria.

Quom magm m%UUudo. Hio inveiiiea de acala
cbaritaiia» qu» per XV gradua dividitur. Ilem
de duplici limore Demini ; et de duobua man-
datia, DoflAini diiectione el proximi, et eorum ap->
pend&tiis. item de arbore qa« plaaiata est secua de-
eursos aquarum. Deiode qualiter dileclio perticiatur;
et evangeliuffi de ccco saaato, et de bomine divite
qui renuntiavit s«culo.

XI. Qutgriie Daminmm dum imwniri potSMt,
Hic mvemtarde lapao primi homtnis et iMiificatione
teaq>li Salooienis ¥11 aonis eteorum mysteriis; et
qoare qoafta feria jeiuuiam incboamas.

Xn. Sion^ quct habitat upud filiam Babylonis

vity et qualiter ad passionem venit. De Lazaro qood
episcopqs postea XXX annis fuerit. Item evange-
liom : Cum appropinquassentBierosolymis, et : Ibat
Jesus in civitatem Naim ; et eorum mysteria. De
quadripertita morle generis bumani. Uude dies Pal-
marum dicitur et colitur. Hsec omnia ofi [olim?] Hic
babes de servo Abrabam, de eonnubio Isaae et Rc-
becc», de afQicto populo Judaico siib Pharaone et
ejus liberalione ; ac profertur de seneo serpente, de
XII exploratoribus, et alia iquamplurima et eorum
roysteria.

XVIII. Re^ertar ad Hierusalem eum misericordia.
Hic babea de consecratioae cbrismatis et olei. De
eo quare dicatur dies indulgentia quod lavit pedea

Hic invenics post muUa de fonte David, qui in ablu- »'discipulis. De corpore et sanguine Domini et ejua

fiooe peccafomm patet, sicut in Paulo, sicat in Cy-
priano, sfcut in Theophifo, sicot in Ifaria Magda-
lena, in Marta iEgyptiaca, in Thaide. His breviter
memoratis, de quodam sene qui magni fuit et sin-
gvlornm merita per Dei gratiam in aspectn solo
recognovit. Rem de Jonie predicti^ne, de Moysi, de
Helis, de Danielis ; et de Joannis baptismo, absti-
nentia; et de lectione , Ecce nunc tempus, Item
nnde dies instltoti aunt XL; et evangelium : Cum
iederit.

Xin. Esto consenHens, Hic invenitur de tintinna-
bulo, de panlhera, de Hierusalem ; et evangelium :
Egressus Jesus. Item de merope, de ciconia, de Tha-
bita, de Tcbia^ de Petro theiooario.

XiV. (!<» % v«) Loquetar Dominus paeem, Hic in-
venies evangelium : Quidaiii homo bonum semen
seminaAdt in agro^ et : Erat Jesus ejiciens dasmonia.
Item de prodigo tilio ; de apictbos, de bonnbicibuSv
de Thaidts oonversatioDe.

XV. Leetare Kierusalem, Hic invenies epistolam
et evangelium de quinque etatibus muodi ; de Mal-
cbo monacho ; item de quodam divite defoncto et
iterum reverso. Sequilur de Catharina, de S. Mathia,
de S. Gregorio, de S. Beoedicto; de annitrersario
S. Mariae, ubi babes de ejusdem festivitaiis mobili-
tate ; de conditione primi hominis, de trangressione,
de lapsuy de reparatione ; de Gedeonis vetlere ; de
virga Jesse; de versu : Ego flos campi; de porta

passione et de XXX maledictionibus Judae. De la-
tronibus, de rege Josia et interpretatione mystica*
De Joua, de muliere Samaritaoa, et borum omnium
roysteria.

XIX. H(rc est dies quam fecit Dominus. Hic bahes
laudes, salutero, seqaentiam, evangelium Maria
Magdalena. Item de Josepho, de Samson historia et
ejus significat roystica ; de leonis, de foenicis na*
tara (f* 4). De versu : Quis est iste qui vtnit de
Edom. Item de pellicano, et de patrum quodam
prsecipuo in fornum {sie) lapso et reparato.

XX. Christus resurgens. Hic habes de eplacepbalo
dracone, de corcodrillo, de enidro. Item quotiens

Q ipsa dies Dominus apparuit. Evangelium. Manifes-
tavit se. Mentio quoque Babylonicae caplivitatis et
^gypticffi, et quid signant tres dies anle Pascha.
Postea de S. Marco, de inventione S. crucis et ejus
mysteriis et praesagiis. Ibi invenieH de rege Con-
stantino, de S. Helena, de S. Alexandro papa. Se^
quitur de apostolis Philippo et Jacobo. Inde oculi Do-
mini super justum et semen ejus. De rogationibus.
Ibi habetur triplex impedimentum orationis. Item de
muliere in amphora sedente et de duabus alatis.
Item evaDgelium : Exiit qui seminat. De instituto
Mamerti episcopi et Gregorii. De majori Letania.
Item evangelium : Quis vestrum habebit amicum ;
postea de quinque civitatibus subversis. De Abra-
ham, de Lolh, de Moyse, de Samaele ; de quodam

Ezechielis ; de stalua aurea ; de Daniele in lacum q sene qui in prima oratione impetravit quod voluit

leonum misso et sensu mystico ; de Maria iEgyptia
ea; de Zozima.

XVI. Hodie si vocem Domini audieritis, Ubi habes
de duobus lerram rcpromissionis ingredientibus ; de
bsreticis, de Beliseo et ejus baculo, et de defuocto
quem suscitavit. Kem de Abel et agno ; de Cain ; de
Noe ; de maledictione Gham ; de quatoor et quinque
regibus ; de Loth ; de Abraham ; de Melchisedech ;
delsaac; dehirco; de vitula rufa. Evangelium :
Ascendens Jesut in naviculam. Ilem de piscina
probatica. Bvangelium : Homo quidam plantavit «i-
neam. De peceatrice Pelagia.

XVH. Super aspidem et basiliseum. Ubi babeade
asifide et basiliaeo, de laone et dracoae et eorum
Patol. GLXZII»

De quodam monacho qui obstitit cuidam daemo-
nio quod misit Julianus orando. Item de quinque
necessitatibus. De muliere qase parit cum tristi-
tia.

XXI. ElevattLs est sol et luna. Hic habes de trium-
pho Romanorum regum. De versu psalmi : Benedi"
ces coronas anni benignitatis. De ascensionis ejns
Imysterio. De evangelio : Recumbentibus undecim
discipulis. De aquil» volatu. De caradrio et ascensio-
nis Domini loco.

XXU. Verbo Domini cceU firmati sunt. Hic habes
de operaiione sanct» Trinitatis; de VII diebus fe-
stivitatis ejus ; de VII muheribns qum virum unum
aiyprebenderttat ; de VU donia Spiritaa aancii; de

86

811

HONORII ADGUSTODUN. OPP. PARS fll. - LITURGICA.

«1«

bis septems domi que hftbebimas m corpore ei m A imi:.»^ a.wv . .. • r •. •

■^ .. ,7i .1 ,. . ^ ,. ^ Juhano Apostala, quis faenl m puentia,

amma; item qnod [leg. quotj modis siot hvc olim r i ^ r

prasfigorata et pneDantiaia : ia VII lueernis, in VII

oolamnis, in YII oculis, in VII comibas, in VII na-

laris colttmbtB. Item de versa : Ecce qmm bonum st

quam. De lectione dwm eomplereniur. De eolambft

ramam oliv» ad arcbam reportante. De digito Dei,

de jubileo, de biasphemia Spiritas ; de VI mazimis

diebus.

XXIII. Justus ut palma florehit. Hic habes de pal-
ma, de cedro ; quod (iie) modis, quod (iic) nomini-
bus S. Jobannes commendatur et honoralur, pro-
inde eyangelia ad eum pertinentia ; item de tribas
ordinibtts BccUsiss, et de tribas perfectionibas. De
obitu S. Joannis eTangelistffi.

De S. Cy-
priano mago et de S. Justina. De Costra rege ; de
Heraclio Romanoram imperatore. De miraealis qom
Hierosolymis fecta sant qoando erax aaseepta est.
De odore saaTisshno; de S. Gornelio et Cypriano.
De S. Mattbia el S. Maurieio. De 8. Miehaeto.
BTangeliam : Qui$ ex vekis heme qui ht^t eefftum
oves. Hie Kabes de lapia priml hoitHnis. de mnliere
amicta sole ; de draeone mfo ; de VII Tieiis prinei-
palibus ; de tribus partibus ECoelesie ; de tribos no*
miniboa angelorttm ; de S. DionysiD, de S. Laea, de
SimoQe el Joda; de omnibns saaetiB. Hie habes d6
S. Maria, de angelis, -de patriarehis, de prephelift,
de apostolis el martyribaa, de eoitfeaaoribaa^ de
mooachis et beremitis, de virginibus; et de

XXIV. Aicendet. Domine, iuper equoi tuoi. Hic " ^^^* ^'^':'*^" *"^*' itemde vcrsu: Ecce panam Bi^^

habesdeS. Fetro et Paulo, quanls dignitatis sint
ambo; item de Simone Mago; de Matemo a beato
Petro resuscitato; et de Georgio presbytero similiier
per baculum ejus resuscilato ; ubi Paulus ad tereium
coelom raptus (t^ 6 y) sit. Quod anno revoloto oa-
dem die qaa Petrus cmcifizus est, decoUatus sit :
quod lac cum ssngaine de cerTice ejus fluzerit*
Quod Neronem lupi devoraverunt.

XXV. Juitus germinabil iieut Hlium. Heo el
mulla alia proiclara ad laudem Patris non bene re-
feruntur. Postea habes de Marise Magdalena convei^
satione ; de versu quoque : Non coques kasdum in
laete matrii sua ; ac de servo vendito ac post eepti-
mom annum abire volenti. qualiter snbula ejus au-
ris debeat perforari ; post haec de S. Jacobo mira et ^
miranda ; de S. Pclro ad vers. ibiinvenit. De Noe,
Sem et Jafeth; de VII MachabsBis ; item de S. Fe-
lice et ejus VII filiis ; de S. Symphoriano et ejus VH
filiis ; de S. Sapientia et iribus filiabusejus. Sequi-
iur de S. Laurentio, de assumptione S. Mariae. Ibi
habes evangelium : Intravit Jesus; et de Theophilo,
de S. Bartholomaeo, de S. Augustino. Ibi habes
evangelium : Homo quidam peregre ezpositum, el
Sint lumbi vestri; Hermetis etiam martyris habes
mentionem. De decollatione S. Johannis Baptists,
de inventione capitis ejus; de clerico incredulo;
de Raab meretrice ezploratores reservante.

XXVI. EgredimWf filia! Hieruialem. Hicinveniea
molta ad laudem sanctse Marise : de cedrOp de stella,
de parentibus ejus, de ccelesti nontio per quem no-
men eius et vita sancta prsenuntiator. Item de ^as
infantia ; et de Joseph virga ; proinde qualiter ejus
nativitas cuidam sancto seni revelata sit; de S.
Adriano martyre et uzore ejus Natalia.

XXVII.Hadio; Jesie qui stat in signum populorum.
Hic habes de Judso qui domum cujusdam Christiani
mortui possedit, apud qvem formula S. Cracis in*
venla est et ludibrio habita* Item de Judaeo qoi Ro-
mam pergens per noctem (139) in antiquo idoloram
templo ; qui cum signasset se pr® timore nimio,
nihil ei nocere potoit d»monam moltitado. Item de

(139) Soppl. quietnt ex tezlu.

(140> Ab inde in codiee ms. desant nolas,

ruialem in laudem pacii, et reliqua. De Jacob ei
Lyae et Rachel cocnubio, et eorum mysterio. De VII
donis Spirilus sancli : Dilectui Deo et kominibus.
De S. Martino (f" 6), postea de S. Briclio ; dieS. Cm-
cilia. Hic habea duo evangalia : Simile eet regnum
cmlorum decem virginibui. Item : Simile eet regnum
ccelorum theiaurom Neme accendit iucemam. DeS,
Clemenle. Ibi invenitur de ejus patre et malre et iiliia
6iius Niceta et Aquila. De Simone Mago, de Si^io-
nio, et caetera satis mira de S. Andrea. Hic habea
de Job et de filiis et filiabus ejus. /n memoria asterna
eritjuitus. De S. Nicolao, cujus gesta omni pietate
plena secuntur miracula gloriosa. Ilem de S. Lucia
et de S. Thoma. Multi dicunt : Qui ostendit nobis
bona» Hic invenitnr de divite qui induebalur pur-
pura, et interpretatio mystioa de VIII poenis infemi.
Item de Hbro Regnm molta. De pmiioe et ^os ri-
goificatione. De saneto Paolino praeeole venerando.
Beati qui adcwnam nuptiarum Agni vocaH sunt,
Hic habes evangeliom : Homo quidam fedt eeenam
magnam. De Dina filia Jaeob, et de [cjas] euriosi-
tate. De S. Alezio.

(i 4d) XXVIII. Proeeeptor, per totam ncetem labO'
rantes, niehil eepimue. Ibi seqaitor evangeliom :
Misereor super turbam. De X plagis qoibw pereosn
Sunt iSgyptii; ilem de S. Eafrosyna.

XXIX. Via (141) Sion lugent eo quod non Hnf.
Hic habes evangelium : Cum appropinquaret Dc
minus Bierusalem. De vitula quse est agnum enlza*

^ De Tilo et Vespasiano. De Helya et Heliseo ; de S*
Marina et ejus Vita, et quo ezitu migraverit.

XXX. Beatus vir cui non imputabit Dominut
peceatum. Hic habes evangelium : Duo hominee
ascenderunt in iemplum. Ilem de preda qua spo-
liantur ^gyptii. Item de puella pulchra viris capla.
De muliere rota inneza ; de volture; de Medasa; de
qaodam sene qui in heremo parralam nutrierat. Item
de tribus stultis et de eoram actibus mysticis.

XXXI. Beatus vir qui non abUt in eonsiiio impio*
rum. Hic habes evangelia : Beati oeuU qui tnderuni
qum, et : Exiens Jesus de finibus Tyri^ Item de eo

ndea eapilol.
(Ul>Cod;#k.

sia

SPBCULUM ECCI.ESIiE.

814

qui eoroBwn ei odoriferis floribns consertam vidit A Hic habes de tribus iDortibus. De versu : Milicia est

in eaput luum descendere ; et de idiota qni aolani
Glorin Pairi solitos erat dicere. Uem de muaa cujus
mentionem habei S. Gregorius in suo XL.

XXXII. Beati qui audiunt verbum Domini et
euitodiunt illud, Hic habes evaDgelium : Sitnile
est regnum ccelorum homini regi qui fecU nupiias
/f/ti iuu De duplici vocatione; de epithalamio ha-
rum nuptiarum Saloroonis. Item evangelium : ar^
b0rm^ p. De muKere incurvata. De quadam
Bobili qom stoltam se esse simulavit.

XXXifl. BeaU qtd eustodiunt judieium. Hic
habes de dupliet judicio et de duplici justitia.
Bvang^inm : Homo quidam erat divet qui voluit
rationem ponere cum servis suis. De David et Uria ;

vita hominis super terram, De versu : Homo naliLS de
muliere, Item de versu : Melius est ire ad domum
luctus. De i [die] obitus, de VII, de XXX dle ; item
de quodam versis poenarum (\ 42) generibus. Qualis
sit resurrectio mortuorum. De praesbytero qui bal-
neare coosueverat. De milite capto quem uxor obla-
tionibus suis eripuit. De milite capto quem frater
suus presbyter eripuit. Beati immaculati in via.
Hic habes quse sint semilse tendentes in viam cari-
tatis justiciee; ilem quse sint diverlicula ad Salan
pertinentia. Beaii qui te diligunt^ Hierusalem^ et
qui gaudent 5. p. t. Hic babes de duabus civila-
tibus, Hierosolyma et Babylonia, ct earum habitato-
ribus etcivibus; de diversis generibus monachorum

de Cambyse et Holophcrne; de Judilh (fol. 6 v*) B ^^ canonicorum et consuetudinibus eorum.

vidua ; de rege Asnero, de Hestcr et Mardocheo, et
Aman, et horum omnium mysterio.

XXXIY. Beati omnet qui timent l^ominum, Hio
invenilur quse sint vise Domini ; quod sint (res vitae
vel qus; item de XYII beatitudinibus ; de duobus
Ghrisli atfvenlibus; de quatuor Dominicis; quare
iirtermittimus Gleria in exceUit. De Henoch et Ile-
lyn; de Antichristo et diabolo et sanclorum gloria.
Beati tunt tervi ilH quos cum venerit Dominus,
Htc hubes evangelhim : Vigilate quia nescitis, De
v^ofttuer vigiliis. Quot angelici spiritus et animae
sanctormn soU Deo eircumscribuntur. Item de
qnalQOr vigiliis prsesentis temporis.

XXXV. Beati mortuiqui in Domino moriuntur.

liii) Leg. ex texta : De divertitt ele.

XXKVI. Fereulum fecit rexSalomon de lignis.
Hic habes de viro eodem multa, et de domo quam
eediicavit Sapientia. Item de angulari lapide electo
pretioso. De evangelio : Omnis qui audit termonem
meum. Proinde unde orta sat dedicalio. De tabema-
euio quod facium est in heremo. De templo quod a
Salomonc VII anni$ cedificetum est. De regina Saba.
De Jcsu sacerdote magno. De modis el constructione
lempli et eorum mystehis. De cinere , sale , vino,
aqua, ysopo, savina et de eorum raiione mistica !
Quid sigaificet dedicatio. De revelatione S. Johannis.
Evangelium vidit tuper Bierutalem et significatione
mystica. Item de XII fundamentis ejusdem civitatis.
De homine divite qui eoclesiam magno apparatu
Q construxit, et de vidua quas XXX nummulos dedit«

INCIPIT

SPECULUM ECCLESIiE,

FMTRES BONORIO SALUTEM.

(P« 8) Cum proxime in nostro eonveutu resideres, et verbum firatribus seoundum datam tibi a Domino
sapieotiam faceres, omnibus qui aderant visnm est uon ta sed angelum Dei fuisse looutum. Unde et pln-
rimi ex fratribus, de verbis tuis compuncli, mullura jam proficinnt in timore Domini. Quamobrem le ro-
gamus obnixe ut velis aliqua hujuscemodi ad multorum aedificationem stylo proferre, quatenus tot homi-
num merilis ei precibus juveris in extremis, quot kgendo vel audiendo in melius profecemnt ex tuis lo-
quelis.

RESPONSIO HONORIL

Peritis^mi pictores Ambrosius et Augustinus, Hieronymus et Gregorius, et alii quamplurimi, mira cae-
Itttra et vtria pictnra egregie omavemnt domum Domini ; sed quia haec ob magnitudmem sui decoris he-
betndtnem oostri sensus excednnt, vel potius quotidiano usu obtrita jam inveteraverunt, iojungitis mihi,
verendi (tie) fretres, foedo ptctori prsclaram picturam illustrium virorum innovare, cuni vix valeam splen-
dorem miri atqne varii illorum operis considerare. Verumtamen, quia opponitis plerosquc novum opus
ampleeti ardenttus, quamvis vetus sit pretiosius, atque plurimos novo vino deleclari habundantius , cum
vettM sH sutrius, obedieniia vestra et charitate Ghristi compulsus, novum ex veteri depinxi opus aspicere
Tolemilws, ttque novnm potnm miscui hibere cupientibus. Ecce secundum priorem formam hanc brcvem,
sed ttmen novam depinxi tabellam, ut quibus non vacat immensitati illorum egregii operis considcrando

8i5

HONORIl AUGO&TODDN. OPP. PARS lU. — LITURaiCA.

•16

diutius insisterey eos non pigeat saltem in fcstis diebns hujus tabelbe aliqaHm formularo pmptort. Hiyus
abellse tit nomen : Speeuluni Ecclesias. Hoc igitur speeulum omnes iacerdotes ante oeidiia BeeleaisB expen.
dant, ut sponsa Ghristi in eo videat quid adhnc Sponso suo in se displiceat, et ad imaginam
el aotus snos componat.

INSTRUCTIO LOQUENDI.

Cum igitnr vis ailoqai populum, in primis ori et pectori tuo imprime craeis sigatoiilam» infoctna Im te
gratiam sancti Spiritus (f» 8 r) per antipbonam : Veni^ sanele SjHritu$t et per ▼arsum bymai : Keiii cfm*
ior Spiritus. Deinde invoca Dei Yerbum per evangelium : In prineipio erai Verbusn^ uaqve aiiie ipMO
factum est nickil (Joan. i); et ultiraum versum : et Verbum caro faetum ut ei kabitoM im mMs, ei
vidimus gloriam efus, gloriam quasi Unigeniti a Patre, plenum gratia et veritaie {ibid.) Per grMinaB
ergo Spiritus sancli aecepto in te verbo Dei, in ejus nomine sic humiliter incipe.

DE NATIVITATE DOMINI.

Lmientur emli ei exsuliet ierra. Jabilent montes A
touitfin, quia eonsolaius est Dominus popuiumsuum
ei pauperum suorum miserebitur{isa. xux), Merito
jubentur hodie cceli Istari, quia hodie nova iuce et
novo gaudio merueruotiilustrari. Hodie namque rei
coelorum terras sua presentia visitare et damnum
in coelo per ruinam angelorum feetum per homines
voluit reparare. Unde protinus cceli hiUiritatem sus
-letitie mnndo exhibnerunt, dum mox Regi suo in
obseqnium clarissimam stellam miserunt. Merito
etiam admonetur lerra hodie ezultare, quia veritaa
hodie de terraorta (PsaL lxxxiv) venit eam a ma-
ledictione liberare et homines de terra progenitoa
in coelis angelis consociare; qusB nimiam exultatio-
nem suam hodie mundo innoluit, dum Deo suo in
gremio suo nato , mox de visceribns suis ibntem g
olei lundens, mirantibus protuiit : Montes etiam ad
jubilandum in laude Domini adhor(antnr. Montes
patriarch» et prophela sunl, qui sic hominum me-
rita sancta convorsatione transcendennl , sicut
montes super plana terrse sua altitudine excreve-
runt. Qui hodie in laudeDei jubilavemnt, quia quod
patriarchsB figuris, prophet» Scriptnris diu prse-
nunciaverunt, hodie impletum exultaverunt : scilicet
qaod populus genlinm gui ambtM>ai in ienebris
ignorantie, hodie vidii lueem magnam setenue Dei
sapientiie. Et habiiantibusinregione umbrm morOs^
acilicet inferni, lux orta esi eis {Isa, ix) : videlicei
Christna natus est, aplendor Patris SBtemi, qui poai
ad eos descenderet, et eos de tenebris erlpiens, ad
lucem etemam eveheret. Justi quoqueeo quod Deus
habitet in eis coeli appellati sunt, quia sol sapientiae, ^
luna eloquentise, slellfie virtutum in eis splende-
scunt. Qui coeli hodie laetati sunt, quia quod mullis
precibus diu prseoplaverunt , desiderium suum in
Christi nativitate hodie impletum est et suum ad-
ventare praemium sehserunt. Per terram vero pec-
catores intelliguntur (f^ 10), in quibus spinae et tri-
buti peccatomm oriuntar. Qui hodie exultare ad-
monentur, quia ad veniam vocari merentur. Non

venif inffni^voeareiustos^udpeeeaiores (Maiil^ ix).
Montes antem angeli snnt qai hodie laudam Domini
dulciler jubilaverunt, dum Regi in terris naio alli-
sona voce Gloria in excelsis Deo ymnificaveraBl.
Qui etiam hominibus bona voluiilalis pacem hyla-
riler iasonuerunt {Luc. u), de qoibaa naaMnua
suum inmiuutum redinlegrari cognoveront. Sol
quoque Isetabundus novo se hodie falgore vealtvit,
cum solem justitise se iUustrantem in lerria qams
ipse illustrat ortum vidit. Circulus namqae parpa-
reus longe lateqne reaplendens hodie circa solis ja-
bar enituit, profecto insinuans quod sol jnstitie, in
tenebria BMHtia exortos, parpufri sol uognUiia
mundnm peroraare instituit. Pertur etiam bratum
animal hodie fuisse hnmana voce locatom, inai-
auans videiicet quod ad laudem Domini os gentiam
debuit aperiri, priua mutum ; quse gentes, videntes
stellam, miratse sunt et se ad offerenda Regi nalo
munera prsaparaveraDt. lodie «rdversa creatora ad
Iseiitiam se erexH, qnia Regfs ceeloram Filius, de
palacio cceii hodie in carcerem mundi pro perdito
servo veniens, universo orbi gaudinm invexit. Me-
rito quidem totua mandas novum hodie induit tri-
pudium, quia consolatus est Dominus popolnm
saam. Popolus suus sont mites, hnmiles, casti,
modeati, misericordea, pacientes, Dominum et pro-
ximam diligenles. Hii quia fuerant in triatitia quod
tandiu dilati sunt a supema Isetitia, hodie a Domino
coDSolantur, cum non sohmi paradysi portae ob in-
obedientiam clausie, sed etiam coeli januse per Chri-
slum hodie eis reserantur. Hoc etiam eia per an-
gelum promittitur. Ipuenim^io^i^ saimm faeiet
populum suum a peccaiis eorum (Ma^M. i). Faofo-
mm quoque suorum miserebitor. Pavperea aom
mei consimiies qui niandata Domiai faoare negie-
xerunt, et omnibus crimlnibua tola vita a«a inex-
plebiliter inliiBserunt. Hii quia ae flaiaaroa et a ju-
sticia nudos iagemiscunt, a miaaria peocalora» el
poenarum ab eo liberari toto corde eoncupiaconl*
Pauperes etiam sunt quia sa noa posse aaivari iiisi

847

SPECULDM ECCLBSL£. — DB NATITrTATE DOMINI.

818

fola^.DoBiini fnlt» nonmt. Ideo eonnn Dominus A cum immenso lumine horoinibus apparuerunt et

miseretur» eoro eii q>em venie pollicetur, ptgniten-
/iam, inquieni, agite, appropif^uabii enim vobts re^
ffnum cmlorum {Maiih. m), Festivs ergo l«litia ho-
diernae lucis justis et peGcaloribus est eommunis,
quia juitis corooa promittitur, si in justieia perse-
Terti%rliit;peeeaCoribas veroyenia dabitur, si ab
ioiquilaie «d pcNiitentiam eonvolaverint.

(P* iO V*) Karissimi, non vobis onerosum videa-
tur si aermo diquaBtalm prolixius extendatur. S^
q»ia de aiia geole hoc adveniens hic htbitaret pere»
^TVBM9^ et aJiquis superveniret de sua patria sibi
cogBiliis, intente el absque t»dio aurem ei preberet
quid ci de sua patria et suit amicis vel civibus re-
ferret. Omnes eetis hie m peregrlnatione, et ideo

Regem cceli in teira natum gaudentem ymnum ca-
nendo, nunciaverunt. Haec sunt h^jus sacn dieisol-
lemnia, et angelis et hominibus celebria.

Nunc, karissimi* summa brevitate vobis volo
mysteria harum rerum reserare. Cur Unigenitaa
Dei lali modo nos voluerit visitare ; quod hic pr»-
potens Rex frena sui iniperii omni populo impo-
suerit, significat quod Rex natus universum mun-
dum loris fidei sub jugum Evangelii trahere dispo-
suerat. Quod autem mundus maxima pace claruit,
de&ignat quod vera pax Christus apparuit, qui ini-
micicias inter Deum et homines dissolveret et hu-
manam naturam ad angelicam dignitatem sanguine
suo attolleret. Quod vero omnes patriam repete-

cnm nagna debetis audire inleotione qood vobis de g b^nt, significat quod cuncti per Christum ad pa
palria vesim ecBlesU Hieruaalem nnnliatur et de 1^3^ paradysi reverti debebanl. Ablatum eis patri-

Paire veatra, ae roalre eocleaiastica, et civibus ve-
slria angaiis at laneis narratar. Verumtamem qnia
hodie eotia fsiigali el qoosdam veslnim constringit
frigor, omB brtvilate volo vobia inlimare qoaliter
in taBC BMmdufli vemt genns homanum de polestale
diaboli liberafe.

Ut reCsrl Bvangelium {Lue. n), Augustns Cflssar
itlo teaipere ItomaBom regebat imperium, qui su«
ditioai •mnla regna subiagaverat quae undlqne oce-
ani KBibQS eiBgeBs ehrcumvallaveral. Hic edidit edi-
ctttm ut leias nundus snbirel census inscriptum ;
el iBle deereMm promulgaverat nt omnis bomo in
palriaas remearet uBde generis originem duxerat,

monium reddilur, quia amiisa paradysi possessio
fidelibus per Chrislum restituitur. Singuli per pro-
geoies memorantur, et sic ad censum scripto titu-
lanlur, quia fldeles qui se originem de paradyso
duxisse fide et ope falentur, hii crismatis unctione
ad cmleste regnum a Christo firmari merentur.

Legitur quod quidam interempti sum qui generap
tionis soe seriem ignoravenmt, quia videiieet iBter-
na morte intereunl qui Eccleaie generandi morem
non credunt. Populos denarium Cssari solvebal in
quo ipsius imago et deeem nummomm pondosesae
debebat, quia omnis qui ad imaginem Creatoris re-
formari daaiderat» oportet ot Decalogum legis im-

elnairimeni«m miodlibet injusle amisissel, gratisp'7 ..«,w,^.-«.-. -,«v^w,-« .^« »„.-

. ^\V \.ui i^ i 1 as-5 VJl-;« C Pl«'« summopero non differal. Quod Chnsins nasci

reeiBere debolsset ; ibiqoe qoisqnis jndici provin- . , - 1 . • "-is^. j * j

eiss wm Hmite genealogiam redtarel, el sic eum
cantio seriploris ad eensnm nolaret. Bo tempore
qnidBm de Bethleem, loseph nomine, fuerat, qui
sanetBm Domini virginem Mariam, quamvis a pau-
perifeos pareBtibus, tamen a regali prosspia ortam
despoBsaverat. Qnl ob egeslatem de Judea in Gali-
leam eommigraverat el in ciritate quadam Nasaret
ob vietBa qnestnm eommanebat. Universo igitur
populo per orbem in terram nativitatis su» per-
gOBle, edicto tmperatoris nrgenie, abiit et Joseph
profilori ceBSBm eom sponsa sua Maria in Bethleem
regis David eiviute, eo quod ipse el Yirgo descen-
derint de David familie generosilate. Cumque in

Iria coeli exul fMtua, vanit ad aJiena; quamvis
omnia easont sua, et ipse veneril in propria, lammi
hic muodus, mrumnis plenus, a sua i^oria mnltnm
erat alienus. In nocte naseitur, quia qui posl mani-
feslus veniet, nnnc occnlle veniens Deus non co-
gnoacitur. Pannis involritnr, el noslrum perizoma,
de foliis peccatorum consutum, ejus morte dissolri-
tur. In prseaepi» seilieel in pabnlo animalium, recli-
natur, quia corpus ejus fidelibus ad paatnm ritss
datnr. Super praesepe asinus et bos steliase ferun-
tur, quia nimirum gentilis populus qui per aainum»
et Judaicus qui per bovem intelligitur, ad comme-
stionem corporis Chrisli per fidem ducuntnr. Stella

tota civitate nullum esset habitacolnm a frequeati j) ofleleris clarior fulsit, quia Sanctus sanctorum mun-

undique confluenlium hospitum conventu vacuum,
ipai com aaaeBl de inopi tane lemporis parentela,
cBm bospioiBm deeasel, maBsemnl in pklea. Tune
pleailudo lemporis adveBil qoo Dooa d« emlo ia
terram proapleere|deereveral {Psal. xm), el illa
noele beata Virgo sina dolore el absque sorde par-
tmn fudil qui lolam moBdum poglllo coBdadtl.
Quem pannia involvens pro temporis necessitate in
pra»epio reclinaverat» quod forte Joseph vel alit
convivantes io platea animalibus sepserant suis^
nativitatem (f« 11) mox cssli gratulando nova stella
prodidemnt el terra ovando, quia statim fontea
olei da abdilia terrafam erupemnl.^ Angeli etiam

do hodie illuxit. (f* i% v^) Fons olei in Roma de
terra erupit, el in flumen Tyberim larga vena cu-
currit, quia fonlcm miaericordise mnnda Yirgo ho-
die produxit qui largHer in humannm genus pro-
flaxil. Angeli se cum magno fulgore kiminis el om-
oiloga voce landis homiuibus demonitrabant, quia
eos ad Klemam lucem et perpetuam Gooditoria lau-
dem per Regem hodie natum futurum (iie) prmsi-
gnabant. H»c sunt sacrosancta mysteria que bodie
in Domino jocundando cum angelis sancta venera-
tor Ecclesia. Quod hodie Ires misse celebran-
tur, significal quod homines per tria teropora, sci-
licel patriarchm ante legem, prophetm sub lege.

819

HONOail AUGOSTODUN. OPP. PARS III. — UTUftGIGA.

810

fideles sub gralia, per Christi nativitalem salvantur. A de hunMmo geoere fufavit, ei mmidam jobtn vir-
Hodie incipit lux diei proluogari, umbra noctia tutum illuminavil, et eum ad indeficieDlera laeem
adpreviari, quia profecto splendor sBtemie \neis vocavit.
hodie apparens tenebras vitiorum vel peccatorum

Hic fac flnem sl velis. Si autem tempus permittit, adde haec.

Hsec sin^ularis nativitatis feslivitas, karissimi, in necessaria ministraaa dedifc. Deiod^ «pagaiiis taolA

primo homine prsecessit, qui de munda humo sin-
gulariter formatus processit. Qui mox etiam hanc
nativitatem prfedixit : Relinguet^ inquit, homo pa-
tremetmatrem etadkcerebit uxori suce {Cen, ii).
Videlicet Christus Patrem reliquil in coelo el ma-
trem Synagogam in terra, et adbsesit uxori suse*
scilicet Ecclesise. Haec quoque a patriarchis prsefi-
gurabatur, dum Ysaac ab angelo praenunciabatur et
a sterili atque vetula nascebatur. Ysaac et Chri-
atus, qui dicilur gaudiumy qui est plenum gaudium
fideliam. Hanc omnes prophetse mullis modis prae-
dixerunt. Hanc etiam ipsae beslise futuram figuris
expreaserunt. Unicornis dicitur bestia uno tantum

multisque torm«Dti4 affecta, adaUiniamflamiiftpro
Ghristo est injecta.

Huic hodie additor aoeia aancU virfo el mniyt
Eugenia. Cujus pater Philippus a Roma reiaaoa pa-
tricius in Aleiandriaro totam rexit ^yptumaibi
subditaou Filia uero clam pa^aliam qos reMqaii
cum duobus sibi familiaribaa Prolo etJaciaelo,
monasterium virorum aub virili habita iolravit ; in
quo postmodum abbaa facta, picr molu fulaii nairft-
cula. Quse cum a nullo mulier agBoaeeralor, a foa*
dam matrooa ad airupi nefaa iolerpellatar . Gofla
ipsa refutaret rogantem, accusaia eai ad jodieeaB»
scilicet ipaiua pairem. Qoi mm omnea Chrialiaooa

corau ferocissima ; ad quam capiendam virgopuella q cum ipsa coojeciasei in vinculai Bageoio ob

in campum ponitur, ad quam vem'ens, cl sc in gre-

mio ejus reclinansy capitur. Perbestiam hancChri-

stus expriroitur, per cornu ejus insuperabilis forti

tudo exprimitur. Qoi in uteram Virginia se recli-

nana captua eai a venatoribua, id est in hamana

forma inveDtua eal a auta anaatoribus. Legitur, ka«

riasimi, quia Dei Filuis voiuit adnosin carceremde

coelis descendere et de captivitate tyronni redimere.

Servicium domini nequiasimi, qui aibi aervientibus

non nisi aelema sopplida dat, summa vi declinate ;

et Domioi optimi, qui sibi aervientibaa aempitema

gaudia pr»atat; toto corde uoa maneipate.

Deua Pater non habuit nisi unum Pilium; e^
quia noluit aum habere haeredero solom, misit eum
pro tranafugo servo in exilium, ut ei reverso (P*14) p vcrtuotur, ob Christi aqmeo oceiduotur* Eugeoia

prum docitur ad tormenta. Quaa poat mnlla veite
cum patre habita ad Christi gloriam, aeidii va
qua erat induta, et apparuit priocipia filia. Qoi i
cum omoibus suis conversos, ei poal
factus, oon multo post super altare» in ipaa i
rum celebratione pro Christo eat deoollaiua : aeea-
salricem vero cum omnibos auia devoravit ignia
coelestis. Post haec mater eius Ckadia veoii Koaaam
cum filia sua Bugeniai et Avito ei Sergio dooboa fi-
liis, Proto et iaciocte duoboa ennuchia. Aviioa ci
Sergius procansulea aunt effecit, et mulli par aoa
coaversi. Multe vero mairooae per CIaadiafli,aaalta
vero virginea per Eugeoiam oonvarass suot* Porro
cum per Protum et Jacioctum nuilti milttam ooo-

cum Fiiio daret regoi palatiam. Ad huncomoes toto
annisu effugite, huic omaibua viribua servite» ut
ista fcsta temporaiia qoandoque eum angelia cde-
breiis in secola. Amen.

De saneta Anoitatia et Engenia.
Anget nobis hujus saneti diei gaudia votiva beata
martyr Anastasia. Quae Romanorum nobilissima
fuit; sed cunctas divitias pro Christi amore dese-

vero, poai multa cerUmina ei diveraa attpptieiay
hodie Christi victima sanguiois effusione eat imrao-
lata. Et quia Chriatua voluit ad Lerraa deaeendere,
dedit hominibus, sed etiam teneria paallis, i^oleaia-
teu co^ium asceodere.

His et orooibua saoctia voa eoQHaendate» at per
illorom roerita post haoc miaeram vilam exoltelia
in aeterna sollemnitate.

ruit, Chrtstianis in custodia tentis adhaesit, quaeque
Quse secuntur in summis tantum festivitatil^us debes dicere.

Karissiffii, orationes vestras cottidie mane et voluit. Haec oratio comparatur fluminiin quo agnus
sero, et cliam omni tempore poteslis, ad Deum poesit ambulare et eiefas oatare. Hsec taiis est ot

D

eam quiltbei simplex dieaere et iaieaigeie voieat ei

cvuuaque aapientia iogeoiam aupereanaeai. Jiaaic
quamvis omDCs beoo sciatisy nune eam poai ma di-
cere debetis.

(^ 14 v<») facere debetis, per quas euncta vitae ne

cessaria et futura gaodia impetretis. Dei sapieotia

ad homiues in carne venit et brevem oratiooem nos

docuit in qua noi oronia pi^aesenlia et futura petere

Pater noeter et post heeo dic eis singula verba uaque in ftoem ; pootea iofer':

Pater noster (Matih. vi). Allendits, fratres, quid
dfcatis. Deuro Patrem vocalis. Deus noluit Dominus,
scd Patcr appellari a vobis, ut vos fratres esse tn

Rarissimi, hanc orationcro ipse Deus coroposuit,
et per hanc, quasi per sca1am,ad coeli gaudia scan-
dere docuit. Hujus scalae latera sunt contemplativa
et activa vitaf in qua VII gradus peticiooom inse-
ruit summa sapientia. In primo gradu stalia et ad
Donunum ckunalis.

eo cogitetis et invicem ut fraires diligatis, et pro
hac dilectione haeredea regni ejus fiatis. Si Deoa
Pater vester eati tooc eatia fintrea Jeao Cbdsti qoi

a2i

8PBCDLUM BCCLBSI^. -^ D£ TYATIVITATB DOMINI.

m

66t nitas Dei. Bl ti opera qn» Patri Teslro placent A coateDsmn peccati saperetar. Gom enim eoncupi-

nl fiKi ftidatis, bamdilatem abtqne dal>io eam Jesu
a Deo perdpietis. Deinde dicitis : quie$ in emli$,
Qaamvia Deoa uliique ait, tamea in saBCtis, qui
coeli appeUaQtur, fattiliarius babitet [babital], quia
eos fratia aiia largiua illuatrat. Per bac verba ad-
moaeBdi rogare ol ipai cosli fialia ia qoibus Deos
▼elil bahilara. Poslea dioitisa :

Saneti/leeiur nomen tuum, Dei nomen sanctum
seo^per fuit« Ulud nomen qood veater Paler dici-
Inr^petilis tali niodo ia Tobis sanclificari al per
bona opera digni sitis ejus Abi voeari. A Gbristo
etiam Gbrisliani dicti estis, et at in Gbristo uaum
corpus effioiamini supplieatis , ul sanciificationem
com eo in regno Pstris percipiatis.

Unde in secnndo gradu positi dicitis : Adveniai
regnum tuum. Hoc est nt Deo in vobis regnare per
gratiam placeat, et vos regno soo dignos faciat.
Deinde tercio gradui gressum imprimitis et di-
cilia.

Piat voluntas tua sieut in caslo et in terra. Hoc
est sicut ei complacet in ccelo in aogelis qai nun-
qosm peceaverunt, ita in terra ei quoque placeatt
et nos sqaales angelis , ut promisiti faciat. Per
coelum etiam justi, per terram peccatores intelle-
guntur. Rogatis quidem Deum ut sicut ejus vo-
lantas est in justis bona, ita vos a malo ad justi-
ticm coBvertens , in vobis qtioque fiat beneplaci-
la. H«e tria pertinent ad Denm; (f* 16) qiatuor
seqaentia ad mundtim. In tribus petitis ccelestia, q
in qnatoor temporalia. Qoartnm ergo gradum scan*
dilis el clamalts : ^nem noeirum eoitidianum da
fioMs hodie. Panis eottidianQS est viclus humanos.
Rogatis Deom ot leroporalem sobstantiam, sine
qoa non potest humana fragititas subsistere» cottidie
posaKis ab eo siae peeeato percipere. Panis etiam
eorpaa Chrisii intellegitar, et oratis boc ut corpore
cfoa iogiler digni silis ; et , si non vestro ore, tamen
per ora Baeeffdotam cotlidie iUod digne accipialls.
ParpaneHi qaoqoe doelrina spirilaalis accipilor,
aine qna non pfais polest amma vivere qoam oorpus
abaqoe camali refSectione. Pelttis qoidem Deum ut
baac vobis collidie impendal, ae homana fragilitaa,
94 palriam teadeas » in ria lame verbi dirini de-
fieial.

aeenliam rincit, coronam vitss accipiat (tie). Rogatis
itaqne Deum ul nonqoam sinat vos in tantara a
diabolo templari ut per consensum et delectationem
peccati possitis superari ; et si consenseritis» ciK)
resipiscatis.

In YII gradu clamatis : Liberanos ekmalo, Id est
ab infemo et ab omnibus rebos quas nos daconl ad
voraginem interitus.

Karissimi, hac oratione mondns Deo conciliator.
Gorpus nostrom auime confoederatnr. Snnl enim
in ea VII pelitiones qua) diriduntur in tres et qua*
tuor partes. Per tria Pater, el Filius, et Spiritus
sanctus intelligitur ; per quatuor vero mundus, qui
n ex quatuor elementis constat, scilicet ex terra, ex
aqua, ex aere, exigne, accipitur. Tria quoque per-
tinent ad animam, quatuor ad corpus. Anima esl
irascibilis, quia indignatur malis ; est concupisci-
bilis, quia delectatur bonis ; est rationalis, quia dis-
ceroit bona a malis. Corpus autem constat ex su-
pradiclis quatuor elementis. Homo ergo, qui minor
mundus dicitur, per hanc orationem Deo coiuan-
gitur.

Notare, karissimi^ debelis qaod hanc(f* 16 v«)ara-
tionem a sommo coelorum, id esl a Deo Palre inci-
pientes, Denm Patrem nostmm dicitis, el asque ad
infemi novissima descenditis» dum banc per libera
not a malo clauditis. Quia Filius Dei a aommo,
cobIo, id est a Patre ad ima propter nos descendit,
orationem nos a Patre inchoare docuit. Quia vero
nos de profundo peccatoram dimersi jacuimus, per
hanc scalam ta!i ordine ad coelum scandere debe-'
mus.

Quintam gradum compreheodentes dicitis : Dl-
mittenobii debila nostra^ iicut et nos dimittimus
debitoribusnostris. Si invobii peccantibus dtmititis,
dtmtttel vobis Deus quae ia eum peccatis. Si vos
non remittitis, nec Deus remittet vobis ; et his ver-
bis vobis maledicitis, quia Deum ut non dimittal
vobis rogatis. Si autem illud reticis, orationem
Dominieam no.i dicitis, et ideo non exaudiet vos
Deua.

Saxlo grada inoixi voeiferamini : Ne notindueai
iniemptaUonem. Deus nemtnem temptat, cam ipse
oraniam corda insptciat. Unusqutsque a diabolo
lempmar; sed tamen nuilos, nisi a Deo permitta-
lor« Bl bonooi esl honmii ullemptetur ainonper

Paternosterfliberanosamalo, id est de hoc in
quo jacemus in iafemi profondo. Nenos indueat in
temptationem, id est ne permittas nos tale crimen
committeie per quod jure debeamus in inferaum
incidere. [Hmitte nobit d. n., «. etn. d. d. n., id est
illa nobis relaxa per qus itur ad tormenta. Panem
o. c. d. n. ^.(idestdoctrina tua nos parce qua
bona focere et mala sciamus et possimus devitare.
Haec quatuor pertinent ad activam ritam ; tria quae
secuntur» ad contemplativam. Activa vita est quod
dilectionem ad proximos vcstros habetis, et Christo
D in pauperibus vel miseris per eleemosinas senritis.
De hac ad contemplativam trannire debetis. Contem-
plativa vita Cit pro dilectione Dei terrena calcarCj
asatdue orare» saepe divino servitio ioteresse, omnia
quae de Deo sunt libenter audire.

In bac positi debelis com Paolo leroiom coelum
pelere (ff Cor. xii). Per primom coelum Spiritos
aandos, per seeundum ^iiiot, per lereiom Paler
intellegitor. Hasc in his Iribns versiculis accipion-
lor. Fiaivolnntatt. i.inetin{iie eod.). Eoc est,
da nobis in Spirilo sanoto tuam voluntatem facere,
qoateaus nos velis angelis in coelis coae»)aare. Ad"
veniat r. t. Hoc est, quae docuit Pilios tuus, fac nos
impiere, ul simus digni in regno Filii gaudere. Unde
ad fasligium aummi coeli pervenienles, magna voce

813

HONORH AUGUSTODUN. OPP. PARS HI. — LrTURGlCA.

8t4

clamamQS. Patarn.9. in., «. n.^. Id estqai oosper A nionem stnetorum. Credo remissioaem omnkim

Filium tQum ia Spirita sanclo fecisti ccelos, fac nos
fide et operatione tuos fiUos, ut per Filium tanm tu
velisin oobis habitare et nobb liceat in te re-
gnare.

Haoc scalam, karissimi, propheta in Spirita san-
cto pmndH, dam per hane Ghristam «d terras
descendere et nos ad cselam per eandem asoendere
praedixit. Requiescet , inquit, saper eam spiritas
.s«^>ieQti8& et intellectus, spiritus consilii et fortitu-
dioiSy spiritus scientiaB et pietatis,et spiritus timoris
Domini. Ecce propheta asapientiacoepit^quiaChri-
. stum a summo coelo ad nos descensurum vidit ; in
timore finivit, quia nos per timorem de iaferno ad
coelum ascensurum [leg. asceasuros] prasvidit. In

peccatonim de qoibos poeaiteQtiam egi «I eonfessio-
nem feoi el nltra non iteravi. Gredo qood oum islo
eodem eorpore in qoo hodie hie appareo mori debeo,
resurgere debeo, Deo ratioaem reddere debeo de
omaibus qoadcumque flBci, sivB botta, sive maia, et
ibi retribntionem accipio, seeusdom boo quod Sn
altjmis inventus fuero. Gredo eterBam vitam.
Amen.

Karissimi, per haoe fidem oporlei nos onuies
salvari, hanc debetis omoea sdre , snpe dicere, in-
fantes quos de baplismo ievastis doeere. H»e est
vestrum bellicam signum. (f* 18 v*) Gam diafooto
et viciis geriiis bellum. Gum hocaadieriol aignam,
mox pavescuat ei perterritl a vobis fagiunl. Gam

gradu igitur timoris stamus, cum per timorcm ge- B ad supremum scalas ascenderitis de qua prios aa-

disiis, et istud signum a vobis clamantibua in obIo
coguilum fuerit, mox iagres?\^ cocli ad socios ve-
stros angelos et sanctos patebit.

Fratres, credo vos frequenter confessionem faoe-
re sacerdotibus vestris. Sic et facere debetia; aed
quia mulla sunt que forsitan vobis in memoriam
non veniunt, debetia aunc post me confessionem
vestram dicere, ut de hia possitis absolutionem ao-
cipere. Modo dicite sic :

Cmfettio.

Abreiuntio diabolo, el omnibaa pompis ejMk el
omnibus operibua ejns, el confileor Dooom«ipoleiili«
, el saoct» Mariaa, el sancto Michabeii» el onaiboa
' aogelis ejus, el aancto JohaQoi fiapUaUa, el omaibtts
propbelis Dei, et aaviolo Pelro» et omibaaapealolia
Dei, et sanclo Stephano et omnibi» tnartirib«a Dei,
et sanclo Marlino, el omnibas sacerdolibQs Dei« el
Benedicto el omQibus confiaaaoribos Dei^ et saaetae
Margarelm el omnibus virfinibas Dei, el saaclia ialis
el omnibus sanctia, et libi sacerdotii el emaibus
conchrisliaais meis qui me hodie videnl vdaodiaBl,
omnia peccata mea qosB mnqoa» eoaamisi ab iiia
iiora cam primom peoeare poiai naqae ia iMmc
lM>ram, qaaitcwiiqae aaodo iecerim, aeianler - «ai
n*3sciealer, aponte vel eoaele , dormieado vel vtgi-
laado, meoum vel cam alio aliquo, qam uane poaaum
recordari aat non rememoravi. Goalheor Doa qnod
promissionem quas in baplismale pro me fada oal,

heanse peciiata decliaamus ; in gradu pietatis gres-
sum sistimus , dum bona facere asuescimus ; in
gradu scienti» pedem ponimus, dum Deo soa et
(f^ 18) homioibus sua persolvimus ; in gradu forti-
tudiais vestigia solidamus, cum aec per blaoda nec
per aspera a vero deviamus ; in gradu consilii gres-
sum dirigimus, si bonum quod ipsi facere non for-
midamus, aliis etiam consiliari satagimus ; gradum
intellectus apprehendimus, si mente coelestia et spi-
rituafia inquirimus ; demum sapientide gradum con-
scendimns, si terrena respuentes, sola coelestia et
qoee Dei suat sapimus. Hiyusacalse latera sunt duo
caritatis prascepta. NuIIus potest ad eoelum perve-
nire nisi per hanc scaiam velit conscendere.

Modo, karissimi, orationem veatram dixistis : ^
nunc etiam iidem, vealram post me dicere debetis.
Sicut enim piscis sine aqua non potest vivere, ita
nulIuB poterit salvari sine 6de.

Pidesoatholiea.

Credo in Deum Patrem omnipotentem, creatorem
coeli et terrs et totius creaturse. Et credo ia suum
nnigenitum Filium , Dominum nostrum , Jesum
Ghristum. Et credo in Spiritum sanctum. Gredo
quod istse tres personse, Pater et Filius, et Spiritus
sanctus; una vera deitas est, quse semper fuit sine
initio et semper erit sine fine. Credo quod idemDei
Filius conceptus est de Spiritu sancto et natus est
de sancta Maria perpetua virgine. Gredo quod pro-

pter nostram necessitatem captus est, ligatus est, '^ nunquam ita complevi sicut jare debui et benepo-

flagellatus est, crucifixus est, et quia mortuus est
in humanitate, non in deitate. Credo quod sepultus
est. Gredo quod ad infernum ivit et eos iade sam*
psiLqui suam voluatatem feceraot. Gredo qaod ter-
lia die reaarrexil, et peal resorreetionem suam co-
medit el bibil com auis discipoiis ad probandam
suam veram resorrectioaem ; el postea quadrage-
simo die sursom ad coelos ivit, sais discipulis iaspi-
cieotibns, et ibi sedet ad dexteram Dei Patris omni-
potentis, et, eoaelemus et compotentialis. Credo
qaod adhuc iode ventarus e^t judicare vivos et
mortuos, unumqueniqae secondam opera saa et
secuadum ipsius mtsericordiam. Gredo sanctam Ec-
cleaiam lcatboiieam et aposlolicam. Gredo commn-

tui. Statim ut ad illam aetatem pervcni qua peccare
potui, averti me a Deo et a mandatis ejus, et abne-
gavi Deum per mala opera, et rursum spoate mao-
cipavi me in potestatem diaboli, quem prius abne-
gavi per omnem spurciciam, el hactenus servivi ei
toto studio. Sanctas domos Dei non tam aedulo
qusesivi quam debui ; quando autem quiesivi , non
fui ibi cum tali discipliua, tali intenlionc quali jure
debui. Qdicquid ibi de Deo audivi, aut irrisi,aut
non credidi, aut faoere contempai. Dominifai dies
et altos feslivos dies oon ita vaeavi neqoe honoravi
sicot jure debui. Gorpus Domino non lam freqooB-
ter acc(^pi sicut debui ; quando aolem aeoapit non
tam digne obaervavi sioot jare debvi. DaciftiaB vi-

9M

SPECDLDIf ECGLESLS. -

tae (?) mw «i harttinrenimqii® (<ic) mihi Deusdedit
son ita persolvi sicut jure debui. Patrem et matrem
et dominum meum nunquam ita amavi, neque ita
hODoravi, nec eis (f* 20) ita subditus fui sicut jure
debui. Omnes Christianos meos non ita amavi, nec
eis subditus nec fiduseititi sicut jure dtbui .Epi*
aeopo roeo, saeerdoti meo et aliis Dei doctoribus
non fui ita obediens ubi roe docuenint, sicut jnre
debui. Sanctls noctibus et noctibus jejuniorum et
alio iilicito tempore non ita observavi me cum con-
juge mea sicut jure debui. Omnia vota quecumque
vovi Deo irrita feci. Omne quod bonum fuit odio
habni et eos qui bonnm fecerunt aut inde locuti
suniodio habui. Omne quod malum fuit et feci et
dilexl, et omnibus roalum facientibns eonsensi et
eos dilexi. Peccavi in homicidiis perpetmtis et con*
ailiatis. Bfnltnm deliqui in fomicationibos, in adul-
t eriis, in incestibus, in besiiali fomicatione, in om*
ni poHutione et omni Immundicia qua se homo eo-
inqiriMre paleat, eoiaqnioavi eorpua memn et
miserMB MkBam meam meonm et enm omnibiis
qm wuM eonseo^re voliMrunt. Peecavi in peijuriis,
ia fsrtia, rtpinis» iakais testimoaiis, detraclionihtts,
conviciis, commessationibus, ebrietatibus, maleficiia,
frandihos ei onuabns peccatis quibus bomo peccare
poteal. Peecavi uitra omnes homines verbis, factls,
eogitatioDe, volontate. Hoc confiteor Deo et istis et
omnibus sanctis, et precor Dei clementiam ut mihi
prmtet tempus et inducias ut ita possim emendare

vDE NATIVITATE DOMINI. 826

A quo ejus gratiam valeam invenire. Et precor san-
ctara Mariam et omnes sanclos Dei ut dignentur
pro me intercedere et adjuvare apud misericordiam
Dei, ut de omnibus peccatis meis mihi det indul-
gentiam, et amodo a peccatis custodiat, et post
hanc vitam in consortium illorum perducat. Et volo
Deo promittere quod peccata amodo volo devitare
in quantum possum prs fragilitate mea, etin quan-
tum me dignatur roborare aua misericordia. £t volp
hodie dimittere omnibus qui in me peccaverunt ut
etiam ipae mibi dimittat innomerabilia peccata
mea.

Karisairai, aecundum hanc confessionem quam
fecisiis et secundum haec spoosionem quam Deo
sponpondistis (sic), voio ego rerha dioare, Deum
B nutem rogo opera facere.

Indnlgentiam et absolutiooem de oomibos peoeatis
veslris per intercessionem omn'um sanctorum tuo^
rom (iU) trihuat vobis Paier, et Filius, et Spiritus
sanotus, et custodiat vos amodo et a peecatis et ak
omnibos malis, et post baoc vitam perdocat vo»
io eonsortiom omniom saactorum soorum. Amen«

Fratrea, isla oonfessio tantum valet de his pecca^
tis qm sacerdotihoa confossi estis vel que ignorantes
geasisiis. Ceterum qoi gravia crimina commiserunt
et pcenitentiam iode non egenint, ((* SO v^) ut sunt
bomieidia et adulteria pro quibus instituta e&t car-
rioa (143), nicbil vaietiataconfessio. Ideomoneo voa
ut peecata que publice fecislis, pohlice iode p(Bni«>

(tiS^De verbi Carrina sigoificationd hm hahet
Do Goage : « i^Cmrena, voi formata ei ouadragena,
vel ea qoareatenay quadrageaimtt pars. (^arta Ame-
dei eomitis Maurianensis ann. i234 : Donamut
eidem domui per totam terram noitrumpedagium,
Udam, et eareterram omnium rerum «uaruMi, iia
qmd mmo de nolfii aUquam exactionem.,,. capere
proftumat. * Eo fortasse spectat vox (^ria, mter
redit. comil. Namurc. ann.i264exreg. sig. Papier
oe<«inCom.eomput. Insul., foW.tii': Etiialieuens
l4 CaHn et eastiel de Namur. Unde Carinlier forle
appellatus qui ejusmodi exigends praestationi prse-
positus est. Lit. remiss. ano. i38i in reg. 1S6, cbar-
toph. reg. ch. 56 : GUet Germain tanneurdemourant
d Ckarires ei maUre det Carinliere de la diteviUe ei
banlieuedeChartres. Si tamen ibi legendum non est,
C(pmUiers vei farin/iera, notione8B<|oemibiifpiiola«

• S* CofWiM, Canina^ cfoadragcaimale jejoniom
aeopaMicapoaiMienCia ab eoiaeopo clerieta etlaicis,
am ab ahdMilt monachia inaieatai qua quis j^uoare
apoiio XLdierom lenetur. Joan. de Jaoua : Carena
ei puMieapemiieniia,etfjuadragenaideM sunt, Qui
igitmrisiam pHmam facti nM^dieku» non inirai ln
eeeiaskuneiianea veste induius;abeseiset poUbus
quiinterdieii suniy a ikoro^ giadia ei equiiaiuisios
supradiieios dies aMinet . In terOa auiemei auinia
feria^ SabbatoaUauogenere leguminumacoleribus
pomis uel pMs, vet viscieuUs^ eum modica eennsia
uiaiur iemperaie. llaecomnia probantor Extra De
homicidio. Burchardo lib.xix,cap. b, Carrino (aliaa
CariM) esi dierum xh emUnuorumjejunium inpane
ei A^mi, Pceniientiale ms. : xl dies in pane et aqoa,
quoi in communi sermone cartna voeaiur^ cum vii
segiumWnuamniepmniieai, GoneilkimMogootintim :
1n dedieaiionibus ae ordinoffi iemporibus relaxari
(^renaa, et pamiienies introduci omnino vetamus^
Petroa Damiani lih. ii» ep. 1 : PrafterUlas qnadra^
gesimas qurn sHUcet a Patribus instiiuUB suni. ^..

G anasoceulteearinaseelebrat. Idemlib.fv,epist.i7.i
Juxta carinm regulam inclusionemeustodiafearee^
raUsindiximus, Et lib. v, epist. 8 : Ecce, inquiunti
peregrinando carina^ eccenovaposnitentia... hacte*
nui inaudita, Reynerus contra Valdenses eap. 5 :
Fublieasveatiie»iias,uicarenas, reprobani^maxime
infemims. Cesarios Heisteibach, lib.iv,cap.. 37 :
Milei quidam,,.. tempore quodam quadragesimaU
carenam fecit apud noi. Lib. v, cap. 4i : Cum aller
milci quidam, iuiceptacarena, temporecavituUge'
neraUs CisierUum ire proponerei. Aiaoosde Inaulia
in P(eniteniiali : Solennis (poenitenlia) at quas pro
majoribui criminibus vel notariis^velprohts cnmi-
nibusquagquiconfeaui Cit^veldequibuiquii con-
viciui eii^m/Ugiiur^ qua^ carena iolet apfieUari; et
sicui est de maioribui, iic ad majorei praslaioi Eccle-
iiap pertinet hane infUgere. Infra : (iueirilur autem
quomodo inieUigendum iit quod dicitur de injun-
clioneiolemnispafnitentia!, « FaclreiannoiinJHine

D ai a^ua, et fac treiquadraaenai in iingulii annii : »
an inteUigendumiit quod jejunare debeat omnem
diem tfcl inter diem etdiem^ Ad hoe iic rapondemui :
^onaliiori intelleetui prcejudicamei^ quod canonicai
ceniurmrigoroiiendiiur^ quando inpaneetaquaje^
junare ver tresannoi prcecipUur, quodaquibuidam
ric intelligitur, utver treiannoi non iotahebdomada
comedaturpaniiet aqua, eed tantumper triailla je-
junia iupradicia, etc. Summula Raymundi ord.
Praedicat :

Matronm juvenee foauni explere carenae
In domibui proprm, etc.

** Gharta Gotfridi comitis de Habisburch ap.
Kopp. loit. Foeder . Helvet., num. 7 : Uireconcilietur
Eecleiimpropief homicidium quodpairaverat, reU-
gioiii dominabui .... vrmdium x jugerum. . . . concee^
iii, hoc addiio, ui emdem iororei... . unam carrinam
de ie^uncia eibi pwniientia iubporiareni . ] Adde ay-

8St7

flONORII AUGUSTODUN. 0». PARS HI. -^ UmGICA.

8S8

leDUam suscipialis ; quse autem oceulte commisistis,
occulte presbyteris vestris coafessionem iude ante
faciatis quam ad corpus Domioi acecdatis, quia qui
indigae accipit, cum Juda mortis Domiai reuserit.
Et si vobis hujuscemodi corpus damus, ita facimus
quasi quis furenti gladium praebeat ut cor suum
eum illo transfigat.

Qoia Deus, karissimi, voluit vos hodie in sqo
servitio bic congregare, non debetis hicotios! starei
sed pro vobismetipsis et pro tota Bcelesia sancta
Dci orare, ut Deus omnipotens dignetur eam paci*
ficare, adunare, regere, ab onfini malocuslodire. Kl
eum sponsus ejus Christus, qai eam craore suo
deapoBsavit, eum omni ooalesti exercitu adveneril
Qt sponsara euam Ecelesiam de hao Babylonioa
peregrinatione perducat in Patris sui civitatem, ut
orooea eum ea eomitemini in eosleslem Hierusatem.
Amen.

Ddnde debetis pro domtno apostolieo preces ef-
fundere, qui eaput est Eeclesiie et a qno cunda
Beclesiee judicia debent procedere, ul Deus omni*
potens eom talem fneial qui Bcclesitt doetrina«
moribus et vHa digne pTwesse valeat et ipse cnm ea
in oltimis ad perennia gaadia pervental. Amen.

Ezinde debetis Deo supplicare pro episeopo no»
sto^ et pro omnibos presbyteris, et pro onmibos
qui constituti sunt in sacris ordinibus, qoi debent
esse speculum Ecclesise, ul Deus omnipotens Spiri
tom suom in eos mittat; cuihoc eis inspirare plaeeat
ut qusB populo verbis praedicant, ipsi operibus im-
pleant, et eom eo in novissiino die vitam astemam
perclpiant. Amen.

Post h«c oportet vos pro rege nostro rogare
quem Deus voluit suum equivocum interris habere,
«t Deas elemens ei suura auxiliora impeodat^ qoo
Eeolesiam ita regat alque defendat, ot post istod
lemporale regnum a Rege ccelorumperennemregni
eorooam percipiat, Amar.

Deinde eoovenk tob postolare proommbus duei"

A bus etcomitibus et omntbus judicibus Ecclesin, ot*
quia scriptum est judicium sine misericordia ei qu!
non fccit misericordiam, Deus omnipotens eis illam
mentem tribuat, qui populum sibi subjectom mise-
ricorditer tractare conentur, quatenus a misericorde
judice Deo misericordiam consequantur. Amen.

Exinde condecet vos clementiam Dei implorare
pro omnibus qui sibcuIo renuntiaverunt, pro mona-
chis, pro monialibus, pro inclusis, pro solitariis et
pro omnibus qui aliquod votum Deo fecerunl, ut
pius Deus eis conferat ita propositum suum implere
quatenus post hanc (T* %i) vitam mereaatur pro-
missum praemium obtinere. Amen.

Postea debetis pro iter agentibus Deum eiorare,

aut <|ui Uierosolimam aut Romam petierunt, vel

B Sanctum Jacobum, aut alia sanctaloca visitaverunt,

ut Deus vota iilorum suscipiat et eos incolumea

amicis suis cum pace restituat. Amen.

Dehinc oportet vos misertcordiam Dei flafttare
pro bis qoi navig«nt pro Eedasiae neoeasiMe, ot
Deus eos ab omni tempesute prolefat etproipenfli
iler eorum facial et salvos eoa eQgoatie et amicia
reddat. Amen.

Doinde debetis proinfirmiscogiltre qoi nonvalent
hodie ecclesias visitare, ut sanitati et incolomitati
restituaatur, ct in hac vita emeadatis delieelis, in
eterna post recipiant [recipiantur]. Amen.

Exindo moneo vos Denm poscere prohis qui sont
in pcregriastione, pro captivis, pro vinculatis, pro-
Q incarceratis, vel in aliqua aagustia conatitutis, ut
misericors Dens onieuiqoe seeundom suam neoeaai-
tatem subveaiat et seeondnm soam miserieordiam
de malis eripiat et eis omnia qus sunt bona tribuat.
Amen.

D<*inde debetis pro omni populo Ghristiano pre-
cibus insisteref quatenus eos Deus ab omoibus
malis et ab omnibus hostibus anim» et corporia
eustodiai et ad perpetuam pacem perduoat. Amea.

nodum Salegunstad., cap. f7, 48, 19 ; Ughellum
tom. IX. p. 287 ; Hermannum Stangefofiura in
Weslphalia lib. iip. 101 ; Baron. ann. 10^3, num.
16, et Filesacum De quadrages. Ghristi, cap. 3.

E** Karena, Karrina, quam ultimam voeem apud
kkehardum convicium significare Cangius scribit
in Carina^ i ; sed malim huc trahere eum Arnio
apud Pertx vol. 11 Scriptor., p. 136, not. 65.]

• lo Chronic Alberici., apud LeibBil. In Access.
hist., p. ^it^iCar&navoeaturintransquxidragetima.
IIuju^ medium tempos ad Dominicam qaariam re-
ferturiu IH. remis«$ann. 1316 ex Reg. 110, Char*
toph. reg. cap. i99:LeiamediveilleduMi'quaresme,
etc. Apertius rursuminHliislit. ann. 1402 ex Reg.
1 57, ch . 3319 : Le din^anehe que Van cluinte en saiiue
iglise : Lsetare Hierosalem, que Von dit la Mi-
&iresme, etc.

c Carena est etiam remissio seu indulgentia ejus-
roodi XL dierum, quae a summo poniifice vel ab
episcopis indulgetur. Incriptioann. Ift25 ineceiesia
SS. Viocentii et Anastasii ad Tres Pontes Rom»,
ex Panvinio de 7 Ecclesiis p. 1 1 1 , septem annis et
septemcarinearemissionis confessicriminissoluHO'
nisqueditwrei, Lambert., monaeh. Trevir.,Dein-

vent. corp. S. Mathiai,eap. 4, 8 SO ; kUS^^iut
pava et Adalbero arckiepiscopus Trevirensis con--
ttueruntaddedicatvonemmonasieriinostri ...xvui
earenas, Num . 81 : C&nHUitiasmtun iwlMfyajirtm» et
IV earenas. [* Ghrooioon coUeciile 5. SlephaBt
D tom. ilRerum Mogual. pag. M, e^t n%% : Bm
sunt graUce archiepiseopales et episeopales dakg
benefaetoribus tabrirmeeclesiaf 8* StephaniMogunt,m
Itemdeepiseopis et Bomanis pontitifiibus Hs miile
diesetcentum carenas, per quas aninm /idelium
debent tormentari et puntri in pnrgalorio.l Adde
Browerum in Antiq. Puld pA^ 13H.[* Ludewig.
Reliq.msstom. I, p.3S6.] r*fiiChart. Uiriciepiaoop.
Raceburg. ann. 1280 ap. Weaphal. Mooum. Gim-
bricvol. If,coil. 49. Aliaaap. Gudea.Goden.dipl.,
vol. III, peg. 110, 118« 1189]

c Quadragena, idem quod earena, indniffentiarXL
dierum. Vide BuUam Urbani II papnapod Baroo.
ann. 1193, num. 16.

« Carena pro «arina. Alviis aea fandua oairis,
Gall. carene. Pluries le|ptur in Informalioaibascivi»
tatis Massiil. pro passagio tranamarino* ecod ms.
Sangerman. ~ Du CAN6KGia#Mritifii nov. edil.,
p. 176. »

829

SraCUHTM ECCLESIiE. - DE NATIVITATE DOMINI.

830

Nnne, karissiroi , oportet vos orare pro his qui A Pratres, quia Scriptara dieit : Qui pro alio rogat

maxime testra indigent oralioDc , pro his scilicet
qui mortui siiDty qui dcc yel boDum vel malum
faeere possunt; quia sicut aqua soper iilum si
effundetur qui in igoe ureretur, ita gaudeat illi eum
orationes aut etemosinas post tos mittitis, et in
primis QDusquisqne vestrum pro patre, pro matre,
pro conjuge sua, pro filiis, pro fratrifous, pro sorori-
bus, pro eognatis et amicis suif , deinde pro omnibus
qui vobis haereditates suas reliqueruot, aut qui
vobis aliquod bonnm impenderunt, aut se in ora-
tiones vestras commendaveruot , et pro omnibus
quorum corpora bic rcquiescunt et omnibus fide-
libus defunctis, ut Deus omnipotens, qui voluit Fi-
lium suum pro eis mori , dignetur eas hodie per

seipsum tiberat, rogo vos ut velitis etiam orare pro
me misero qui pree omnibas hominibus vestris pre-
cibus precipue indigeo, nt clemens digneiur hodie
sacrificium Ecclesi® de manibus meis suscipere et
me ipsum sibi sacriflcium efficere^ et omnia peccata
roea in hac vita possim emendare et post mortem
vobiscum in supcrna gloria exultare. Amen.

Nunc, karissimi, corda vestra ef manus ad Deum
levate, ut pro his omnibus dignetur vos clementer
exaudire, ut (f* 212 v^) hanc festivitatem quam nune
agilis post eum angelis sine fine in illa gloria cele«
bretis quam nec oculus vidit, nec auris audivit, nec
in cor hominis ascendit, quam pra&paravit Dcus dili-
gentibus se (ICor, ii). Eia nunc preces vestras alta

vestras orationes ab omni pcena et dolore absolvere g voce ferte ad ccelam, et canlate in laude Dei : Ky^
et in etema paradysi amoenitate collocare. Amen. rieleyion.

Si nimius algor hiemiB, aut siagnus calor sdsiatis iropedit, vel alic|uod impedimenium
obvenerit, tunc jam dicta omittc, et finito sermone hanc fldem eis predicas : Credo in Deum
patrem , et csBtera ut in Psalterio continentur. Mox subsequere hanc confessionem

me juvftre, ut hsBC omnia in iata vita possim emen-
dare et post hanc vitam eom eis in letema vila
regnare. Ameo. Indulgeatiam. Ut si^ra.

Quia koc ita eredo, ideo eonfileor omntpotenti et
omnibos aanetia Det quia peceavi nimis omoibus
modis, Ttrbls, iaetis, eogilatione, voluntate^ et onmt
iaiqmtale, ideo precor omnes sanelos nl dlgnentur

Ad omnes sermones debes primum versum Latina lingua ponunciare , dein patria lingua
explanare. Si ecclesia est in honore sancti Slephani, poteris de eo sermocinari.

Jniiu$dean§uitia liberahu0$iet tradeturimpiue
proio {Proi^, xi>. BeatusStephaous, itarissimi, cujus
badie fesla ecilebramus, de angustia hi^us miserae
vit« liberalua eat ; et Paulus, qui lunc erat impiua,
pro ea ad aaguaCias toierandas est traditus. Christus
namque booua paalor, qui de ccelis veuit ad terras
perd^am •vem qtMsrere el inventam propriis hu-
BMris ad gragem coplealiseuriflsrevehere (Lue. xv),
per ovem lopom eepit, et etmi aon aolnm ovem, sed
etiam ovibm paslorem prafeeit. Slepbanos enim ut
ovifl erat mananetus, Panlus aavieia ot Inpus in»
qoieliia. Sed eura ovia oecubail, pastor pro ea
kpum realitttil. Paukis quippe pro grege Cbristi
posi aaBgniaem soam fuadebat qui prius in nece
Stephani eoosenltebat ; et quem olim eum impiis
r^odial, com hoc nuoc in gloria sanetornm tripu-
dial. O qnam diika, kartssimi» eonsortinm aancto-
nim« qmua deieetabiie conlabernium beatoruml ubi
ttoUM de aibi illata iiyuria quserat uitionem, nnllus

tiebal» Paulns cunela carnaliter sa|uebai. Unde
sepiua de Scripluris qnestiones movebant, quas
Stei^anus nobiliter solvebali sed Paalas perlioaeilar
, resistebat. Prseterea Stcpbani d^car magniflce prsa-
' dicalor, eum polobritudo qua angelis eompaimlttr.
fio tempore Tyberios reipoblicsB prKeral; qui
diuliao languore laborana a medieia curari ooa po-
leral. Coi cum eaaet ralatum in Judsea fore [pro
eaae] iesum nomioatura medieum» qui noo herba-
rum ooafectione nee ferri incisione, aed onmes
segriludiaes biande depelleret sola verbi jossione,
quendam sibi pre eseteria in amieitia eonslridum
in iudffiam destinavit, prmfatum modieom ad se
eurandum adduci imperavil. Qui magno samplu
navigio in Judssam pnoficiseitur : sed a Pilato» qui
tunc Hierosolimis prvaidatum a BooMtnia lennil,
maximo euUu suseipitar. Gui raoi legalionis boss
cansam patefeoit, quia Cseaar Cbrialura medieom
aosB praeaenli» exbiberi prsscepil. Pilaius hoc andilu

qoi ialttlil injuriam de consorte timet improperii D expavit, hunc mortuam esse iodicavit. L^galus vero,

confusionem. Nunc enim Paulus de lapidatione Sto-
phani non verecuodatur, sed Stephanus de Pauli
salvatione et consortio gratulatur. Ad hauc gloriam
impulit Paulus Stephanum lapidando, ad hanc
traxit Stephanus Paulum orando. Fertur de eis quod
arobo fuerunt collegsB llierosolimis sub magisterio
Gansalielis» (f* 2i> Stephanus indigena» Paulus ad-
vena, ambo nobilitate et sapienlia eximie pollentes,
sed moribos nraltum inler se differentes. Stephanus
maaaueti animi el petientis « Paulua feroeis atque
fervemia, Stephanos leais el blandus in verbis»
Paulos nimias et vehemens in eioquiis acerbis. Ste-
phanua legem et prophetas spiritualiter dixisae sen-

ul emn a Piiato damoatum eognevit, ei reaiom maje-
slatis impoRit, quod videlicet abeqttesenalttsdecrelo
talem virum morti adUudicasset, qui tanlum reipubl^
css prodesse potuisset. Pilstus, objectum crimen a
se dimovens, Judeos culptt involvit ; se eosctum
in hoc eis consehsum prebuisse respondit. Interim
com legato a rauilis multa Chrisli miracola aarra-
rentur, iteroque mortui ad imperium ejus revixisse
afSrmarentur, dixit non bunc medicum, sed Deum
fuisse quem oonstaret mortuis vitam dedisse. Ita-
qoe opponit JudsBis Deum esse occisum ab eis : et
81 de hac objectione non posaent se purgare» et ip-
so% diverais suppliciis damnare. Jodmi, d« oonacien'^

m

IKMHOaU AUGUSTODUN. OPP. PARS III. — UTUROICA.

832

cientia perterrttii inducias postulant, quo objeoUim A vero conclusiooem deChristo audiebaot, deiUtlras

crimen ^ropulsare queant. Interea legato de quadam
Domipi imagine nuntiatur^ quod magna secitatum
[add, multitudo vel quid simile] per eam palratur,
quam VeroDica in panno ob Ghristi amorem depin-
gcre fecerat, postquam eam a fluxu sanguinis tactu
fimbrium saoaverat {Luc* viii). (f° 24 \°) Haoc mul-
to labore viz impetravit, postea Romam imperatori
portavit; quam mox ut vidit, laaguor eum reJiquit.
Qui prottnus suo edicto Romanos appellans , liunc
pro Deo coli a cujus etiam imagine sanitatem reci-
perent aegroti. Sed quia Senatus non consensit,
multos ferro et exilio consumpsit. Igitur Judaei,
post acceptas inducias, in unum coeunt, modum
rcsponsionis lalem ineunt, dicentes Deuin mori esse
impQssibile; se vero homioem puuisse qui scita ie-
gis eorum cootumaciter solveret, ei eos publice
confundendo honorem eorum de plebe tolleret ;
eumque Stepbanus inter eos esset genere clams,
eloquentia gnarus, rogaot ut hunc modrm respon-
sionis suggerat legalo et eos excuset de crimine il-
laio. Stepbanua autem dat eonsilium ut sapientea
Jttdeeoa qaaqoaversum per orbem convoeeBt ad eoft-
cilium, melitts se conaulaiit, aaoius coosiliuai ca^
piant ; sibi videri vera eis a Romanis imposita, cum
Jesum Deam manifes^a testentur miracula, prseser-
tim cuoi omnia per eum patrata a lege et propbetis
sint testificata. Hsec verba quamvis molesie tule-
vittt, tamen eia Judam ex omoi clymate mundi con-
▼oeari plaenit. Interea Petnis et apoatoli, Stephani
respoosum «odientes, dam aeeersitom fide imboe-

in eum stridebant et cum clamore impetum in eum
fccerunt, vestes suas Paulo servandas reliquerant et
ejectum exlra civitatem \f^ St6) lapidaverunt. Gum*
que omnes compages membrorum saxis solvisseat
et vires standi in eo defecissent, genibus flexis ia
terram procubuit, preces Domioo pro ipaia fudit, et
aicut Dominus in cruce pro crocifixoribas, ita Ste-
pbanua pro suis lapidaloribus ; et sicut Christi ora-
tio valuit, quod pro ejus «more poat proprtum san-
guiiiem fuderunt qui tunc in effusione sui saogui*
nis consenserunt, ita oratio valuit Stepbani , qood
Paulus, qui tunc eum perdere festioabat^ postmo-
dura omnes gentes salvare anheJabat. Hic Slephaniis
signifer martyrum dicitur, quia primus post Domi-
D niim, scilicet eodem anno, cum palma victoris cce*
lum ingredilur. Hujus corpus lapidibus laceratum
exposueruQt Judaei bestiis et avibus dilacerandum ;
sed angek) Dei cuatodiente peitninsit intactom.
Qaod nocte a Garailiele ($ic) sublatum honorificc est
tumulatum. Post hsec Romani in ultionem Domim
Hierosoiimani deatruxeruiit, totam regioMm vtsU-
veruni, Judeoe quoadam diveraia son^idis intere*
menint, reltqoos oaqueqoaque veadidAnMt. Com
aotem Romani priaeipea eollt jogo fiiei avbdidi»-
senl, et omnes gentes Christnm Dominom sojom
jam colere ccepissent, Dei nutu per visionem Chri-
stianis patuit ubi corpus beali Stephani latuit. Cu-
jns inventionis gaudtat Deoa magmflcofit per s^Coa-
ginta tria mipftcuk. Hie in Aogualo menae ptaiai
creditur; sed bodie festivitaa ^oa celdirioa recoli-

mnt, foote baptismatia regeneraverunt , verbom C tur cum ejas aacrom corpus inventom legilor. Ab-

pnBdieatioois ei injunxeront. Qoera mox Spiritaa

aanctos repiebat et per eum nralta signa et prodi-

gia in populo faciebat. itaque Judssi confloxerunt,

ex qoibos molti com Stephaao de bac re disputan-

tes conflixeront; aed omnes potenter de Scriptoria

oonvincebat, qora affluentia Spiritus aancti in eo

Joqueos pripvalebat. Unde commoii rapientes eum

in eoneiltimi perduxerunt , Kegem et Moysen bta-

aphemMe ae dixenint. Cui com eopia fandi a

suomo pontifice data fuistiet, m audientia eorom

pkne disseruit quie lex et propheltt de Cliristo

aoripaisseiit. Ad oltimom iotulit oor legi et Spiri-

loi aanoio rebelles honc Deom dubitarent ouioa

lacla Seriptaramm diotis per omnia eoncordaroBt.

« iiaiie, inqait, video ego aperto coeio a dextris Dei d nec auria todivit, nee it oor bonmia

aitntem et me ad ecsieslia voetnteni. t Prioa qui- qoiB Deos omnibos diiigeotiboa se prseptraviC.

dera omoea propositiones diasereotia tdmirabantiir Amen.

el vultom loqoenttt ot angeM iotuebtntor; cum

tiqoitus enim mmorit ejos non nisi temel m tsno
tgebalur, et ideo bac die et ptseio et invMilio ojot
coiebator. Ifodemi totem ei devoti m dio ptsikmit
ejo8 inventionem ejna tgendtm dtemvertaty qoit
genemle BeclMiffi iostitotum muttre vefiia polavo*
runt, et quit totom ad itndem Dei rtfBrtor qoidqoid
a HdelitNis hooori atndorom qoolibet tempore fxlrir
betur; qoera jubemoa tn atoetia aoia Itudtre «l io
omni tempore benedteeRdo mgtlfictrt. Ktqut» kt*
risaimi, implorate saoeltm Sttptmom «t vetler in-
lerventor sit tpud Deom, «t poaeimoa eimi ia hoe
imiftri qoo valettia pro inimicM vettria defireetri,
oi qoit Slephtnoa dieitor coronaloa tMrttmioi tum
iilo io illt gloria eorontd qotm aeo oetlts viilil,

Si ecclesit est in hoaore saacti JohaQois, ista sit vox de eo prsedicantis*

Qui 9unt hHqui utnubes voUini^tqnask eolumbm
ad fenesirM suat (Isa, lxvi). (f^S6 v») Nubes plu-
viam portant et tridam terram irrigant. Colombse
tulem , com per fenestras prospiciont , non atias
aves ut accipitres laeerare cupiuut. Sancti apostoU,
kartssimi, nobea fuerant, qoi arida corda habun-
daoH doctrins plovia ItrgHer irrigtvenmt ; ubi gto-

debanf messem inoliam socereacere, onde tptm*
bant se (roetum centophim in gaodio melere.

Quasi columbss ad fenestraa aoorum oeoloram
rouodana prospexeroot, qoit mulieres, doo td eoo-
cnpiseendum ut tdulteri, sed simpMei el caaloittloi-
tu aspexeraot, et oichil de Itrrems ot avari dteide*
ravenmt*

$33

SPBGULUM EGGL«SIifi. - DB NATIVITATB DOHNI

834

Bx qiiH>iis Miietiis lobaones evangeliftla erat. Nu- A a moriuis resurrexisse traditur. Per meridfem, ubi

bes afflneiHissima, qui sua doctrina melKflua uin*
que perfudit orbis climata quadrifida. Etiam felle
earais iHTidils, nt simplex coiumba; unde » Domi-
no in tamplo suo^ td est in Beclesia, loeaMs est ut
firma eolanba. Pnecipne castitatis mundicia radia*
bat Tita. Doetrina, mtracolis cunctas Ecclesias illu-
strabtC. Uttde quamvis de omnibus apostolis gene-
raliler, de eo pronuntiat Scriptura specialiter : Yox
tanitruitui,Deuiinr(4a. Illuxerunt coruseaiionet
tumin terra tota {Nal. lxxvi). Per tonitruum alti-
sona Evangelii prsedicatio notalur. Per rotam hic
mundua figuratur qui celeri circuitione nt rota ju-
giter vohitatur. In hac rota vox tonilrui Dei perso-
natj dum gradisonus Johannis Bvangelii elangor
mo&do iotoiiat^ CoraeealaoDes qnoqtte Dei orbis
lemD iUuxerunt ; d«m per Jobansem nnraeuia Gbri-
tsi inniulo inoUieront.

Legitur quod in paradyso fons oriatur qui m qua-
tuor capita dividatur {Gen. n). Per paradysum, qui
hortus deliciarum dicitur, Eccle&ia accipitur, in qua
sunt Scripturarum deliciae et quae est vocala ad do-
mum Dei ubisuntgloria et dtvitise. In tali paraJyso
foos oritur, dum Cbrislus, fons omnium boncrum,
de casta Yirgine nascitiir. Quatuor flumioa quae inde
oriuntur quatuor evaogelistse intelliguntur, quialar-
gifluo dogmate perfuderunt totum bortum Ecclesiae.
Hii quatuor fluvii spirituales dant Ecclesiae sapores
tales : Unus quidem lacus nutrimentum, alter autem
prasbet olei fomentum, tercius vini saporem ; quar-
tns exbibet melhs dulcorem. Lacte infantes nutriun- C
tur. DeUatthaei Evangelio iac Ecclesise manat, dum
Ghristum pro bonis parvulum factum et lacte (f^ 28)
nuiritum clamat. Oleoinfirmi curantur. De luce Evan-
gelio oleum Ecclesiae funditur, dum Cbristi cruore
nostrse infirmitales curatae ab eo referuntur. Yinum
bibentes laelificanlur. Marci Evangelium Ecclcsiam
vino potat, dnm CbriBtiresurreftioneapostoloslfeti-
ficatos memorat. De JohannisEvangeliomeldistillat,
dum divinitatem, quae est dulcedo angelorum, dulci-
ter Ecclesifie infinirat [leg. insinuat]. Quodquiapro-
pheta in eis significari praevidit, eos in qualuor ani.
maliom figoris describit. Per forroam hominis Ma*
itbseos figorator, per qoem bumanitas Gbrisli stilo
exaratiir. Hf vitoH speciem Luoas notator, per

sol in centro coeli fervet, Johannes innuitor, a quo
sol seternus io majeslate divinitatis clarescere expo-
nitur.

Hii sunt ((uatuor anuli aorei quibos portabator

arcba testamenti. Archa est sancta Bcclesia, aouli

quatuor Evangelia quibus portatur ad aeleroa ta-

bernacula, Hii sunt Aminadab quadrigse quibus ar-

cha Dei de alienigenia revecta est ad domom patria

(IReg, VII ; CanL vi). Archa Dei capta est ab AUo*

phiiis ; sed reducta est Hierosolimam in sacerdo*

tis Amraadab quadrigis. Arcba Dei est Ecclesia,

quse capla est ab Allopbilis, dum subdita fuit ido-.

Us. Quam verus sacerdos Jesus de hostibusad Ule*

rosolimam in quadrigis revexit, dum eam doctrioa

quatuor evangelistarum ad cceiestem patriam sob-

vexit. Ex quibus hic Johaooes prsecipups foit qui

totum mundum sua praedicatioue perfudii.

De boc legitttr Jobanne qood fneril Alioe dotnini
matertere* Qoi noptias celebnina Cbrittnm com
matre oaa invitavii ; aed defieienle vino» Gbrislos,
aquam io vinum eommulana, convivae Imdikavtt
(Joan. ii).Hoe viso Jobaones sponsam soam dese-
ruit, Yirginis filio ipse virgo adhaesit.. Ei qoia
(f* 28 v«) carais copolam ejus amoredespexit, Ghri-
stus eum prse omoibus apostolis dilexit. Gom enim
Regina austri corpus et sanguiaem suum discipoUs
suis tradidit, Jobannes supra peetos Jesu recubnii
(Joan. XXI), et de boo foute aapientitt tnnc polavii,
quod postmodum mondo emctavii, arcbanum, verbi
sciiicet in Patre reconditi, quia in pectore Jesu suni
omnes ibeaauri aapientie ei scidniise abicoodilt
(Col. 11)« Deniqtte ki ara erueis com se Gbriaius
bosiiam Deot^Patri pro mnndo imoM^rei, ei <le
principe moitis triumpbareif cemeoa eoaminns
matrem suam eum Jobanne cniei astare, oplimum
duxit Yirginem virgini eommondare (Joan. niz).
Postquam vero Cbrisitts, carcerem bojiis nttndi
desereos» cselesie palaliom revisii ei spirila» san*
ctum de paterna sede diacipolia misii» Jobannea
cum Peiro, Spiritu saoeio |demia, hmflmk Domini
intravit et cUtidnm in nomine Jesu Gbrvti aanavii,
ac multos Judasos proinde.per verba eoram adfidem
oonversos bapiizavit (Act* li^.Gomqtte soisnii pon-
tifices eom ei alios apoaiolos ob bocplorimiaflagris

qoom Christos vitohis saginatos pro nobis mactatos jj ^^^^^^^ gaudebant qood talin pro nemine Do-
prasdicatur. Per leonis fignram Marcus monstratur, ^^ perlulisseni (Act, v).

Cum vero^post lapidatfonem Stepbani Samariare-
eepisset verbum Domini per prsedicatronem Philippi.
Stepbtini condiaconi, miserunt apostoli Petrum et
Johannem ut baptisatos confirmarent, sicut adhuc
episeopi in Ecclesia facere solent (Aet. vm). Post-
quam fideles per impositionem manuum eorum
Spirilam saoctom aceeperunt, Symonem Magum,
qoi haoc gratiam emere vobiit, cum omnibos sois
sequacibns damnaverunt (IMd.). HIs transactis mi-
gravit Johannes in Asiam et verbo atque exemplo,
signis et prodigiis, totam traxit ad Domini gratiam
Eo tempore tenuit DoaMnicianus mgnaryhiam, i|tti

a quo Christus a mortuis ut leo resuscitatus raemo-
raiur. Per aquilae simililudinem Johannes declara-
tur, a quo Christus in gloriam Patris convolasse
manifestatur.

Hoc etiam <ioaUior raondi plagaa de eis inlbnaol»
dum considerantibus hec figuraliter insinuant. Per
aquilonera, obi sol sub lerra latet, Maihseus expri-
mitur, a qoo divinitas Christi sub came latoisse d«-
scriWtor. Per occidentem, obi sol occumbit, Lucas
exprimitor, a quo sol Chrislus occubuisse morien-
do dicitor. Per orientem vero sol cotiidiesurgit; per
bunc Maretts ioteUigiiur, a qoo Gbrialus sol juslitia

835

KONOMI AU0U8TODUN. OPP. FARS Ilf. -« LiTOiaiCA.

•M

Aposlolam comprehendi et duci jussit Romam, ubi A trem ? Sta» iili, &ta, et exspecla. RaliODem Deo red-

praescDte senaiu eum in dolium fei*ventis olei misit.
Sed Dei gratia protegente illaesus exiit. Deinde in
Pathroos insulam eum exilio relegavit, ubi eum
Dominus per angelum suum crebro visilavit, et ei
omnia Bcelesise mysleria futura revelavit. Postea
hnperator a gladiatonbus consultu senatus trucida*
tur, ei Apostolus Ecclesis Dei cum honore redona-
tuf . Qai scripto et predicatione ubique Ecclcsias in-
Btmxit, omnes hsreses undique destruxit ; interea
mutlis preclaris miraculis fulsit quibusmundoutsol
in ten^ns luxit. Yirgas namque sylvestre? in aurum
et litorea saxa in gemmas commutavit, et rursum
aurum in virgarum naturam et gemmas in saxorum
substantiam restauravit ; viduam quandam de morte

dilurus sum pro anima tua. Cerle libeater pro.te
mortem excipio, sicut Ghviatus eam pertulit pro
mundo. Sla tanium, ne desperes. Promitlo libt« ro-
misaionem peecatorum a Deo recipiea. • Hocaadilo
coofestim de equodeeidit, JohaDnisadgeiiuaproei-
dit, denao se baptizat lacrymarum flumiae occul-
tans dextram oousoiam de crimioe, Qoam Johaoiiea
protrahit, oscolatur, multis blaadicita ferocem ejua
animora ad poeniteBtiam cohortatur, secttm ad ec-
cleaiam provocaty vigilias et Jejwiia eum eo coati*
Duat, et bene emendatum reddidit matri Eecleaiaa
atque adjungens exemplum divinae clementiie» prins
crudeiem latronem eidem Eccleaiie praefecitoobilein
pastorem.

resoscitavit, juvenem nihilominos defunctum (f 30) q ged beatus lohannea, kariaatiDi, ai adhac m te-
ad vitam reparavit; vas viireum quod in mullaa
particulas diasiluit pristinae sanitati restiluit; vene-
num in Chrlsti nomine non solum illsesua ebibit,
aed etiam iode eBliaetoa vita ruraon reddidit.

Bt aaUaa veatnun da magnitodiDa focinontra soo-
rara diffidat» sed fimetor in miaerieardia Dei et in
oratioDe saoeti JohaDnis coafidat, vobis volo unom
de 00 braviter narrare quod spero aDimaa vestras
liMificare.

Queodam jovenem sanctos lohannes cuidam epi-
seopo nutriendum eommendavit, quem episcopua
haptisatom com omni diligentia educavit. Deinde
paolatim eoepit eom remissius habere et, ut senea
solent, io nuUe adoleacentem corrigere. Ille ut sensit

gili earoe Baaeaa in tantara poiait {(• 30 f) peo*
caloribus subvenire, quanto aagta ftMceomChiiaCo
regnans cunctis eum invocantibus pr»valet iaterve-
nire. Huic Dominus jam grandaevo cum disdpulis
suis appaniit et eum ad coeleste convivium inviuvit,
Ille gratias agens Christum se ad angelicas epulas
iovilare, fossam sibi aperiri jubet antc altare, coa-
vocaloque uoiverso populo missas Cf?lebravil, omnes
Dominicis sacramentis communicavit, deinde fossam
desceodit, et subito lux immensa de coelo super
eum resplenduit. Post haec in fossa illa non nlai
manna inveolebatur, de quo usque hodte conctia
fideliter petentibus salus prsestatur. Unde creditur
sanctus Jobannes in illo lumine ab aogelis ad coe-
lestia raplus fuisse et in ipso raptu carnis debita

aihi frcDa disciplmae abatraeia, jugo Domini mox ^ •^»-'» .-,.—« .—«-« w- ... .^«^ .-^

exeoato, totaa praecepa fertar perviciorom anfracta. per mortem solvisse, moxque vitae restitutum, quod

Et pruDO quidem voradtate et ebrietate delinitor,
deiade meretricom iilecebria irretitor, exin furiboa
aaaoeiatvr, ad extremum latnmibos, ipae violeatua
latro» priBC^»ator. Ev<^alo tempore, com JohanDea
ad Eeoleaiam eaadem voeatus veaiaset etoraDia
propter qam voDerat oporloBa dispoDcret abepi-
aeopo poacit sihi joveaem repreaentari quem eom-
neadaaaet ad eceleata regDum edocari. Episcopos
eom kerymis eum mortoum protestatur, quia io
fioeihos moDtiofo eom latronihus prioeeps httrooum
moratar. JohaDnea hoe aodiaDa graviter iogemoity
lacfiBiaB oberrimas fudil. hiox ttbi eqoom et vim
diieeB dari poatolat, ad raoDtaoa featiDus properat.
Qoera protiDaa ealerva latroDom cf rcumdedit ; sed

Ecclesia de omnibusjustis in ultimo diein caroeri-
venlibua credit futurum, quod scilicet obviam Chri-
sto io aera rapiaotur et in ipso raptu moriantor ac
protinus vits restituantur.

Hujua dormitio ia Dalali aaocti JohaDDia Baptiatm
coiUigit ; aed eam flccieaia» ejus doctrioa Uluatrata,
hodie aoiemniter recolit, oh excellena aeqoivoci sui
Johannis Baptista; officium qui aliis aanctis fuit io-
comparabilia^ aeu quod ob reversionem ejoa ahexi-
lio hic dies fuit honorabilis, aive ob dedicatioDem
ipsius ecclesise veDorabilis.

Nuac, kariaaimi, ia aoxilium veatntm iavocata
iMinc, aaaidBia preeiboa pulaale, ut qm JohaDnea
aonat D$i gmlio» vobia et omnibua chriatiaaia obti-

ipae talrapidaa aoHoquiom priDeipis eorom pctiit. ^ neat omDipotentis, Dei gratiam in sopema patriai
Ipae truculentus et armatos veniena, nt eminua quateous post hujua vilae terminum exoltetis cum
Johamiem recognovit, fugam iniit. Qaem Jobaoflea eo in perpetuum in illa gloria quam oculus non vi«
insequitur emisso eqoo, talia vociferaodo. « Cur, dit et auris non audivit et cor hominis exeofiUra
fili, fogia ioermem aeoem T Cur exhorrea tuum pa- non potuit. Et reliqua.

8i popultis in feslivitate InnoceDtum conftoxerit, hec de eis ioqui lioebit

IsHiuntiafietiquinon inquina»ermntveiihnmia
ma, ambuMunt meeum in aikis qwmiam dignisnni
(Apoe. 111)« Sacra Scripturai kariaaiiDi, vocat corpora
veatimenta, quia sicut corpus vestimento cooperitury
ita anima corpore vestitur. Per albas autem setema
Ifttitia accipitur. Qui ergo corpora sua post bapti-
gravihua erimtntbiia ood loquiDabaDt^ iii

aempitenia tetiiia eum Christo amhoIahoDt. Isli
aaucti Innocentes dicuntur, quorum hodie sollem-
nia aguntor ; quia nulla sorde corpora aua unquam
commaculaverunt, immo proprio aangoine ab ori-
gioali peccato ea lavantes, candida teceront, et ideo
cum YirgiDis Pilio in saoctorum gaudio ambolare
meruerunt. Hii etitm floroe martymm dieiiBtary

837

SPECULUM EGCLESI/E. - IN FKSTO INNOCBNTUM.

838

quia iU M (^ 3S) seeuta esl seges marlyrum,
quemadjnodum fructus flores secunlur. Hii quoque
primicii» appellaatur^ quia aicut in lege primi fiiH
ctQS, iia ipsi in Beclesia primi Deo immolaniur«
Qualiter hii sint immolati breviier refero Testra
UritatL

Na(o Domino, stclla prae csteris ratilans apparuit,
per quam Regem syderum in mundum venisse cun-
ctis claruit. Qua visa, tresreges de Cbaldaea Hiero-
solimam venerunt, et stellam sequentes, Regl reccns
nato preciosa munera obtuleruni. Hoc audito, Hero-
des rex turbatur, successorem regni suspicatur.
Magos rogat sibi locum pueri renuntiare, dicens se
etiam velle eum adorare, crudelis et impius dispo-
neos callide illum mortificare qui venit cunctos vi-
vificare. Illi vero ab angelo in somnis adorsi, alia
via in patriam sunt reversi (Maith. n), QuosHerodes
metuens ad rebellandum sibl puero adducere manum
militi», perseculus est eos usque in Tharsum Cy-
lyciaB.

Intarea Herodes apod Aogvstttm reiifl a^eusatar,
eojus imperiali juMtt Romam advocatur. Qoi nsox
Roflsam properal, de objecto crimine se strtnotte
pargat, et invenit Aogusti gratiam ita ui ei conce-
deret portare coronan. Interca jubet angelus Joseph
eom Maria et puero in iEgyptum pergere, dicens
Herodem eom quandoqoe velie perdere {ibid.). Qui
com in ^Sgyptum ingredertntnr, ad introitum Christi
idola eorruiaae refemniur. Ferlttr eiiam, Cttm Her-
mopolim eivitatem iniraiaent, quod arbor Persicns
aha, dsroonihos consecrata, eoram Saivatore sa
usqoe ad terram inclinasset, que poat mttHos ibidem
annos dumit et sqo fnictQ, vel sqoo, vel cortice, vel
fbliis mttltiB mQHa beaefleia sanitatttm oontQlit. He-
rodea revereao eam gloria Hieroaolimam, pumim
priori aoDO natttm, aihi aospeetQm, ei a magia se il-
IttSBm redttxit in memoriam, ei in BeiUeem onmea*
qae ilnea regni aoi misit, Cttnctoa pneroa infra
tempus unitts noctis et dnorum annorum nalos oe-
cidit. Tune matrum et amicoram lugentium talis
exoritur ploratus quali^ olim erat apud Gabaon ulu-
lattta» com tribus Benjamiui, qui fuit filius Rachel,
a fiiiis Israel exterminaretur, et clamor luctus longe
lateqoe audiretur {iifid.), qualiter hoc contigii di-
eendum vobis erit.

lovenis qoidam nxorem de Beihleem aecepit,
qoam ad patriam dttcena poatea deseniit. Quse ad
pareniea aoos revertitor. Sed juvenis eam ad
Bethleem sequitttr, nbi a parentibas pQelfas sttaee*
pttts axori reconeiliatur ei ei dentto oopttlatttr.
Qoam aeeam doeens ad patrlam pergit, ei in iiinere
(l^ 3t v«) ad Oabaon, hospitandi gratia, divertii.
Porro GriMonitm adoleseentes noetn conveneront ei
eoneobiaam ejoa ad mortem nsqae eonstuprayeruni.
Qui mane sai^ens cadater In duodeeim partes di->
Tislt, partes p^r daodeeim irihns Israel misii, ai
xelo Dei el legis so congregarent, pairatam xeloa
[leg* seeltts] qaanioilaa vlndicareni {Hdie. ur).
Congregati ergo ex omnlbas tribabas nancios ad 6a-

A baonytas miserunt, ut traderent puniendos qui hoc
facinus commiserunt. Qui audienles renoueruni;
immo ex omni tribu Beojamin in Gabaon conglo*
bati pertinaciter restiterunt. Iiaque cxercitus civita«
tem obsedit et pugnanlium muItitQdo ad quadra-
ginta milia utriQqae cocidit, In Gabaon namque
viri fortissimi moritbanlur, qni ita sinistra at dextera
pnrliabantur. Igitur fiiii Israel, fugam simulantes,
Insidias posuerunt et eallide de civitate abstractos
ad viginti milia occiderunt. Pauci vix evasenint. Ti*
ctores civitalem ingrediuntur. Omnes viri gladio in*
terficinutur. Ipsam civitatem vorax flamma combu-
ril. Parvulos et mulieres simul incendium consu-
mit {Judie. xx). Tota regio vastatttr. Uterque plebis
sexus ferro et igne exterminstur. Tunc maximus

3 ortus est ploratus, ita ut in Rama procul inde audi-
retur olulatus. Filii Rachel absque consolatione de-
plorantur, quia vix pauci auperstiies invenicbantur
{Jud. XXI).

De hac historia propbeta Hieremlas slmilitudinem
assumit, el Hierosolimam et tribum Juda, qui eral
fitius Liae, sororis Rachel similia passorum a Baby-
loniis prsBdicit {Jer. xxxi), quod roox etiam ita ac-
cidit. Nam Babylonii Hierosolimam oppugnantes
dcstruxeruot, et iribum Juda ferro et igne con-
sumpserunt. Reliqua plebs est in captivitatem
ducta ; sed Babylonia posl a Cyro et Dario destructa*
Hoc totum quia in figura contigerit evangelista in
Ecclesia implendum dicit^ quod vobis breviter ez-
planandum erit. Per Liam Synagoga accipitQri d«

^ ciyus genere Christus nascitur. Per Rachel Eccleain
insinuatur, cui Cbrislus copulatur. Filius Um a Na-
buchodonosor captivatur, ei populus Judaicus a
diaboU aervitio subjugatur. Pilius vero Rachel ferro
et flamma perimitur, ei populus Christiantts varila
cruciatibus in hoc muno subigitur. Dusb dvitalesy
Gabaon ei Hierosolima, qoe incenduntur ydolatria
et Judaeorum superstitio intelleguntur, qua ambm
ardore Spiritua sancti consumuntur. Juvenis qut
conjugem de Beihleem duxit est Christus qui sibi
Ecclesiam conjunxii per hnmanam naiurain quam
in Bethleem sampsit. iarenis axmrem deserii, el
post veniens ad patrlam ducit ; (^ 34) ei Chriaiaa
Ecclesiam in hoc mundo ad laborem relinqait, qaam
posi veniens ad supernam pairiam redaoit. Bt no«

D tandum qood luse eadom oonoabtoa daseribiimrt
qaia eoneabina ad servitiam exponitttr » legiiiaio
«xor libertate potiiur. Ita Keolesia nano ni aBcilla
in labore exereetttr, poatea ot domina libertate Inie*
iar. Per Gabaon hic mttndna noiatar. In qna ooa-
eolnna eoBstapratar, qaia Beeleaia in boe mando
ab hmreiicia prmvo docmate iarpiier deftodalar.
Qtt» in doodecim tribas vindicanda miititar« qoia
dttodecim apoalolia dofensanda commitiilur. Gabaoii
obpognatorea anni saero fidei doclores qoi aeripiia
ei faetis hflsreiicoa et hajna mandi impagnani ama-
lores. Givitas demum . eom habiutorihtts aoia
eombttriittr; ei hic mondoa ad exiremani cms soia
amatoribtta iBcendio flagrabiiv. Per laahely qm
ovis dicitur, Eectosia aficipiUir qoa filiot noa lada

839

HONORII AUGDSTODUN. OPP. PARS III. — LlTDRCrlCA.

S40

doctrinse pasieit et tana bonorum operum Testil. Per A ducitur quod Unebrm dieitur» qoia deSynai^oga mi-

minm eju8 Benjamin, quod filitii dextrcs sonat, Chri-
atianufl popnlus declaratur qui ad dexteram I>ei in
Jndicio constitutus ad regnum Patris vocatur. Cn-
jui ploratus super filios suos hic non consolatur,
aed tristida ejus in plenum gaudium eonverti prae-
Itolatur. Hierosoliraa autem a Babyloniis vastatnr
qnia Bcclesia a persecutorihus diversis pcenis cru-
ciatur . Sed ipsa Babylonia a duobus regibus debel-
ktur, quia hic mundus a duabus legibus jugiter
impugnatur. Et quia haec persecuiio sub Herode in
infaniibus c«^epit, et sub Antichristo finem habe-
bit, ideo haec omnia evaogelisla ad Bcclesiam re-
tulit.
Nabuchodonosor namque figuram Antichrisli ha-

grat el gentes qu« tenebrae eram visenit [/. viaitat].
Mortuoimpiorege in Judseam revertilur, quiadeleU
infideHtate in prsedicatioiie Enoch et Helic, ad Jii-
dseam per fidem regreditar, Herodes postiDfuttimD
occisionem, post propris uxoris interfectimieaiy
gravissimum dolorem incidit, et diversoa crueialaa
perlulit. Qui cum a medicis curari non poluit, se
propriis manibus occidit. Et ipse nunc quidem stridet
in aeterno supplicio. Isti autem nunc triumphant in
perenni gaudio.

Hodie Gl4)ria in excelsis et Allelvia (1 44), quodesl
cantus laetitiae, non canitur, quia Ecclesia luctui
malrum infantum compatitur, et quia illa gloriosA
turba infantium ad tartara descendit usque dum

buit, quia populum Dei captivavii et tres pueros in g eos Christi sanguis post triginla annos iode rede-

caminum ignis jactavit. Ita et Antichristus fidelem mit.

populum servitio sibi subjogavit et tres fiiios Noe,

Scm, Cham et Japhet, de quibus impletse sunt tres

partes terrae, Asia, Africa et Buropa, in caininum

persecutionis prsecipitabit.

Hujus quoque typus in Antiocho prsecessit qui
septem Hachabseos cum matre sua tormenlis crude-
filer oppressit (// Mach, vii) : ita Antichristus
septem Ccclesias ad quas Paulus el Johaones in Apo-
calypsi {Apoc. i) scribit, cum matre universali Ec-
clesia airocibus suppliciis addicit. Hujus figuram
Herodes tenuil qui parvulos neci praebqit : ita et
Antichnslus parvulos a malribus abstrabere impe-
rabit et duris poenis cruciabit. Porro Raehel filios
suos plorat, quia Ecclesii magno gemitu judicium
Dei super cruciatum martyrum imploral. Quae ta-
men hic non recipit consolationem, quia in fituro
pro pracientia habebunt aeternam remunerationem.
Infantes occidunlur, quia cruciatus corporis aChristo
non suscipiuniur nisi qui invidia (f^ 54 v**) carentes
et in malicia simplices pro Domino morientur. Bi-
mi, id est duorum annorum tempore nali, mactan-
tur, quia iu ulroque Testamento pro duobus prse-
aeptis dilectionis trucidantur. Christus in iSgyptum

Notate, karifsimi, quod agoniteta noster Christas
adhuc parvulus parvulorum turbam in prima acie
pugnae statuit, juvenis autem factus turbam inarty-
rum in hostium cuneos produxit : quia videlicel
spirituale beiliim inchMiiduaB cst eoolrt vida per
bwnilitatem, deinde conlra perfidos gereadum per
mantfestam priedieationem. Rex qnippe aageioriuii
indixit bellum adveraus regem saperbiae fiiiorum
(Job XLi) . Qui homilis et parvus eivilalea lyranni,
seilicet Babyloniam hojus mttndi, intrftvil ; «I mox
exercitum parvulorum eongegavity qnia venil homi-
ks erigere atque per eos superbos disperfere.
Poatquam autem ipse pugoando regem saperfaiae
prostravit , tolam eohortem saomm militam ia
^ agmina hostium destinavil. Qaos vidores de vieiis
seu perseeutoribus in coelesti curia coadaiiabitr
Iriumphantes perenni gloria laureabiU

Hos, karissimi, deposcite tota devotiooe ol vobis
el loti Scckesitt fautores apod Gbriilani eziataol
devota oralione, quatettas post haoe aeramnosaai
vitam eum ilUs possideatis seflipiterBam gloriam
qaam oeolas noa vidit el auris smd aoifinl, el
esetera.

Iq Qolavis Domini rarius debes sermoaem facere, ne vilescat, et ut verbum Oei parcius
dictum auditoribus dulcescat. Pro tempore quoque debes aliquando sermonem breviare,
aliquando vero prolongare.

Deseendi in hartum fiticiim nt viderem poma ooa«
poUium {CanL vi). Filios Dei, karissimi, dieil se ia
hortam nucum descendisse et (f<* 36) coavallium
poma vidisse. Horlus esi Bcclesia, nuees suol di-
vtrsa saociorum agmina. In nuce tria conaideran-
lar, per qnie Ires ordines in Boelesia designaalar»
Per exiehorem seilicel eorlieem coajagali, per tesie
Imrtitudinem pmlati, per nnclearem duUedittem
coateiBplatioae iodulcorati denotaolur. la hano
horlum ad talea ooaes Domioaa desceodit cum da
CQBiis in haac mandom in homana forma venit.
ConvaUes sool homiles, poma boniB acttooes. Filios
Dei venil vtdert poma eonvaUiam, id est remunerare
vola al opera hamilinm. Qui in hoc horto» fralres,

(144) Cod. wvia^ omissa compendii nota.

D nuces non erunt, nec oonvalles facti poma bonoram
operum ferunt, hii partem io regao Dei noo babe-
bonl« Inmo ai iafrucloosi at sterites ficus terram
occupaot, securis Dei eos ut arida ligna de hoc
horto amputat, et io eamioum igois, id esl in in<-
(ernum piscipitare imperal. fit qoalitar Dominos in
hunc honum descendarit Propheta oobis dioil i Do^
tninui iicut pluvia in vellui deecendit {PioL lui) ;
el : Sceptrum exactoriiuieut in die Madum tuperor
vU (Ue. IX). Cum popolus Dei olim a Madiaoitia
propter peceata graviter opprimerotor, el Gedeon
hostes expugaare ab angelo praciperelor, pelit Ga-
deon a Deo signom per qoad ^rel de hosle triom-
phum. Domioo vero aoooenle, vellos in

841

SPECDLUM ECCLESIJ:. — IN OCTAVIS DOMINI.

m

campi exposuit , et tota aocte ros coelitus ia vellus A implere legem quam dedit. Primus autem Abraham

descendit et area sicca remansit. CoD|p*egatis igitur
decem milibus, occurrit gopuli Dei hostibus qui
erant castramelati ad centum viginti milia. Jussu
vero Dominico exercilus ad flumen ducitur. Tali
roodo probatus ; ab invicem dividiiur, trecenti po-
tum manibus hauserant , reliqui vero flexo pobiite
ore biberunt. Qui Irecenti hostibus obviam ire, alii
jussi sunt domum redire. Trecenti itaque tubas et
lagenas sumpserunt, lampades lagenis incluserunt,
noctu improvise in castra hostium veniunt, tubis
clangunt, lagenas complodendo frangunt. Lumina
quse intus latebant apparuerunt, et hostes territi
omnes fugerunt. Quos persecuti plures occidunt,
pauci vix evadunt. Reversi omnes praedam divi-

circumcidilur, cui etiam Christus repromittitur.
Idcirco vero in genitali membro fiebat circumoisiOi
quia in eo primis parenlibus post peccatum orta
esl confusio. Et ideo voluit hanc Christus in suis
membris tolerare , quia venit confusionem originaiis
peccati amputare.

Et debetis , fratres karissimi , scire quod nun«
quam est salvatus nisi aliquo modo baptizatus. Ali-
qui namque baptizati sunt ut Abel aanguinia effusio-
ne, ut plurimi in figura, ut Noe in diluvii effusione»
plerique in signo, ut Abraham et sua poateritaa in
circumcisione, (f* 38) multi in Spiritu sancto, ul
Cbristiani in aqnae immersione; sed quia omnia le-
galia Chrislus nobis convertit in sacramenta spiri-

dunt. Sic trophaeum Gedeon, superatis inimicis, re- q tualia, debemus nos non unum membrum ut Judsei

portat, et populum Dei ab oppressione liberat {Judic
VI, vii). Quis umquam audivit, fratres, obviam ire
armatis hostibus cum lagenis et lampadibus ? sed
quia in figura contigerunt prophetae David et Esayas
ad Chrisli Incarnationem haec relulerunt. Per Ma-
dian namque diabolus intelligitur a quo populus
Dei ante Christi advenlum crudeliler opprimitur.
Gedeon, qui (f^ 36 \^) populum oppressum liberat,
est Christus qui genus humanum a servitute diaboli
reduxerat. Yellus positum in area est beata Virgo,
electa de Syoagoga. Ros in vellus descendit et area
sicca remansit, quia beata Maria de Dei virtute et
Dei sapientia immaduit , et Synagoga in infidelitate
aruit. Campi quoque ariditas est sanctae Mariae vir-
ginilas, velleris humiditas est matris Christi fecun-
ditas. Dominus ergo sicut pluvia in vellus descen-
dit , quia matris fecundilatem attulit , virginitatem
non abstulit. Exercitus »d aquam probandam duci-
tur, quia populus salvandus Christi baptismate ab-
luitur. Trecenti qui manibus potum hauriunt, sunt
hii qui in fide sanctae Trinitatis baptismum perci-
piunt, et hanc fidem per decalogum legis impiebunt,
ideo hostes, id est vicia et daemones expugnabunt.
Hii vero [qui] flexis genibus bibunt , sunt hii qui,
percepto baptismo, ut bruia animalia vivunt, et hii
quia contra hostes non ibunt ob inertiam inter-
ibunt. Trecenti sono tQbarum castra hostium per-
. turbant, quia apostoli et alii Ecclesiae doctores clan-
gore allisonae praedicatioois turbas daemonum pro*
pulsant. Porro per lagenam Cbristi humanitas, per
lampadem intus latentem intelligilur ejus divinitas.
Lagena frangitur et lumen latens ostenditur, atque
hostium caterva perterrita in fugam vertitur, quia
caro Christi in passione confracta velut testa exaruit,
et lumen divinitatis ejus per miracuta In mundo
claruit, multiludo daemooum a fidelibus disparait.
Gedeon, potita victoria^ cum pompa praedse regre-
ditur, et populus a formidine hostium eraitur, quia
Christus devicto inferno cum nobili triumpho ad
ccelum revertitur, et populus fidelis a diaboli jugo
liber efficitur. Tunc quippe sceptram exactoris su-
perat, quia violentiam diaboli, qui indebitum servi-
tium ab hnmano genere jugiter exigebat, virtute
cnicis proculcat.
Qui hodie circumcisionem ideo accepit quia venit
Patrol. GLXXn.

ferro mutilare, sed de singuiis sensibus nostris vi-
cia tali modo amputare. Yisum debemus circumci-
dere, ut mulieres nolimus ad concupiscendum aspi-
cere. Auditum circumcidimus si hunc a praviloquio
obstruimus. Labia et lingua circumciduntur si a
mendaciis, a perjuriis, a detractionibus restringua-
tur. Cor circumciditur si in vanis cogitationibus
vagari non sinilur. Manus circumcidimus si eas ad
malum operandum arma non efficimus. Genitalia
circumcisione purgantur si a libidine refrenantur.
Pedes circumciduntur si ad malum currere non per-
mittuotur. Et ut in Christo per omnia innovemur,
per aves etiam edocemur. Dicitur quod aquilae se-
nescenti cornu oris in tanlum incurvetur ut etiam
usu edendi privetur; quae hoc sentiens tandiu ad
petram acuit donec curvitas illa prosilit et sic ad
esum recuperatur et denuo ejus juventus innovatur.
Sic nos, karissimi, cum in flagitiis senescimus, et ab
esu vitae deficimus, debemus per confessionem ad
petram Christum currere, et per pcenitenliam duri-
tiam maticiae nostrse acuere, et lunc in nobid illa ju-
ventus per gratiam renovatur quae nobis in bapti-
smate per Spiritum sanctum dabatur. Qui sic atu-
dent nunc in Christo renovari, a Ghristo mereban-
tur quandoque in coelis laureari. Sed beu I *quidam
miseri et nimium mfelices de numero fidelium (quod
cum gravi luctu dicere cogimur; hac sacra nocte
ritum seclantur gentilium. Curiositate quippe illecti,
immo a daemonibus decepti, dum qusedam nova et
vana scire cupiunt, in grave animae pericalom cor-
D raunt. Christianam religionem profanant, ioimat
suas nefandis sceleribus contaminant, Deam veram
abnegant, diabolo se omnibus modis mandipant.
Illos dico qui instinciu diaboli in desertis locis per
maleficia daemones invocant ; aliis incognita ab hia
discere desiderant. Bt necesse est ut his socientar
in damnatione quibus commnnicaverant in colloca-
tione. Et quale hoc nefas sit hinc potestis adver-
tere, cum iex dicat : Male/icosetarioloinepaciari$
vivere {Exod. xxii). Caoonica quoque censura pro
tali scelere septem annos poeniteDtise injungit , vel«<
uti illi qui sponte hominem occiderit. Quod enim
homicidium homo potest majus committere quam
animam suam immortaiem tali flagicio perimere.
Deam vitam (f* 38 v^) animaram relioqaere et se

n

843

HONORII AUGUSTODUN. OPP* PARS III. — LITURGICA.

844

diabolo 'iDortis auctori subdere? Sed hii qui bac A citum contra hoslcs duceret, et sc clvitafem Basilii,

hocte ad sepulchra morluorum aliquid sciscitaatur,
titique cum niortuis in infemum deputantur. Omnes
etiam qui hac nocte ad aliquem fontem vel arbo-
rem vel lapidem, vel ad aliquem locum non conse-
cratum quasi aliquid novi ibi cognituri currunt, vel
8» viri muliebrem vel mulieres virilera habitum pro
quolibet maleBcium [leg, maleficio] induunt, vel
quicquam quod sane fidei contrarium sit hac nocle
agunt, absque dubio in dominium diaboli se tra-
dunt ; sed qui eis talia facere consentiunt cum eis
pereunt. Unde, karissimi, qui talia propter ignoran-
tiam commiserunt, popnitentiam , dnm licet, inde
aganty et amplius nihil tale committant ct alios ab
his prohibeant. Quod si neglegunt, velint nolint.

socii daBmonum quos secuti sunt in aeterno suppli- B meruit divinilus ditari.

prostrato hosle, subversurum diceret« Ba«iIio vigi-
lante et orante cum omni populo in sancts Maris
oratorio, idem Julianr.s, dum cuslodia militum val-
latur, jussu Dei Genitricis a quodam martyre Mer-
curio perforatur, et sic Basilii civilas ab instanti
periculo liberatur.

Cuidam heremitae, Effrem nomine, est revclalum
qtiia columna ignis est Bosilius. Qui surgcns venit
ad eum. Interim dum Basilius missarum soUemnia
celebravit, flammam de ore ejus surgere idem Ef-
frem vidit, quae coeii alta petiit. Qui exclamavit
(f°iO)prolinus : « Vere columnaignis est Bafiiiius. >»
Celebrata missa rogat Basilium sibi notiliam Graccae
linguae a Deo impetrari; qua mox, Basilio orantc.

cio erunt. Vos autem, dilectissimi, quos Deus filios
suos fieri voluit et haeredes regni sui conslituit, talia
abhominando devitate; ad ecclesiam devote con-
venientes, Christum Dei Filium pro omnibus benefi-
ciis suis collaudate, ipsumque verum Deum pro
omnibus necessitatibus vcstris invocale. Nullum
opus Dei hodie quasi pro bouo successu inchoate,
sed ab omni servili opere ad laudem a^terni Regis
vacate, et ipse tribuet vobis habundanler vitae neces-
saria, et post haec quasi filiis confert sempilerna
gaudia.

Juvenis quidam in amore puellae monialis dcper-
iit ; qui instinctu diaboli in scripto Deum abnega-
vit; et sigillans manu scriptum cum ipso propriis
manibus in dominium diaboli se mancipavit. Quem
Basilius diaboio abslulit, manu scriptum diabolum
reddere compulit et perdilam ovem bonus pastor
gregi restituit.

Kartam in qua quaedam roulier cuncta crimina
sua descripsit et sigiilalam ad Basilium attulit divi-
nilus deleri precibus oblinuit.

Quidam medicus Hebraeus ei instantem morteni

Hujus diei veneranda sollemnia augent nobis q praedixit; sed Basiiius orando horam mortis distulit

beati Basilii cpiscopi pra^clara merita. Hic prsedi
tus sapientia domum Dei, scilicet Ecclesiam, verbo
et scripto egregie decoravit et tempora sua signis et
prodigiis et virtutibus inclyle perornayit. Hujus et-
enim tempore Julianus summo regni apice fultus,
Christum abnegans, ad diabolicos se transtulit cul-
lus» plurimis Christianis bona eua proscripsit,
ipsosque diversis suppliciis addixit. Qui cum exer.

et Hebraeum per fidem numero fidelium addi^iil.
Hoc pcracto in gaudium Domini sui introivit. Quem
Deus super omnia bona sua constituit. Hunc, ka-
rissimi, pro peccatis veslris poscite fieri apud Deum
intercessoreo), ul post hujus vitae exilium merea-
mini cum illo in superna patria oblinere illius glo-
riae honorem, quam oculua oon vidit nec auris au-
divit, et caetera.

DE EPIPHANIA DOMINI.

SurgCt illumimre, Hieruialem, guia venit lumen
tmm et gloria Domini super te orta est {Iza. h\),
Sancta Ecclesia, karissimi, IJierosoIima nominatur,
quod dicitur visio paciSy quia astemam et veram pa-
cem visura est, Christum videlicet in coelis. Huic
in mundo desideriis jacenti dicitur : Surge^ id est
terrena respuens ad coelcstia appetanda te subrige,
et tunc a vera luce mereberis illuminari et dpnis
Spiritus sancti illustrari.

Quia venit lumen tuum, Christus, cujus pulchri-
tudinem sol et luna mirantur et in quem angeli
prospicere desiderantes aaciando non saciantur.
Qui est omnium angelorum lux et gaudium, ipse
venit ut illuminet omnem hominem venienlem in
hunc mundum {Joan. i). Hic lumea Ecclesise voca-
tur quia ab eo ut iuna a aolc iilustratur.

D Et gloria Domini super te orta est. Gratia Domini
claritudo miraculorum et doctrinae Christi fuit, quia
huic mundo gloriosus et admirabilis innotuit. Super
Ecclesiam orta esl haec gloria, quia signis et do-
ctrinis Cbriati tracta est ad gloriam de ignominia.

Ecce tenebrof operient terram et caligo populos
{Ufid,), Terra vocatur Judaea quae aratro sacrae Scri-
pturae erat arala. Hanc (f^ 40 v*) operient tenebrae
peccatorum et caligo infidelitatis populos pagano-
rum. Super te autem Dominus oritur {ilnd,), quia
per Scripturam et praedicationem cunctis fidelibus
innotescit.

Et glojia ejus in te videbiiur {ibid.)y scilicet abi
non per speculum in senigmate, sed sicuti est facie
ad faciem Deum justi videbunt , ubi a splendore
daritatis ejus illuatrati, ut sol falgebunt; ubi fa-

845

SPEGULUM ECCLESLE. - DE EPIPHANIA DOBflNI.

giente dolore et gemita gaudium el laBlitiam sempi- A T,o/.a«oo ^c» »

lernam obtinebunU ?®^^^^ ®^' ."' ''^s ^"* Per saperbi» viam venimus

Qualiter hoc lumen mundo illuxerit evangelisla
nobis in Evangelio dicit. Cum Christus sponsusEc-
clesi» de Ihalamo virginei uteri processit, stella
rutilans veniente luce lenebras delersit et Regem
stellarura venisse expressit. Qua visa tres reges ab
Oriente ad regiam urbem Hierosolimam venerunt,
et cum muneribus natum Regem quaesierunt. Hoc
audilo Herodes rex cum omnibus suis turbatur
successorem regni suspicalur, locum nativitatis
Christi a legis doctoribus sciscitatur. Quem ut in
Belhlehem nasci debere audivit, magos ad inquiren-
dum puerum in Bethlehem misit, dicens se iturum
adorare puerum regem fulurum , cogiians miser
vitam auferre cui potuit cunctis vitam cocferre.
Magi autem, postquam ab irapio rege discesserunt,
mox stella duce cupitum iter peregerunt. Illa vero,
ut eos ad Bethleem perduxit, super doraum in qua
coeli habitator hospitabatur, gradum fixit. Tunc iili
Ires minium felices feliciter domum cum Iribus
muneribus intraverunt, et tres ultra omnes homines
et angelos felicissimos invenerunt, videlicet Dei
Unigenitum aeternam felicitatem praestantem, ejus
Genitricem felicitatem omnium in gremio gestan-
tem, et Joseph fclicitalera angelorum propriis ma.
nibus contrectantem, Protinus eum utDeum adora-
verunt, ut regi munera obtulerunt, quia quem reges
et prophetae non meruerunl, pro nobis mortalem
facium invenerunt. Qui in somnis abangeloadmo

aiiam viam in regionem suam pevertanlur(Jfa«. 11)
Quid hoc toium significel . karissimi, breviler
refero vestrae dilectioni. Quod ires magi ad Domi-
num venerant; signiticat quod tres partes mundi,
Asia, Aflfrica, Europa fidei sanctae Trinilatis colla
subdere debebant. Quod tercia decima die vcnerunt,
denuntiat quod ires partes mundi decalogum legis
per Evangelium receperunl. Ter quoque quatuor
ftciunt duodecim. Absque die Natalis Domini duo-
decim dies computantur, quiaper duodecim aposto-
los quatuor mundi plagae ad fidem sanct® Trinitaiis
convertebantur. (P> 42) Rex impius qui de illoram
adventu lurbatur est diabolus qui fidelibus in via
saluiis insidialur. Stella quae eos ad Christum ducit

in h^jus exilii miseriam, per iler hamiUtatis rever-
tamur ad paradysi palriam. Htec stella clarior sole
fuit. unde et in die radians a sole obscurari non
potuit, quia solem solis suo fulgore praetulit. Hcec
etiam in cobIo, non cum aliis syderibus, sedin aere
prope terram cucurrit, quia conditorem astrorum
terris illuxisse innotuit.

Cur autem visa steUa magi putaverinl Dominum
m Judaea mquirendum, paucis est vobis verbis di-
cendum. In libris suis legerant scriptam per pro-
phelam ipsorum Balaam de Chrisio dictum : Ot-Utur
siella de Jacob ei comurgei homo potens de Israel
{Nuni, XXIV). Cum Deas per Moysen populum saum
de iEgypto ducerel et iter per terram Madian ad
o lerram repromissionis haberent, advocavit rex Ba-
lach sacerdolem idolorum Balaam, ut els maledice-
ret, et eos a regno suo maledicto averteret Qui
ascendens asinam, ad regem tendit. Sed ei angelus
Dommo cum igneo gladio in via obstiiit. Insuper
asma locuta prophetam increpuit. Tandem cuman-
gelo permittente ad regem venisset, et cum rexin
cacumen montis duxissel, intuitus castra filiorum
Israel, Chnstum de eis nasciturum intellexit et haec
de eo pr^opheitinsprxdixii: OrieturstellaexJacobet
consurgeihomodelsrael^cujusfortitudoutrinocero^
tts {Mm. xxm, xxiv), et omnem terram sibi subjuffa-
bit. Qui postquam pecuniam a rege accepit,* coosiliam
contra eundem populumdedit, videlicetutpucllajauw)
et gemmis ornat» cum vino etydolo veoientipopulo

aham viam m regionem 8uam revertunturr*fl«. 1.1 nri„. „h„i. :™_»..„ . «"nn>«lonera peterent.

pnus ydolo immolare cogerent. et sic oSFenso Dw
per manas ipsius corruerent. Quod ita evenit. ({> 4«
yo) Nam adolescentes vino inebriati in amore puel-
larum exarserunt, et libidine vicU, ydoloBeelpheeor
immolaverunt, unde duodecim milia perieront P^-
tea rex cum omni populo suo et impio consiliatore
gladio transverberatur, et tou regio ferro et icne
vastatur (Num. xxm-xxy). Hec. karissimi, in tigSa
pnecesserunt, sed nostra tempora designaverunt

Populus qui de ^gypto ducitur per Moysen ad
terram repromissionis, est Christianus populus qoi
per Jesum de hoc mundo ducitur ad patriam clari
tati» aBternai. Rex [add. qni] in via obsUtit ettdigl
S!!l,r„.°"!'"!.'°°?!? ""»''• i'" viUB obstnut.

«t sacra Scnptura qu» vobis iter ad vitam ostendit. D Sacerdos qui asina vehilur est o do i" ^!
Domus m qua Chnstus invenitur est Ecclesia vel dolum qui irrationabUi dcsideriornm .
superna patria ubi Dominus videbiiur in gloria sua reiritur Oul eiia™ .k . '"""^ "*"'

Munera quas Magi offerunt sunt bona opera qi Zl™, „? •»»"»• «•crepa.ar, qu.a honim
fideles per fidem Deo persolvunt. Aurum euLr IJlT . *" "''™'"'"- ''"'P'""» «*"»»«««»«•
dumrexomniume.principiumnostr»redemp«oni' l^^^^Z^^^^J^Z^^l^J^Z^i'^,

creditnr. Thus ei immolatur, dum Deus super omnia
se sacrificium Deo Patri pro nobisobtulissBprtedica.
inr. MyiTa ei sacrificatur, dum soa mortalitate pu-
tredo vitiorum nostrorum exterminata affirmatur.
Haec quoque Iria munera nos Deo offerimus, si eum
ubique regnantem, cuncta ut Deum gnbernantera,
pro nobis mortalem factum crcdimus. Magi inpal
triam redeont per aliam semitam, quia aimirum

non valentet latrare (/,«. lv,). Ob con»denti«n pra
Taj vitai a veri)o Dei obmutescunt. etne redarguan-
tur contra perverse viventes. latratus pRBdicationi.
non edunt. Quibus angelo cura Qamraeo ense obsi-
stitur. quia judicium «.terni ignis inomni Scriptura
eis pr«d.citur Balaam montera scanden» de futuri.
prophelat, el tamen peccuni. (eic) com,ptu, pop«-
lum De, unpognaf, quiaet i5ti.liq«u«to.w«,SL

847

HONORIl AUGUSTODDN. OPP. PARS III. - UTUHGICA.

848

Bcientiae atlingunt, de futura vita populo pluriroa A tat, dum hsec nosspeciahterintelligorcdocet. Spon-

praedicunt, et his tamen per reprobam vitam contra-
dicunt. Unde per prophetam dicitur : Vidi in monte
giiasicedifieium civitatitf et ecce terra ascekdetsuper
fenestra${Ezeck. xl). Civitas in monte aedificata
est Ecclesia in Christo locata. Sacerdotes vero suat
fenestrse per quas lumen divinse noticise debuit
subjectis splendcscere. Sed heu ! terra super fene-
slras crevit et lumen intrarenon sinit, quia cupidi-
tas terrenarnm rerum visum muitis sacerdotum
excaecat, et ideo lumen divinae scientiee per eos mi-
nime in Ecclesiam radiat. Stella quae de Jacob orta
fulsit est Cbristus qui de genere Israel mundo illu-
xity cujus virtus ut unicornis fuit ; qui omnia ob*
slantia cornu supprimit, quia Christus principaius

sus namque est Christus ; sponsa, Ecclesia ; convi-
vse, omnes ad vitam vocati ; sex ydriae, sex aetates
mundi ; aqua in vinum conversa, opera priorum in
figura spiritualium gesta. In prima a^lale Abel
agnum Domino obtuit. Quem fratersuus Cainocci-
dit, et post haec Dominus Enoch in ccelum transtu-
lit {Gen. iv). De hacydriaaquae verbum Dei scien-
tibus vinum hauritur dum hoc mystice aperitur.
Abel qui agnum sacrificium [leg, sacriBcavit] est
Christus, qui corpus suum pro nobis Deo Patri
imroolavit. Abel a fratre occiditur, et Christus a
iTudaico populo interiroitur. Enoch de terra rapitur,
et Christus post passionem in ccelum transfertur.
In secunda aetate Noc plantans vineam vino inehria-

et potestates mundi cornibus crucis perdomuit, et n tur, dormiens denudatur, a fiiio subsannatur, a

*'■""* duobus veste velatur. Evigilans vero irrisorem ser-
(vicio (f^ 44) addicit, reliquos ad gloriam benedicit
Gen, ix). Htf^c ydria aquae converlitur cum talit
modo intelligitur. Noe, qui vineam plantavit, est
Christus qui Ecclesiam fundavit, qui poculo amane
passionis inebriatus et a perfido populo irrisus de-
turpalur ; sed a duobus velalur , id est ab Hebraeis
et gentibus fidelibus turpiludo passionis ejus vene-
ratur. Quia a somno mortis evigiians irrisoreai po-
pulum Judaicum damnat, se honorantes ad vitam
exaltat. In tertia aetate Joseph ob invidiam a fratri-
bus venditur. A domina sua ob castitatein incrimi-
nalur, in carcerem retruditur, de carcere eductus
toti i£gyplo praeponitur {Gen. xxxvii-Lxi).

Haec ydria aquae suavis reficit nos sapore vini
dulcioris. Joseph qui a fratribus distrahiiur, est
Christus qui a discipulo Judaeis traditur. Qui a Sy-
nagoga ut ille a domina reus accusatur, ncci dam-
natussepulcbvo claudilur. De baralro rediens univer-
so orbi principatur. In quarta aetate, David Goliam
pugnans superat {IReg.iiyn), et Salomon templum
Hierosolymis ex auro et gemmis aedificat (/// lieg.
vi). Dehujus ydriae aqua dulce vinum bibitur, dum
tali modoaccipitur. Golias a David sternitur, et dia-
bolus in cruce vincilur. Templum in Hierosolima a
Salomone auro et gemmis construitur, quia Eccle-
sia, quae est templum Dei, a Christo fn coelis ex
perfectis colligitur. In quinta aetate Jcsus sacerdos
cum caplivis de Babylone remeat et ruinam templi

jam dudum cuncta regna suo imperio subdidit.
Puellse omatae cum quibus populus fornicatur et
ad ydolatriam inclinatur, sunt pompae et illecebrae
mundi quibus populus irretitur et diabolico cultui
subjicitur. Balaam interit gladio, quia sacerdotalis
ordo, dux caecus caecorum, peril divino judicio. De-
muni rcx cum populo exterminalur, et regio concre-
matur, quia ad ultimum diabolus cum omnibus
membris suis damnabitur ; (f* 44) et hic roundus
quem pro patria dilexerant a flamma vorabitur.

Hodie etiam, dilectissimi, Christus a Johanne in
Jordane post trigiata annos baptizatur, ct ccelum ei
reseratur, et Spiritus sanctus in columbae speciem
super cum descendisse memoratur, et paterua vox
dilectum Filium protestatur {Math. ni). Dominus, p
karissimi, non sua, sed nostra crimina lavit, et no-
bisbaptisma suo ingressu consecravit. Coelum ei
patet et Spiritus, descendens in eo manet, quia qui
in ejus nomine baptisma consecuntur, Spiritu san-
cto replebuntur ; et si columbae simplicitatem imi-
tantur, in coelum cum Christo exaltantur. Per be-
stiasetiaminformamur ut veterem vitam deponentes
nova induamur.

Fertur quod cervus, posi [leg. poslquam] serpen-
tem dcglutivcrit, ad aquam currat, ut per haustum
aquae venenum ejiciat; et tunc cornuam {sic) et
pilos excutiat et sic denuo nova recipiat. Ita nos
karissimi, post peccatum, debemus ad fontem lacry-
marum currere et venenum peccatorum a nobis

„ , u- \.^ «:i^« .«.«^^ in Hierosohmis reaedificat (i4oj. II). Haec ydna aaaaB

cxpellere, el cornua superbiae ac pilos mundanae «v • u • . j i_ • • .. j""»»4"w

_i!i •. A- j * r -!•» j- • ^ *' nos vmo inebriat. dum haec soiritualiter flrftsia in«;-

superfluitatis deponere, et comua fortitadims con

tra vicia virtutum resumere.

Serpens qooque jam senex per angustum pe-
tne foramen se contorquens vetustis exuitur et
novis rursus induitur. Per serpentem quilibet pec-
cator, designatur qui in multis flagiciis inveteratur.
Hic oportct ut ad pelram Christum quantocius ve-
niat, angustam viam quae ducit ad vitam accipiat ^
veteri tunica victorum expolietur, nova vesle virtu-
tum circumdetur.

Hodie etiam, dileclissimi, Dominus invilatus ad
nuptias post annum baptismi sui, convivas exhilara-
vit dum deiiciente vino sex ydrias aquae in vinum
conunutavit {Joan, u). De hoc vino nos quoquepo-

nos vino inebriat, dum ha^c spiritualiter gesta insi-
nuat. Jesus, qui a Babylone cum captivis reverti-
tur, est Jesus Christus, verus sacei dos, qui ab in-
ferno reducens captivitatem, ad coelum regreditur.
Ruinae templi ab Jesu in Hierosolimis reparatur, et
ruina angelicae curiae per Jesum Christum restaura-
tur. In septima aetate omnis popuius ad Johannem
venit, et ipse eos aqua abluens fideles ab infldelibus
secernit {Matth, iii). Hujus etiam ydriae aquae sapo-
rem vertit nobis Christus in vini dulcorem. Multi-
tudo populi ad Johannem venit et eos in flumins
separat, quia omnis popuius ad Cbristum in ulli-
mis congregatur et ab eo per igneum fluvium fldelis
ab infldeli segregatur. Hunc, karissimi, debemus
diligere toto afiectu mentis qui vestras animas re-

849 SPECULUM ECCLESI^. —

creat talibus sacramentis qu vos ad nuptias suas A
invifavit et vino setemse dulcedinis quandoque in-
ebriabit .

Isium diem etiam gentiles olim celebrera duce-
bant ob trinum Iriumphum quom hodie Romani Au-
gusto Caesari exhibebant, eo quod tria regna, scilicet
Parthiam, iEgyptum et Mediam devincens Romano
imperio (P* 46) subjugaverat. Hic [Hunc] nichilominus
ob tres causas sollemnem Ecclesia judicat et Regi

IN PURIF. S. MARIiE,

850

omnium cum triumphali laude jubilat, quod videli-
cel Ires partes mundi hodie per tres magos sceptro
sui Domini subdidit, et crimina nostra in Jordane
abluit, et aquam legis hodie in vinum gratioe ad
spirituales nuptias translulit. Hujus imperio, karis-
simi, vos lota mente et corde subdite. Debitum ser-
vicium ei omni tempore solvite, ut post hujus mi-
serae vit® inopiam percipiatis ab illo divicias et
gloriam, quam oculus non vidit (/ Cor. u) et CflBtera.

IN PURIFICATIONE SANTiE MARIiE.

Veriias de terra orta est, et justitiade ccelopro-
speit (Psal. lxxxiv). Christus, karissimi, ideo ve-
riias dicitur quia per eum completur quicquid a
Patre promittilur. Quse veritas de lerra orta est,
cum de sancta Maria humanitatis suropsit cxordia.
liaec idcirco terree compaiatur, quia sicut prius
Adam de munda terra formatur, ita secundusAdam
Christus de munda virgine procreatur. Juslicia
quoque de coelo prospexit. Chrislus est Patris justi-
cia, quia justis pcr eum prsemia, itijustis justa irro-
gabit supplicia. Co^Ium aulem exlitit sancta Maria,
quia portavit secreta coolestia atque ex ea sol justi-
ciae mundo fulsit, et luna Ecclesia resplenduit, et
Dumerositas stellarum, id est multiplicitas sancto-
rum, micuit, De boc coelo juslicia Chrislus prospe-
xit, cum ad visitandum genus humanum de utero
Virginis, tanquam sponsus de thalamo suo proces-
sit (Psal. xvui).

De hac Virgine omni gratia plena praedixit Eze-
chiel propheta. Hunc propbetam Spirilus Domiui in
montem duxit, ubi quasi aediGcium civitatis fuit, et
ibi portam perenni clausura obseratam conspexit.
. Et sic Dominus ad eum dixit : Porta hcec in perpc
iuam clausa erit^ et solusRex regum per eam trans-
iverit {sic) (Ezech, xliv). Civilas quam propheta ia
monte vidit est Ecclesia quae in Christo firmata con-
lidit. Porla nunquam aperta est sancta Dei Genitrix,
nunquam virile consortium experta. Per quam so-
lus Rex regum Christus nascendo in mundum trans-
ivit, et perpetua virginitate clausam reliquit. Hsec
eadem Virgo scribitur coeli porta omnibus pie viven-
libus semper aperta. Per hanc habent transitum ad
vitam poenitentes et cuncti Christum adire cupien-
tes. Hsec quoque Virgo intemerala praenotatur in
sancta bystoria. Cum populua de iEgypto ductu
Moysi repatriaret, et ob murmurationem contra
Moysen et Aaron eos furor Domini in heremo ex-
terminaret, jussit Dominus ut de singulis tribubus
virgas in tabernaculo reponerent, et cujus virga in
crastino flores producerct, hunc Deum elegisse et
huic obedire non dubilarent. Allatis itaque duode-
cim virgis et in tabemaculo sanctuarii positis, in
crastioo virga Aaron floruit et nuccs jam mature
[leg. maturas] protulit {Num. xvii). ^

B Populns, qui per Moyscn de iEgypto transgredi-
tur, est populus Christianus, qui per Christum ad
patriam paradysi de hoc mundo reverlitur. 'aber-
naculum in heremo est Ecclesia in hoc saeculo.
Virga Aaron arida, sed fructu florida, est sancta
Maria, virginitate quidem arida et Spiritu sancto fe-
cuudata et partu gravida. Haec virga dulcem nucem
edidit, dum Virgo Deum et hominem genuit. In
cortice quippe nucis caro Christi, in testa ejus ossa,
in nucleari ipsius anima notatur ; vei exteriorem
corticem humanitas ipsius.

Per nuclearis dulcedinem ejus divinitas declara-
tur. Nux quodam interliminio in modum crucis
funditur \leg, fmditur], el anima Christi a corpor«
ejus crucedividitur. De hac nuce recreantur omnes

p animse electorum, de hac epulanlur cuncla agmina
angelorum.

Hunc Dei Unigenitum beata virgo Maria, Filium
suum hodierna die ad templum detulit, et legalem
hostiam, scilicet duas columbas, pro eo obtulit. Cui
venerandus senex Symeon occurrit, pucrum gratu-
labundus manibus accepit, in templum portans Deo
gratias retulit quod portanlem se portare meruit.
Qui etiam Christum in ruinam et resurrectionem
multoruffl et in signum contradictionis prsedixit
constitutum, et gladium ipsius matris animam per-
transiturum (Luc. ii). Giadius Christi passio ejus
fuit qua hostis antiquus transflxus suceubuit. Qui
animam Marise transivit cum eo [eum] magno do-
lore in cruce pendentem vidit, unde etiam magis
quam martyr extitit. Christus autem fuit ruina Ju-

D daeorum et resurrectio paganorum, cum Judsei per-
infidiam eorruerunt, genliles vero a vicis per fidem
Christi resurrexerunt. Signum contradictionis crux
erat, cui Judsei et gentes ubique contradicebant.

Karissimi, si nos cupimus in templo eoelesti Chri-
stum suscipere, oportct nos in templo Ecelesiae
nunc hostias cum Dei Genitrice offerre. In lege erat
constitutum ut divites mulieres purgandse agnnm
in sacrificio darent, pauperes vero duas columbas
vel par turtnrum immoIarent(L«{;i^ xii). Per agnum
vitse innocentiam, (f* 48), per turtures vero moeren-
tium designatur poenitentia ; pro cantu namque
gemunt et mcesta saspiria edunt. Quia igitor non

861

HONORII AUGUSTODUN. OPP, PARS III. - UTUBGICA.

852

possumus Deo offerrc agnum innocenli», offeramus A universo mundo Deo Palri Adae debitum solvebal.

Propter Adara erat lotus mundus maledictus et
damnalioni addiclus ; propter Chrislum universus
mundus est a Deo benedictus et perenni gloris
ascriptus.

Quod hodie Ecclesia lumina in roanibus portare
consuevit, hoc de more gentili accepit. In hoc quippe
mense Romani ad honorem deorum suorum cum
luminibus civitalem luslrabanl, quod quasi illorura
favore totum mundum sibi subjugabant. Quia vero
Symeon lumen omnium angelorum hodie in mani-
bus portavit, quem lumen gentium et gloriara
Israel pnedicavit {Lue. ii), Ecclesia ad honorem
summi Dei hodie lumina gestanda instituit, qui im-

turtures pocnitentiae, Et duos (sic) offeramus, ut vi
delicet jugiter defieamus quod paradysi gaudia
anaiftimus, ob hoc quod ea quae facere debuimus
omisimus, vel quod supplicia tarlari promeruimus,
ob hoc quod multa quse non debuimus commisi-
m

Bt notandum quod Dominus non de regis aut ali-
cujus principis fiiia, sed de pauperrimis parentibus
nasci voluit, quibus tanta rerum inopia incubuit
quod agnum in saerificium manus eonim invenire
[non] potuity quia nimirum venit humiles pauperes
ad coelestia revocare et superbos divites in tartara
danmare. 0 quam innumerabilis multitudo super-
norum civium ad hodiemam festivitatem, fratres,

, , . ,. «... . . , pcno 8U0 nniversum orbcm subjugavit et eum ad

celebn cultu confluxit, dum mater virgo regem glo- „ L^,^ :«*^^«« «ui.. •. i j i

^_ ^ . J_j._.. ,^, i_4^ ._; B mcem maccessabueni voravit. In candela emra

Christi humanitas, in lumine intelligitur ejus divi-

riee humano generi produxit I Quam laeto commi
tatu ordinatim praecessit, dum regina coelorum cum
rege angelorum hodie ad templum processit I 0 in
quantum filise Syon in Dominum vivum hodie exul-
taverunt, dum regem Salomonem in diademate car-
nis a matre coronatum viderunt {Cant. iii) I Ideo in
laeticia et exultatione occurrerunt et eum in tem-
plum regis cum gaudio duxerunt (Psal. xliv). Ho-
die juvenes et virgines, senes cum junioribus lau-
dent nomen Domini (Psal, cxLvin), quiavenit exal-
tare regnum populi sui. Yirgines exultent et Chri-
sto devotis laudibus persultent, quia virgo Maria
mundo Salvatorem edidit qui castis virginibus coe-
lestia munera tribuit. Viduae gaudeant et Christo
votive plaudant, quem vidua Anna hodie cum Sy-

nitas. Qualiter beata virgo Maria se invocantibus
subvenire soleat, dilectionem vestram breviter nunc
audire libeat.

Quidam puerulus Judaeus inter Christianos pueros
ad ecclesiam ibat, in qua superaltare imago sanctae
Mariae cum filio inscripta muro erat. Missa cele-
brata, cum sacerdos populo communionem distri-
bueret, videbatur Judaeo puerulo quod puerum ilii
picto similem populo divideret. Qui cum aliis acce-
dens crudam camem a sacerdote accepit, quam pa-
tri domum detulit. Qualiter acceperit ex ordine re-
tulit. Pater, nimia indignatione succensus, forna-
cem multa silva incendit, puemm intus creman-

meone lemplo intulit (Luc, ii), qui continentes ccbH n f"":°J^^^^- ^^^^^' ^*^'*"^*^' P°P"^"^ ""l^^^^^ *^^^-
lAmnir. inHnrJt nnnincnt*. iocnnHpntnr pf rhrUin ^ ^»^- P^^^s mfnugunt, puemm dc flammis enpmnt.

templo inducit. Conjugatae jocundentur et Christo
laudes consono ore modulentur, ad cujus matris in-
gressum Elisabeth maritata, Spiritu sancto repleta,
prophetavit (ibid.), qui in legitimo conjugio viven-
tes in coelesti thalamo sibi copulabit. Grata infanti-
lis aetas laudes Christo concrepando voces extollat,
quia quem coeli capere non poterant, in cunis in-
fans jacebat. Hunc Johannes infans in matris utero
salutabat (Luc. i). Hunc milia infantium ejus causa
ab Herode sua morte laudabant (Maith. ii). Florens
puerilis aetas Christo ovnndo jubilet, qui puer in
medio doctomm residet el formam discendi pueris
praebet (Luc, iij. Fervens juvcnilis aetas gratulando
Ghristo plaudat, qui juvenis factus mundum mira-
culis illustrat

Quem cum in nullo laesum admirarenlur et inter-
rogareni quomodo ab incendio non tangeretur, ille
respondit : « Dominam quam super altare in eccle-
sia vidi, in fomace sedentem vidi ; quae me in gre-
mio suo accepit, flammas a me disjecit, vestem su-
per me misit, ignem me appropinquare non per-
misit. t Quo audito voces et manus ad sydera sus-
tulerunt et Chri:<to omnium liberatori et ejus Ge-
nitrici gratias gaudentes retuleruot. Inquirunt a
patre pueri si consentiat se baptismo ablui ; quo
renuente hisdem flammis exurendum tradiderant,
puerum vero (f^ 50) et matrem et omnes qui ad*
erant Judaeos baptizaverunt.

Hanc reginam angelorum, karissimi, imitamini

Honorabilis (f> 48 v^) dies I senilis aetas Christo ^ humilitate et caslitate. Hanc pro vestris miseriis
Istabunda psallat, quia qui omnia nutu gubernat, apud Filium suum devotis preuibus intervenire exo-
hunc hodie senex Symeon tremulis ulnis portat. rate, ut, cum venerit in sanctis suis fieri admirabi-
Totus orbis in laude ejus erumpat ct grates debi- lis, immarcescibilis ^loriae in templo ejus coronam
tas ei altis vocibua resonando persoivat, qui pro percipiatis. Quam oculus.

DOMINICA IN SEPTUAGESIMA.

Lapidem caliginis et umbram mortis dividet toV'
rent a populo peregrinante (Job. xxviii). Lapis du-
ricia Judaee, caligo infidelitaa Judaeorum. Mors est

diabolus, umbra ejus gentilis populus. Sicut umbra
corpori conformatur, ita ipse diabolus imitando
eum consimilatur. Populus peregrinans est fidelis

853

SPECULUM ECCLESI^. — DOMINIC. IN SEPTUAGES.

85

populus m hujus vilae exilio suspirans. Torrens est A ultimam examinatioQem. Illa die, inquit, erunt

igneus fluvius qui a facie Domini egreditur, per
quem fidelis populus ab infideli in ullimis secerni-
tur. Lapidem ergo caliginis et umbram mortis tor-
rens a populo peregrinante dividel, cumignisexlre-
mi judicii Judseos in perfidia duros et gentiles in
malicia diaboli conformes a Christiano populo ut
zizania a tritico secludet, et camino infernali in-
volvens igni inexlinguibili exuret, el patria paradysi
populum nunc exulem in aeterna tabernacula reci-
piet. Hanc divisionem Abraham prsesignavit cum
Deo de tribus animahbus sacrificium offerens, par-
tes ab invicem separavit. Praecepit namque Domi-
nus Abrabae ut sibi vaccam trimam et ovcmtrien-
ncm et capram trium annorum immolaret, atque
in partes secans ab invicem segregarent (sic). Qui q
ha^c singula offerens in partes divisit, columbas
quoque offerens, super cadavera volare permisit.
In nocte vidit Abraham clybanum ardentem venire
et per illas divisiones transire et partem consumere,
partem intactam relinquere. Mox Deus Abrahae fu-
turam peregrinaiionem sui generis praedixit, quaa
postea, cum in ^Egyptum ducerelur, contigit (Gen.
xv). Cur hoc totum sitfactum nobis est videndura,
et quomodo nunc tempora significet nobis est dis-
serendum. Per tria sacrificia tres ordines in Eccle-
sia, silicet doctores, continentes et conjugali in-
telliguntur, qui soli in die judicii salvabuntur. Per
bovem quippc, quo terra aralur, ordo doctorum in-
sinuatur per quem in agro hujus mundi verbum Dei
seminatnr. Qui vacca ideo scribitur, quia per eura Q
proles Cbristo gignitur. Hic in duas partes dividi-
tur. Quidam Christum praedicant propler perenne
gaudium, quidara (f° 50 v°) propter temporale lu-
crum . Per ovem autem quae lac ad nutrimentum et
lanam praBbet ad tegumentum, ordo accipitur in
contemplativa vita degentium, qui lac doctrinae et
lanam bonorum exemplorum dant quaerentibus bona
in terra viventiura. Quae ovis in duo partitur, quia
quidara veniunt ad sanctae reiigionis conversationem
ob futurae gloriae reraunerationera, quidam ad [leg.
obj ventrem et saecului favorera. Per caprara vero,
quae lascivura est animal, ordo conjugatorum intel-
legitur ; qnietiam in duo dividitur^ quia quidam in

duo in agro : unusassumetur et atierrelinquetur :
duo in lecto, unusassumetur etalter relinquetur:
duas molences^ una assumetur et altera relinque-
tur {Luc, xvii). Duo in agro, sunt duae partes do-
ctorum laborantium in hoc mundo, quorura una
pars illa die ob vitae meritura ad gloriam assu-
metur, pars altera ob vitae pravitatem ad poenara
relinquetur. Duo in lecto sunt duae partes in con-
templativae vitae requie quiescentes ; quorura una
pars ob sinceritatem ad aeternam requiem assume-
tur, altera ob siraulationcm ad perpetuum dolo-
rem relinquelur. Duae inolentes sunt duae partes
conjugatorum, quos circumfert rotatus secularium
negotiorum, quorum una pars ob misericordiib
opera ad praemium assumetur, pars ob inpieta-
tera ad supplicium relinquetur. Molentesnon duo
sunt, sed duae describuntur, quia conjugati non
ut viri ad spiritualia eriguntur.

Haec divisio per prophetam quoque prsenuntia-
tur, qui tres viros tantum, Noe, Daniel, Job, in
die judicii liberari lestatur {Et^cH. xiy), Per Noe,
qui archara rexit in undis, significantur doctores,
quia Ecclesiam regunt in saeculi procellis. Per
Daniel, qui abstinens describitur, vita continen-
tiura exprimitur, Per Job (f* 52), qui in conjugio
placuisse meraoratury conjugatorum numerositad
manifestatur. In his ordinibus tantum inventi illa
die liberabuntur, cum eiecti ab hac peregrinatione
ad patriam paradysi reverluntur.

Haec peregrinatio in filiis Jsrael praecessit^ quos
Pharao longo temporeduro servilio oppressit. Olim
namque Hebraeus populus descendit in iEgyptum,
dum eum fames afQixit ; sed Pharao eum crudeli
servituti addixit. Qui cura ad Dominum clama-
rent, Moysen eis misit, qui mullis plagis et pro-
digiis iEgyptum percussit. Fopulum Dei ptr mare
Rubrum in terrara fluentem lac et mel perduxit
{Exoi. I, etc). Per iEgyptura hic raundus signi-
ficatur, in quo genos huraannra a paradysi patria
peregrinatur et a diabolo gravi oppressione subju-
gatur. Cui ad Dominum per justos vociferanti
Christus ad liberandum mittitur, per quem raun-
dus raultis miraculis coucutitur. Populus per

camali coramixtione positi eleemosmis et bonis ope- ^ . . , . .

./.... ./ , .... . . ^ mare Rubrum, id est per bapiismum, ad patnara

nbus msistunt ; quidara luxui et raaliciae inserviunt. D , . ... C- i \ i j . .j

^ . . u i • u paradysi reducitur, ubi rael et lac exundat, id est

Triura annorum erant singula, quia ab his tribus
ordinibus coIiturTrinitassancta. Per AbrahamDeus
denionstratur, per quem grex reproborum ab ele-
ctis sequestratur. In nocle clybanas ardens inhor-
ruit et inter illas divisiones discurrit, quia dics ju-
dicii iraprovisa veniet et justos ab impiis secernet.
Columbae volare sinebantur, quia spiriiuales ad
coelestia elis geininae karitatis sublevantur. Para
flamma consuraitur et pars relinquitur, quia justo-
rura opera per ignera ut aurum probata remunera-
buntur ; malorum acta, ut fenum consumpta incen-
dio deputabuntur.

Hanc etiam separationera Dorainus praedicit per

affluentia oraniura bonorum exuberat.

Haec peregrinatio nichilominus per euradem prae-
figurabatur, dum in Babylonica captivitate per se-
ptuaginta annos morabatur (Oan. ix). Nabuchodo-
nosor etenim rex Babyloniie, Hierosolimam ob-
sidens destruxit, populura in Babyloniam capti-
vura duxit, qui ibi aeptuaginta annis in iristicia
habjtabat, canticom iaetitiae non resonabat. Or-
gana ut(/^^.ad) salicessuspendit,juxtasedensflevit.
Finitis septuaginta annis, ad Hierosolimam re-
meat, Pascha cum gaudio celebrat ; postea cum
uxores et fiiii venerunt, duplex gaudium habue-
runt.

m

HONORII AUGUSTODDN. OPP. PARS m. — LITURGICA.

856

Hsee omnia, karissimi, ad praesentem diem A
reapiciunt. Hsec omnia tempora praesignave-
rnnt. Hierosolima est paradisus. Nabuchodo-
Dosor est diabolus, Babylonia hic mundus.
Nabuchodonosor populum in Babyloniam capti-
yum duxit, et diabolus genus humanum in bunc
mundum seduxit. Ubi organa in salices suspen-
dit, et sedens lacrymas fudit (PsaL cxxxvi). Sa-
lices facile terriB calescunt, facile incisas revire-
scunt. Salices sunt mundi amatores qui radices
auas in terrena miserunt, quibus transitoria pro
TOto aflluunt. In has justi organa suspendunt,
quia his gaudia mundi relinquunl. Deflent seden.
tes, quia humiles horum interitum sunt cum ma-
gno dolore gementes. Per organa etiam coelestis
doctrina accipitur ; quse in salices «uspenditur o
dum seecularibus doctrina spiritualis subtiahitur,
quia ab (f* 52 v*) eis contempnitur. Per septua-
ginta annos quibus populus in Babylone afflige-
batur septem milia annorum intelliguntur, quibus
genus humanum in hac vita peregrinatur. Sicut
enim septem primis diebus omnis creatura disponi-

tur, ita per septem milia annorum hic mandus ex-
tendi creditar.

Igitnr si septom milia annorum in «eptuagles
centenos annos diviseris, et annum de centum an-
nis quasi decimam dederis, septuaginta annos
habebis. Porro si de septuhginta annis diem pro
anno decimabis, septuaginta dies compulabis. Hii
sunt dies quibus Ecclesia Alleluia non resonat,
quia septuaginta annos captivitatis ad memoriam
revocat, qui septem milia annorum nostrae pere-
grinationis prsesignant. Ideo etiam nunc liber Ge-
nesys legitur, in quo lapsus hominis de paradyso
in hunc mundum describilur (Gen. ui). Istad
tempus dicitur LXXma, quia ab hodierna die
usque in sanctum Sabbatum Paschae sunt dies
LXX quando duo cantantur Alleluia. Populus ad
Hierosolimam reversus cum gaudio exultat, quia
fidelium animoe uunc gaudium Domini intrabunt ;
finito autem mundi termino cum uxores et filios,
id est corpora et opera, recipiunt. Tunc vero
AlUluia jubiiabunt, quia cum corpore et anima
simul in gloria exultabimt.

Hsec ssepius intermisce sermonibus tuis. Namlmjuscemodi verbis eis fastidium toUis.

Fratres, adhuc roulta vobis essent dicenda de hac
sacra die quie oportet me sileotio praeterire, ne fa-
stiditi vfilitis officio nondum peracto abire. Quidam
enim vestrum de longe huc venerunt et longum iter
demum habeunt. Aliquibus autem forsilan sunt
domi hospites, aut infantes plorantes et aliaui ve-
strum non sunt ociosi et alias tendunt, quibusdam
vero infirmitas fastidium ingerit, quosdam nuditatis
verecundia afBcit. Propter omnes volo plurima sup-
primere, pauca vero sanis et ociosis adbuc di-
cere.

Quia hodie, karissimi, canticum laeticise deposui-
mus et canticum tristiciae sumpsimus, volo vobis de
libris gentilium breviier recitare, qualiter melodiam
delectationum mundi debeatis declinare, ut possitis
post cum angelis dulcem armoniam in ccelis reso-
nare. Gemmam namque in cceno inventam debet
quilibet de luto tollere et in regium ornamentum
ponere : ita condecet si a nobis quicquam utile in
libris geotilium reperiatur, ad sedificationem Eccle-
sin Gbristi sponsae vertatar. Saeculi sapientes scri-
bunt tres Syrenea in insula maris (f" 54) fuisse et
suavissimam cantilenam diversis modis cecinisse.
Una quippe voce, altera tybia, lercia lyra canebant.
Haec habebant facies muUerum, ungues et alas vo-
lucrum. Omnes navea praetereuntes suavitate cantus
sistebant, nautas somno oppressos lacerabant, nave^
salo inmergebant. Gumque quidam dux Ulixes ne-
cesse haberet ibi prsetemavigare, jussit se ad ma-
lum navis ligare, sociis autem cum cera aures ob-
durare, et sic periculum illaesus evasit et eas flu-
ctibus Bubmersit. Hsec sunt, karissimi, mystica,
quamvis per inimicos Ghristi scripta. Per mare
istud saeculum intellegitur quod continuis tribula-
tionum proceliisvolvitur. Insula est mundi gaudium
quod crebis doloribus intercipitur, sicut litus cre

brisundis inpetitur. Tres syrenes, quae suavi cantu
navigantes demulcendo in soronium vertunt, sunttres
delectatioues quae corda homioum ad vicia rooiiiunt
et in somnium mortis ducunt. Quse humana voce
cantal est avaricia, quae suis auditoi ibus hujusce-
modi modulatur carmina. Multd oporlet te congre-

G gare, ut possis famam nominis tui ubique dilatare,
sepulchrum quoque Domini et alia loca visitare,
ecclesias restaurare, pauperes et consanguineos tuos
adjuvare. Tali pestifero cantu cor avari demulcet
usque dum eum sopor mortis opprimet : et tunc
camem ejus lacerat, navim fluctus devorat,quiahic
miser violenter doloribus a divitiis suis evellitur et
ftternae flammae inmergitur. Quae canit tybia est
jactantia, quae suis haec profert cantica : Juvenis es
et nobilis, debes te praeclarum exhibere universis.
Nulli inimicoram tuomm debes parcere, sed omnes
quibus praevalere potueris occidere. Tunc dicunt te
bonuro roililem esse. Alia canit haec : Hierosolimam
debes pergere, multas eleemosinas tribuere. Tunc
fies famosus et ab omnibus diceris bonus. Gonver-

D sis autem concinit sic : Saepe debes jejunare, saepe
orare, alta voce cantare. Tunc audies te omnibus
consono ore ut sanctum laudare. Talem cantilenam
vana cordiinsonat usque dam miserum a bona va-
cuum vorago mortis devorat. Quae roelos exprimit
lyra, est luxuria, quae suis sequacibus talia praecinit
modularoina : Adolescens es, poteris cum quibus-
libet puellis ludere, postea in senectute corrigere.
Haec insigni forroa splendet. Haec (^ 64 v*) magnis
opibus pollet. Hanc si habueris, magnum proficuum
subsequeris ; tamen animaro tuam salvare poteris.
Tali modo mollit cor luxuriosi, usque dum repente
morte praeventum aosorbet turba Gocyti. Facies ha-
bebant rauiiemm quia nil ita mentem hominis a
Deo alienat quam amor muliemm. Aias babebant

SPECULUM ECCLESIJE. -DOMINIC. IN SEPTUAGES.

857

Yolucrum, quia semper est instabile desiderium
mundaoorum ; nam nanc hoc vel hoc appetunt; nunc
vero illud etillud c(»ncupiscunt. Ungues eliam ha-
bebant volucrum, quia quos ad pcccata prolrahunt,
doloribus lacerantes, ad inferni cruciatus rapiunt^
Ulixes dicitur Sapiens. Hic illaesus praeternavigat,
quia Chrislianus populus vere sapiens in navi Kc-
clesiae mare hujus saecuH superenatat. Timore Dei
se ad arborem navis, id estadcrucem Christi, hgat ,
socii» cera, id est Incarnatione Christi, auditum ob-
sigillat, ut a viciis et concupiscenliis cor avertant
et sola coelestia appetant. Syrenes submerguntur,
quia concupiscentiae ab eis vigore spiritus praemu-
nitur. Ipsi illeesi evadunt pcriculum, quia per vi-
ctoriam ad sanclorum perveniunt gaudiorum [gau-
dia].

Ut hanc victoriam obtineatis, admoneat leclio
quam nunc recitari audieralis : Nescitis quod hii
quiin stadio currunt, omnes quidem currunt, sed
uniLs bravium occipit ? (! Cor. ix. ) Mos apud Graecos
servabatur quod praemium aliquod cursoribus pro-
ponebatur. Quod tamen non omnibus concurrenli-
bus, sed soli primitus pervenienli dabatur. Regnum
coelorum nobis in praemio dabilur, id esl proponi-
tur, ad quod nos loiis viribus currere sacra Scriptura
horlatur, quia non omnibus per fidem concurrenti-
bus, sed solis bonis operibus in fmem perseveranti-
bus donalur. Alius mos apud eos erat. Nudi oleo
peruDCti simul coUuctabantur, alque victores auro
et lauro coronabantur Nos, dileclissimi, oleo cri-
smatis peruncti sumus, ideo a vitiis nudi cum diabolo
luctari debemus, quia non esi nobis colluctatio ad-
versuscarnemet saaguinem,sedadversus viciorumet
daemonum infestalionem (Ephes. vi). Si ergo luxu-
riam, iram, odium vel aliud vicium vicerimus, co-
roaam ex auro et lauro habebimus, quia splendo-
rem aeternse claritatis in vernanti paradyso reci-
piemus.

Ad hujus gloriae adipiscendum praemium instruit
nos Evangelium bodie, Ait enim Dominus quod
quidam primo mane exiit, operarios in vineam suam
pro denario conduxit. Tertia, sexta hora et nona
alios in vineam misit ; (\? 56) vespere tota ociose
stantes eandem vineam intrare jussit. Sero autem
facto praecepit dominus operarios corvocari et uni-
cuique denarium dari, primitus his qui venerant
ultimi. Murmuranlibus aliis quod tota die poudus
diei et aestus portassent, et in praemio eis adaequati
essent qui parum labbrassent, dixit dominus quod
sibi dare sua liceret cui placeret. Deinde dixit mul-
tos vocatos, paucos vero electos (Matth, xx).

858

A Hic dominus qui conduxit operarios in vineam
suam est Deus omnipotens qui fideles conducit in
Ecclesiam. In hac vinea extitit Christus vitis vera
cujus palmiles late pullulantes sunt sancti in virtu-
tibus bene pollentes. Operarii in vinea sudantes
sunt omnes electi in Ecclesia boni operantes. In
quam vineam prima hora Abel, Seht (sic), Enoch et
alii jusli intraverunt. Secunda, Noe, Sem, Hnber el
alii laborare cceperunt. Sexta, Abraham, Joseph,
Moyses et alii patriarchae pondus subierunt. Nona,
David, Esayas et alii prophetae operi insudaverunt.
Yespere apostoli el ahi fideles, quasi hactenus
ociosi, opus in vinea Domini consummaverunt.

Prima etiam hora hanc vineam intrant qui in in-
fantia Deo servire inchoant. Secunda hora in vi-
^ neam ingreJiantur qui in pueritia ad Dei servicium-
convertuntur. Scxta hora laborantibus in vinea as-
sociantur qui in juventute Deo servientibus aggre-
gantur. Nona hoi-a pondus vineae subeunt qui in se-
nectute ad Dei bcivitium veniunt. 'Vespere mvineam
intromittuntur qui in decrepita aelate in conversio-
nem recipiuntur, Uitimis primitus denarius datur,
quia saepius talibus priusquam pueris vita aeterna
recompensatur. Denarius in quo regis est imago,
quo operantes in vinea expleto labore sero remune-
rantur, est optata visio Coiiditoris, quae omnibus
pie in Ecclesia laborantibus, finito mundi termino,
manitestatur, cum ab eis facie ad faciem sicutiest
contemplatur (IJoan. ui).

p Unde quidam frater, dum extremum spiritum
traberet, fratresque multi morienti astarent, repente
manum clausam protulit, cum magno jubilo gratu-
lando dixit : « Bene mihi, bene mihi, denarium re-
cepi. » In hac voce a labore vineae cessavit, et Chri-
stum verum denarium accipiens, in requiem sem-
pitemam intravit. Dominus dicit sibi licere bona
dare quibu» volit, quia infantibus qui nichil labora-
verunt, et in fine poenitcntibus (f» 56 y?) qui parum
laboraverunt, prius quam his qui tota vita labora-
verunt aeterna gaudia impendit. Multos vero dicit
vocaios, paucos vero electos, quia multi fidem et
baptisma suscipiunt, sed non omnes regna ccelorum
intrabunt, nisi valde pauci qui in fide et operationo
usque in finem perseverabunt .

D lu hac vinea, karissimi, omnes toto annisu labo-
rate. In hoc labore usque in finem perdurate, qua-
tenus percepto denario Christo in superna civitate
possitis exultantes clamare : Sicut audivimus ita in
civitate Domini(Psal. XLViij ; vidimus quse oculus
non vidit (/ Cor, n), et reL

De sancto Sebastiano. Cum festum ejus occurrerit, hoc condimentum sermoni adjiciendum
erit.

Ut post hu|U5 vineae laborem mereamini Christum
denarium percipere, debetis sanctum Fabianum et
Sebastianum , quorum hodie solemnitas agitur,
precibus devotis intercessores vestros efficere. Ipsi
enim strenue in vinea Domini laboraverunt etideo

nunc cum Christo requiescere meruerunt. Nam
sanctus Fabianus in apostolica sede diu Ecclesiae
verbis et factis nobiliter praefuit, et hodie progrege
sibi commisso cervicem praebuit. Beatus vero Seba-
&tianus cum de primis imperatoris amicis esset et

859

HONORH AUGUSTODUN. OPP. PARS III. — f.ITURGICA.

860

multos ad marlyrium eorroborasset, a paganis com- A preheadentes pagani fustibus diu et flagris cracis-

prehenditur, ydolis immolare compellilur ; quo re-
nuente, jussu imperatoris in campo ad slipitem li-
gatur, a militibus sagittatur. Qui cum velut ericius
esset sagittis repletus, rslinquitur in campo semivi-
vus. Postea convalescens Christum publice prsedi-
cavit, et tunc tamdiu fustibus caeditur donec spiri-
tam exbalavit. -

verunt, dein in eculeum suspenderunt, unguibus
ferreis lacerarunt, ignem apposuerunt, manus prae-
ciderunt, ad ultimum Martham in lympha necave-
runt, alios autem decollaverunt et corpora eorum
incenderunt. Ad hos omnes, karissimi, manus et
corda tollite. Hos lacrymis poscitc, ut mereamini ab
omni cruciatu animae et corporis liberari , et cum
e\9 in perenni gloria laureari, quam oculus non vi-
dit (/ Cor, ii), et reliqua.

Hodie etidm quidam Marcus valde nobilis cum
oxore sua Martha et filiis suis Audiface ct Abacuc
vitae denarium sanguine suo adepti sunt. Quos com*

Si septuagesima evenit in festo sanctsB Agnetis, hsec de ea adjiciendo sermocinari poteris.
(F* 58.) Qualenus haec, karissimi, quae dixi ope- B que concurrenlc, Agnes Deum oravit, etangelusju-

ribus implere valeatis, implorate hodic auxilium
Christi sponsae et martyris sanctae Agnetis quae, fa-
cie formoKa, nobilitate generosa, dum a prsefecti
Urbis filio in conjugium peteretur, ct ei multa auri
et gemmarum insignia ab eo ofierrentur, illa cuncta
ut stercus despexit, quia solum vitae auctorem di-
lexit. Unde a prsefecto comprehendi et ad lupanar
jussa est, nuda duci. Quam mox angelus splendida
veste induit, per quem etiam maxima lux in lupa-
nari micuit. Praetecti Olius, cum sodalibus suis ve-
niens, impudenter intravit, et confestim a diabolo
praefocatus expiravit. Populo succlamante et undi-

venem excitavit. Post haec magno igni injecta non
solum [add, non] laedilur , sed etiam v^ms extingui-
tur. Dein gladio percussa martyr efficitur. Couside-
rate, fratres karissimi, quod teneraj puellae muridi
gaudia caicaverunt et sanguinem suum pro adipi-
scendo aeternae vitae gaudio fuderunt. Nos vero vo-
lumusdormiendo, ludendo, comme dendo, bibendo,
illuc venire, sed non possumus nisi per magnos
labores illuc pertingere. Unde debetis, karissimi,
hanc virginem exorare, ul possitis fragilitatcm ve-
stram superare et in coelesti gloria cum illa trium
phare, quam oculus non.

Si in sancti Vincenti, diei hsec de eo dic in fine.

Ad hsec implenda ut festinetis ardentius poslulate
ut vobis hodie faveat sanctus Vincentius. Qui pro
Christo eculeo suspensus, nervis et unguibus discer-
ptus, igni ustulatus, post multa crudelia tormenta
angelica consolatione roboratus, in carcere tandem

requievit in pace. Hunc, karissimi, quia uunc exul-
tat cum angelis iu ccelestibus, assiduis pulsatfi pre-
cibus ut mereamini illuc pervenire ubi est splendor
et lux perpetua etsine fine laeticia, quam oculusnon
vidit, et reliqua.

Si in sancti Pauli die, haBc dicendo sermonem conclude.

In hac vinea, karissimi, impigre sanctus Paulus G attulit, quia tenebras perfidiae de gentibus excussit,

atque jubar aeternae lucis omnibus Ecclesiis infudil.
Hoc olim Scriptura praenotuit, cum servus Joseph
scyphum argenteuir de sacco Benjamjn protulit.
Joseph quippe servum post Benjamyn misit {Gen.
XLiv), cum Christus Ananiam ad Paulum de tribu
Benjamyn misit (Act. v). Servus saccura solvens
scyphum prolulit, dum Ananias, Paulum baptizans,
eum vas eleclionis mundo innotuit. Cujns vasis ar-
gentum per totum mundum resplcnduit, cum de
nitore eloquentiae hujus scypbi tota Ecclesia dulcia
doctrinae fluenia bibit. Hunc precemini, karissirai,
ut sicut Dius illura, ita et nos converiat ab errore,
el sic possitis Domino servire in timore, ut quan-
doque videaiis Regem gloriae in suo decore, quem

laboravit, qui prius gregem Domiui ut saevissimus
lupus invasit, sed mansuetissimus pastor eum per
ovem superavit. Dum enim undique Ecclesiam va-
staret, hodie acc<^pit polestatem a pontifice, Damas-
cum pergens, ut eunctos Christianos inventos tru-
cidarel, .«ubito lux immensa de coelo (P» 58 v°) co
ruscans radiat. terrae prostratum excaecat, vox dei-
fica intonat, de saevicia persecutionis increpat. In
qua luce creditur ei gloria Christi manifestala et
coelestia secreta revelata. Unde triduo jejunat, orat,
tercio die haptizatur, et corpore et anima illumina*
tur. Qui conliouo oves Domini quas persequendo
disperserat nobiliter praedicando congregare coepe-
rat, et yol qui sub nube erroris latuit, emergens de

infidelitalis caiigine, universo mundo serenitatem q ocuIus non vidit (/ Cor. u), et rcliqua.

Si septuagesima in Purificatione sanctae Marifle ocourrit, de ea sermonem facere licebit. In
ilne LKXta annos exponeut suprascriptum est. Siiafesto sancti Blasii evenerit, sic finire
licebit.

Ut obtineatis vitae denarium, poscite vobis hodie,
karissimi, sanctum Blasium. Qui multis virtutum
gemmis adornatus, pontificali infula est Ecclesiae
praelatus. Quam cam gloriosa vita et egregia do-
ctrina iilustrasset, multis quoque praeclaris signis
decorasset, pro Christi nomine a paganis compre-

bendilur, plarimis flagris afficitur, eculeo suspen-
ditur, ferreis pectinibus discerpitur, in horribili car-
cere diu maceralur, in lacum mergendus jactatur,
ad ultimum cum duobus puerulis capite truncatur.
Cujus sanguinis guttjis quia scptem mulieres colle-
gerunt, multis tormentis cruciatse, spiritum astris

86i SPECULnM £CCLESIiE. -> SERMO GENERAUS. 862

reddideruot. Quse ita per laborem sanguinis de vi- A juvare, quatenus post hujus (f^ 60) vit» laborem
nea exierunt et denarium vilae perceperunt. Hos, percipiatis cum illis gloriam et bonorem, quam
karissimi, toto corde invocate, ut dignentur vos ad- oculus non (/ Cor, n), et reliqua.

Si in festo sanctfie Agathse. sic de ea conclude.

Ad culturam hujus vinese roultum vobis prodesse subruit, quosdam oppressit. Virgo denno in carce-

potest oratio sanctse Agathae. Quse a pagano judice
pro Christo comprehensa, cuidam impudic» matro-
nae est tradita, quae ei exhibuit infinita auri et ve-
stium omamenta, ut ejus animum declinaret ad
carnis oblectamenta. Sed ab ea cuncta sprela sunt
ut stercora. Deinde cum ydolis sacrificare nollet,
jussit eam judex diu lapidibus caedere, dehinc in

rem recluditur, scd anima ejus ab angelis de car-
cere carnis cducitur, et amplexibus sui sponsiChri-
sti perfruitura ccelesti thalamo inducitur. Cujus ob-
sequiis angeli manifeste interfuerunt, qui tabulam
scriptam ad caput ejus in sepulchro posuerunt. Post
hsec judcx, dum fluvium navigio transit, morsibus
et calcibus equorum de navi ejectus, in flumine in-

tenebrosum carcerem retrudere. Indesuropta, jussa q teriit. Ethna quoque mons ignem eructavit, qui

est in eculeo suspendi et diu torqueri, ac diu tortse
mamillas praecidi, et iterun in carcerem recipi, et
famc ac sili affligi. In qua eam apostolus Domini
magno cum lumine visitavit, et post haec mamillas
et plagas ejus sanavit. Post hiec jussit eam judex
nudam super ignitas lestas et vivos carbones volu-
tare. Tunc terrae motus extitit, quaedam sediBcia

terram et saxa liquefecit. Tunc pagani velum vir-
ginis contra igncm expanderunt, et flammseincendii
statim cessaverunt. Hanc^ karissimi, corde et ore
desposcile, ut Deus per ejus merita dignetur vos ab
incendio aeterni supplicii eriperc et cum omnibus
eiectis in gaudio cum vultu suo laetificare, quod
oculus non vidit (/ Cor. n), et csetera.

Hunc sermonem debes in anno saepe repetere, saepe aliquod membnim de eo tuis sermo-
nibus intexere. Cum autem sermonem facis, non debes prolenta manu quasi verba in laciem
populi jaculare, nec clausis oculis vel in terram fixis, aut supino vultu stare ; nec caput ul
m sanus movere, vel os in diversa contorciuere; sed, ut rheiorica instruit, decehti gestu
pronunciare, verba composite et humiliter rormare, tristia trisli voce, laeta hylari, dura
acri, humilia suppressa proferre. Ut magis auditoribus videalur ipsas (1** 60 v") res spQctaro
quara te audire, verbis eas debes reprsesentare.

SERMO GENERALIS.

Venile^ /ilii, audite, timorem Domini docebo vos G
{PsaL XXXI ii).

Hodiernum sermonem, fratres karissimi, debelis
omnes intenlissima aure percipere, quia hodie di-
cturus 8um vobis quoroodo divites vel pauperes
Domini, vel servi, viri vel mulieies, ad gaudia
aeterna possitis pertingere.

Ad sacerdotes,
Nos sacerdotes debemus linguam vestram esse,
et cuncta quse in divinis ofliciiscanunlurvellegun-
tur vobis interprctando exponere. A Domino enim
vocamur sal terrre, quia sicut sal escam facit sa-
pere^ ita nos convenit menles fldeiium sale sapien-
tiae sapidas efflcere, ut caduca respuant, sola man-
sura sapiant. Monachis de religione, conversis de
sancta conversatione, clericis de vitae honestate, ^
laicis de elemosinarum largitate oportet nos prfedi-
care, et nos ipsos per omnia omnibus exemplum
praebere. Quaeautem verbis docemus, speculumnos
factis exhibere debemus. Si enim vobis benum di-
cimus et nos malum facimus, similes candelae eri-
rous quae aliis luroen prsebet et ipsa liquescendo a
luroine deficiet. Nobis dicitur a Domino : Fili hO'
minis speculatorem te constitui domui Israel {Ezech,
iti). Speculator solet in alto stare, ut praevisos ho-
stes possit civibus nunliare. Ecdesiae pastores vel
speculatores sunt sacerdotes, quorum vila in alto
virtutum debet locari, ut hostiura adventus, id est
daeroonum vel viciorum impetui possit Ghristianis

praenuntiari. Si igitur verbum Dei vobis praedica-
mus, nos quidem absolvinms et vos fortiter obliga-
mus. Si autem salutem animae vestrae vobis non an-
nuntiaverimus, et vos moriemini in criminibus ; san-
guis autem vester de manu nostrarequiritur, quasi
vos occiderimus (ibid ). Ideo magis ad verbd nostra
quam ad opera, karissimi, respicere debetis; sicuti
si imperator mandatum vobis dirigeret, non magno-
pere acta referentis, sed mandata dirigentis atten-
deritis, quo ejus graliam servare possetis. Legati
summi Regis omnium regum sumus, ejus mandata
vobis referimus. Quibus si humililer obedietis, ni-
chil a nobis, ab illo autem aeterna praemia capietis;
quod si conlempseritis nullum damnum (f^ 62) a
nobis, sed a Doinino vesiro ut rebeiles servi aeterao
supplicio subacti detrimentum animae feretis. Quod
si vos ad bonum cohorlarour, et nos ipsi bonum
operamur, tunc lux mundi a Domino vocamur, et
vobiscum in aeterna vita salvamur. Siautem bonum
praedicantes malum fecerimus, tunc similes campa-
nae erimus per quam populus ad Ecclesiam convo-
cotur, et ipsa crebro pulsu attrita attenuatur. Ita nos
populuro ad gaudia vocarousi et nos ipsi ad luctum
properarous. Si vero bonum facientes vos non do-
cemus, canes mutos a Domino nos appellatos dole-
rous {Isa. LVi). Si nec bene vivimus, nec docemus,
caeci duces cjecorum erimus, immo ul in domo fu-
mus, lidelium mentes obscuramus. In veste noslra
duae liDguae formantur, quia potestas peccantes li-

g63

HONORU AUGUSTODUN. OPPr PARS III. — LITURGICA.

864

gandi et potestaspoenitentes solvendi nobis divinitus A eodem ei loco judicavit. Qui postea dum moritur,

commendatur {Matth. xviii). Ig^iiur, karissimi, cum
sitis vos oves Domini, et nos vestri pastores, nos
pro vestra salute et vos pro vestra salvationedebetis
preces effundere, qualenus ea quae vobis praedica-
mus» factis vobiscum implere vateamus; et ut ani-
mus sacerdotum ad hsc agenda inardescat, lucerna
hujus exempli ante eos splendescat.

Prsesul quidam ferventi studio plebem sibi cam-
missam docebat, exemplum scipsum vivum in om-
nibus exhibebat; ubi ab aliisrebus vacabat, semper
orationi astabat. Quadam die, dum solus in orato-
rio fait, quidam religiosus ccelum super ecclesiam
aperiri vidit, atque inde immensam lucem effusam
splendescere et cum suavissima canentium melodia
in eundem loeum descendere; post longam vero ^
morem [moram] eandem armoniam cum cantu se
dc ecclesia levare et coeli alta penelrare. Protinus
sacerdos Christi convocatis fratribus obilum suum
prsenunciavit, muIlitudiDem angelorumadse venisse
et septima die venturos [venturos] ad se ducendum
ad ooelestia promisisse indicavit. Quam rem effectus
sequitur ; nam septima die cum magna luce et cum
ymniloga angelorum jubilatione ad sydera vehitur.
0 karissimi, quam beata anima quae meruit angelo-
rum consortia I

Adjudices,

Nunc vos alloquor, o judices, quos Deus justus
ju*1ex constituit populi sui prinripes. Verba aelerni
judicis non debetis moleste ferre, sed prono cor('e C
audire, tota aviditale eis in omnibus obedire. Tunc
et hic divitias et gloriam, et in futuro obtinebitis
gaudium et laeticiam. In primis vos vocabulum ve-
slrum decet adtenderc, (r» 62 v») justum judiciura
cunctis impendere, numquam propter pecuniam vel
munera judicium subvertere, pauperibus vero in ju-
dicio parcere, quia scriptum est : Judiciumsinemir
sericordia ei qui non facit misericordiam {Jac. ii) *
clerum, ecclesias resque ad ecclesias pertinentes,
viduas, pupillos, pauperes defensare ; fures, latro-
nes, prsedones de popuio Dei exterminare ; innoxium
n judicio justificare, ab injusta accusaiione libe-
rare ; noxios vero et pestilcntcs, ut cseteri timeant,
Justae vindictae subjugare. Expedil enimut unus per-
eat quam ipse multos perdat. Ipsi debetis omne t%
malum declinare et omnes quos potestis ab injusti-
cia proiiibendo revocare. Si hoc facere nilimini, a
justo jndice Deo coronabimini. Si autem per poten-
tiam populum Dei vultis opprimere, timeo vos tre-
mendum Dei judicium incidere. Ne autem vento ob-
livionis hsec a memoria vesira toUantur, vinculo
hi:gus exempli fixa teneantur.

Dum quemdam regem ad bcllum properantem vi-
dua qusedam interpellaret ut filium ejus vindicaret,
ille peracto bello hoc se facturum respondit. Sed illa
dixit : tf Si tu occisus fueris, quis mihi vindica-
bit? n Ei ille : « Qui post me, inquit, regnabit. » IUa
intulit : « Quae gratia tibi inde erii, quod alius fe-
cerit ? » IUe venim eam prosecutam firmavit et in

quia paganus erat, ad infemum ducitur. Evolutis
autem mullis annis, beatus Gregorius, ejusdem re-
gis domum praetcriens, imaginem ejus conspexit, ac
viduse judicinm in memoriam reduxit. Quiexintimo
animo condolens tam justum judicem io infemo
perpetuo crueiari, coepit pro eo triduo uberrime
lacrimari. Tercio de angelus Domini ei astitit, se
exauditum a Deo retulit. Si paganus judex ob ju-
stum judicium meruit de poenis refrigerari, quaoto
magis Christiani judiccs merebuntur ob justiciani a
Christo judice perenniter laureari ?

Ad divites.

Nunc monco vos, divites, quos dives Dominus vo-
luit esse paupeinim patres. Memcntote quod nudiin
hunc mundum venislis et quod nudi hinc cxituri
eslis. Et cum necesse sit vos alienis divitiasvestras
relinquere, fcslinate nunc eas per manus pauperum
in coelesles thesauros praemiltere, ut cum verraes
carnes vestras in sepulchro devorant, ipsi vos in
aelerna tabernacul» rccipiant. E^clesias debetis li-
bris. paliis et aliis ornamentis decorare, lapsas vel
deslructas restaurare (f'' 64), praebendas Deo ser-
vientium ampliare, per hoc oraliones eorum corcpa-
rare, pontes et plateas aedificare, per hoc vobis viam
ad ccelum parare ; pauperibus et egenis et peregri-
nis hospitia, viclus et vestitus necessaria praebcre,
per hoc vobis aeternas divicias emere.Sihoc,karis-
simi, facitis, divicias non minuetis, sed centuplici-
ter ubi non possunt auferri vel minuiinvenictis.

Ad pauperes,

Pauperes autem paupertatisonuspatienterferant,
ut cum Lazaro indefirientes divicias accipiant (Lur.
xvi). Sciant se peccata hominum in elemosinis ac-
cipere, et ideo pro eis satagant orationem reddere, et
quod eis superaverit aliis pauperibus distribuere.
Ne hoc a peclore vestro evanescat, per ennarratio-
nem hujns exempli memoriae coalescat.

Cuidam heremitae hoc desideranti revelavit Deus
de fine hominis [add. boni] et mali. Qui egrediens
vidil pauperculum in platea jacentem el extremum
spiritum jam trabentem. Ei ecce multitudo angelo-
rura venit, animam ejus cum gaudio de carcere cor-
poris excepit, et ad coeleste palatium cum ymnis
perduxit. Inde progressus, conspicit turbam utrius-
qae sexus nobilium ad doraum cujusdam divitis coq-
fluere qui gravi infirmitate cogebatur ultimi fati jura
persolvere. Et eccerepenteealerva daomonum horri-
bili aspectu domum intravit, quos aeger videns ex
clamavit : « Dominc, adjuva me. » Et vox desuper :
« Nunc, inquit, in primis Dei recorderis? Nunc sol
vilae libi obscuratur. Nunc ipse libi nonauAiliatur. »
Daemones vero crudeliter animam ejus extorseruni
et ad tartara cruciandam pertraxerunt . Et pauperis
quidem cadaver forsitan a feris devorabatur, sed
anima ejus in coelis laetabatiT. Divitis autem corpud
serico involutum cum cereisetlampadibussepulturas

865

SPECULUM ECCLESIE. — SERMO GENERALIS.

S66

tradebatur; sed misera aaima ejus ia inferno inter A occurrens dixtt cur in fluciibus ab eo navigaretar

cui firina niansio (f» 66) inccelis a Deo praDpararetur.
Statim navi cum oronibus relicta, solitario ipse soli-
tarius cohabilavit, usque dum chorus angelorum,

daemones cruciabaiur.

Ad milites

Yos, milites, estis bracbium Ecclesiae, quia debe-
tis eam ab hoslibus defendere. Oppressis convenit
vos subvenire, a rapina et fornicatioue vosmetipsos
cuslodire, hos qui malis actibus Ecclesiam impu-
gnant reprimere, his qui sacerdotibus rebelles sunt
resistere. Tali milicia obtinebitis a summo rege
pnbclara beneficia. Ne haec a corde vestro delean-
tur, signaculo hujus exempli memoriad vestrae impri-
mantur.

Militem cnjusdam rcgis infirmitas morti debita
solvere cogebat. Quem rex ad poenitentiam et con-

labore finito, eum in ccelesti gremio coilocavit.
0 quam feliciter negotiatur qui sibi coelestia mer^
catur.

Ad agricolas.

Yos quoque, fratres et socii mei, qui agrum coli-
tis, pedes Ecclesiae estis, quia eam pascendo porta-
tis. Sacerdotibus debetis obedire, de salute animae
vestrse monentes libenler audire, terminos agrorum
non arando vel metendo excedere, non fenum, non
ligna nisi stalutis terminis sucumbere (sic), deci-

fessionem monebat. Ilie hoc se (f** 64 v*») facturum B mam omnium rerum vestrarum Deo fideliter red-

dixit, si mnlius habere se non possit , quia si hoc
ad praesens facerct et postea infirmitalem evaderet,
derideri se a militibus timeret, quasi mortem pove-
ret. Cujus verba improbans reccssit rex. Postea
vero aegrum visitans, ilerum de salute animae cum
eo gessit. Ille vero antichristus dixit : « Ante tuum
ingressum duo speciosissimi juvencs intraverunt,
kartam mihi in manus tradiderunt in qua aureis lil-
teris scriptum repperi quidquid unquam boni feci.
Post quos innumerabiles daemones cum magno im-
petu irruerunt, librum permaximum coram me po-
suerunt, in quo scriptum cognovi auidquid ab infan-
tia mali vel feci, aut dixi, vel cogitavi. Cumque prin-
ceps eorum dicerct cur illi juvenes mihi assiderent,

dere. Qui enim decimam retinuerit, praedam de Dei
rebus facit ; et si Deo partem suam rapiet, ipse ei
novem auferet, nunc per tcmpestatem, nunc per sic-
rilatem, nunc per grandinem, nunc per uredinem,
nunc per pestilentiam, nunc per judicum vel mili-
tum violentiam, nunc per ignis invasionem, nunc per
furum vel latronum direptionem. Haec omnia, karis-
simi, a vobis avertitis si elemosinam pauperibus et
decimam Deo servientibus juste redditis. Ut hic
sermo menti vestrae fitmiter radicem infigat, palus
hujus exempli eum fortiter imprimat .

Quidam agricola diuturno languore laborabat.
Si quando alleviabatur, agrili operi instabat quo

cummesuumessescirenl,surgcntesexieruntetmec'^ ^* conjugem et parvulos pascere curabat. Ilic

potestati eonim reliquerunt. Tunc vero daemones
jussu sui principis cum acutissimis igneis cultris io
me irruerunt, et unus a capite, alius a pedibus in-
cipiens, me eviscerare coeperunt. Et cum nunc si-
mul convenerint, morior et ad infenia ab eis ra-
pior. » In hac voce miser miserabiliter moriens tra-
hitur ad tormenta, qui vivens neglexit poenitentiae
medicamenta. Haec ideo, fratres et domini mei, vo-
bis reluli, ne, dum bene possitis, differatis ad bonum
coDverti.

Ad mercatores.

Nunc vos hortor, qui mercatores estis, ne in lan-
tum terrenis lucris inhietis ut animam vestram ve-
nalem faciatis et eam fraudibus, perjuriis, menda-

erat tam tacitus ut putaretur mutus. Post longam
vero infirmitatem moritur, et eo moriente maxima
tempestas oritur. Unde omnes capita moventes et
hunc pessimum dicentes, cui vita sanitatem, mors
denegat sepulturam, ac fetor ejus homines nunc
ingreJi vetaret. Tercia die, adhuc pluvia impediente^
de domo ejicitur, utcunque terrae infoditur. Econtra
uxor ejus etat corpore sanissima; ita garrula ut
cuncta membra ejus viderentur esse lingua. Porro
tanta libidine insaniebat quod vix aliquis de vicinis
ejns luxuriam evadebat. Substantiolam quam habuit
cum fornicatoribus consumpsit, natos mendichtum
ire permisit. Postquam faoc Deus noluit diutius pati,
repentina morte defungitur; sed tanta serenitas
coeli mimdo infunditur, ut ipse aer ei ad sepulturam

ciis perdatis. Cavele ne simplices et ignaros decipia- D famulari videretur. Ambobus ita defunctis, filia ad-

tis, ut eis inutile pro utili vendatis. Omnium natio-
num ministri estis, dum eis periculis fluminum, pe-
riculis latronum, petnculis in itinere, periculis in
solitudine (// Cor, xi), quaeque necessaria defertis.
Itaque omnea gentes debitores sunt vestro labori
orationes reddere. Quam gratiam, karissimi, non
debetis vili re amittere. Ne haec verba vento dentur,
hoc exemplo in cordibus vestris solidentnr.

Quidam solitarius peciit a Deo sibi revelari cui in
prsemio debere [leg. deberet] coaequari. Cui divina
vox retulit quod nondum ad mensuram mercatoris
nuBC ad se venientis pervenerit. Uujus mos erat
quod quaelibet rara Deo servientibus deferebat , et
tunc visitare fratres navigio veniebat. Gui solitariua

modum parvula superfuit, cujus mentem talis cogi-
latio incidil^ utrum patris an matrii (f^ 66 v^*) vi-
tam imitari possit. Curaque patris infortunium,
matris vero fortunam mente revolveret, placuit ut
in matris vesligia vivendi pedem poneret. Haec me-
ditans obdormivit, et ecce quidam igneo aspectu
astitit, quid meditetur inquirit. Illa ejus aspectu
perterrita, omniumquas cogitavit oblita, dixit sibi
nulla inesse meditamina. At iile per manum arri-
piens eam : c Yeni , inquit , et utrosque , patrem
scilicct et matrem, vide, et cujus tunc placet magis
vestigia sequere. » Duxitque eam in campum floii-
dum, omni amoenitate conspicuum, mira suavitate
odoiif«rumi prseciara luce spleadidura, in quo mul-

867

HONORII AUGUSTODUN. OPP. PARS IH, - LITURGICA.

868

ta milia eranl Ittlanlium, inter quos cernit patrem A animam el corpus vestrum Dei gratiae commendare,

suum omni decore circumdatum. Qui ei ctiam oc-
currens, filiam vocat, dulciter salulat, amplexatur,
osculatur. Illa gaudio repleta rogat ut ei' secum ibi
manere liceat. Qui hoc tunc fieri posse negat, si
autem eum imitari velitf post illuc veuiat. Porro
duclor manum ejus tenuit, et eam ad videndi^m ma-
trem perduxit. Quae ad laevam prospexit vailem pro-
fundissimam omni horrore plenissimam, in qua erat
fornax succensa, emittens tetri ac putridi fumi volu-
mina. In hac erat mater ejus usque ad collum di-
mersa, et ignei serpenles eam circumplexi suxerunt
> ejus prsecordia. Tetri spiritus superastabant, et eam
eum furcis ferreis in flammse vorticem trudebant.
Quae suspiciens filiam cognovit et magno ejulatu

et anlequam aliud agatis . ad ecclesiam festinare,
elemosinam vobiscum portare aut mancipium ve-
slrum facere portare; pauperi vobis occurrenti, aut
vos expectanti propriis naanibus bylariter dare;
dives nummum , mediocris obolum , alius panera,
aliiis veterem vestem, et quodcunque illud est unde
pauper laetificatur. Uoc vobis rerouneratur qui dicet
in judicio : Quod pauperibus fecistis, mihi feeistis
{Malih, xxv). Deinde, cum in ecclesiam veneritis,
in primis Deo gratias pro omnibus beneficiis suis
referre debetis : quod vos creavit, baptismo regeue-
ravit, sanguine Filii sui a morte liberavit, ad gaudia
angelorum vocavit. Post haec pcccnta veslra confiten-
tes terrae procumbere, lacrimas et preces pro vobis et

vociferavil : « Filia, filia dulcissima, nunc miseram g p^^^ ^„^„1 populo Christiano, et pro omnibus tidelibas

matrem tuam adjuva. Recordare doloris quem ha
bui quando te genui. Memenlo quali te curanutrivi.
Numquam tibi malum exhibui. Pro ludo duxi forni-
cationes et adulleria. Nunc pro his invenerunt me
tormcnta inefFabilia. Ne despicias lacrimas matris
tuae miserae, sed extende manum et educ me de la-
cu miseriae. » llla aulem, clamore illius permota,
in fletum est soluta. Quae mox a ductore relinquitur
et in iecto ubi prius inveuilur. Quia vero matri sub-
venire non potuit, tam religiose vixit quod non est
dubium quin post obitum ad patrem suum ve-
nerit.

Scio, karissimi, quod vos prolixus sermo gravat,
et timeo ne vobis tastidium ingerat ; sed non debetis

defunciis effundere, Deum rogare ut toto corde a
malo declinare et bonum possitis amare, et in Chri-
stiana religione vitam consummare ; deinde omnium
sanctorum sufifragia deprecan quatenus ab hostibus
animse et corporis mereamini liberari. Ut enim ho-
stes corporis cupiunt vobis vitam adimere, bona
(f° 68 v<>) vestra diripere, sic hostes sataguDt animae
animas vestras trucidare, opera vestra recompen-
sare. Saevus hostis est superbia, quae homines a
Deo et ab angelis separat, daemonibus associat, ab
altis coelorum retrahit, in ima infemi demergit.
Crudelis hoslis est luxuria, quae corpora in baptis-
mate sanctificata polluit et sulphureo igni involvit.
Magnus hostis ira quae mentcm lacerat , odium vel

moleste ferre verba de palria etsuperna angelorum q discordia qu« coriodens concordii«m disnipat. Si

curia, quia si scurra in foro venias [/*. naeniasj con-
cinnis verbis funderet, aliquis vestrum forsitan in-
tenta aure auscullaret (f« 68) quod animae perditio
esset. Multo magis oportet vos sollicita mente verba
vitae percipere per quse potestis ad gaudia angelorum
pertingere.

Ad conjugatos.

Yiri uxores cum oroni dulcedinis affectu diligant,
fidem eis per omnia custodiant, sacris noctibus et
noctibus jejuniorum, el eo tempore quo feminae na-
turalem infirmitatem patiuntur ab eis abstineant.
Filios suos in disciplina el timore Domini nutriant,
ab omni malo, maxime ab impudicicia corrigant.

ab his hostibus tuli fueritis, tunc hostibus corporis
in omnibus praevaleatis. Si servicium Dei in eccle-
sia agilur, debetis cum reverentia ibi astare usque
dum perficiatur ; deinde accepta benedictione, cor-
poris necessaria providere. Cum vero ad mensam
ventum fuerit, non debelis, ut pagani qui ignorant
Deum, aut ut bruta animalia , ad prandium acce-
dere, sed Pater noster prius dicere, aut per aliquod
sanctum verbum cibum vestrum benedicere ; deinde
de singuUs vobis appositis eiemosinam incidere,
pauperibus mox distribuere , quia in nullo melius
quam in pauperibus potestis peccata vestra redime-
re, et aeternas divicias acquirere. Sicul enim aqua
extmguit ignem, ita eiemosma extinguit peccatum.
ne sicut Hely et filii ejus in judicium corruant jj Tunc minuet vobis Deus Pater culpam et auget sub-

(IReg. iv).

Mulieres viros suos similiter intime diligant, ti-
meant , fidem sincero corde custodiant , ad omne
bonum, ut duo oculi, invicem sibi consentiant. Fi-
lii parentibus in oronibus obediant, quia in hoc
maxime vitam suam prolungant. Servi et mercen-
narii dominis suis serviant fidelitcr, Bullam fraudem
eis faciant. Domini servis victum et vestitum,
mercenariis promissam mercedem tribuanl, ne
posl hoc sempiterna praemia a juslo Domino amit-
tant.

Quae nunc dicturus sum debetis omnes servare,
si vultis cum Christo regnare. Cum mane surgilis,
debetis vos in primis signo sanctae crucis signarei

stanliam. Cum itis dormitum, debetis vos omnes
signare, vos et oronia vestra Deo coromendare, a
subitanea el iroprovisa roorte liberari et ut in bonis
actibus inveniaroini deprecari.

Quadragesiroaro , Quatuor Tempora et onmes vi-
giliaSi nisi festuro interveniat, debetisbenejejunare;
quod in cibo et potu vobis superfuerit, egenis ero-
gare ; Dominicas et sollemnitates sanctorum a ser-
vili opere bene servare, ecclesias frequenlare, san-
ctis lectionibus atque justorum relationibus vacare ;
bonum discore el docere, malum non facere et pro-
hibere, pauperes et peregrinos in hospicium reci-
pere, nudis et egenis necessaria impendere, infir-

869

SPECULUBf ECCLESI^. — DOMINICA IN QUINQUAGESIMA.

870

mos cura rebus vestris visilare, consolando alle- A ledici abillabenediclione : VenUefbenedicti(Maih,

vare, homicidium nec faclo nec consilio perpelrare,
quia qui homincm ad imaginero Dei crealum occi-
derit, cum diabolo, qui horaicida eral ab inilio
(Joan, vin) particeps eril. Fornicationes et omnes
corporis pollutiones, et maxirae adulteria, debetis
fugiendo execrare, scientes vos per hsRC maxime
a Deo alienari (f° 70). Pornicatores enim el adulle-
ros judicabit Deus. Corpora namque vcstra sunt
Spiritui sancti templa, in baptismate dedicata. Qui
ergo templum Dei violat, hunc Deus disperdens
damnat (/ Cor. iii). Quale nefds sit stuprum per
aves etiam demonstralur.

Aquila pullos suos coutra radium solis ungue
suspendit ; qui irrcverberato visu jubar solis inten-

XXV), excludunlur, et illa mnledicilone : Discedite a
me, maledicti (i^t(/.J mullabuntur.

Cum excoramuoicatis non debelis comroiinicare,
scilicet non salutare, non cura eis orarc, nec man-
ducare^ oscula devitare. Nam qui excommunicato
communicat (i4'>)ut eycommunicatum Ecclesiare-
probat. Quiautem vel armis, vel pecunia, vel con-
silio eis fert auxilium, habendus est ut palratbr sce-
lerum. Sicut enim membro a corpore prseciso non
valcnt unguenla et universaraedicamina, itaexcom-
municato ab Ecclesia non prosunt cuncta Ecclesiae
sacranienta aut oraraina. Nam quidam praedives,
dum excomraunicalus moreretur, post novem annos
uxorejus moriens filios pelitutjuxta virum suum

dit, hnic curara pastus ut proprio partui impendit ; q sepcliretur. A quibus, dum ad [del. ad] sepulchrum

qui vero visum a sole defleclit, hunc de adulterio
alterio [alterius ?] aquilae conceptum deprehenflit,
pastum ei subtrahit, de nido ut alienum cjicit. Ii:i
Christub pastum sui corporis illi non impendit, de
nido paradysi repellit, qui inmundicia luxurise sor-
descit. Non debetis perjurare, nec falsum leslimo-
nium dicere. Qui enim perjurat, Deum abnegat, et
hunc Christus in judicio coram Palre et angelis ne-
gans damnat (Lue xii), Qai autem falsum proferl
testimonium, incidct illud testimonium : Perdet
Deus omnes qui locuntur raeDdacium (Psal. v) . Non
debetis praedari, nec furari, quia neque fures,neque
rapaces regnum Dei possidebuot \lCor. vi). A vo-
racitate et mmia potatione debelis quam maxirae

aperitur, corpus palris crudum et integrum inveni-
lur ;',iusuper sarcophagura plenura bullienti aqua
fervebat, de qua putridus fetor surgebat. Quorum
mens dum inde confusa turbatur, a clero excom-
municatus indicatur. Antc novem annos namque
sedicionem in quadam civitate fecit, et ob hoc a sa-
cerdote^(l° 70 v**) ejusdem loci sentenliam excom-
municationis excepit. Quem filii mcesti adierunt,
palrem suumabsolvi petierunt. Mirares I Ubi a sa-
cerdote longe in alio loco absolvitur, corpus defun.
cti in cinerem^resolvitur. Igitur, karissimi, cuncta
quae dixi devitanda declinale, omnia vero quas dixi
acienda facere curate, ut, cum venerit Chrlstus
cunctis reddere praemia laborum, videatis in Syon

abstinere, quia ebriosi non possunt regnura Dei ^, Deum deorura (P«a/. lxxxiii), ubi sunt qu« oculas
possidere (ibid,), Non debetis maledicere, quia ma- non vidit (/ Cor. u), caetera.

DOMINICA IN QUINQUAGESIMA.

Quam magna multitudjdulcedinistuiB^ Domine^
quam abscondisii timeniibus te f(Psal. xxx.^Vere,
karissimi, magna et ingens est multitudo divinae
dulcedinis, quam perfruendo justi affluunt oranibus
deliciis}. Hsec dulcedo nunc quidera Deum timenti-
bus absconditur, tunc autem sperantibus in eum
aperitur, cum in gaudio Domini oculo ad oculum
Regem gloriseindecore suo vidobunt (Isa. xxxiii),
et ipsi glorificati ut sol fulgebunt (Matth. xiii).
Tuuc, inquam, perfruentur illa dulcedine in quam
nunc angeli insaciabiliter desiderant prospicere (/
Petr. i), cum de bonis Domini saciantur quae nunc
nuliius hominis oculos videre, nec auris audire, nec
alicujus sapicntis cor potest cogitare quae Deum di-
ligeoiibus praeparatur (/ Cor. ii). Ad hanc gloriara
pervcniendam scala nobis hodie aperitur, per quam
hodie afidelibus coeli culmcn altingitur. Haecautcm
scala est karitas, per quam ad cceli fastigia tendit
Eccles^ae humihtas. Hujus scal^e vero latera sunt
geminae dilectionis [leg. dilectiones], Dei scilicet et
proximi dilectio. Porro gradus qui his lateribus
inseruntur sunt diversae virlutcs per quas karitatis
cepta complebuntur ; per quas qui rite scandit,

145) Cod. excommunicat

faciem Domini, qui est caritaS| in jubilo videbit
(Job xxxm).

Quindecim autem gradus texuntur, quia perquiii-
decim gradus caritatiscoelestia petuntur. Unde et
in templo Domini ad sanctuarium quindecim gradi-
bus ascendebalur^ quia scandens in hac scala ad
coelestis templi sanctuarium Ghristum sublevatur.
Psalmi quoque quindecim (/rddu^ ioscribuntur qui-
bus heae virtutes instruuntur per quas aethera a
beatis scanduntur. Quindecim autem sunt ter quin-
que, quia per fidem sanctae Trinitatis oportet nos
quinque sensibus nostris opera caritatis implere.

Priraus itaque gradus hujus scalae est pacientta,
in qua animas possideri docel aeterna Dei sapientia.
T^ In hoc gradu scandentes gressum firmamus, si in-
jurias et contumelias patienter pro Christi amore
(f^ Ti) toleramus, qui obprobria et flagella et ipsam
morltm pro nobis patienter sustinuit, et se imitan-
tibus praemia permanentis gloriae restituit.

Secundus gradus intexitur benignitas, per quam
angelicae societatis acquiritur dignitas. Hujus gra-
dui gressum imprimimus, si pro malis non roala,
sed bona retribuimus, et proximis nostris necessa-

871

HONORII AUGUSTODUN. OPP. PARS III. — LITURGICA.

872

ria pro posse noslro benigne impendimus, qiiia el A Undecimus gradus locatur sufiferentia, per quam

supernae glorise adipiscitureminentia. H*<ncgradum
scandere animus arripiet si omnia mundi adversa
pro Cbristo suffert. In hoc gradu conslituti beati
Fcribuntur si perseculionem pro justitia paciun-
tur quomodo regnum Dei sortiuntur {Matth. v).

Duodecimus gradus dicitur fides, quae homioes
efiicit angelis concives. Per huncgradum homo
gressum premit si cuncta de Deo et aetema vita pie
dicta vel scripta fideliter credit, quia est impossibile
sine fide placere Deo {ilebr. xi).

Tercius decimus gradusest [add, cui] annectitur
spes qu(e non confundit prseslolantes res spiri-
tualps. in hunc gradum pedes sancla [f. add.

Ghristus suis crucifixoribus pro malo bouum, scili-
cet vitam aeternam, prosua passione reddidit, quam
suis quoque imitatoribus tribuit.

Tercius gradus inseriiur pietas, per quam super-
norum civium adipiscitur dulcis sacietas[/6^. socie-
tasj. Inhoc gradu pia mens scandens transcendit,
aed aliorum felicitate non semulatur. Invidia enim
diaboli mors inlroivit in orbem terrarum {Sap. ii):
imitantur autem illum qui sunt ex parte ejus.

Quartus gradus innectitur simplicitas, per quam
coelestis gaudii subitur multiplicitas. In hunc gra-
dum pedem ponimus, si pcrperam, id est fraudu-
lenter non agamus, scilicet si fidei servitio nichil

subtrahimus, et bona non populi favore sed sola 3 anima] levat, si omnia bona de futura vita spe-

Deicausafacimus.

Quintus gradus huic scalee inditur humilitas, per
quam adtingitur angelica sublimitas. In hoc gradu
scandens mens solidatur, si dc accepta scientia non
inflatur (l Cor. viii), et Deum superbis resistere,
humilibus autem dare gratiam recordatur (/
Petr. v).

Sexlus gradus est mundi contcmptus per quem
superni regni acquiriturcensus. In hocgradu exul-
tal anima gloriosa, si non est ambiciosa, quia po-
tentes potenter pacientur tormenta {Sap. vi). Si au-
tem Domino placuerit dicere : Amice, ascende su-
perius{Luc. xiv), non renuat subire leve Domini
onus {Maiih, xi), ulpossit prodesse verbo et exem-
plo fratribus.

Septimus gradus ponitur voluntaria paupertas,
pro qua glorise et diviciaruin in domo Domini acci-
pitur ubertas(P«a/. iii). Inhunc gradumfigit homo
vestigia, si non quserit quse sibi solummodo, sed
quae omnibus sunt uiilia et ad laudem Chrisii per-
tinentia. Hic talis scandat Isetus, quia paravit in
dulcedine sua pauperi Deus {Psal. lxvii).

Octavus gradus est pax, quse aetemae lucis est
fax. In hocgradu mens roboratur, si nec verbis
nec factis ab aliquoirritatur, et si corpus et [del. el]
animse iu Dei servitio subjugatur, et anima spiriiui
concordans Domino Deo jugiler famulatur. In hoc
(0> 72 v^*) gradu positi beati dicuntur, quoniam filii
Dei vocabuntur {Maith. v). I

Nonus grados scribitur bonitas, per quam intra-
tur coelestis vitae jocunditas. In hunc homo acandit
gradum, si non solum non facit, sed nec cogitat
maium.

Decimus gradus est spirituale gaudium per quod
pertingitur ad angelorum contubernium. In hunc
gradum laetetur homo se conscendisse, si non gau-
det super iniquitate (/ Cor. xiii), si non gaudet
Buper ruina inimici, nec de malis quae eveniunt
alii, congaudet aulem veritati {ibid.), scilicet omni-
bus geslis ad honorem gloriae Christi qui est ve-
ritas et vitaa praemium et plenum omnium gau-
dium.

rat.

Quartus decimus sequitur longanimitas, perquam
impetratur angelorum aequalitas. (lunc gradum qui-
libet scandf ns apprehendet si omnes promissiones
Dei aequaniiniter sustinet, si onus Dei lamdiu bajo-
lal quousque ipse veniens jugum de collo ejus ex-
cutiat, er eum a labore cessare et in requie recum-
bere faciat.

Quintus decimus gradus ultimus ponitur perse*
verantia, per quam paradysiaca; amoenitatis capiun-
tur prata virentia. In hunc gradummens alta peteDS
se pervenisse congaudeat, si de Dei misericordia
numquam desperandus {sic) excidat. Qui enim per-
severaverit usque in finem, hic salvus erit {Matth,
3 XX iv). Qui per hos omnes gradus rite scandet, huac
Deus karitas in cellaria aeteraae dulcedinis intro-
ducit.

Hanc [leg, haec] scala, karissimi, per timorem
erigitur, per quem karilas ad summum deducta,
ipsa in haerreditatem, ut filius Domini,introducitur.
Timor vero ut servus foras ejicitur (/ Joan, vi). Duo
sunt timores, unus servilis, alter filialis. Servus
quippe peccans limet dominum ne damnetur;(f<>74)
filius timet patrem ne exhaeredetur. Per servi-
lem timorem declinemus peccata,nepoennshorrendi
supplicii incidamus : per filialem defleamus trans-
acta, ue gratia Patris nostri et aeternis gaudiis carea-
mus. Per hos timores et spemcaritateadepta,Deum
et vitam aeternam diligamus, et per caritatemomnia
bona agamus, nt sanctuarinm Dei haereditate possi-
deamus {Psal. lxxxii). Karitas omnes virtutes prae-
cellit ; immo cunctae virtutes ab ea ut rami de ar-
bore prodeunt, cunctaeque in eam, ut semitae in
viam, tendunt. Haec est regia via quae sola homines
ducit de exilio hujus miseriae in civitatem coelestis
patriae. Si quis sine caritate bona patrat, in vanum
laborat. £t si omnes virtutes absque karitate possi-
deat, ita est quasi qui pulverem inventum [in ven-
tum ?] portat. Dicit enim Scriptura : Si quis omnes
linguas et hominum et angelorom et omnia bona
omnibus dicat, karilatem autem non habeat, similis
erit aeri aut cymbalo quod dulciter sonat (/ Cor.
xiii). Deinde dicit : Si quis prophetia sit praeditus
et noticia omnium myateriorum insignitus et scien-

873 SPECULUWT ECCLESIiE. — DOMINICA IN QUINQUAGESIMA. 814

tia omnium rerura peritus,, et lali fide subnixus ul A bono opere languet. Haec snper rivos aquarum

montes de loco ad locum transferre valeat, karitate
amem careat, coram Deo pro nichih existal( / Cor.
xii) . Iterum dicit : Si quis omnes facultates suas in
cibos pauperum distribuat et se ipsum ad marlyrium
ignis iradat, si karitas in eo non sit, nichil ei pro-
sit {ibid.). Haec in duo. in dilectionera scilicet Dei
et proximi dividitur, nt in Evangelio dicitur. In hU
duoims preeceptis universa lex pendet et prophetce
{Matth. xxii). Hespsunt gemin» al» quibus sancli
ad ciKlestia sublevantnr, sicut prophela testalur.
Sument, inquit, zanctipenna$ ut aquilm et volabunt
{Prov. xxiii). Sicut ergo avis sine duabus alis se
non valet in aera sublevare, ita nullus potesl sine
duobus (146) roaodatls ad coelestia Iransvolare. Ideo
et in duabus tabulis erant scripta decemlegisprse- 3
cepta. In una namqueerant tria ad dileclionera Dei
pcrlinentia^ quem jubemur diligere tolo corde, lola
mente , tola anima (Matth. xxii). Erant enim haec :
Deus unus est : Non facies sculptile {Exod. xx) et
hoc ad Patrem Deinde : iVo» assumes nomen Dei
tui in vanum. Idem Non perjurabis (tfrirf.), et hoc ad
Filium. Exin Sanetifica diem Sabbati (ibid.)^ quod
nonc Dominica die lacimus nos Christiani, et hoc
pertinet ad Spiritum sanctum in quo eetemam (f*
74, V*) requiem habebimus qu^ndo vacabimus, et
Deum, sicuti es(, facie ad faciemvidebimus (//oan.
iii). Poro in allera VII continebantur per quse di-
lectio proximi completur, quem ut nosmetipsos di-
ligere praecipimur {Matth. xxii).

planlatur, quia per fluenta Scripturarum inslrui-
mur qualiter karitas impleatur. [giiur per solam
karitatem omnia mandata Dei compleiilur et nichil
est quod sine hac agitur.

Scire aulem, karissimi.debelis qualiter dilectio-
nem perficiatis. Non enim est hoc solum dilectio
homincs salutare et cis osculum vel bonum diem
dare. Dilectio proximi perficitur duobus modis, uno
ut nemini faciatis quod ab alio pati renhuatis {Tob.
iv) ; secundo ut quaecumque vultis utvobis hominea
faciant haec unusquisque veslrum aliis impendat
{Matth. vii). NuIIus veslrum vuU pati furtum et
adulterium, vel aliquod damnum, nulli faciat. Ab
aliis vullis vobis impendi (f 76) necessaria, facite
eis, si potestis, similia. Si quis substantiam mundi
habupril et fralrem suum in Christo necessiiatem
pati viderit, et viscera sua ab eo clauserit, quomodo
karitas Dei in hoc manet? (/ Joan. iii.) Hic est ut
ficus quae non fructum, sed tantum folia habuit,
et ideo maledicta a Domino mox aruit {Matlh,
xxi).

Haec quia terram occupat infructuosa, securia
irse Dei ad radicem ejus est posita, ut arbor non fa-
ciens bonum fructum excid.^tur et in ignem mitta-
tur (4fa^//i. iii). Hi^c itaque dilectio, karissimi, ut
proximis vestris egenlibus necessaria praebeatis,
esurientibus cibuni, sicientibus polum, nudis vesti-
mentum, vagis hospicium, infinnis, caplivis, viduis,

pupillis visitationis solatium exhibeatis , ipsi< etiam
Tria et IHI fiunt VII. Anima habet tiia, scilicet G inimicis vestrae religionis, Judaeis et paganis, si a

memoriam, inteliigentiam, voluntatem. Corpus au-
tem constat ex II [I elementis. Quali ergo amore
anima corpori jungitur, tali dilectione justum est
ut proximis conjungamur. Sic autem scriplum est :
Honora patrem tuum et inatrem Non occides. Non
mcpchaberis. Non furtumfacies. Non falsum testimo-
nium dices. Non concupisces rem proximi tuiy non
uxorem, necomniaquasillius suntiExod. xx). Haec,
karissimi, nullus vestrumvuIt^ati,ideonuIIifaciat,et
sic se legem Christi, qui est karitas, implere aciat.

Haec arbori comparatur quae secus decursus aqua-
rum transplanlatur, cujus non defluel folium, nec
aliquando desinet facere fructum {Psnl. i). Radix
arboris quae deorsum in terra fixa (147) firmaturest

voDis exposcant, necessaria pro Deo impendatis.
Quod enim Judae pro Christo Iribuilis, ab ipso mer-
cedem loco Pelri accipietis. Ad haec praicepta nos
instruenda creavit Deus in nobis diversa membra,
et ea qnae sunt carentia bonore magis sunt neces-
saria. Et si quid nnum membi*um patitur , omnia
membra compatinntur {lCoi\ xii). Si enim spina
pedi iofigitur, protinus dorsnm ad evellendum cur-
vatur, oculi curiose prospiciunt, manus feslinant ut
eruant. Nos omnes Christiani unum corpus sumus,
cujus caput est Christus {Col. i), oculi sunt docto-
res, iter ad lucem aeternae vitae monstrastes, aures
verbo vitae obedientes; nares inter bonum et malum
discernentes, os bona docentes , manus ecciesias,

dilectio proximi quae per am.cos et inim.cos dilaia- D ^»^»"> P^P^"^* defendentes, pedes paupc res pa-

tur. Porro qui in allun^ crescens erigitur dilectio
Dei intelligilur. Rami qui undique inde prodeunt
sunt diversae virlutes quae de karitala procedunt.
Folia quibuH arbor decoralur est bona voluntas qua
fidelium plebs pexornatur. Hoc folium non defluet,
quia pro bona voluntate quisque mercedem a Deo
percipiet. Hujus arboris poma sunt opera bona- Se-
meu in fruclu de quo alia arbor nascitur^ est praedi-
Catio, per quam auditor pascitur et arbori karitatis
fruciificanduft ramus inserilur. Haecarbor numquam
ferre fructum desinet, quia karitas ntunquam a

scentes. Igiiur cum simus membra Cbristi et Eccle-
siae, debemus alterutrum, ut membris nostris neces-
saria^ prout possnmus, impendere et malis eorum
condolere. Tali modo dilectio proximicomprobatur,
quse malam non operatur {hom. xiu).

Dilectio autem Dei est ut Denm habeamus carius
quam omnem gloriam etdiviciasmundihajus. Deum
namque amare est mandata ejus servare. TuncDo-
minum super omnla diligimus, si minis vel blandi-
ciis impulsi contra Dei praecepta agere, dignitates,
gloriam, omnem demum sobstantiam amittimus,

(146) Cod. sine absque duobuSf etc«
Patool. GLXXIL

(147) Cod terram /ixam.

28

816

BONOan AUfiUSTODtJN. OPP. PARS m. - LmmGICA.

8TS

]p«mn etiam eorpiis ad diverea supplicia mortis A
prius tradimns qaam a praeceptis Doraini receda-
rons* Hoc enim martyres fecemnt, ideo ad Deum,
qui eat karitas, triumphantes, pervenerunt. Ipsi quo-
que, homines similes nobis (f* 76), passibiles fne-
mnl ; sed eos nec tribulatio, nec angustia, ncc per-
secutio, nec fames, nec periculum, nec nuditas, nec
gladius, neque mors, neque vita, neque principatus,
neque potestates, neque instantia, neque futura,
neque fortitudo, neque altitudo, neque profundum,
neque uUa creatura a karitate Dei separare potue-
mnt {Rom, viii). Ideo magna dulcedine Dei nunc
perfnii meraenint. Ad hanc magnam multitudinem
Dei dulcedinis pervenitur per karitateoi quse est
plenitudo legis (Rom. xiii). Narrat etiam Evange-
lium quia cum Dominus Hiericho appropinquaret g
caecus quidam secus viam mendicans sedebat, qui a
Domino non pecuniam, sed lumen petebat et proti-
nus impetrabat [Luc. xviii). Hiericho luna dicitur
et nostne morlalitatis defectus intelligitur. Huic
Dominus appropiaquavit, cum carnem nostrae mor-
talilatis assnmpsit. Csecus hic totum genus huma-
num figurat, quod lucem aeteras yiUb ignorabat.
Quod pius Dominus, qui est lux vera (Joan. i), fidei
et scientiffi lumine illuminavit, et in admirabile lu-
roen suum de tenebris vocavit (/ Peir. ii).

Karissimi , IIll feria debecis frequentius ad eccle-
aiam convenire, confessionem de peccatis vestris

praesbiteris facere, poeoitentiam ab eis toto eorde
suscipere, cineres capitibus vestris imponere , eiad
hoc reminisci cioerem et pulverem esse, Dein xi.
dies jejunando, vigilando, orando, a carnalibus de-
sideriis abstinendo, bonisoperibnsinsistendocorpns
vestram pro Ghristo mortificare et vos vivam ho-
stiam Dco immolare. Si ita caroem vestram viciis
et concupiscentiis craciflgitis (Gal, v), in futnra
resurrectione cum Gbriato reanabitis ; si enim oom*
palimur, et conregnabimus {Ram. vin).

Quidam prttdives homo , mnltis criminibns invo-
lutus, sseculo renuneiavit, monastarium, monachus
faclus, iotravit. In qno honores sibi oblatos refugit,
obprobria et quseqne adversa pro Ghristo libenter
pertulit, oralioni freqnenter cum lacrymis incubuit.
Quadam nocte, cum prostratus in oratione jacuit,
lux immensa super eum coplitus emicuit, insnper
vox sonuit, peccatum ejus dimissum retulit. 0 in-
gpns clementia nostri Conditoris, qui non clam, sed
tacite huicpeccatarelaxavit, sedperlucem corascan-
do et per vocemsonando eum consolans, nos ad pce-
nitentiam provocavit 1 Omnes igitur, dum possimos,
ad poeniteniiam toto corde curramus, et taciem Do-
mini, dum licei, in confessione prseveniamus (PsaL
xciv), ut eum quandoque in illa magna dulcedine
Isti videamus, quam oculns non ridit (Cor. ii), el
caetera.

IN CAPITE JEJUNII.

QumriieDamlnim,duminveniri potest,inw>caie
eum, dum prope esi (Isa. lv). Karissimi, Deus inhac
vita quserendus est, in hac vita invocandus. Qui in
hac vita qu»rant eum fide et operatione, post hanc
vitam invenienteam in Iseticia et exultatione A nullo
autem ibi invenitur, a quo hic sancta conversatione
non quaeritur. Hic quippe est omnibus invocantibus
eum in veritate. ibi erit longe oronibus qui hic am-
bulant in vanitate. Qualiter autem sitqusrendusper
prophetiam docet ipse Doroinus :

Derelinquai impius viam «tiam, id est malam miam^
ei viriniqus cogiiaHones suas, id est maias volun-
UiieB.eireveriaiuradDominum, per confessionem
etpceniietAiBm^ etmiserebiturejus, per indulgen-
tiaro, et ad Dominum nostram per melioris vitse in-
mutationem, quoniam multus est ad ignoscendum
(ibid.)t liberansapcBnis, dans vitse sternae remune-
ratiottem. Maia incoepta dereiinquere et bona opera
facere, est Dominum qusrere. In bono opere usque
in finem perseverare, est Deum, qui est vita a^ter-
na, invenire. Qualiter autem sii invocandus docet
per eundem propbetam idem Domtnus.

Frange^ inquit, esurienti panem tuu n. Egenos in-

duc in domum luam. Nudumoperi(Isc. lviii). Di-

miue in te peccanti. Et iune invocabis et D<minus

exaupicL Clamabis, eidicetf Ecce astum (ibid*).

G Omni teropore, dilectissiroi, sed maxime istis die-
bus, quserite Dominum benc vivendo, et vivet anima
vestra (PsaL cxvni). Invocate eum, assidueorando,
et dabit vobis setejna gaudia.

Glamat Scriptura, excitans nos ad bona futura,
Memenio unde excideris et age pamitentiam (Apoc.
ii). In paradyso in omnibusdeliciis fuimus ; sed heu I
astocia diaboli inde in hunc lacum miserise excidi-
mus. Mox tristis sententia nos perculit, quae omnes,
proh dolor) mortem subire et in pulverem reverti
compulit. Unde hodie pipnitentia afflicti , cinerem
nostris capitibus imponimus, quia nos in pulverem
mortis redigi gemimus. Bt quia per gusiuro veiiti
cibi roortero ineidimus, ideo nunc jejuniis (^ 78 v«)
nos afHigimus, quatenus abstinentia nobis aditum

Q ligui vitae aperiat , quee eoncupiscentia inierdictae
arboris clauserat. Miseram quippe hnmanum cor,
roultis miseriis infectum, in miseriis obstnpuit, du-
rait, sensum doloris amisii. Idcirco roisericora et
miserator Dominus, pater misericordiaram, misero
condoluit, muHis medicaroinibus Scriptur» ei con-
suluir. B quibus hodie medieamento poeoitenUae
stopidum cor demulcet, sicqoe admonei :

Convertiminiad meintotocorde vesiro, injejunio
ei fietuet planciu,eieonvertiminiadDominumDeuni
vestrumt guid benignus et misericors est^ paeiemet

877

SPECULUM ECCLESlfit — IN CAPITE JEJUNIL

«78

multum mUericors, et prattabilit tuper malicia A et vermis, putredo lilius hominis. Et quia repa-

(JoeL n). Sed quaiiter converti debeamus ipsum do-
centem audiamus : Saneti/icatejejunium (ibid.). Qua*
liter ? Non solum ab extraneis, sed eliam a propriis
uxoribus debetis istis abstinere diebos ; odio et in-
vidia carere ; quae vobis in cibo et potu superfoerint
pauperibus distribuere; orationi jugiter insistere;
illatam injuriam non vindicare, sed potius pro ini-
micis orare; pneceptis Dei in omnibus obedire,
nalla prava actiooe ejus monitis contraire. Forro
qui ad litea et contentiones jejunal, et poat prandinm
ebrietati et luxoi vacat, diabolus, ut puto, mem-
brum ipsiiis simulat qui nuUo corporali cibo vesci-
tur, sed maiicia el nequitia pasdtur. Ut autem scri-
bitur in Tobia : multom valet jejunium cum elemo-
sina {Tob. xu), quia per jejunium diabolum ab ani- q
ma expellitur ; per elemosinam vero snima a morte
redimilur. G^enus enim dflemoniorum in nullo potest
exire nisi cum jejunio et oratione {Mattk. xvii).
£t sicut aqua extinguit ignem, ita elemosina pecca-
tum {Eccli. iii), et hsec liberat a roorte, et non pa-
titur ire in tenebras. Ideo, ksrissimi, hosdiescum
omni diligentia jejunate, ot possitis diabolum vicia
et concupiscentias persuadentem superare. Eiemo-
sinis peccata redimite, orationibus stemte vitse
praemia acquiriie. A sordibus peccatorum vestem
baptismatis lacrimis lavate : in sanctis operibus
mundi estote. Quiescite jam aliquando agere per-
verse. Discite nunc bene facere, scilieet oppresso
subvenite, pupiilo joste in judicio judicate, viduam
et advenam defendite, eg^num et pauperero de manu
tribulantis eripite {Isa, i) (f* 80). Et tunc cniis
Domino in populum, et ipse erit vobis in Domi-
nom.

tnare contendimus, hostes, id est daemones, iter
salutis nobis obsidere novimus ; ideo arma spiritua-
lia, quod est oratio, humiliatio, afflictio, sustolli-
mus, ut contra spiritualia nequicia (sic) pugnare et
omnia tela ignea nequissimi hostis extinguere pos-
simus (Ephesm yi), Gum enim hodie processionem
cum crucibus facimus, quasi hostibos armati ad
pugnam obviam imus. Unde et per letaniam sanctos
in adjutorium nostrum invocamus, quatenus vi-
riliter decertare el in coelesti aula triumphare va-
leamos.

Quia enim homo de paradyso exiens in lacom
mortis corruit, Pilius Dei de aula ccaii egrediens pro
60 exilium subiit. signis et miraculis nos de somno
desidise excitavit, demum morte sua ad vitam repa-
ravit. Unde acriptum est : £rtift/ oculi tui videntes
prosceptorem tuum, et aures turn audientes vocem
post tergum moneniis {Isa. xxx). Prseceptor noster
Christus erat, qui nos precepta vitae docuerat. Hunc
preceptorem beati oculi apostolorum viderunt en
auribus suis veri» ritae audierunt, qose tunc mundo
praedicationibus, nobis autem scriptis ionotuerunt

Quarta setate mundi sedificavit Salomon Domino
tamplum septem annis, quod destructum a Baby-
loniis, resedificatum est a Jesu sacerdote XL et YI
annis. Salomon est Chrislus, templum Ecclesia.
Hoc templum VII annis a Salomone sedificatur, quia
Ecclesia Yll donis Spiritus sancti a Christo infor-
malur. A Babyloniis destruitur, quia a daemonibus
variis viciis subruitur ; sed iterum ab Jesu XL et YI
annis resedificatur, quia his XL et VI diebus Eccle-
sia in templum Dei cosediflcatar (f* 80 v<»). Ab ho-
diema quippe die usque in Pascha XL et YI dies
computantur. Templum quoque corporis Christi XL
et VI annis sedificatur, cui Ecclesia incorporatur.
Maria quippe XII annorum extitil quando Christum
genuit; Chrislus naroque XXX annorum fuit et III
dum morle solulus corruit. Qui anni simul juncti
XL et VI fiunt; totque dies a Capite jejunii usque
in Pascha existunt, qua die Christus templum cor-
G poris sui restituit, quod prius impulsio Judseorum
solvit. Ideo IIU feria jujenium inchoamus, quia
Chrisius suum jujunium IIU feria inchoasse prsedi-
camus; quem secunda feria baptizatum non igno-
ramus, cui per jejunium incorporari desideramus,
et SaloBonem, qui liU aetate mundi tempium in
figora Ecciesise construxit, similamus, in qua nunc
cosedificari a Christo optamus. Ideo istis UU diebns
j^unatur, quia Ecclesia a quatuor plagis mundi in
SMlificium templi Dei congregatur. Deinde XL die-
bus jejunatur, quia per IIU^ Evangelia et decem
legis praecepta hoc templum inChristo consummatur
quia non venit solvere legem, sed implere {Matth.
v). Ideo X litera, quae prima est in nomine Christi,
decem significat, et decalognm legis insinuat, et

Sed noa, pigri et inutiles servi, terga in faciem Do- D formam erucis exprimit, in qua Christus pendens

mini nostri damus, cum prsecepta ejus contenmendo
calcamus. Ipse autem rebelles nos post tergum mo-
net ut ad interitum properantes revocet; revertino-
lentibus blaoditur, vitam poUicetur, reversos be-
nigne amplectitur, ut filiis miseretur. Unde, karis-
simi, quia ipse Pater et Domiousnoster est, et nos
Intum, revertamur ut servi ad Dominam clemen-
tissimam, revertamur ut filii ad Patrem piissi-

Cnm de paradyso expulsi sumus, dictum est no*
bis : Pulvis es et in pulverem reverteris (Gen. m).
Ut ergo redire possimus; pcenitentiam hodie in ci-
nere et cilicio agimos. Pulvis qoippe somus et ciois

cuncta debita nostra pro nobis Deo Patri 8oIvit.Ergo,
dilectissimi, imitemur Christum ut filii karisaiini.
Sequamur ejus vestigia ut videamus eum io gloria.
fit quia scriptura dicit : Thesaurizat homo et igno^
rat cui congregabit ea {Psal. xxxvni), qnia ineipiens
et stultus peribunt et relinquent alienis diviciai
suas et sepulchra eorum, domus illorum in aitemum
{Psal* xLviii 1, quia hfierediiabit homo vermes, bestias,
serpentes, cuncta terrena despiciamus , coelestia
appetamus, jejoniis, vigiliis, orationibus corpus
nostmm nunc maceremus, ut in resurrectione fu-
tura cnm Domino glorice perhenniter regoemus, ubi
octtlus non vidit neo auris aodivit (i C<^, u), et

879

HONORn AUGtJSTODUN.OPP.* PARS III. — UTCRGicA.

880

DOMINICA IN QUADItAGESIMrA.

Syon^ fuge^ qua habiia$ qpud filiasn Babyhnis A
(Za^hyn)^ Sy<Ki, quod dicitur ipecula^ est fidelium
populu» quj: Regem glori» speculaturus est in coe-
l^Ubu^p B^ibyloa vero, quod eonfusia Boaat, estiiic
munduH qui ia confusione peccatorum est pQ&vtu».
Gujus filia est malorum universitas, qus nimis est
mikava, qnia retnbuetur ei sua iniquiuu. Nos (f^ 32)
igitur, karisfiimi/ nos Syon sumus, qui apud filiam
BabyloAis habitamus. Nos Spiritus sanctus per pro- ,
phetamiliortatur ut de ea fugiamus ne cum ea peni-
tu8 dispereamus. Cum Loth 2Sodomam subverten-
dam comperit, proHnus de ea ad montem saivandus
fugit. Quipostquam uh ea exiit, civitas^cum omni
populo igne et sulphure interiit {Gen, xxix). Si in ea
permansisset, utique incendium.(i48) cum a!iis per*
ditioni eum involvisset. Nemo dubitat quin iste g
mundus sit ijpne aolvendus, omnisque populus eorde
et animo ei inhcrens valida lempestate cum ea di-
sperdendus. Chiistus namque rex coelestis Hiero-
Bolimaa cum omni exercitu angelorum et sancti^
rum eat venturus, et hanc Babyloniam funditus sub-
versurus, univ^rsosque • amatores ejus in stagnum
ignis 6t sulphoris missurus; sponsam vero uiam,
quaB apcMi iudaeos peregrinatur, eruiturus et in cob*-
leste palatinm inducturus. Unde, delectissimi, sicut
Loth de Sodoma ad montem fugit salvandus, ila
Dos, dum licet, per pnram eonfessionem et per ve-
ram poenitentiam de hoc mundo ad montem Chri-
atom confugiamus, ut incendia «terni suplicii eva-
dere et.nupiiis Cbpisti sponsae. interesae valeamus.
Qui boe donum a Deo habeant, mundum et cun^ta
qo» miuidi sunt relinqaanty se ipsos etomnia sua Deo G
offeranl, ut pro his «oniuplum et vitam etemam reci-
piant {Maith. xix). Qni vero hoc dono careant, saltem
peccaia et cavnis illecebras deseraot, per p<BQitea-
tiam ad Christum fugiant, ut perfeotorum pariicipes
^iant^ Si aliqnod forum, karissimt, essetubi centum
aureos pro uno eupreo-nuromo dare audiretis, omnes
. cum'8urama festinantia eurreretis, currere negle-
genfeamiaeroset insanos jhdicaretis, vos retardao-
tesmaledietis impeleretis. Pro viliseimis el cadocis
rebus qnse {sic} cottidie inviti perdimus, qu» nobis
anfert forum fraudolentia, raptorum violeotia, vorax
^arama ioterdum consumit, demum dira moT9 ab
eis nos violenter eveilit, pro his, ioqoam insBstima-
<biles nobis dlviti» promittuntur, pro bia iocompara-
Mis gbria nobis dabitur, et tamen misairi ^avati, q
imo eaeatiy iHa negiegimus qu» semel adepla
nomquam amiltere.possenias, Ad htec adipiseenda
bortatur currere nos saora Scriptura. Curritte, in
quit, ut comprehendatis (/ Cor. ix). Bt Domious in
Bvangelio (f> 82, v«) : Currite dum lueem kabeti», ne
tenebras vos oomprehendant {Joan. xii). Per lucem

(U8) God. ifi incendium.

vitn, per taoebras mprs ioteiligiAur. Duni igjtor vi-
vi^Ms et sani sun^us, ad poenitentiam et satisfactio-
nem curramus, ne .tenebris morli^ pneveati, velimus
et nequean^u^. Nemo apud sedicat ; Adhucjuveniute
floreo, sapitate vigeo, ideo gaudiis mundi ct carnis
peliciis frui bene adhuc potero. Cum.yer.^ s.nex
fuerO; vel,infirmari coepero» tur^Cr satis emeodare
valebo. . E&t enin Deus n^is^ricors et pneslabilis
super mi^licia {JoeL ii), . et sicul unum, ita . Qiulta
mihi relaxat flagicia. Hanc cogitationem, karissimi,
diabolus homini, mittit, ut eum in consuel^dinem
pe.cQandi perdjucat, et ita repeniina morte prseven-
tum sequm ad tartara cruciandum perlrabat. IJeo
dicit Scriptura : Ft/i, differe noli de die in diem
converti ad Dominum, ne subito ira ejus veniens
disperdat te{Eccli* v). Miserioordia enim et ira ab
illp, quia si homo tardat, mors non tardat. Et iterum :
Memento crealoris tui in diebus. juventutis tuas,
ante quam veniat tempusafflictionistua:{Eccle. xu).
Itaque, kari^simi, tempore juvenlutis, cum sani si-
mus et peocare possumus^ peccata per poenitentiam
corrigamus, oe tempore afflictionis» scilicet senectu-
tis vel infirmitatis, yelimu3 nec possimus. Unde dul-
cis et reptus Dominus, qui legem pcenitenii» dat in
via delinquentibus^ sic blanditur se derelinquinti-
bus : Convertimini ad fn«, inquit,/i/ti revertentes, et
ego revertar ad vos, et recipiam vos {Jer. iii). Ecce,
karissimi, suavis Dei clementia nos fitios vocat et a
se refugos el ad eeterna supplicia properanCes nos
revoeat, ut nobis dulcis vitae jocunda gaudia tribuat.
Igilur, dum licet et bene possumus, omnes f4ciem
Domini in oonfessione praeveniamus {Psal, xciv),
quia sicut in baptismo originalia^ ita per confes*
sionem relaxantor crimina actualia. Ideo sicut
nolla verecnndia nos retraxit a peccali perpelratfone,
ila nulla nos revocet a reatus confessione. Nam
eonfessto est Dei judiciom, pcr qnod homo itistifl-
catur* Duo namqae sunt Dei judicia/ununt in ho!c
sieculo, aliod in foturo.' In futoro' qtfidem jodicio
jodex erit Deus, homo reus, accusalor diabolus.
Seoteotia super reos probata a judiee est : IHkcedife
amCy maledieti^ in ignemmtemum (tfa^M.xxV). In
faoc aotem jodicio, sacerdos .Christi Tica'rios ea^
jndex (f* 84), bomo qui reus est etiam acleosator,
judieis sententia est injoocta poenitentia. Qdi i||(itdr
in islo jodicio judicatur, in illd' non damniitur.
Unde dicitnr ; Si nos judiearemus^ hon ul^uejudi"
earemur (f Cor. xi). Unide, karissimi; qUicumque
perit, de sua ipsius negligentia perit, cum propheta
dicat : Erit fons patens David in ablutionem pecca-
toris et menstruatce {Zach. xiii). Pons David est mi-
sericordia Dei omnipoteniis. Omnis qui in 6oc fonte
abluitur a sordibus, in setemuiii salvabitur. Davld

881

SPECUHJM ECCLE^Lfi. — DQMINiqA IN QUAPRAGBS.

quippe rf;x et prophela aduUeriam cum fidelis militis A eos gloriosa facie egredientes etangelosDei cum eis
^fiM„.^A^ v»«*A>wi;iSi i* sA«j.v^'g...k„A'^-,...«;i:;s ^^^tA^i . hylariler incedentes, et eura qwera tam miserabili

vultu viderat prius ingredienterh, nirais perfulgida
facie conspicit egredienleraf atque angelum Dei am-
plcxibus ejus inhaerentem, diabolumvero longecum
catena sequenlem. Hoc Vlso senex exiillavit, et
cunctos convocans, bmnia quae prius et quse postea
viderit narravit. Queracura rogarent ut eissuafacta
manifestarel, ait : « Haclenus in immundicia vixi ;
sed hodie ingressus ecclesiam, lectionem de pceni-
tentia audivi et mox eadem mala numquam me
perpetraturum Deo proroisi. n Hoc audienles, cum
gaudio gratias retulerunl,dicentes : Quoninm bonus
quoniamin scsculum misericordiaejus{PsaL cxvii).
Ecce, karissimi, ut iste melloratioiiem vitse Deo
Theopbilus, qni in scripto Deum abnegavil et in jg spopondit, protinus ab eo misericordiam invenit

' sOiuxbre VsomWiiil €fl ijisdVnK^ravb^consilib occi(Bt ;
sed dtim 66 }ti hocfonte per {>Genilebtiam abluit, et
digtiitatetti t^giam retinuit, etprophetia* gratiam non
iamisit^ Pietrus, qui perjuno Domltmm negavit
{Maith. XXVI), dum se in hoc foi^le lacrimis lavit,
aposlolatus honore eam Dontinus non privavit. '

Paulus qui Ecclesiam crudeliter vexavit {Act> ix),
dum se hoc fonte lavit, doctor Ecclesiae esse me-
ruit.

Gyprianas, qui magus extiiit et multa atque hor-
reoda crimina diu palravit, dum se hoc fonteemun-
davit» episcopua ^ecius, nobilisdoctor,glorio8avila
fulsit ac inaigne martyrium dnxit. '

lotus

dominium se diaboli nfiailcipaTit, hoc fonte
jus diaboli evasit.

Maria Magdalena, quse se multis sordihus comma'
culavit {Vuc . vii), postqvam se hoc fonte lacrimis
lavit, priina Christum resurgentem videre meruit
{Joan. XX).

. Maria iEgyptiaca^ quae vulgare scortum omni po-
pulo plurimis annis extilit, hoc fonte lota, post glo-
riosa signis claruit.

Thais, Bceieribus famosa, omni spurcici» dedita,
dum faoc fonte abluitur, et ouiparum veniam et vite
coronam conseqaitur. El quid pluracommemorem?
Qaotquot ab initio prolapsi ad peenitentiam sunt re-
versi, si in hoc fonte sunt loti, veniam sunt conse-
culi. Hic omnibus patet. Omnes recipit, omnes a C
Bordibus emundat, et ipsum nuliius iromundieia co-
inquinat. Unde dicitur quod etiam menstfuis patet,
quibus nulla immundicia comparari valet. Per hoc
nobis innuitur quod nullum peccstum ab aliquo
pe.-*pptratur quod non hoc fonte a poenitente revoca-
tur. Hio (bns, si esset obstrusus, totis viribus uiti
deceret ut lieret nobis reclusus. Nunc cum pateat
omoibus» cur mi^eri salutem ((^ 84 v«) nostram iie-
glegimus et sordes nostras boe fonle diluere refu-
gimus f Piu» namqtfe Dominus dicit : Nolo mOrtem
peccatoris, sed ut convertatur et vivat. Ei ut nullus
ad eam ppuverti moretur^ perprop))etampollicetur :
Inquacumquehorapeccatorconoersus fueril, omnia
peccata ejus oblivioni tradentur {Eiech. xxii). Non

dfxit po»t septimaDam, yelpost meDsem, vel post d ro^';; wrte^ mi^VJ^trde^rehMsumTSl^'^»
annum, sed eadem hora cum ingemuent ei remit
tuntur. • -'

Facite ergo dignos fructus pcenitentise {Matth. iii),
ut veniam cousequamini divinae clementiae. Qui in
cogitatione deliquit et mulierem ad concupiscendum
vidit, per confessionem hoc abolere festinet ut Deus
animam suam, ut filiam archisynagogi in domo
mortuam resuscitet {Marc. v). Qui vero verbis est
lapsus, et aliquod malum est consiliatus, per con-
fessfionem et orationem hbc diluat, ut eum Dominus
a peccato mortifcro, ceu viduae filium fextra poriam
elatum, surgere praecipiat {Luc. vii) (f^ B6). Qui
autem factis a Deo reoesserat, jejaniis et elerooisinis
hoc celerius redimat, at eum Domini pietas, vHut
Lazarum de monumento scelerum fetentem, erigat
{Joan. xi). NuIIus vestrum ob muliitudinem focino-
run) desperet de Dei misericordia, cum audiat quod
Ninivitis triduano jejunio data sit venia.

Ninivae civitas erat magna, in latum habens iter
diei, in longum iter dierum Irinm ; in qua plufc
quam centum XXti milia hominum habitabant. Qm
omnes tam impie vivebant quod eos Dominus de ci«
vitate ut Sodomam subvertere disponebat. Propfae-
tam tamen suum prftmisit qui ejus imroinens exci*
dium praediceret, quaienus per poenitentiam peri-
culum evaderent. Propheta autem, metuens verba
sua venire in dericum, cum eis conversis scire^ Do-
minum civitatem non sobversurum, navim intravit,
declinans Dei iroperium. Itaqoie Dominus mare v^n-
tis et proceUis commovit et pene navim fluctibos
involvit. Yiri, ut sibi naufragium imminere sense-

Unde legitur quod quidam sanctorum banc (^ra-
tiam a Deo' habuisse [leg. habuerit] quod posset

'sin^Iorum' mi^HtA per vultus illoruih disbernere.
Quadam ita^tie die, dum fratres ecclesistni frequen-

' taredt, viM etfs h^ari vultu et splendida faciei in-
trailtes et angelos Dei laeCos eis eommitsnles. Unaci
vero larpt sa deformi et n^baloso vuha vidit, et
djsempnes horribi}! visu ignem et fumom ex ore et
naribtis exhaiaDles juxta eum ambuiare et utrumque
catenil eum trahere, angelum autem Domini longe
retrq tristem sequi. Hoc ut senex conspexit,magno
ejulatu fTevitp Peracto diyino offipio iterun^ iotuqtar

undas projeeeront ; moxque oessante tenripestilte,
tramjqillitas et serenitas redierunt. Jonam autem
magnus piscis devoravit, in c^jus ventre tres . dies
deambulavit. Post terciuni diem jussu Domjni con-
tra Ninivein evomuit eura in aridam. Qui festinus
civitatem ingreditur, voce magna clamans quia post
tres dies Ninive subruitur. Igitur rex et universus
populus terrore convertitur, cinere prosternitur,
cilicio induitur, jejuniis et vigiliis triduo affligitur*
Quorum ut Dorainus poenitentiae vidit laborem, rau*
tavit sententiae rlgorem {Joan. i — iii). En, karis-
simi, ob triduanura jejunium innumcrabilis populus
evasit Dei judicium. Per hoc Christianos ^pulus

S83

HOWORII AUGUSTODUN. OPP. PARS III. — LITURGICA.

884

edocetar, si tinus homo tot crimiDibas quod ipsi A vimus (f> 88^ : Ecce nunc iempus aceeptMUt ecce

orones involveretur, si toto corde ad Deum con-
verteretur, triduana poenilentia veniam conseque-
retur, quia regnum coelorum vim patitur et violenti
diripiunt iilud (JNa/^/i. xr). Rci etenim per p(Fni<
lentiam dexteram Dei viodicem suspendunt et quo-
dammodo regnum coelorum sibi indebitum violenter
per confessionem diripiunt. Ideo isti dies sunt ad
hoc constituti ut nos orationibus purgemus et Crea- ,
tori nostro pro peccatis nostris satisfacere jejuniis
curemus, quia per hsec duo hostes sternuntur, vicia
vincuntur, daemones expelluntur. Amalech namque,
quem populus (f^ 86, y^) armis superare non valuit,
hunc Moyses, precibus stravit {Exod, xvu). Cum
apostoli a quodam homine non possent daemonem

nunc dietsalutis.Nefminidantesullam offeneianem
sed in omnibus exhibeamui nos Dei mifiulroi, m
multa pacientia, in vigHiiit in jejuniis mulii^ et i»
caritate non ficta (II Cor. vi). Qui nunc tempus ac-
ceptabile neglegit et dies salutis buoc perdit huic
post mortem ad pcenitentiam tempus acceptabile
non erit, nec dies salutis, sed damnationis ha*
bebit.

Rarissimi, ista XL est Ghribtianorum earrina.
Nam multa in anno committtmus qu« pertinent ad
carrinam, et ideo Bcclesia statint ut pro his jejnne-
mus hanc XLmam. Esl etiam deeima vitas noslrse.
Sicut enim de aliis rebus, ita ettam decimam debe-
mus dare de diebus. Annus namque CCGtis LXta

ejicere, Dominus, eum ejiciens, coepit cis dicere rg jjebus conslat, et cum nos de isU XLma, ezceptis

Quia hoc genus in nullo ejicitur nisi jejunio ct ora-
tione (Marc, ix), Ad jejunium nos informandos Do-
minus XL dies jejunavit et diabolum se temptantem
Scripturis superavit, nosque ab ejus temptatione li-
beravit. Post hoc angeli accesserunt et ei ut Deo
ministraverunt {Matth, iv).

Moyses, cum populum Dei de iSgypto eduzisset,
et juxta montem Synam castra posuisset, mons
Syna usque ad coelum ardebat, alque de medio
ignis Deus mandata legis, cunctis audientibus, prae-
eipiebat. Moyses vero montem ascendit, XLdies jeju.
nans ibi cum Domino perstitit. Legem in tabulis
scriptam a Deo accepit, descendens de montepopu-
lum ydolum fecisse et adorasse repperit, seloque

Dominieis diebus, XXXVI diebus jejunemus, quasi
'de diebus [decimam] persoivimus. Lex quoque de-
cem praeceptis completur, et annus Illlor tempori-
bus, scilicet vere, asstate, autumno, et hieme volvi-
tur, et homo II II elomentis, id est igne, aere, aqua,
terra perficitur. Qui ergo IIII nostri corporis quaii-
tatibus in Illlor anni temporibus contra Dei decem
pnecepta fecimus, justum est ut bis quater denis
diebus Deo nostro satisfaciamus. Hoc autem ideo
circa passionem Domini agimus, quia si compati-
mur, et conregnabimus. Scire autem vdo vos, di-
lectissimi, unde dies XL sint instituti.

Cum Deus populum suum de jugo Pharao (sic)
eripuit, XL annos eum per desertum duxit, panem

Domini succensus, tabulas projiciens fregit, de po- q coeiis eis pluit, qui omne delectamenlum babuit
pulo ad XX milia trucidare praecepit. DcLuo montem
conscendit, XL dies ab esu abstinuit, legem reci*
pere et populo veniam impctrare meruit. Insuper
facies ejus tanta gloria resplenduit quod populus
• pr» claritate eum inspicere non potuit {Exod.
xix-xxxv).

Jezabel, regina, prophetas Dei occidit et Heliam ad
interficiendum quresivit. Ille in desertum fugit, ci-
bum ab angelo accepit, XL dies absque edulio man-
sit (IIIBeg. xix), etpost hoc in curni igneo Do-
miaus eum in coelum transtulit (IV Heg, ii).

Daniel, cum XX dtes abstinuit, visiones et collo-
quia angelorum meruit; et in lacum leonum missus,
leones vicit, cibum insuper a propheta jussu an-

Aquam de petra prodnxit quse saporem mellis et
olei prsebuit, vestimeiita illorum non sunt vetustate
attrita, nec maculata sordibus, ei non erat in frt-
bubus eorum in/irmus (Psal. civ).

In nocte prsecessit eos angelus Domini in co-
lumna ignis et reppulit ab eis horrorem noctis. In
die vero protexit eos in nube abestucaloris (Exod.
xni). Qui post XL duas mansiones intraverunt in
terram repromissionis. Si XL annis diem pro anno
decimabis, XL dies computabis. Hii sunt isti XL
dies quos observst populus Christianus, quem de
oppressione diaboli redemit Dominus, quem per cn-
stodiam X prspceptorum et IIII Evangeliorum id est
corpore suo pascit. Sanguinem de latere suo ai

geli accepit (Dan. vi). Johannes Baptista, dum ab- D aquam de petra produxit. Quae petra bis virga per-

stinentise studuit, ipsum mundi Salvatorem bapti-
sare meruit (Maith. iii). Sed istiet alii quam plures
saacti pro vita jetema jejunaverunt, et post jeju-
nium omnes gloriflcati sunt. Quanto magis nos je-
junare pro peccatis nostris debemus, ut atrocia
fletemae mortis supplicia evadamus, tunc autem erit
Deo nostro acceptabile jejunium si ab escis absti-
nentes, a viciis quoque et peccatis studeamus jeju-
nare, et qme in cibo et potu nobis superfuerint,
panperibus hylariter erogare. Nam qui a cibis et
non a peccatis jejunat, diabolum simulat, qui cum
jugiter ab esu corporali abstineat, numquam mala
perpetrare cessat. Dicit AposCoIus sicul hodie audi-

cussa est, scilicet caro Christi duobus lignis crucis
affixa (f^ 88, v^). Qui potus dat saporem mellis et
olei, quia oleo miseiicordiae vulnerapeccatorumno-
slroram sanat et malle aeterase dulcedinis nos sa-
cial, et si vestimenla quie in baptismo suscepimas
viciis non aiteraniar, nee peccaiis poliaaniur, tane
pnecedet nos igne Spiritus sancti in nocie hiqos
ienebros» vito, in die verojodicHprotegeiiiosoabe
sue humaniiatis ab aterni iucendii ardore. Ab ho-
dieraa die usque in sanctum Pascha XL et doo dies
computantur. Quos si sobrie, juste et pie vivendo
observamus, Pascha Domini Isetantes cum populo
Dei celebrabimus, et sicai ipsi per XL doas mans-

m

SPEGULUM EGCLESUS. — DOXINICA H IN QDABRA6US.

^86

siones iDtraveraiit terrain repromissionis « ita nos ^^ ante se colliget, justos a dextris statiiety impios a

intrabimus gaudium aetern» exultationis. Igitur con-
fessione et oratione debQmus nos a peccatis emun-
dare, lacrimis et jejuniis Deo satisfacere, elemosi-
nis ea redimerc, sicut dicit Dominus. Hoc est jeju-
nium quod elegi. Prange esurienti panem tuum et
egenos vagosque induc in domum tnam.

Legitur quod in terra repromissionis tres civita-
tes erant constituts , ad quas debuerunt confugere
quos ignoranter contingeret hominem occidere, in
quibns propinquts oacisi non licebat insequentibus
eos nocere {DeuL xix). Istse tres civitates, karissi-
mi, sunt confessio, elemosinse, oratio. Unde et ter-
cia civitas Helyopolis, id est eiviUu Solis vocatur,
quia qui assidue orat cum Deo loquitur. Quia igitur
scienter et ignoranter multis modis nosmetipsos

sinistris ut haedos ponet. Tunc dicet his qui a dextris
erunt : Venite^ benedicti Patris mei^ percijdte
regnum guod vobis paratum ett ab origine mundi,
Esurivi, et dedistismihi manducare^ sitiviet dedistis
mihi biberey nudus eram et operuistis me^ hospes et
suscepistis me^ in/irmue et in carcere et visitastis
me. Tunc dicet et sinistris : Discedite a me,
maledicti^ in ignem astemum qui paratus est
diabolo et angelis ejus. Esurii*i et non dedisHs mihi
manducare^ sitivi et non dedistis mihi (f* 96) bibere,
nudus eram et non operuistis me, hospes eram et
non suscepistis me^ infirmus et in carcere^ et non
visitastis me. Etibunt hH in suppliciumastemum^
justi autem in vitam astemam {Matth. xxv). Igitur,
karissimi, dum judex expectal, nuHus vestrum salo-

occidimus, et proximos nostros per prava exempla B tem suam neglegat. Omnes isto tempore ad poeni-
neci dedimus, ad has civitates toto annisu confu- rentiam curramus, ne cum siniatris tunc suppUcium
giamus, et debitas pcenas evadamus. ^ncidamusi sed com dextris gaudium Domini intrare

Sicut cras lecturi sumus , Dominus in majestate mereamur et in lande ejus aine fina gloriemar,
auA eum omnibos angeiis veniet et omnes gentea quam oculua non vidit (/ Cor. n), et csDtera.

DOMINIGA II IN QUADRAGESIMA.

Esto consentiens adversario tuocito^ dum es cum
illo in via (Matth. v). ViU ista, karissimi, qua vivi-
mus est qusedam via qua ad patriam tendimus. Quot
enim dies hic ducimus, quasi tot dietas currimus. In
via hac noster adversarius est sermo divinus. Gum ^
enim iram vel odium perficere exardescimus, dicit
nobis : Non oecides (Exod, xx). Cum carnis inmun-
diciam explere concupiscimus, dicit : Non mtBcha^
beris (tMd.). Gum alienis rebaf> inhiamus, dicit : Hon
furaberis (iMd.). Gum proximis nostris mala moli-
mur, dicit : Non falsum testimonium dices (ibid.).
Ergo quia in omnibus desideriis nostris nobis ad-
versator, quasi adversarius in via noa comitatur.
Huic adversario consentiamus cito, ne forte accu-
sando tradant (sic) nos judici Ghristo, judex vero
ministro, id est diabolo, qui mittal nos in caree-
rem, id est in infernum , quia inde non exibimua
dooec novissimum quadrantem reddamua {Matth. v),
id est pro minimo peccalo poenas recipiamus. Bx IIII
namque qualitatibus subsistimus, et ideo lUI qoa- D
drantcs Deo persolvere debemus. Ex igne enim ka*
ritatis fervorem, ex aere ingenii perspicacitatem, ex
aqua baptismi et lacrimarum abolitionem, ex terra
debit» servitutis debite [del. debite] devotiooem,
sed hic quadrans novissimus pervertit ceteros sen-
sus per carnales impetos et pertrahit eos ad illicitos
actus. Et de igne quidem furorem, de aere elatio-
nem,de aqua libidinis fluxum, terra de se reddit
mundanoram desiderioram appetitum. Hunc qoa-
drantem cogimur in carcere persolvere, dum ter-
rena opera in aeternis poenis compellimur luere.

Unde, karissimi, decet vos frequenter istis diebus
•d eccleBiam convenire» monita aalotaria inleala

aure audire, pro vobis et pro omni populo orare,
fabulas et inania coiloquia (^ 91, V) ubique, sed
maxime in ecclesia declinare, quia de omni verbo
ocioso quod locuti tuerint homines reddent Deo
ratioDem in die judicii {Matth. xii). Multi enim fre-
quentant ecclesias, quod cum gemitu cogor dicere,
quibus multo melius esset domi residere.

Pnedicante Domino, turbae ad eum diversa mente
cooflttxere. Quidam ob coelestjs vitae doctrinam,
quse dulcis de ore ipsius manabat ; quidam ob mede-
lam, quia omnem languorem curabat ; quidam ob
inopiam, quia facile V panibus V milia hominum
aaciabat; quidam ob signorum magnitudinem, quia
ccecis visum, surdis auditum, claudis gressum,
mortuis vitam dabat ; quidam ob invidiam, ut verlm
ejus irriderent et opera ejus ad njalum perverterent.
Ita hodie plurimi ad ecclesiam confluunt, quidam
ut divinum offidum et vitae verba audiant, quidam
ut peccata sua confiteantur et preces Domino
fondant, aliqui ut amicis coofabolentur, alii ut
inimicis insidientur, quidam ut preciose vestiti vi-
deantnr, alii ut mulierculis coUoquantur, alii ut verba
Dei irrideant et opene Dei impedimento fiant.
Hii veniunt missi a diabolo, quia dum ipse alias oo-
cupatur, prsmittit hoa ut opus Dei per eos insidia-
tur. Sed sicut Ghristusnon cessavit Petro et aposto-
lis ecelestia nuneiare, quamvia sciret hsc Judam
et Pharisteos craclare. iu oportet nos filiis Dei pa-
triam suam desiderantibus gaudia sempiterna pm-
loqui, quamvis noverimus nuncios» ioimo fiiios dia-
boii inde torqueri.

Erat namque praeceptum in lege at tintinnabala
{$ie) easent intexta in aacerdotali vestOi ot ingre-

887

HONORII AUGUSTODUN. OPP. PARS III. — LITURGIGA.

888

dieote (i^bernaculam sonilus audiretur et non more- A nium, ul passionis ejus consortes mereamini cum

retur (Exod. xxxix). Veslis tinlinDabulis inlexla est
vita sacerdotum praedicatione subnixa. Si enim po-
pulo regnum Dei,etiusli(jiam ejus annuntianl, ani-
ma^ suas salvant. Si autem jnsticiam absconderint,
et populus iniquilate morluus fueril, sanguis cjus de
manu sacerdolum requiritur, quasi eum occiderinl
(Ezech. III). Est bestia nomine panthera, variis co-
loribus decora. Haec silvam ingreditur^ diversis.her-
bis vescitur, et deinde in petra slans vocem emittil,
el omnis turba bestiarum in circuitu accurrit. So-
lus draco fugit. Tunc suavem odorem eructat et
omnes languorea sanat {t? 92). Per banc bestiam
;}ignificantQr sacerdoles multis yirtutibus discolores,
quos convenit silvam Scriplarae ingredi, variis sen-
tentiis ut herbis repleri, deinde in pelra Chrislo bo- B Elemosinis rediraite vos a peccatorum et poenarum

angelis habere aeternarum epularum gaudium. Prae-
lalos veslros et omnes majores honorate, parerites
veslros in seneclute vel egeslate consumptos rel)us
vestris suslentate. Ad haec enim exercenda monenl
nos avium exempla.

Nam legitur quod aqulla seneseens a pallis suis
pascatur asque dum in pristieam javeQtatem re-
nascatur.

Similiter fertur quod merops, senescens, a pullis
suis nutriatur. Cyconia quoque, senectute gravata
et plumis nudata, a pullis alis circumvelatur et cibo
assiduo recreatur. Et si talia exercent volucres,
quanto magis decet ut ea exempleant homines ?

nid operibus stare, populum undique convocare, et
tunc salubrem Scripturse odorem efflare , et segros
morbis lioguffi medioamine curare, draconem dia-
bolam ab eis effugare.

Istis '(iiebus, karissimi, a^etuia, quod est raelos
laeticiae, intermittimus, et iractum, cantum tristicise,
cinimus, quia pro peccatis nostris oportet nos hic
tristan, ut liceat nobis quandoque cum angelis lae-
tari. Ideo etiam nunc vela in ecclesiis suspenduntur,
quo populo secrela sanctuarii absconduntur, qaia
coelestia nobis ob peccala celantur quae ob poeniten-
tiam nobis reserantur.

Legitur quod Hierosolyroa triplici muro circum-
data fuerit, quam Nabuchodonosor, auxiho sex re-
gum; expugnando cepit, inhabiiantes qaosdam occi-
dit, quosdam in Babylonem duxit. Aliqui qui in tur-
rim in medio civitatis sitam fugerunt salvati sunt.

Hierosolyma sunt fidelium populi, triplici muro,
scilicet fide, spe, knritate circumdati. Quos Nabu-
chodonosor, id est superbia, principale vicium. cum
aliis sex viciis, id est invidia, odio, vana gloria,
avaricia, crapula, luxuria, pugnans invadit, maros,
id est fidem, spem, karitatem destruit. Inhabitantes
occidit dum fideles peccatis mortis obruit. Alios in
Babylonem duxit, dum in peccatis moituos ad tar-
tararapit. Turris vero civilatis est protectio con-
fessionis'. Quisque ergo fidelium, destructis muris
virtutnm, ad turrem confessipnis fcslinanter tugiat,
ne a Ghialdaeis, id est a daemonibus, pereat. '

Legi^nr etiam bodie, cum Dominu^ in partes
Tyri secederet, quod mulier Ghananaea ad eum pro
filia.Bua clamaret, quam daemonium male vexabat,
6t protinus salufem filiae impetrabat {Matth. xv).
Tyrus est hic muodus , in ci\jus parte^ Dominus
secessit , dum carnem nostram induit. Mulier, a
finibus iUis egrassa, est Eccleaia de genlibua con-
gregata. Cujus 6iia quae a, daemonio vexatur est
quaelibet.aaima qase a viciis occupatur. Haec matre
orante caratur, dum conversa anima per orationem
a viciis pargatur. Yenit eoim pius Dominus ut
quaerat quae perierunt domus Israel , id est ccetus
..angeiorum., et iaventas reducat ad societatem eo-
raip (£•. Si^^v^"). Unde, karriasinu, sanctificate j<^u-

periculo, quia bona est elemosina cuni jejunio. H?ec
a morte liberat et haec peccata purgat (Tob^ iv, xii;,
sed et in tenebras ire non patitur, sed vitam aetcr-
nam [vita aeternaj per eam dabitur [dabit].

Thabita quippe, plena operibos bonis et elemosi-
nis, ad vitam resuscitatur, viduis et orphanis flen-
tibus. Cum enim vestes ostenderent quas illis facie-
bat, mox eam Petrus vitae restituebat [Act. ix). En,
karissimi, quantum elemosinse valent. Non solum
enim a morte liberant, sed etiam a morte corporis
sus^itant.

Tobias quoque, qui quadriennio lumen oculorum
amiserat, per elemosinas et jejunia angelo visitante
receperat {Tob. ii, xi).

Legitur de quodam theloneario quod nunquam
elemosinam praebuerit alicui pauperculo. Quadam
die dum pauperes inter se dififerrent [f. dissererent]
quanta bona iiii et illi eis impendissent , ille vero
thelbnearius, quamvid dilissimus, nunquam aliquid
boni eis exhibuisset, unus illorum intulit quod ad
prsBsens eiemosinam ab eo accepturus sit. Cui dum
unosquisque prout habuit depobuisset si ab eo sal~
tem minimum quid acciperet, iile protinus ad do-
roum (helooearii cucurrit elemosinam importunis
Yocibus petiiL £a vero hora panis a ministris men-
ssimpouebatur. Cumque thelonearius furore re-
pletus circumspiceret si forte iignum vel lapis se
furenti offerret quod in faciem vociferaniis jaclare-
tur, prse ira cuneum arripuit, in ora clamanlis pau-
D peris projeciL Quem ille an^plectilur, laetus ad so-
ciOH i^greditur, cuneum demonstrat, quem se ab eo
accepisse (l^ 94) memorat. Npn muito |K)st idem
tbelonearius e^t gravi intirmitate tactus et ad extre-
ma perductus. Ad quem mox daemones convenerunt,
cuncta ejus roale gesla eo vidente recensuerunt.
Cumque angeii adessent et ab ejus custode lx)na
ejus requirerenl, dixit quod nuuquam sibi assen-
sum ad lK>nam praebere volueiit, nisi- quod qua-
dam die cuneum iratus in pauperem jactaverit,
quem ipse nunc secum attulerit. Angeii vero cu-
neum ab eo acceperunt et in minimas micas divise-
runt. £t cum dsemones gravia pondera peccatorum
in statera ponerent, angeli micam imponobanl quae
prsBponderabat, Hoc tamdin fecerui^ usqi^e dum

889

SPECULUM ECCLKSIiB. - DOMINICA UI IN QUADHAGES.

9?0

mic» ponderibus.dasiDOQuni praeponderabaat. DaB- A ret et acceptam pro eo pacuniam pnuperibas ero*

roonas vero iDJuriam sibi factam vocirerabantf pro-
prium snum servum per vim sibi lolli clamitabant.
Res in judicium Dei differtur, sed angeiis oranlibus
ad vitam redire permittilur. Qui mox de iDfirmitate
convaluit, gratias immeosa^ clemenliae Dei retulit,
infinitas elemosinas omnibus egeuis deinde cottidie
exhibuil. Quodam die paupcrem obvium habuit,
quem proiiuus veste preciosa, qua ipse utebatur, in-
duit. Pauper vero eam vendere voluit. Postquam
ille veslem in venalium rerum loco pendentem vidit,
moeslus factus, domum rediens flevit, et ita pr»
trislicia obdormivit. Cui Dominus Jesus eadem
veste indutus apparuit, cur fleret inquisivit. At
ille : « Quia inquit, quod tuis famulis a nobis in-
dignis datur, portare dedignalur. Ille vero vestem
pnetulit. » — « En, inquit, quaro dedisti vestis me
tegit. n At ille evigilans, pauperes bealos praedicat,
de quorum numero se Dominus affirmat. Protinus
omnem substantiam suam vendidit, egenis cuncta
distribuit. losuper servo suo prsecepit ut se vende-

garet. Quem vix ad hoc compulit quod eum nego-
ciatoribus vendidit et pecuniam, ut petiit, miseris
impertiit. Ipse vero venditus domino suo fuleliter
serviit, annonam suam cpttidie indigentibus tribuit.
Ipse pane el aqua contentus fuit. Tandem gloriosis
miraculis claruit, qui jam syderea.regna promeruit.
Igitur, lcarijssimi, dum elemosina ita abomni .pii^o
liberet et sic potenter ad ccBleslia bomineni exaltet,
hanc omnes pro modulo vestro frequentate, res
vestras in coelestes ihesauros reconJere \J° 94, v®)
festinate. Nemo dicat quod quid det non habeat.
Ab eo bona voluntas accip.itur, cum judex, pro ca-
lice aquae frigidae, praemium repromittat {MaUh. x).
Et cui deest substantia quap dclur, ab eo bona vo-
luDtas accipitiir. Facite ergo vobis pauperes ami-
cos de iniquitalis mammoiia, ut cum defcceritis,
recipiant vos in reterna (abernacula {Luc, xvi), ubi
sunt gaudia quae oculus non vidit (ICor. ii) et reli-
qua.

DOMINIGA TERGIA

LoqueiurDominutpaceminplebemsuamet super oius sibi et suo servieio reouncitDtes inapetQnt.
sanctos suos et in eos qui convertentur ad cor Nunc in castro Dei discordiam seminanty nnnc ira
(P^rtl. Lxxxiv). Quia, karissimi. perilliciiadesideria exasperant, odio perturbant, carnalibus desideriis
defluxiraus, a Crealore nostro elongati longea corde accepto [leg. a coepto] itinerc retrahere festinanl.

Sed (f» 96) cum mililes Christi ad arma orationum

recessimus. Unde Dominus, malis nostris offensus
et ad iracundiamptovocatus, dixit nobis iratus :
Redite, prcevaricatoreSj ad cor (Isa. xlvi). Et quia
per confessionom el pCBnitentiam ad cor reversi sn-
mus, et per jejunia ct pcr elemosinas nunc satisfa-
cere cupiraus, ideo pacem in plebem suam loquetur,
dura ci veniam et vilaepraemium pollicetur. Cesscnt,
in |uiens, oculi tui a ploratu et vox tua a singullu,
quia raerces erit operi tuo (// Psal. xv). Super
8an< tos suos pacem loquitu , dum gloria et bonore
coronari eis promiltitur {Psal. vni). VoSf inquit,
estU qui in iemptationibus mecum permansistis
{Luc. xxii); raecedem laborura ego reddam vobis,
Super illos eliara qui »d cor convertuntur pacem loqul
perhibetur, quia nominum eorum per labia sua non

confugiunt, cuncta hostis roacbinamcnta dissolvunt.
In fide enim, inquit Apostolus, resistite diabolo et
fugiet a vobis. Per bona opera appropinquate Deo
et per gratiam appropinquabit vobis {Jae. iv).

Narrat Dominus qnod quidam bonuro semen in
agro suo seminavit, sed nocte,» dormientibus . homi-
nibus, inimicus zizania superseminavii . Postquam
autem semina in berbis surrexerunt, .sizania simul
apparuerunt. Servi hoc videnies a dominp scisci-
taotur unde zizania crevennt, cum ipse bpnum se-
roen sparserit. Ille vero inimicum hqc fecissQre^n-
dit. Cum autem illi ea eradicare ve)lent. prohibuit
ille, ne forte trilicum simul evelierent,, utraque us-
que ad messem crescere siperent, Umpore messis

ultra mtrainisse falclur {Psal. xv). Nomina eorura P ipse messoribus diclurus essel : zizajnia in fabcicu^los

ad coraburendura cQiUgile, triticum autem iq bprreium
meum congregate {hkitth. xiii).

Homo qui bonum semen seminavit in Mgro est
Dominus qui coelestem doctrinam et virtutes sparsit
in mundo. Iniraicus qui, dormienlibus hominibus,
super seminavit zizania est diabolus qui a fide et
bono opere inmitlit vicia. Servi qui volo»»runt 6a
eradicare sunt praelati Ecdesiae qui cupiuni malos
a bonis segregare. Sed Oominas hoo vetat iieri ne
forte simul reprobentur electi. Praeserlini. cum pla-
rimi coram hominibus fippareant n eorum. opera
arbitrio inlimi judicis placeant„,.plerosque no(i ad
judicium humanum ut bonos eligat quos inlima
censura ut i^alos reprobat. Vu|tjtutem eos boml-

haec fuerunt : fures, rapaces, fornicalores, adul-
teri, imraundi, ebriosi, roendaces, malorum inven-
tores. Horum nominura non vult Deus amplius re-
cordari, sed cura sinl fonte lacrimarura abluii et
elcraosinis sanclificati, rocrenlur alio nomine ab eo
vocari. Nam qui prius, proprio merito appellabanlor
'ncesti. nunc per graliam nuncupanlur casti; qoi
prius superbi, nunc hurailes ; qui prius aspcri,
nunc misericordes; qui prius sordidi, nunc sancti
vocantur. Haec nomina scripla sunt in cceIo ,
haec non delebit Dominus de libro vitae. Sed quia
nunc Chrisliani bellura cura viciis et dacrao-
nibus geruni , hostes nostri arma sua crudelius
acuunt, acrius in sibi resisteotes insurgunt, atro-

891

HONORTI AUGUSTODUN. OPP. PARS III. — LITURGICA.

89f

Dos hic 688« permixtos, ut boni per malos exer- A
eeantur et pro paeientia babundantius remunerari
mereantur. Numquam enim Abel erit quem malicia
Gain non exercuerit. Numquam cum Sem benedi-
cetur qui ab Gham non irridetur. Non cum Joseph
a patre amatur in quem odium fratrum non gras-
aatur. Non com David regni sceptrum obinebit qui
ab Saul persecutionem minime passus fuerit. Tem-
pore autem messis messores zizania coUigentes
lasciculos ad comburendum ligabunt, quia angeli
tempore judicii malos a bonis ssparabunt et fures
cum furibus^ rapaces cum rapacibus, crudelt^s cum
crudelibus , invidos cum indivis, immundos cum
ftordidis in debitis pcenis sociabunt. Triticum vero
((^ 97, v^) in horreum coogregabunt, cum electos in
preparata sibi gaudia disponunt. jd

Legitur hodie in evangelio quod quidam a d»mone
obsessus, insuper erat csocvls et mutus, a qao Do-
minus daemonium ejecit, visum et loquelam reddidit
(Luc. xi). Hic homo significat genus tiumanum quod
deemones obsidebant cum idololatri» inserviebat,
Tisu carebaty cnm lumen fidei non videbat. Yoce erat -
privatum cum a laode Dei erat mutum. Ab hoc Do-
minus dsmonium expulit , cum ydolatriam de-
struxit. Oculos aperuit cum lumen coeiestis gratisB
humanis mentibus infudit. Linguae officium repa-
ravit cum ora a laude Dei mata ad caelestia car-
mina reseravit. Ejecto autem dsmonio terribile est
quoddicitura Domino : Cum inmundus spiritus exie-
rit ab hominet per arida ioca requiem guoBrit et
noninveniens dieit : Revertar in domum meam unde r%
exwi. Bt cum vacuam invenerit, VIl nequiores spi-
ritus secum sumit et cum eis egrediens quasi pro-
prio jure totum possidebit. Et erunt nomsima ho-
minis iiUus pejora prioribus (Luc. xi).

Gnm quilibet homo peccata per confessionem evo-
mit, inmundus spiritus ab eo exil. Qui loca arida
perambQlat, quia sanclos homines in eoncupiscen-
liia mundiarios multis modis templat. Sed quia ei
non conseotiQnt, requies ei in iliis non eonceditur.
Unde ad domum quam reliquit revertitur, et enm
eam ab atudio bonorum operam vacantem invenit,
VII spiritus nequiores se, id esl VII princip»lia vic*a
secum snmit et eor a Spiritu sancto vacuum tota
malignitate invadit. Bt tunc hominis illius novis-
sima erunt prioribus pejora, quia quicunque post n
confessionem ad peccatorum consnetudinem regre-
ditur est sicul canis qui ad yomitum revertitur.
Unde, dilecttsaimi, a peccatis vos jugiter custoditC;
▼erba Dei intenta aure audite» devota menteiroplere
studete, quia beati qui audiunl verbum Dei et
eustodiuni illud. Pugite maledulce servicium pes-
aimi Domini, immo oppressionem tyranni crude-
lissimi, et tolo corde snave jugum et leve onns
piissimi Domini {Waith xi), ac confugite sub alas
Patris vestri, benignis8imi Domini, qui non solum ad
ae conversos recipit, varum etiam sempitema gaudia
tribuit. Peregrinum namque filium, qui oinnem sab-
ataatiam eum (t 98) mere|rieibas dissipavit, qui

fiime et inedia coactus, ad patrem mereennariis
adequandus remeavit, baineatum prsecipua veste
et anulo induit, convivium per vitulum •aginatum
instructum refecit, majore intrare nolente haeredem
in:itituit (Luc. xv).

Hic filius est gentilis populus qui substantiam in-
genii et sensus sui expendit in ydolorum cnltibus.
Qui fame verbi Dei compolsus per pnedicationem
doctorum ad Deum Patrem est reversus. Quem ipse
benigne recepit, balneo baplismatis abluit, veste vir-
tutum et anulo fidei circumdedit, vitulum in con-
vivium dedit, quia proprium Filium ei in comme-
siionem occidi promissit, Judaico populo ad fidem
intrare rennuente, haeredem regni coelestis feeit :
Ul ad hanc haereditatem proprios labores sum-
mopore tendamus, oporlet ut de minutis vermicolis
exempla sumamua,

Formica eteoim tota aetate totis viribos laborat,
quo cibum in hieme habeat. Ita nos, karissimi,
dum tempus habemus, operemur bonum ad omnes
(GaL VI), quia tempore suo vitam aetemam proinde
tenemoa.

Apis quoque de variis floribus colligit et neetar
ad dulcem potum et ceram ad lumen construit.
Ita nos de scripiis et exemplis sanctorum dalci&
verba et focta colligamus, et pocula praedicatio-
nis proximis praebeamus, nt lumen aetenuB vitae
habeamus.

Bombices etiam vermiculi sericum magno stadio
elaborant et mundum prae omni decore exornant. Ita
nos animas nostras decoribus (sic) actibus ornemus,
ut cum Rege gloriae regnemus

Aranea quoque toto annisu telae insudat, ut etiam
vitam in laborando exuat ; ita nos vestes virtuium
per bonam operationem, dum vax,at, contexamus,
ul non nudi, sed vestiti (// Cor. v) in die Domini
coram angelis appareamus. Et ut pietas Domini in
menttbus nosiris dulcescat, karrisimi, de salvaiioue
Thaldis dulcorem capial.

De Thalde.

Haac erat meretrix valde speciosa, et o b flagjeia
multum famosa. Propter hujus amorem plurimi
cottidie vulnerabautur, plerique frequenter inter-
ficiebantar. De hac quidam palrum, nomine Paf-
nu^aus, audiens, perditioni iiiius condoluit, et veste
mulata, ad eam quasi pro stupro venit. A qua in
tenebrosum cubiculum introducitur. Sed ipse rogat
at obscurius habitaculum iogrediatur. At ilia : « Si,
inquit homines erubescis, nullus intrabil (f» 98, V)
« quo videaris. Si aulem faciem Dei vereris, non
est loeos ubi ab oculis ejus ahscondaris. • Tuue
iile dixit : t Gredis esse Deum f » Quem, cum ae
eredere responderet, inquisivit utrumnam regnom
coelorum erederet quod caste viveotibus pnepara-
tum esset, aut si inferni supplicia esse dubitaret
quae incestis futura essent. Gumque haec omnia se
fideliter credere dicerei, ait : • Si haec omuia cre-
dis, cur non pertimuisti tot animas baratro inmer-
geret de qaibut omnibua eam toa aaiau oponet te

893 SPECULUM EGCLBSI^. — DOMINICA IN MBDIA QUADRAGBSIMA. 894

Deo rationem reddere? » Illa hoc audieoBexpavit, A petraret. Antomua, coDvocatts discipulis, peticio-

et toto corpore tremefacta, cum lacrirois se pedibus
eJQs prostravit, abdicaas transacta, pollicens cavere
Aatura. Ipse vero disceden8,locura ei desigoavit quo
eam post se venire imperavil. Tunc omnem pecu-
niam auri vel argenti et gemmarum et variam su-
pellectilem per roanus puerorum et puellarum sua-
rum in mediam plateam comportavit, et accenso
igni coram omnibus, in eo cuncta jactavit : • Ye-
nite, ioquiens, et videtequa!itertradoincendioquaea
vobis lucrata (149) sum spurcici» coeno. » Post hsec
vili induatentoad Pafunciumin montem venit, quam
ipse in habitatione religiosarum feminarum parvulie
cellul» inciusit. Panem etaquam eicottidiecongruis
horis roinistrare constituit . Quae cum ab eo requi-

nem Pafnucii innotuit, precibus et vigiliis tota nocte
insistere monuit. Bt ecce ir^edia nocte, Paulua unus
ex discipulis ejus, in extasy faetus, coelum conspicit
apertum» in quo lectum auro et gemmis radiantem
vidit coUocaturo, a splendidis virginibuscustoditom.
Qui cum diceret hanc gloriam nulii nisi suo domino
prsparatum, audivit illaa virgines ccelestero reso-
nare armonyam. Non est hsc gloria Antonii ; se<l
Tbays quondam meretricts, nunc autem (f» iOO)
sponsse Christi Filii virginis. Ad semetipsum aotem
reversus, cuncta fratriDus indicavit quse ei Deus
deilla revelavit. Illi autem Deo retulerunt grates,
qoia fialvat omnes ia se aperiutes. Pafnucius, vero
ad eam veniens, de cella egredi praecepit, peccata

reret qualiter orare deberet, ait : « Cave ne manus Q sua indulta dixit. Illa rogat ut deinceps clausa per-

ad Dominum extollas multis sordidis pollutas (150).
Nomen quoque Dei non assumas in os tuum osculis
pollutum, sed humi consternata, hsec in corde sae-
pius recita : Quime plasmasti^ misercre mei. • Post-
quam tres annos in boc poenitentia pacientcr pere-
git, Pafnucius, ejus misertus, ad montem Antonii
perrexit, utrumnam [veniam] esset consecuta in-
quisivit. Erat autem Antonius hujus meriti apud
Deum, ut quicquid a Deo postularet continuo im-

maneat. Postquam autem jussu ejus exiit et Domi-
nicum sacramentum accepit, facies ejus sicut sol
resplenduit et coplestia feliciter petivit. Qui sic pie
peccantes salvat, tamclementerconversos glorificat
ineum omnis congregatio populi sperate, coram
illo cerda vestra fundite, et sic agite hic in lacu
miseriflB et in valle flentium ut placeatis coram Deo
in lumine viventium. Quod oculus non vidit (/ Cor.
II) et csetera.

DOMINICA IN MEDIA QUADRAGESIMA.

Lastare^ Hierusalem et diem festum agite omnes G
qui diligitiseam(Isa. lxvi^. Divinum offisium, ka-
rissimi, quod hodie cantavimus monet nos ne tan-
tum terrenis et caducisrebus inbiamus, quia ad
matrem nostram coelestem Hierosoiimam mentem
nostram dirigamus. Ait enim, Lastare HierosO"
lima,

Hierosolima, quod dicitor visiopaeitf est Ecclesia
qose setemam pacem Cbristum visura est in ccelis.
Hane propheta hortator laetari, quia in gaudio cum
vulto Dei babent laetiflcari. Diem qooqoe festom
agerejubentur omnes quieam diligunt, quia in fe-
sto angelorum faciem Domini in jubilo videbnnt
(Job xxxiii). Gaudere etiam admonentur in laeticia
qui hactenus propter peccata fuerunt in tristicia, ut
de venia exultent ct ab uberibus consolationis ejus D
se sacient (/«0. lxvi). Per ubera Ecclesiae duo te-
atamenta accipiootur, per qoae filio ejus lacte lit-
terae et allegoriae nutriuntur. Unum fiuis suxit po-
pohis Jodaieus, aliud augit populus Christianos.
Ille litteram» noa allegoriam. De uno lac dator, com
nos in lege sic consoktor. Aodi, Israel» praecepta
Domini et ea in corde too quasi in libro scribe, et
dabo tibi terram lacte et m«Ue manantem {DeuL
iv), id est paradysum voluptatis omni dulcedine
exuberaotem. De alio nobis lac mulgetur, cum nova
lax nobis sic pollicetur : Cum Christus appaiuerit,
similes eierimus quoniam Deum sicutiestvideHmus

(/ Joan. iii). Propheta nobis lac de veteri ubere
promitlit, cum sic nobis proroiltit. Honesurientne-
quesitient amplius, etnonpercutiet eossoletmstus
quoniam miserator eorum reget cos, et ad vitas fontes
aquarum (f*iOO, \^ potahiteos (Isa. XLix). D«$novo
nobis evangelista lac elicit, dum Dominum haec
spondere nobis dicit. Justi utsol fulgebunt{Matth.
xiii) et angelis aequales erurit {Luc, xx). De uno
sugimuSy obtinebunt gaudium et laeticiam et fugiet
dolor et gemitus. De alio hauiimus, oculus non vi-
dit, auris non audivit, in cor bominis non ascendit
quae Deus diligentibus se praeparavit (/ Cor, ii). Ad
baec gaudia festinate, karissimi, totis viribus, ut
deliciis affluatis, ab omnimoda gloria ejus Kcclesiae.
Gloria ejus tunc omnimoda erit, cum in loco pa-
scuae vilae collocata, nihilei deerit. Haec gloria ex-
primitur, cum per prohetam dicitur : Ecce ego de-
cHno in eos ut flumen pacis et uttorrensinundans
gloriam {Isa, Lxvi). 0 quam beati in quos Dominus
habundantiam pacis ot flamen deelinat, et in quoa
omnimoda gloria ut torrens inundans rivolat I

Legitor hodie quibos haec gtoria ob gratiam detar
et qoibos ob meritom denegetor. Abraham, in-
quiens, hahuitduos filioSt unum de ancilla.etunum
de libera {Gal. iv). Sed ancilla cum filio soo €jici-
tur, libera cum filio suo haereditatem potitur (iMd.).
Per Abraham Deus Pater intelHgitur, per Agar ve-
tus lex, pcr Ismahel camalis popalus, per Seram

(146) Ma.» lueratns.

(iSO Ub., polluiis.

895 HONORII AUGUSTODUN. OPP. PARS IH. — LITURGICA. «96

nova lex, per Issae Christianus populus, accipilur. A pbelBB nos dulci pane saciant, dum nos myslicis
Lex crgp carpaliler obsservita, cum Judaico populo' aeriptis et factis informant.

bsereditate Domini priVatur. Ecclesia vero, siib gra-
tia constituta, cnm Cbristiano populo regno Dei
. ditatur. Per Abraham quoque noster spiritus, per
aneillam nostra caro, per filium ejus camalia' opera
deaignanlQr. Per liberam anima, per filium ejus
spiritualia opera figurantur. Sicut ergo Sara de-
spicienlem ae Agar afflixit, et Ismabel ad mortis pe-
rioilum Tsaac impellentem ejici jussit (Gen. xvi^
sic anima, qnaeeat domina, carnem^ancilliamsuam,
se contemneDtem jejuniis et vigiliis affligat. Pilium
eJQs persequentem filium, id est carnale opus impe-
diens spirituale, efficiat ; herilem filium, id est bo-
num opus pariat qui gandium bsereditatid Domini
capiat.

Logitur etiam quod Dominus trans mare ^biit
n.oolemque subiit, et maxima multitudo eun^ uodi-
que adiit. Qui Y panes et duos pispes a puero ac-
ceptos turbs distribuit, et V milia virorum, exce-
ptis parvulis et mulieribus, aaciavit. Jussit vero
colligere fragmenta quse manducantibus superfue-
runt, et XII cophinos impleverunt ; quod turbae vi-
dentes Deo grates retulerunt {Marc. vi). Per mare
{l^ 102) boc sseculum intelligitur quod innumeris
adversitatum procellis jugiler colliditur. Super hoc
Dominus transiit, quia hic vivent peccatum non
fecit. Monlem subiit, dum in caelum ad dexleram
Patris consccndit. Turba ad eum undique circum

In T SBtate Esdras nos pane saturat, dam le-
gem incensam reiterat et templiim deslmctum re-
aedificat. Hic pnnes turbis distribuuntnr, dum ho-
rum scripta et facta a doctoribus mysiice fideli-
busexponuniur. Per duos quoque pisces diiae per-
sonie, regis videlicet et sacerdolis, designantur,
quae solae in Teleri Testamento oleo sando nngue-
banlur. Christus autem tldeles in salo s*culi ut pi-
sces latantes per piscalores apostolos rete fidei ce-
pit, el cunctos oleo (f» 102, r*) crismatis in reges
elin sacerdotes uuguere fecit. Per albam namque
in baptisniate accepiam sacerdolium ; pef mitram
vero capiti impositam designalur diaderoa regium.
B Quinque milia virorum pascunlur, quia qui fidem
sanctae Trinitatis per duo opera karilatis quinque
sensibus virililer impleverunl, Chrisli corpore refi-
ciunturi Quinque enim in tria et duo dividuntur.
Per tria fides Trinitatis, per duo operatio intelligi-
tur geminap karitatis. Quos hic numerus consecrat,
hos Christus suo convivio recreat. Porro per par-
vulos et mulieres haerelici denotantur, qui in Do-
niinicis sacramenlis nobiscum participantur. Sed
quia ab hoc numero cxcluduntur, in haBredilatem
Domini non admittantur. Apostoli duodecim cophi-
nos de fracmenlis manducantium impleverunt, dum
in TI aetale scripta piorum sua doctrina disserue-
runt. Cophinus de gracili vimine contexitur, et ordo

^ . ^ ,. , * apostolicus de humili stirpe eligitur. Hic reliquias

fluxit, dum praedicat.o apostolorum populum ex K ^^^^^-^^^ congregat. qui literam popularibus ero-
omniorbisparteadfideraejusconiraxit. Qui Tpa.>. ^ ^ sapientibus reservai. Cum refectis

nibus reficiuntur quia T libris Moysi ad fidem in-

struuutur. Duo pisces adduntur, dumpsalmodya et

prophetia fidelibus traduntur. Penes hordeacii scri-

bnntur, quia sicut hordeum folliculis, ila libri legis

multis mysteriis involvuntur. Puer qui eos portavit

nec commedit est Judaicus populus pueriliter. Sa-

piens, qui sensum legis non ictellexit. Jesus autem

panes fregit, turbis distribuit, dum fidelibus sen-

sum ad intellegendum Scripturas aperuit. Super

fenum discumbentes saturantur, quia humiles tan-

tum refectione Domini dignijudicantur. Per T pa

nes etiam Scrptura et exempla Patrum mT aetati-

bus degentium intelligimiur, qnibus cottidie fideles

habunde reficiuntur. In prima aprate Enoch pane

scripti nos reficit, dum Domirium cura milibus D jusia senicnlia Danielisconviclosdebitae pcBQ»man

sanctorum ad judicium venturum scribit. Pane

gat^ mystica sapientil

ergo turbis, karissirai, Deum pro collatis beneficiis

laudate. Ad ipsius refeclionem toto cordis et cor-

poris mundicia vos praeparate, quia sola casliias

homines in periculis liberal, po^nilentes Deo con-

ciliat.

Joseph namque, dum a libidine non snbjugatar,
a carcere liberatur» insuper tocioa iEgypti pridoepa
elevatur. Daoiel, dum castitatem dtligit, feritaa leo-
num in caveam bis enm itiissum noii Isdit ; aed et
regum potentia super principes enm extulH,

Susanna quoque, diun amore caslitatis manti
Ihorum non violavil, non soluni ipanus.iniquorum
judicum evasit, sed etiam ipsosfalsos acQase^tores

exempli nos saciat, dum eum ob justiciafn Deo pla-
cuisse el in paradysum raptum fuisse Scriptura
memorat.

. Ii\ s^MOda «tAte .pania nobis per Al^ralum mini-
8Aratar« dum .litteras Hebneas repperisge, trans-
a<;ta ab iJ9ttio scrip|isae» aatrooomyam iniEjgypto
docuisse ac Deo in omnibua obedisse narratur. la
Illaetate per Moyaen copiose rcficimur, dum X
prasceptis per cyua scripta instrQimur et ipse super
omnes hominee inanauetiasimua tuiase teatatur, et
mulUs aign^s.fQisiaae deaeribitur.

In III aetate, David, Salomon et.omne&pene .pro-

cipavit.

Judtth aancta vidna, castitatem ditigendo, dam
hoQorem et divicias magnantmi principis apemil ;
popalum Dei ab emiitenlis mortia pericalo eripit.
Insaper ipsa, ecciao tyranno, da vfctoria tripddiat,
etomniQiii ore usqoe hodie laude digna tHamphat.

Malchus quidam mooacbus, dum cum nriultis
a!iis Sarracenis capilur, cum uxore altenus yin
capta, uni' pro sorle Iraditur, a quo ei grex jj^ccu-
dum pascendus comraendalur, ei nfiulier ei in coa-
iuffium dalur. S^ed ipsc arao-e casstitatis a domino
suo eliara (f'<* 104) coaclus, nuraquara ei copulatur.
Transacto aliquo tempore, cuoi^dem.

897

SPECULUM ECCLESI-E. - DOMINICA IN MEDIA QUADRAGES,

89

in fugam vertitur, sed dominus cum servo et came- A vel quis finis expectaret ignonirem, subito posl

lis sequitur. Illi ob timorera speluncam pelebant, »- 1- i -v. .._i„

quia interius leaena catulos fovebat. Domiiius iosecu-

lus servum eos de spelunca occidendos extrahere

jubel. Ipse foHs cameros evaginato gladio, tenet.

Servus nudato ense ingreditur, scd illico at) leaena

arripitur, ante oculos paventium riiscerpituf. Quem

lardantem dorainus iratus insequitur, sed simflem

fioem protinus sorlitur. Hoc facta leaenacalulos ef-

ferl, locum absced^ndd trepidis offert. Uli ascencis

cam«Iis abisrunt et quariluni castilas val6at ubique

notum fecerunt.

Quaedam muUer in adullerio deprehensa, Ddmini
judicio sislitur : sed accusatoribus ejus contiitatis,
illaesa abire siritur {Joan, viii). Hinc, karissimi.

me miserabilis clamor exoritur, ubi turba anima-
Tum trabitur a daemofftbus ; anhwaBT sciliOdt: flebiliter
ejulantes, daemones crudeliter insultantes, et eas in
illud baratrum camchachintt6 prjecipfitanifes. Inter-
ea teterrtM spirilu9'*ab illoabysso mmer^ebant,
pulidtffh' ignem'de ol^^ et nafibus efflanles, igneis"
forcipibus rae capere qaoferebam ; sed rtiox' ductdre
raeo adveniente, in eundera puteura cum diro mu-
gltu se p^aRcipites dabant. Qai siatim' me timore
et lenebris exemptum in serenam lucem orirtitalis
plagse dlixit, ubi ante nos alius murus nullurh in-
troiium habens ad coelutn usqilfe surrexit: Quo com
pervenissemUs, erat campus laetissimus, omni
araoenitate conspicuus, prae diet luce splendibus,

servile Domino in sanciitate el jusiicia, et liberabit B odbriferis floribus consitus, suavi odore plenus, in

vos ab omni inimicorum saevicia. Velo, dilectissimi,
ut res dilecliooi vestrae innotescat, unde neglegen-
tium ignavia perhorrescat, el ideo devote servien-
tium mens hylarescat.

Quidam genere et opidus prseditus obiit, cujus
exequiis trequens propinquorum turba et lugens
familia tota nocte inlerfuit, sed primo diluculo de-
fuoctus ad corpus rediit. Cuncti qui affuerunt in
stuporem et admirationem conversi fugerunt. llle
vero concitus ad ecclesiam cucurrit, usque ad me-
diam fere diem in oratione procubuit. llle reversus
cunctam substonliam in tria divisit, unam partem
uxori et filiis dedit, unam pauperibus distribuit,
unam fratribus in monasterio contulit in quo se

quo ItPtabantur albatorum agmina, dulcem yranunl
resonaniia. Coepi autem cogitare hoc esse regnum
coelomm, de cujus inenarrabilibus gaudiis srepius
cst mihi relatum. Ilie ver6 cordi meo respondil hoc
rcgnum coelorum uoh esse. Prsetergredrenfesaulfem
illa beatorum loca, apparuerunt anle nos splendi-
diora, et ecce immensa lux ante nos maximo jubare
radi^tbat, de qua miri odoris suavitas flagrabat, in-
super dulcissimi concenlus armonya resonabat. Et
talis erat hapc gloria ut omnia quae prius videram
Conspicua viderentur esse permodica. Quo cum nos
sperarem intraturos, duct6r meus reflexit el ad
locum laetanlium pervenienSf mihi dixit': Scis quod
significant guce vidisti? Ciii cum responderem me

, r * o • •. .K A lA^J^ \.^n n ignorare dixit : Valhs ardore et algdre horrtda

monachum fecit. Sciscitantibus quid vident hocC *., ... - jc u ai

^ est locus tbi prasparatus gui usque ad/inem vitae dtf^

retulit : « Veste et facie lucidus erat qui me duce-
bat. Euotibus nobis ad plagam aquilonis erat a
laeva vatlis immensae profunditatis, nimiaa latitu-
.dinis, infinitce longitudmis, cujus unum latus maxi-
mo incendio aestuabat, aliud horribili frigore con-
gelabat. In utraque parte nnimae poenis deficiebant,
quae nunc de igne in frigus, nunc de gelu in flam-
mas resihebant. Hoic viso cogitare coepi hoc infei^
num esse, de ci\iu6 ipeffabiiibus poenis me saepius
contigit Audire. Ductor autem meus respondit cogi-
tationi ineae dicen^ hoc infernum non ease. Ultra
nobis progredientibus coeperuot omnia ante nos
(0> i05, v*/ obscurari, et nos per tertras tenebras
quasi descendeudo ad ulteriora dilabi. Bt ecce ma

feruni pctnitere sua crimina, Hii quia in morte ad
pcenitentiam confugiunt, inferni supplicia evadunt,
Sed quia hic adsatis/actionemif^^ib^) nonemendan-
tury inhispamlspurganturetindeper missasetele^
mosinas et orationes fidelium liberantur et his quos
videsassociantur.Quiautemsinepcenit^ntiamoriun'
tur, mox in infemum dimerguntur, unde numquam
in asternum Hberdntur, Cujusihtroituseraiillepur
teus flarhmivomus: Por)roqui in bona conversatione
vitam ducunty post obitum fiuc vettiunt. Qui vero
perfectiinveniuntur mox incoslesteregnumintrodtL
cuntur. CujHs ingressu^ ille est quem vidisti locus
lucidus, Mam ad corpus revertetis. Si bene vixeris,
his as$ociab'eriii. Proifnu^ ad hanc vilkm rediit,

g»as puleus ante no. apparuil qui .ulphure. vola^ d ,am si,„clani vitam .teinceps tfuxil rfl Hngua tacente
m.na de flamm.vomo ore evomml et rurm eadem ^.^^ ,oqueret\ir quid Vttferit. Ifeitur. karissimi si hic

retracta absorbuit. Intolerabilis etiam fetor de illa
fomace ascendebat qui oinnia in circuitu replebat.
Ttinc repentc dufetor msus dlsparuit et me in hoc
horrido spectaculo solum slatuit. Curaque ibi pavl-
dus ac tremens starem, et quo gressum verterem

sobrie, juste et pie ViVendo viJcerTtis {Tit. ii), ad
illfe gaudia qUandoque pervenfeiis ubi licet in aeter-
num exultare, et Deo placebit vobis habitare, quem
oculus non vidi^ (/ Cor. ii).

Si cattiedra S. Petri in Domiaica occidil, sic sermonem ooncltidere lioebit :

Priocipi apostolorum Petro, cujus hodie feslum
celebramus, commendate vos, karissimi, attentius.
Ouem quia Dominus caput Elcelesiae constitiiit, Ec*
clesia eaim todie sumnium pastofem in epistopaiu
prsetulit. Gum enim Anthiocenaes, expulso Symone

, Mego, Petram odVocaBsent, et ddMlas sosfrilatem
et mortoi vitam per umbram ejus teeepissent,. ewn
^U pntfiecmiat et fldeles qui prias diwipiiH ejua
dicti sunt Cbristianos cognominaverunt. Hic» cum
habeat a Domino potestatem ligandiatque solyehdi

m

ttoKoftii AtJGtstofttjN. Ofrp, pAfts m. - UTOaOlCA.

900

et claves regoi cceloram {Matih. xvi), pulsate eum A et apeiiens portas vitae, introducalnos ad gaudia
precibus, ut vos absolvat a vincuiis peccalorum» angelorum, quse oculus non vidit, etc. (/ Car.n)»

Si festivum sancti Mathye in Dominico evenerit, hffic de eo dicere convenit ;

Yotis nostris, dilectissimi, multum potest favere
preeatio sancti apostoli Mathyae, cnjus natalicia co-
limus bodie. Cum Judas, unus ex XII, Dominum
XXX denariis vendidisset et Judsi agram in sepul-
turam peregrinorum his denariis eroissent, inrelix
Judas in eodem agro suspensus medius crepuit, et
effusis visceribus scelus perditionis [proditionis]
luit. In cujus locum Mathyas ab apostolis per Spiri-
tum sanctum eligitur, et duodenarius numerus a
Christo consecratus expletur (Act. ii). Hic in Ju-
dsea praedicans multos ad fidem convertit, multa
adversa pro Christi nomine pertulit, tandera (^ 106
y^) glorioso fine pro Domino occubuit. Qui cum sit
unus ex ils qui vos in novissimis est judicaturus^
supplicate ei precibus et laudibus ut tunc, cum de- n
xtris statui et dulcem vocem, Veniie benedicti
(Maitk. XXV)» mereamini audire. Quod Oculus non
vidit, etc. (/ Cor. ii).

De sancto Gregorio papa.

Celebritas summi pontificis sancti Gregorii auget
nobis gaudia hujus sancti diei, qui tempora sua si-
gnis et virtutibus decoravit et domum Dei dictis et
scriptis peromavit. Hic beatus, primo laicus, de ge-
nerosa senatorum dignitale progenitus, inmensis
diviciis erat praeditus. Unde et septem congregatio-
nes de propriis construxit reditibus, in quarum una
ipse factus est monachus. In qua cum Deo et liomi
nibus sancta conversatione esset acceptus, ab apo^
stolico archidiaconus ordinatur, et non multo pos^
papa Urbis elevatur. Qui verbo et exemplo totam C
Bcclesiam ita illuminabat ut sol suo jubare mundum
illustrat. Unde et Angliam, usque ad illud tempus
idolatriae deditam, ad fidem Ghristi pertraxerat.

Ante acceptum pontificium solus scribendo sedere
consuevit, ubi quadam die angelus Domini in specie
naufraugi (iU) advenit gemebundus, ejus adjuto-
rium petiit, a quo mox sex aureos accepit. Denao
reversus opem inporto nis vocibus implorat. Sed vir
Dei similiter ei YI numismata donat. Tercio eodem
die revertitur, auxilium flcbi liler precatur. Sed ei
argentea scutella a vire Dei dabatur. Qui accipiens
ampiecitur gratulabundus, abscedit laetua. Grego-
rius vero, adepto pontificatu, cum non solum in
Urbc, sed usqueversum in orbe pauperes innume-
os de facultatibus Ecclesiie pasceret, voluit ut cot- D
tidie XII suae mensseadessent, quosipsesuocibore.
ficeret. Quadam die XIH adesse et terciumdecimum
per diversas formas se 'mutasse (f 54). Mensa ita.
que sublata, duodecim abire permiftit, tercium deci-
mum secum retinuit ; quem secreto dncena quisoam
easet inquisivit. At ille : « Rgo sum ille naufragus
qaondam a ta XII aureia et scutella argeotea coqso- »
latus. Bt scito tlbi papatum pro hoo in prssmio a
Deo localom.— Uiide nosti, ait, qaod me Deos fio-

U&l) Deeat aliquid.

clesise prsesulatu prsefecerit? — Quia, inquil, illiaa
sum angeius, tibi ad custodem ab illo deputatas, et
quicquid a Deo petieris per me impetrabis, asque
dum vullui ejus (f* 108) quem desideras astabis. •
Hffic ut dixit, ex ocuiis mirantia evanuit. Gregorius
autem immensas gratias oronipotenti Deo egit, infi-
nitas elemosinas facere coepit, pro quibus hodie
centuplum et vitam aetemam recepit. Hunc, karis-
simi, elemosinis, el bonia operibus imitamini, utejas
precibus in gaudiumDominiintraremereamiQi,qao4
oculua non vidit (/ Cor. ii).

De sancio Benedieto.

ExuUandum nobis est, dilectissiroi, in hodiema,
soltemnitate sanctissimi Patris nostri Benedicti. Qui
ut Lucifer sonat, nitilat decns astronim, sic resplen-
duitgemma monachorum. Hic nobili ortus prosapia,
Romse traditur ad lilterarum studia ; sed muadanam
sapientiam Romaeque urbis gloriani despexit, aolam
Christi crucis ignomioiam dilexit. Nam Urbem sco-
lasque deseruit, ad presbiterum Ecclesiae in servicio
Dei se contulit. Sed nutrix quae ^as amore slri-
ctius inhaesit, sola post enm venit. Quae prestitum
sibi capisterium incaute posuit, quod eadens in par-
tes dissiluit. Benedictus, ut nulricem flentem rep-
perit, vas confractum integritati precibus restitait.
Quod dum pro signo ante fores ecclesiae suspende-
ret, Benedictus fugit clam ne ab hominibus lauda^
retur. Tendens itaque ad heremum, obviam habuit
Romanum monachum, qui posl pater maUoram
extitit monachorum, qui ei tradidit habitum reli-
gionis et inslruxit modum sanctae conversaticmis.
Hujus Romani cella in monte erat postta, ad cujus
radicem lalitabat Benedictus in spelunca. Romanos
autem cottidie panem in funem alligato titinnabulo
(sU] Benedieto simpsit. Sed diabolus, invidens ani*
bobos, jacto lapide tintinnabalamcomminoit. Bene*-
dictus itaqae triennio heremiticam vitam duxit, et
bominibas inoogmtus, soli Deo cognitus fuit. Unde
et ipse sui athletae curam habuit : Nam postqoam
presbiter quidam epulas delicate sibi io Pascha in-
stroxit, Domioas ea Benedicto deferre jussit. Mttl-
ta^ a diabolo temptationes pertaht, qoas onmes vi*
riliter devicit.

Quadam die temptator in specie avis afioitet i
cti viri pectus accensum tanto illicito amore incan-
duit quod pene cupidine victus heremum deseruit.
Mox veste exutus taudiu in spinis et urdcis nudus
volutabatur quousque omnis illa carnalis delectatio
(f» 108, v«) extinguebatur. Post haec vicino monaste-
rio abbas praeficiiur. Sed dum ab eo regularis di-
strictio indicitur, a discipulis ei venenum ia potu
poiTigitur. Porro cum ille signum crucis edidit, vas
vitreum in manu ministri ita confractom crepult
quasi pro cruce lapidem jecerit. Quibaaderelicti8,in

Ml

SPBCULtlM BCCLBSliB. — IN ANNtJNCIAT. S. MARUB.

90t

heremam rediit, ae multis ad se confluentibus, XII A tre^ horas rcvertitar el solito paoe a Benedicto ve-

roonaBteria ibidem in laude Dei construxil. In monte
aatem conslitatis tribus aqua defuit fratribus, sed
Benedictus fontem de nipe precibas elicit, qui usqae
hodie ob meritum ejus ad inferiora defluit. In uno
quoqae monasterio frater ad orationem stare non
potuit, quia diabolus in forma parvi iEthiopis eum
per vestimenta de choro trahebat. Quem Benedictus
foris stantem virga percussit ; sed diaboluscum cla-
more, quasi accepta plaga , fbgit.

Quidam frater, dum vepres cum falcastro secuit^
elapsum ferrum in lacum cecidit. Sed Benedicto in
lacum manubrium protendente, ferrum ut Ugnum
natavit et spoute manubrium intravit.

Quidam etiam puer, aquam hauriens, in lacum
prolabitur, et mox ab unda in altum jactu sagittae
trahitur. Quod protinus Benedictus per spirttum
sentiens, Maurum ad cripiendum puerum mittit^
qui post multorum pater monasterlorum ac mul-
torum patrator miraculorum claruit. MirareslMau-
rus a Benedicto missus super aquam ut in so-
lida terra cucurrit, pueri comam tenuit, ac sccum
ad litus velociter delulit, respiciensque super unilas
se ivisse obstupuil. Puer vero dixit quod melotem
Benedicti se de fluctibus rapere viderit.

Gumqae his et aliis multis prsclaris signis ut
lampas in maodo claresceret, et splendor fulgoris
ab invidis capi non posset, quidam presbyter ma«
gna coapit invidia stimulari, gloriosam Benedicti
cemena opinionem longe lateque in dies dilatari.

scitur. Insanus vero presbyter, furiis comprehensus
dum non valuit vitam adimere illi quem Deus ut
pupillam ocuii sui custodivit sub sui signaculi mu-
nimine, conatus est discipulorum ejus animas in
pnecipicium perditionis inpellere. Pnecepit namqae
YII puellis impudicis ut nude ante cellam viri Dei
choreas ducerent, quatenus juniores fratres, eis vi*
sis, a proposito sao concupiscentiis illecti, per lu-
bricum luzurifle ruerent. Benedictus hos conspi-
ciens, et sui causa hoc fieri sciens, ordinato ibidem
abbat^, locum deseruit, et aemuli sai invidiam hu-
militer declinans abiit. Ille vero miser presbiter,
non Christi sed Salanse minister, dom in solario
sno staret et de Benedicti abcessione exultaret, re-
Q pente solarium cecidit et omnia membra ejus rointi-
tatim compressit ; de cujus ruina Benedictus acerri*
me flevit, insuper discipulo suo de ejos casu gao-
deoti poenitentiam injunxit. Corvis autem de silva
ante eum volantibus, et quasi iter suo nutricio
roonstrantibus, venit ad montem Cassinum, in quo
erat antiqunro Apollinis templuro. De quo , omni
spurcicia eliroinata, teroplum in honore Dei oroni-
potentis dedicaluro, ac monasteriuro construens,
plurimos fratres ad laudero Cbrisli congregavit,
quos bonus pastor ad pascua vitae verbis et exem^
plis educavit. Omninamque vitasaajejuniis[inXLa
vero bis tantum, etc.] et vigiliis operaro dabat, in
XLa vero bis tantum vel semel in ebdomada cor-
pus alimentis recreabat, omni tempore aut leetioni
vacabat, vel orationi instabat. Postquam his et ta-

Et quia ejus laudem habere voluit, sed vitam imitari ^^^^ gloriosis factis immeritaro mandom dio illo-

noluit, coapit ei apud qaoadam detrahere, et quos
potuit ab ejus viailationeretrahere. Sed cum ceme-
ret virtotum ejua prseconia obique magis magisque
crebresoere etmoltos ejus exeroplo, relicto sseculo,
ad melioris vitae conversiooem inardescere, panem
veneno confectum curavit ei per ministruro suum
mittere, cogitans, infeiixl lucernam Ecclesiae eo
defancto extingaere (P> 110). Porro corvus cottidie
de silva ad mensam Benedicti venire solebat, qoi
panem ab eo accipiens abscedebat. Benedictus itaque
miasum panem com gratianim actione accipiens, et
corvo projiciens , in solitudinem ferre praecepit ubi
ab homine inveniri non possit. Corvus aotem, dio
multumque abhorrens, panem grocitaudo circumvo*
iat, tandem levans in ailvas portat. Post doaa vel ^

strabat, hodie de ergastolo carais ad cceleste pala-
tium Iceiantibus aogelis migrabat Quo abeunle,
discipulis coelum patebat, in quod pulcherrima
via, in nomeris palliis et laropadibus atrata, tende-
bat, io qua spleodibus ((• 110, v^) vir staos dicebat
quia Beriedictus per hanc viam coeloa petebat. Igi-
tur, karissimi, Domioum Jesum qui se glorifi*
cantes glorificat in cordibus vestris sanctificate,
aniroas vestras et corpora vestra jejuniis, vigiliis,
elemosinis ei commendate, qoatenas Benedicti pre-
cibus ultimam maledictionem evadatis, el benedi-
ctionem haereditate poasideatis, quam oculos noo
vidit (/ Cor. n), et catera.

IN ANNUNGIATIONE SANCTiE MARIiE

Qtdaudiidieat: Veni(Apo€. xxii). Prsecepit no-
bis Scriptura, dilectissimi, ut quae de Deo et vita
seteraa intelligimus vobis iotimemus et ad illa festi-
nantes vos nobiscom iovitemos.

Ista dies inter prsecipuas festivitates computator,
quia totius Christiaos religioois summa ab eo ex-
ordium sumpsisse comprobator. lo hac quippe die
moodns de peccatis perditus ad viiam Cbristi pas-
aiooe reparatus. lo hac qooque Johaonea Baptista
deeoUatnr, in hac etiam Jacoboa frater Johannis

eapite tmocator. lo hac svcra die loCAmatio Christi
per angelum Virgini nootiatur, sicot hodie a tota
Ecclesia devote celebrator.

Legitor quod ea die eademqae faora qaa primos
homo eonditos est in paradyso, etiara Piliaa Dei in
ea novus homo sit cooceptos in Yirgiois atero.
Ipsa qoippe erat paradysua maloram, foos borto-
ram, quia io ea sarrexit lignum vitae atqoe de ea
pmfloxit foos sapientifle» omnibaaqoe deliciia aOoe-
bat, in qoa omnea thesaori aapiento ei aeieotia

903

HONOHH AUGUSTODON, OPP. PARS lll. — LITURGICA.

904

ab^sconditi eranl (Coloss n). Tradilur etiam qiiod A Lex orunes virgines (f- 112, v<0 maledictioni ad-

ea hora qua Adam de vetita arbore eommederit,

ea Chrislus in arbore crncis pendens , acetum

cum felle biberit; atque ea hora quae Dominus

hominem de paradyso expulerit , ea Chri«lus

latronem in eum introduxeril. Quod totum hodie

contigisse tradil Ecclesia. Unde per quam conti-

git, hodie magnificatur beala Virgo Maria.

Cum enim primi parentes iu paradyso deliciis
affluxissent, et diabolo propinante poculum mortis
hausisseot, ao tota successionis eorum soboles per
Y milia annorum mortis sententiaesuccubuisset mi-
sertus Deus quod ille malignus praedo gloriabatur
quod totum gcnus humanum quasl jure haereditario
possediaset (P» 112), contra mortis potyrium sic ho-

dixeraty sicut scriptum est : Maledictus qui non fert
fructum in Israel. Hanc maledictionem Deus a vir-
ginibus per Mariam virginem detersit, dum ipse
auctor benediclionis ab intemerato ulero ut spon-
sus da thalamo processit. Steriles ab hae maledi-
ctione absolvit, dum Baptistam suum Johannem de
sterili utero nasci voluit.

Haec, karissimi, olim muliis modis praeGgurata ;
heec multifarie a prophciis praenunciata , Moyses
namqiie vidit rubum igne coraburi , nec tamen
flamma consumi (Exod. iii). In quo Dominus ap-
paruit, cum populum suiira ab JEgyptiaca servi-
tute eripuil. Hoc beatam Virginem prajsignavil ,
quam ignis Spiritus sancti prole illuminavit, nec la-

mini per feminam, diabolo insligante, porrectum. B ^g^ fl^^^^ concupiscentiae violavit. Ex qua Do

miscuit vila' antidotum, angelo ministrante per fe-
minam ab humano genere acceptum, et mortem
quam femina mundo iotulit, femina dcpulit, insu-
per vitam omnibus detulit. Misil Deus angclum suum
mysterium aetemae salutis Viigini nunciare pcr
quod sibi vellet perditum mundum reconciliare, in
quo sibi complacuit omnia in coelis et in terris re-
staurare {Coloss. i). Gabriel itaque archangelus Vir-
gjioem venerabiliter salutavit, quam Matrem Dei
atqne^Reginam angelorum fuiuram prdsdicavit. Ave^
inquit, gralia plena^ D4)minus tecum^ benedicta tu
inter rmdi4r$s^ Ecce concipies et paries v Filium , et
Flliu$ Altissimi vocabitur. Uicinlsrael rex ent. et
regni ejm non erit finis {Luc. i) . Ad haec verba mox
illa ultra aogieios beata, a Spiritu sanclo impregna- q
ta, et a Verbo Dai virgo sa«ra iogravidatur. Tunc
Don ad lascivas fert gressura petuJaater, nec de col-
lata de coUato munere more muiiebri apud eas mul-
tip^kai verba arroganter; sed protinus adEtisabelh
saDCtaiQ binniliter proporat, quam gravitas aetalis
et vitse meritum dignam fama reddiderat ; qua; jam
aexto menae, eodem augelo nunciante Zacliariae, il-
lum conoeperat qui Domino in mundum venienti
viam ad corda bominum prsparare debuerat, ei id-
eirco per VI meiiae& so occultaveral. Igitur dum
Maria Blisabe^h saiutavii, Johannes ad vocem ejus
ia utero mvlris exultavit, jam cupiens de claustris
prorumpere et Domino su.o venienli oocurrere ; jdm
Yoleus egredi, Regem et Sponsum fidelis servus et
amicus amplecli. Tunc Elisabelh^ Spiritu sancto j
repletai dixit omnia qnae Virgini dicta essent a Do-
mino forenl complenda. Tribus itaque mensibus
apud illam deguit, uaque dom Filiam omnibus pro-
pbetia majorem genuit, qui ipsius Fiiii paecursor
et praaco in mundo praQire debuit {ibid.). Deinde
ad Nazareth reversa, cuni a Joseph gravida notatur
ocoulle eam dimittere meditatur. Gui angelus in
aomois apparuit, noa esse iliam dimiitendam ad-
monuit, coneeptum aotem esee a Spiritu sancto
innotiHt {Matth. i). Bxpleto ergo certo tempore,
maris stelk solem joaticise mundo edidit, qui lux
et rex-angelorum omninm et vila et salus omnium
homlilum extitit*

minus visibiiiter apparens mundnm vistavit et po-
pulum iidelium a diabolica servitute liberavit.

Aaroo quoque jussu Domini aridara virgam in
tabernaculum posuit, quae in crcaslino florensnuces
protulit {Num. xvii). Per quod signum Deo fideles
commendanlur, rebbllcs vero confutantur. Aride
virga qnae nuccra protulit est virgo Maria quae
Chrislura Dominum et hominera mundo progenuit.
Per hunc justi in ullimis ut palma florebunt, re-
probi vero ut ficus arida in igneardebunt. Domi-
nus filiis Israei manna de coelo pluit, et ne quid in
crastinum de eo reservaretur jussit. Cottidie eis no-
vum dare voluit, manna vero reservatum vermes
protnlit. Per manna sancta MHrja accipitur de qua
vermis Christus nascitur. Ipse namque dicit : Ego
sum vermis et non homo [Psal. xxi). Homo enim ex
comraixtione viri et mulieris nascilur, Ghristus vero
ex sola Virgine procreatur, ul vermis ex mundihu-
mo formatur.

Gedeon, dux Israel, vellus in aream telendit, in
quod ros ccelitus desccndit, et aream siccilas te-
nuit. Rursum vellus exponens, area rore iniraadait,
et velius huraore caruit {Judic. vi). Hoc sigcuni
fuit victoriae fidelium et fugae bostium. Vellus in-
fusum rore est Virgo sacra, fecunda prole. Area
iohumecla est rirginilas ejus intacta. Rursura area
rore immaduit, quia Eoclesia donis Spiritus sancti
fecunda claruit. Per hoc signum, id est Viiginis
partum, daemones, qui sunt humani geoeris hostes^
devincuntur, et fideles cum Iriumphali gloria ia
coeliscoronabuntur. VelIusverohumorecaruit(f^l 14)
quia Synagoga a doais spiriiuaiibus sterlis aruit. ^

Hoc totum in Spiritu sancto prophet^ praevidit et
his verbis dixit Exiet virga de radice Jesse, et flos
de radice ejus ascendet, et requiescet super eum Spi--
ritusDomini{Isa.\i). Jesse fuit pater David regis,
qui erat radix hujus sacrae slirpis. De hac radice
David ut arbor succreverat, de qua nobilis virga
pullulaverat, quia virgo Maria de ejus progenie ori-
ginem duxeral. Haec virga florem protulit, dumvir-
go Maria Christum genuit. Ipse enim dicii : Ego
flos campi et lilium convalHum {Cant. ii). Gampus
est terra inarata, et est virgoinmariiata. Hic cam-

905

SPECULOM ECaasI^. - IN ANNONTIAT. S. MARLfi,

pus preciosQm florem produxit , cdm Christus de
Virgine nalus mando illuxit. Qui flo^ erat lilium
convaUium, id est Christas omatus humilium. Su-
per hunc Spiritus Domini requievit , quia plenitudo
divinitaiis in eo corporaliter habitavit {Colou. ii).
Hoc etiam propheta dixit : Ecee Virgo eondpiet et
pariet Filiufn^ et voeabitur nomen eju$ Emmanuelf
id est nobiseum Deuf.

Ezecbiel qiioqua portam semper clauaam vidit,
per quam solus Rex regum transivit et clauaam re-
iiquit {Ezech. xuv). Sancta Maria est coeli porta
qu« ante parium et io parta virgo fuit et post par-
tum virgo permanait.

Nabuchodonosor rex statuam vidit , cujus caput
aureum fuit, pcclus et brachia argentea, vcnter se-
reus, crura ferrea, pedes Bctiles eranl. Lapis vero
de monte sine manibus abscisus statuam tolam
comminuit et in pulverem redegit . Ipse in montem
magnum crevit et totam ten^m implevit {Dan, ii).
Per diversa statu«e metalla designaniur diversse po--
testatis regna. Lapis autero abscisus dc monte sine
manibus praecidentium est Christus, natus de Vir-
gine sine manibus amplcctentium. Hie oronia re-
gna suo imperio subjugabit et ipse solus perpetuo
regnabit. Hic etiam Nabuchodonosor statuam au-
ream altitadine XL cubitorum , latitudine VI fecit,
quam universum populum adorare prsecepit. Huic
cum Ananias, Azarias, Misael cervicem fleclere
recusarent et solum Deum omnium adorarent, rex
Iratus praecepit fornacem septuplo quam solebat in-
cendi, in quam jussit istos tres viros ligatos mitti.
Porro inceodium divinitus de fomaee excussum
exteriores exurebat, interiorum autem nec unum
(fo i 1 4, v^) capillum laedebat, imroo eorum vincula
dissolvebat ; et ipsi ymnum Deo in roediis flaromis
canebant, cum quibus rex Filium Dei videbat (Dan.
iii). Sic Spiritus sancius beaiam Virginem suo igne
inierius illuminans fecundavit, exleriua ab omni
concupisceniia obumbrabii. Unde et ea Filius Dei
gentibus revelavit.

Daniel, permissu regis, idolum Babyloniorum dc*
struxit, et draconem quem adoraverunt interfecit.
Unde et Babylonii ira permoti eum in lacum leo-
num misemnt, et lapide magno usque ad VII dies
clauaerant. Rex vero, cum Dantelem diligeret, la-
pidcm anulo suo signavit, ne eum interficerent .
Porro angelus Domini prophetam Abacuc de Judoea
cum prandio rapuii, et super lacum leonum staiuit.
Qui cibum Danieli inius deiulii, nec tamen sigillum
amovit. Septimo autem die rex veniens, et sigillum
sanum et Danielem incolomen inveniens , Deo lau-
des dixit, eum de lacu eduxit, hostes ejus a leonibus
devorandos includi jussit {Dan. xiv). Sic Christus,
non amoto virginei pudoris signaculo, in tbalamum
uteri introivit ei mrsum salvo sigoaculo de aula
virginali lux et decus angelorum et hominum exi-
vit.

A Hujus virginis genealoftya ab evangeliatia quasi
linea ad bamum contexitur, in cujus fine Filius
ejus ut hamus aonectitur, dum Jesus Christus da
ea natus dicitur {Matth. i). Hanc lineam Deus Pater
in virgam eracis innexuit, in qua buus Piiius ut
faamus pependit. Porro edulium hujus hami caro
Christi eret quae in sacra virgine ut in vase piscario
abscondita fuerat. Hunc hamum Deus in mari hu-
jus sseculi misit, et leviathan de cordibus fideiium
extraxit. Cujus maxillam armilla Christi caritatis
perforavit, ut exitus pateat his quos incautus devo-
raverit. Unde David egressus per poenitentiam pa-
tuit, quein per adultenum et homicidium devoravit.
Petro flendo patuit, quem perjurando et Dommum
abnegando in guture habiiit (152). Marise lacrimando

Q paiuit, quae per multa sordidum [sordium] crimina
in ejus ventre laluit. De hujus beata Dei genitrix
suam aequivocam salvavit Mariam .£gypiiacam. Hsec
in Mgypio orionda, in tenera adhuc seiate Alexan-
driam venit et XUi annis publicum scortum (f« 116)
se omni vnlgo praebuii. Cum autem populus Hiero-
solimam navigio properaret, ut exaltationem sanctiB
crucis ibi exaltaret, ipsa cum aliis navem intrayit,
absque modo aniroas juvenum laqueis diaboli inno-
davit. Cum vero Hierosolymam pervenisaent, et po-
pulus ex omni urbe confluxisset, omnes quos potuit
ad facinus petulanter incltnavit et miseroa insacia*
bilis diaboli dccipula volutabro sordiduro [sordium]
ingurgita\it. Itaque festo imminente, et populb ca-
tervaiim ad ecclesiam concurrente , ipsa cum aliis

p templum intrarc voluit, sed divina virtus eam longe
a foribus expulit. Saepius autem turbis inmixta, in-
gredi conabatur, sed conatus ejus frastrabatur, quia
iieram atqu3 iterum a foribus repulsa efferebatur.
Tunc nutu Dei insiincta, multiiudinem facinorum
suorum ad memoriam reducii, imaginem Dei geni-
tricis Mariie in parieie depictam conspicii, ac coram
ea protinus cum lacrimis corrait, prseterlta crimina
deflens, lutura deviiare poilicens. Ab oratioue sur-
gens, iia libere templuro ingreditur, quasi a canctis
eam prius repellentibus irahereiur. Adorata auiem
salutifera cruce egreditur, et iteram imagini sacr»
lacrimans prosterniiur. Inde surgens tres panes
emit, Jordanem transit , in heremo XL annis soli
Deo cognita mansit. Et in primis quidem XIIII an-
nis tribus panibus ei herbis agrestibus spiritum po*

D tius deficientem recepit quam corpus refecit; multa
incommoda aeris de aestu vel frigore pertulit ; multa
diaboli temptamenta, maxime camis incendia ac
prioris vitae desideria sustinuit. Sed postquam huroi
prostrata Dei Genitricem invocavit, cuocta viriliter
snperavit. Post hiec, a peccatis purgata, digna Spi-
ritns sancti ad habitaculum est habita. Qui eam
dono gretiae scientia Scripluraram et prsescientia fu*
turorum interius illustravit, divinse contemplationis
pane saturavit, exterius vero incommoda aeris,
passioaes carnis clementer mitigavit, insuper pras-
claris miracolis glorificavit. Nam quidam mooachus.

(151) Rubriea in margine : De Maria Mgyptiaea.
Paxeol. CLXXII.

29

907

HONORU AUOUSTODDN. OPP. PARS4II. — LITUBGICA.

908

dum in XLma beremum pervagalur, si forie quis- A anno visitet peciit. Et iterum faeto ttgQO erucis.

quam Deo serviens in ea inveniatur, Domino duccnte,
ei manifestatur. QuaB veslc ab co accepta et parte
corporis contecla, mox oraiione (f* 116, v«) facU,
nomen et officium ^us prodidit, et Zosimam appel-
lari, ot sacerdotio decorari benedictionem petendo
protulit. Unde ille stupefactus, qusenam sit inqiurit»
cuncta ab ea didicit, unde sit vel quae egerit, vel
quando illic venerit, vel quanta ibi perpessa sit.
Quam cum ipse rogaret ut pro Bcclesia oraret, illa
surgens manus ad coclum lelendit, et iu aere Spirilu
sancto suspensa pependit. Hoc ille cernens expavit,
fanlasma esse putavit. At iila, cogitationi ejus res-
pondens, se fantasma negavit, pulverem et cinerem
se esse ct baptismate circumdata affirmavit. Prseter

fluvium siccis pedibus transivit , et quod Zosimas
prius XXti diebus, hoc ipsa unias hors spacio iler
ivit, atque in illo loco quo eam priroo repperii
invictum spiritum astris reddidit. Senex vero vi-
dens gloriosa miracula, solvit illi laudom pneconia
qui facit solus mirabilia. Anno autero tranaacto»
heremum repetit, eam defunctam repperit, eajaa
exaoime corpus toio illo anno incorruptum lub
aere jacuit. Cumqno super ejus morte moerore
afHceretur, et quod nomen ejns romime inquisisset
eontristaretur, et utrumnam ab eo sepeliri vellel
anxius querereiur, ecce nomen qus (^ 118) et diem
trensmigrationis in terra conspicit, et ut eam sepe*
liat literis conspicit. Hsc eo in animo volveote.

hsec de Scripturis cum eo disseruit, omnem consue- g ecce duo leoncs de saliu venienles locum sepulchri
tudinem ei monasterii sui aperuit, nomina singulorum "^ ^ ' "' '

fratrum recitavit, in quo abbas vel illi, vel illi corri-
gendi essent intimavit. Demum languorem corporis
euro insequenti anno incursurum prsenunciavit, sed
ut recepta salute se visilaret et corpus Domini sibi
deferreti postulavit. Ille, mullis lacrimis su£fusuB,
vix ab ea est avulsus. Moestus ad monasterium re*
versus, toto anno erat de ejus absentia tabescens,
.sitibundo peclore de ejus praesentia refici concupi-
scens. Adveniente autem XLma languorem incidit
quem ei ilia sancta praedixit. De quo poslquam con-
valuit in Ckena Doroini assumpto secum Ghristi
corpore abiit. lila vero eroinus contra Jordanem ve-
niebat, et signo crucis aquis impresso, ut per iiqui-
dum, ila per solidum ibat, venionsque ad eum Do<

unguibus efToderunt et corpus sauctum curo sene ia
fossam ponentesy peracto ofGcio ad abdita silvarum
recesserunt. At Zosimas feslinus ad coenobium egre-
diens cuncla fratribus notificavit quae ei Deus reve-
lavit. Qui Deum glorificantes, corpus ejus transtule-
runl et cum digno honore apud se tumulaverunt.
Eoce Maria, quae aliquando cantu syrenarum iliecta
diu naufragium pertulit, tandem emergens, per stel-
lam maris periculum evasit et portum salutis attigit.
Hanc maris stellam omnes qui previam secoti sunC
ad portum salutis applicuerunt. Hsec, Gkarissimi,
maris stelia in summo ccelo super omnes choros
angelorum spiendida rutilat, post cujus humilitatem
et castitatem orones naviro vitse suse dirigant qui in
salo hiyus sseculi navigant ut per eam vit« porium

minica sacramenta ab eo accipiebat, expansisque ^^ obtineant quo perhenniter cum omnibus sanctis
manibus Deo gi*atias egit, et Zosimam ut se in futuro gaudcant, ubi oculus, etc.

DOMINICA DE PASSIONE DOMINI.

Hodie si vocem Domini audieriiis^ nolite obdurare
corda veslra {PsaL xciv). Divina vox, karissimi,
cotlidie per sacraro Scripturam clamat, nos ad inte-
ritum per mala opera festinantes benigne revocat,
atque ad perennis vit» gaudia dulciter invilat. Sed
hactenus corda nostra contra hanc vocem obduravi-
mus et ci ad proficuum nostrnm obsequi recusavi-
mus. Saltem hodie» rednsis anribus cordis, obe-
dienter eam audiamus, et ostio menlis reserato,
verbum vitae in hospicium cordis suscipiamus, ut
Deus in nobis et nos in eomaneamus. Absque dubio
enim in homiois habitat anima aut Deus aut dia-
bolus. In quo Deus manet, semper caritate fervet,
verba Dei delectabiliter amplectitur, operibus in-
hianter implere nititur. De hoc dicitur : Quiest ex
DeOi verha Dei audii {Joan. viii). In quo autem ha-
bitat diabolus, semper est iovidia et odio plenus et
ad omne opus bonum reprobus. De talibus sequitur :
Propterea vos non auditis, quia ex Deo non eslis
^.i^id.). Qui enim aures contra verba Dei obcludunt.

in eorum cordibus daemones per inmondidam et
prava desideria (t* 118, v*) ludunt. Qn® est tox
Dei? Sancti estote, quia ego sanctus sum (Levit xi ;
l Petr. i), et : Yolo ut ubi ego sum ti vos sitit {Joan.
xvn). Hanc vocem ab operibus roalis nos sanctifi-
D cando aodiarous, sciiicet ut fomicationero etomnem
immundiciam corporis fugiamus, et per voluntalem
mulieres, qoia qui viderii mulierem ad concupis^
cendum eam. jam ma^ckatus esi eam in corde suo
{Matth» y). Homines vero nec facto, nec consilio
occidarnus, et ncc in corde odium habeamus. Qui
odit fratrem suum homicida est. Res quoque alie-
nas nec [per] furtum nec per violentiam rapiamus,
sed nec habere cupiamus, quia radix omnium ma-
lorum est cupiditas (/ 7tm. vi). Cuncta autem quae
vel mandatis Dei neglegimus facere, vel contra ea
temere egimus, confilcndo, poenitendo lacrimis di-
luamus, elemosinis redimamus, vigiiiis et jejuniis
satisfadamus. Si tali modo nos sanctificabimus.
cum Deo nostro in OQelestt g loria com sanctis re-

909

SPECULUa ECCLESIJ:. - DOMINICA IN PASSIONE DOMINl.

910

gnabimus. Hanc vocetn quia filii Israel in deserto A nes bomines ad extremnm salvabantur. Hanc vo-

aadire conlempserunt, ideo requiem Domini in-
troire non raeruerunt. Posl durae namque servilutis
liberalionem, post inimicorum insequenlium eva-
sionam, post angeHci panis refeclionem et aqun dc
petra prodoetse potattonem, quia Deum murmurando,
biasphemando enasperaverunt, fbrnicando, ydola
Deum colcndo offenderunt, insuper contra signa et
monita ejus corda sua obduraverunt, ab bostibus
et a serpentibus exterminati perierunl. Quidam etiam
incendio sunt consumpti, quidam terrsB luatuabsor-
pii. Duo tanlum ex populo cum filiis prsevaricatorum
qui voci Domini obaudierunt, terram lactis et mel-
lis manantem intrare meruerunt (Num. xxxii). Ita
bodie quoque qui post diabolice servitutis ereptio

cemi karissimi, et horum consortia ut venenum
fugite» et huic veridicas voci firmiter credite. A
malo declinale et bonum facite, quia neque fures,
neque rapaces, neque fomicatores, neque ebriosi,
neque maledici regnum Dei possidebunt (/ Cor. vi);
sed qai in his vel similibus usque in finem perse-
veraverint, in letemum supplicium ibunt, jusli au-
tem in vitam sternam {Maith, xxv).

Istis diebus, karissimi, recoHmus passiouem Do-
mini, quae nos ab seternae mortis cruciatu et a pote-
slate diaboli (f* 120, v») liberavil, et Deo Patri re-
concilians, perenni gloria ditavit. Per omnia enim
nobis pro similitudine absque peccato conformari
voluit {Hebr. iv.) Sicut legitur quod mulier pro

nem, post peccatorura in baplismate relaxationcm. fi fiHo rogatura in montem ad Heliseum venit. sedipse

post corporis et sanguinis comme&tionem, corda sua
contra verba Dei obdurabunt, in requiem Domioi
non intrabunt, iromo hostes et serpenles vel dee-
mones eos a vita exterminabunt . Qui autem in duo-
bus prseceptis caritotis vocem Dei audiunt, requiem
Domini ut ilH duo intrabunt. Igitur, karissimi, dum
bodie cognominatur, id est dum in hac vita conver-
samur, vocem Domini boni pastoris, nos populus et
oves paseuie ejus {Psal. xciv) proropta mente se-
qnamur, ut in perpetuae (f« 120) vitae pascua ab eo
induci mereamur.

Yocem autem aUenomm non debetis sequi vel
audire, sed toto corde ab eis fugere. Alienos dico
quos ipse sumrous pastor lupos, fures, latrones co-

baculum per servum mittens supermortuum pone-
re fecit {IV Reg. iv). Porro mortuus abaculomagis
grarabatur, non suscitabatur. Heliseus autem ad-
veniens super defuocti membra se subtraxit, et
ilico mortuus revixit {ibid,).

Mortuus hic significat genua humanum .pro quo

mater Ecclesia ab initio clamat ad Deum. Ipse vero

baculum, id est legem, per servum misit Moysen,

quse magis homines in morte gnivans pressit. At

vero Heliseus Christus adveniena mortuo se per

omoia conflguravit et eum ad vitam resuscilavit.

Hoc mullis figuris oUm praecessit, hoc propheticus

'sermo muitifarie expressit. Ad passionem namque

est natus qui, ut ipse ait, in manibus omnium pro-

gnominat ; qoi gregi non parcentes, oves Christi C phetarum est assimilatus. Inaniter enim nasceretur

sanguine redemptas strangulant et vivos et mortuos gi non pro salule raundi paleretur.

devorant. Qui nominetenos pastores et sacerdotes
censenluri sed reipsa Dei contemplores et legis
^us praevaricatores, ir» ipsius provocatores super
populum videntur. Qui laqueus et rainapopoHdum
^n sordibus vivunt, populum in hostiis el moneribus
polluunt; qui caeci ducea eoram, misemm vulgus
in profundom inferni pravis exemplis praevii du-
cunt. De is dicitur : VtB vobis qui tulistii clavem
scieniias,quiregnumc(zlorum coram hominibus elau.
diiis* Vos non iniraiis el volenies inirare nan permit'
iiiis.(Maith. xxiii).

In origine mundi Adam de munda humo plasma-
tus, ^ub Hgoo vitae in paradyso soporatur, et muHer
dc latere ejus aediticatur {Gen. ii); ita Christus de
munda virgine natus, in Hgno crucis morte sopo^
ratur, dc cujus latere et sanguine et aqua fluente
Ecciesia formatur, sanguine redimitur, aqua abiui-
tur.

Abel agnnm Deo in sacrificium obtulit, a fratre
innocens occisus occubuit ; sed saiiguis ejus de
terra clamorem extoHt {Gen. iv) : ita Christus cor-
pus suum Deo Patri in sacrificium obtuHt, a Judaico
3. , . . ... populo, suo fratre, innocens pro nobis occisus oc-

portam y.las pned.cando non apenunt. qui tanlum ^^^^., c^j„, ^nguis de lerra clamat, quia Eccle-
ad malum 8ap,eDle. sont. bene autem facere nes- ^^ ^. ^^ ,^„^^^ P^^ ^^^^^^

ciant. Volente» mtrare nonpermmunt, qu.amultos a ^^^^ j;,„,.„ jj^^ j^^i,,^^ ^^^^ .^ ^^_

Regnom coelomm hominibus claudunt quia eis

bono proposito per mala exempla retraimnt. De
his scriptum est : Iniravit mors perfenestras nosiras
{Jer. IX). Sacerdotes fenestrffi Ecclesiae appeUantur,
quia per eorum verba corda hominum iUuminantur.
Sed, heu I per has feneslras mors intrat, dum popu.
lus per exempla sacerdolum mortalia crimina, per-
petrat. Animas quae non moriuntur mortiflcant, et
animas quae non vivunt vivificant {Ezech. xin).
Dicont enim : Si pecuniam a vobis accipimus, vos
a peccatis absolvimus et securos vos apud Deom
faciemus. Non enim per jctjuninm et vigilias, scd
per nuoeft boIms daia noxae dimittontur, qnia om-

cha salvat. Quem inebriatum, denudatum, somco-
que gravatum Cbam sobsannat ; sed ipse evigilans
Sem et Japhet benedictione exaltavit, Cham male-
dictione damnat {Gen. vii, ix) : ita mundo peccatis
pereunte, Christus £cclesiam cmce salvat ; quem
amaritudine pro nobis inebriatum, contumeliis, ob
probriis, ad flagella denudatum somno mortis in
cruce gravatum Judaicus populos subsannal, sed
ipse de morte evigilans, duos filios, scilicet clemm
et populum benedicendo honorat, infidelem populum
maledicendo (P* 122) reprobat.

Qnatuor reges gentium conlra V reges Penlapolis

941

HONORIl AUGUSTObtJN. OPP. PARS Ilf. — LlTURGICA.

912

cartamen inieniDt, et IIII V superantes Loth cepe- A manus sacerdotis imponerenlur, et sic in solitudi

runt, et prsedam ex Sodonis duxerunt. Quos Abra-
ham cum trecentis X et Ytil viris persequitur, ct
fugatis hostibus prseda eripitur, Loth incolomis re-
greditnr. Abrah® victori» potilo Melchisedech rex
Salem occurit, panem et vinum obtulit, et ei Abra-
ham decimas ex omnibus dedit {Gen. xiv). Hii qua-
toor reges gentium quatuor vicia, gaudium,timori
cupidilas, nioeror inleUigunlur, quae Ifll viitnlibdsi
prudentiae, fortitudiui, temperanlia}, justiciffi oppo-
nuDtur. Quinque aulcm reges Peutapolis suut V
sensus nostn coipons. Pcr LotU vero Dosier aoi-
mus, per prsDdam Dostra studia boua DotaDiur, per
Abiabam spirilus, per trecenloa fides triuilatis, pcr
X Decalogus legis, per oclo beaiitudiues dovs legis

nem emissus ut a lupis devoraretur.

Uic hircus est Christus a [pro ?] peccaloribus pro-
genitus, super quem omninm peccata aunt posita
et per eum cruci affixa. Qui in soliludioe enuttitDr,
dum a Jndeis gentibus traditur ; a lupis dev«ratar,
dum ab utrisque crudeli morte laoeratur.

PrsBcepit etiam lex ut rufa vitula offerreiur et in
cinerem cremaretur, ejusque sangutne et cioere
populus emundaadus aspergcretur {Lemt, xvi).

Rufa vitiila est caro Clin£ti sanguine rubricata ;
qu.T in cenerem csi cremala, dum iu ara crucis,
igiie passiotiis cst torrificaia. Hujus saiiguioe as-
pi rsus populus emuridatur, qiiia sanguinc Christi

declarantur. Qualuor ergo reges cum V puguaut, jj et cincre, id csl corpore fideiium, popuius sancli-
quando Ilil vicia V sensus noslros in desideriis per- ficatur

turbant. Loth capiunt, prsedam abducunt, cum ani-
mum nostrum a statu rectitudinis suae captivant, et
studia nostra ad illicita pertrahentes, a bono alie-
nant. Tales fiostes Abraham, id esl spiritus intc-
rioris hominis cum fide Tnnitatis et praeceptis utri-
usque legis per&equitur, et superatis Loih cum spo-
liis excutitur, quia animus ad bona studia reduci-
tur. Thaunamque, T, qute in Graeco numero tre-
centoa exprimit, in modum crucis formatur, quia
per trophseum crucia hostes viciorum superantur.
Post hanc victoriam, Melchisedech rex sine patre et
sine malre panem et vinum victoribus ofTert {Hebr,
vu), quia Christus rex jusliciae in coelis sine matre,

Hoc etiam per novam legem demonstratur, in qua
Chrislus in naviculam desceDdisse narratur. In qua
dum obdormivit, magnus ventus mare moviL Disci-
puli vero, timore pertcrriti, eum suscilaverunt, et
eo surgente, tempestas et venti cttssantes, serenitas,
et tranquillitas redierunt {Maitk, viiO*

Navicula est sanctae crucis vexiilum, qua de salo
hujus seculi, per Christi passionem vehimar ad
tutse slationis Iranquillum. In hanc Dominos ascen-
dii, dum pro mundi salute crucem subiit. Motus
aulem maguus in mari concuiitur, quia Judfleo per-
turbata ad sedicionera excitator. Dominos in navi-
cula obdormivit, dum se In cruce mortis somno

ia terris sine palre vieloribus riciorum pro Irium- ^ ^^^^^ ^^^.^.^ j^^^^^y^ trepidantes enm exci-

pho corpus et sanguiuem suum offert. Cui ipsi de
cimas ex omnibus solvunt, id esl in omnibus prae-
ceptis ejus ei obediunt.

Abraham ex praecepto Domini filium suum in sa-
crificium offerens, duos servos cum asino in civitate
reiiquit, ipse cum filio montem ascendens, con-
structo altari Ysaac desuper iigatum posuil, quem
arrepto gladio mactare voluit. Sed angelus decGBlo
clamans ei parcere jussit. Abrabam respieiens arie-
tem inter vepres cornibus haerentem vidit, honc in
sacrificio oblulit, ipse cum fiiio abiit {Gen. xxii).
Abrabam qui Ysaac sacrificavit (f» 129, v«) est Deus
Pater qui Filium suum pro nobis immolavit. Omne
saecuium figuras priecedentium miretur, dum tam

taverunt, dum de hujus morte saevicia Jodaeororo
pertorbali, magnis precibos aoxiliom Domitii im-
ploraveronl. Qoo resurgente (f^ iZA) tranqoillitas
redit, qoia omne gaodiom fidelibos per Christi re-
sorrectionem venit.

Piscina quoque Hierolosimis erat, in qoa sacer-
dotes oves immolandas lavabant ; qoam V porticos
cingebant. In his multitodo langoentiom jacebat
quae aquse molom expectabat.Angelos Domini, certo
tempore^ in piscinam descendens aqoam movebat,
et mota aqoa quicomque primus in eamdem intras-
set, ab omni languore sanus fiebat. Interlangoidos
quidam longa aegritudine coquebatur, seda Domino
ut sanus surgal et cum lecto abeat imperatur

certa significatio sequentium in eis expressa com- d {Joan, v). Piscina quinque porticibus cinclaestSy-

probetur. Eodem namque loco in quo altare consti-
tuit, eodem post Salomon templum construxit; in
eo loco quo aries cornibus inter vepres haesit, eo
Christi crux fixa stetit, in cujus cornibus ipse inter
Juda^os ut inter vepres baesit. Duo servi qoi com
asino exspectant, sont duo popoli, scilicet ex regno
Israei ct ex regno Juda, qoi in stolticia adhoc per-
severant. Porro veros Ysaac pro nobis jam immo-
latus, jam in dextera Dei exaltatus, Judaicus vero
populus adhuc cum asino stulticiae exspectans, hoc
salutari sacrificio est privatus.

Haec quoque lex pneflguravit, dum hircom offerri
imperavit, super cojus caput omnium peccata per

nagoga, V libris legis juncta. &luIlitudo languido-
rum erat, numerositas Jud^eorum, oppressa languore
peccatorum. Augclus DomiDi certo tempore descen-
dit, et aquam movit, dum Christus, magni consilii
Angelus, mundum intravit, et signis, miraculis, do-
ctrinis Judaeam perturbavit. Quae commota aucto-
rem vitae interemit ; sed unus languidus saniiatem
recepit, quia mox Christi populum a morteredemit.
Langoido doo anni de XL deerant, quia populos
prior gemina dilectione carebat ; qoa adepta, lan-
guorem animaa exoebat et vicie sanilatm iadoe-
bat.

Refert ipse Dominot qoendam vtneam haboisse
et certo (empore senros suos pro ihialilNii inifiiiie.

913

SPECULUM ECCLESIiE.

DOMINICA IN PALMiS.

9il

Quos agried» coinpreheadeiiles, divereis suppliciis A luaibain importnne vultnm suum circamvoUre.

excrucialoSi occiderunt, alios rursum missos pari
modo ioteremeruQl. Demum filiumsuum misitquem
nequam turba de vinea jectum occidit. Doauausau-
tem veaieos oialos roale perdidit et vioeam alii^
agricolis locavit {Matth. xxi).

Homo qui viueam habuit est Domiaus qui Judseam
de JEgypto traustulit et ejectisgeniibus ut vioeam
dilectam plantavit. Quam sepe circumdedit, id est
custodia angelorum etsacra Scriptura munivit. Tor-
cular rodil, quia offerenda ad altare instiluit. Tur-
rim eonstritxit, quia lemplum toto orbe famosum in-
ea Gerijussit. Servos vel propheiaspro fnictu bono-
rum operum mrsit, sed eos impia gens variis modis
occidit ; post quos alios, scilicet apostolos, misit,
sed illos simititer ut priores interemit. Demum Fi- j
lium venientem et eos ad pocnitentiam monentem de
vinea ejectum occidit, id est decivitate cductum
cruciRiit. fdeo Dominns lales agricolas (f^ itt, v^)
perdidit, dum Judaeos pertotummundum dispersit ;
vineam aliis locavit, dum tacram Scriptoram ad
Cbriatiaimm popuhnn transtolit, qui fnictum divi-
nae aenritutis Deo reddit, et Deus ei regnam coelo-
rum repeadit.

Passio Christi maxime peccatoribus profuerat,
qui non justos, sed peccatores vocare venerat
(Matth. ix). Hujus rei exemplum nobis divina mi-
sericordia in Pelagia demonstravit, quam prsedesti-
nans Dei gratia mire salvavit. Sicut enim lcgitur
concilium episcoporum Antiochise colligitur, Eisre-
sidentibus transit puella inulto auro et gemmis or- G
nala, ac multa juvenum turba comitata, qui nulla
de ejus pulcbritudine capiebant saciamina, quia
mira preciosorum unguentorum de se spnrgebat
oblectamina. Hujus nomen erat Pelagia, sed ob ni-
mium oroatum ab universa civitate dicebatur Mar-
garita. Gum vero omnes episcopi ae averterent et
vultum snum quasi a maximo usque scelere abscon-
derent, anus ex ipsis, noroine Nonnus, intuetur
eam diutios. Tandero obortis lacrimis prorupit et
coepiscopis alt : •> Pratres, me credite, hanc mulie-
rem nobis in exemplum hodie ante oculos adductam
case. Et noveritis quod Dominus in judicio non
a[ ostolos, noo martyres ostendet, sed hanc multe-

rem nobia profert . Quicquid enim suis amatoribus

promisit, loU) annisu implere atuduit. t Post haec j^ ™«IlJ^ir.T""ir,!irr.7!l T.'l "/• '

*^ ... / L . 1 • *J cognoscitur, et per eum cuoctia res eius

surgeos, ecclesiam mgreditar, homi lacrimans pro- ^

sternitar, Deam intime precatar oe collatione hujus

mulieris a sanctuario Dei repellatur. • Quicquid

enim, inqnit, tibi Domino Deo omnium umquam

promiai, numquam implere sollicitua foi. Hm au-

tem qoieqaid oomiptibtlibaa bomioibas promisit,

devote implevit. »Eadem veroaocte revelavit ei

Deaade paellsasaWatioDe. Yidit namque se in som-

ois allari asltrt, miaaaa celebrare, ae oigram oo-

Quam apprehendens In piscinam jaetavit, de qoa
nive candidior egreasa, alta coelorum peaetravit. la
craatinum iojungit eidem Dei pneauli arehiepisco-
pusaoUemnia missarum agereet verbom aedifica-
tionis ad populum facere. Quo sermonem faciente
eadem mulier afluit, et nutu Dei verbis ejus com-
puncta, flumen lacrimarum profudit. Misaa expleta,
ad hospicium antistitis feslinavit, [ad] pedes ejua
prostraia {P 126), quos exemplo evangelicae pecca-
tricis ubertim lacrimis rigavit, ab eo baptizari pe-
tiit et impelravit. Episcopo itaque cum suis ad
mensam residento ac cum angelis de salute puells
gaudente, ecce supra tectum domus diabolus nudus
apparuit, et magna voce querulus clamavit : « 0
j maledicte senex, quid mihi adversaris ^ Cur mihi
spolia mea rapis ? Non sufBcit tibi quod quatuor
milllia Sarracenorum mihi abstulisti et Deo tuo per
baptismum obtulisti, quin nunc miht vas meum
dileclnm auferres, per quod innumeras hujus civi-
tatis animas acquisivi ? Ille dies est maledictus qoo
tu adversariuH es natus. Nam lacrim» tuse domici-
lium meum ut tcMrrens impiaguat, eC fondamenta
domus me» at tempeatas subraunt. » Deinde ad
puellam coavertitur et sic eam alloquitur : « 0
Margarita dulcisMma, quid tibi mali feci, quod te a
me avertisti ? Auro et gemmis te ditavi, generoaia
teviria habunde>aobi)itavi. Ideo ad me coavertere
et aaauetis delidis fruere. » Bpiscopo vero admo-
nente, paelia ae sigaavit, et mox . diabolua diapa-
ruit. In nocte autem adveoiena, dormieatem excita*
vit, infinita bona promittens ad se coaverti roga->
vit ; sed ipsa per Christi nomen et crucisimpressio.
nem malignum fugavit. Octava die muliebrem vea-
tem exuit, virili induta claro exiit, Hierosolimam
pergit, in monie Oliveti se includit. Porro spiritua-
lis mater quae eam de fonte levavit, putans eam in
erroremrelaptam^acriterploravit. Qaam episcopua
eoosolari coepit, dieens quod cum Maria optimam
parem elegerit (Lti^. xi). Post aliquot annos capel-
laans eiuadem Noani episcopi causa oratioais Hie-
rosolimam i>etiit, eamque inelusam io monte Oli-
veti inveoit, et ab ea cogoitus, mioime eam eogai-
tus [cognovi], qaia ob nimia j^nia et erebraa
vigiliaa imperialis (sic) ejus faciea emarcuit. Eo
ibidem manente defungtiar, et vesle nudata mulier

innolesci-
tur. Tunc episcopi, monachi, moniales, cleruscam
populo coilectl eam coadigoe sepelieruot, et eom
qai omaes homines vult, salvari glorificaveniot.

Ad hunc, kariasimi, toto corde coafugite, viciis
et coocupisceatiis vos ei coacrucifigite, ut impleri
laeticia cum vultu (f* 126, v») ejus valeatis et deie-
ctatioaes io dextera ejus usque ia fiaem habeatis.
Quam oculus aon vidit, et caetera (/ Cor. ii).

DOMINIGA IN PALMIS.

Super asptdem et haHlUcumamvulalnsel concul- coHs leonem etdraconem {Psal. xc). Aapis est genus

^15

HONORII AUGUSTODBN. OPP. PARS HI. - LITURGICA

916

serpentis, carmiaa incantaDtis fagientia. Dum enim A animali insidiatur, qaia Ghristonl castitatia aucto-

B

iDcantatar, unam aarem ad terram deprimere,
cum cauda alleram obdurare narratur, ne vocem
se incaDlantis audiat et verbis ejus obediat. Haec
fontes et arbores veneno inficit et sic de eis gustan^
tes interfidt.

HsBC aspis peccatum figurat, quae nobis aures
cordis terrenis desideriis obdurat, ne monila Dei
nostri audiamus et verbis ejus ad salutem noslram
obediamus. Fontem baptismatis et arborem crucis
inficit, dum iu fide passionis Christi baplizatos fia-
giciis polluit. Guslantes ex eis interemit, quia ver-
bum vitse et Christi corporis sacramenla gustuntes
criminale peccatum interimit.

Basiliscus autem, qui et regulus^ mortiferum
quadrupes animal legituri cujus flatum omnc quod
liauseril moritur. Aves etiam desuper volantes,eju8
flatu pra^focantes, moribundse decidunt, et pennas
quasi igni exuslas amitlunt. Hic pcstifer, cum
omnia morlificet, a mustela superatus morte ta-
besoet,

Basiliscus mortem designat que cancta sao tactu
a vitadisgregat. Aves ab alto per flatoro dilabantnr,
quia josti etiam, morte tacti, a vita exuuntor. Hie
quatuor pedibos graditur^ qoia llll modis huraanum
genus ad mortem trahitor» scilicet : per primi man-
dati praevaricationem, per naturalis legis violatio-
nemi per scriptSB legis trasgressionem^per Evange-
lii despectionem. Hune mustela superat, quia caro
Gfaristi mortem moriendo enecat.

Leo, fortissinius bestiarum, perlustrat nemora
silvarom ; cauda sua terram, designat, quam desi-
gnationem omnis bestia transire formidat. Deinde
irapctu facto rugiens in silvam irruit^ et terrore
ejus pavefactas bestias lacerans disrumpit.

Perleonem Antichristus intelligitori ejos poten*
tiae fortitudo omnes reges supergreditor.Etsiootleo
silvam circuit, sic ilie orbem terr» aoa poteatate
circomcludit (f^ 1S8). Terram caiida signai, qoam
bestiae transire trepidant, quia edicta promolgat
qoae omnis homo transgredi formidat. In silvam
impetum rugiens dat, bestias invadens lacerat, qoia
omnes gentes per terrorem sibi subjugat» cunctos-
que sibi reaisteotes crudeliter dilaniat.

Draconem maximum serpentem Scriptora docet, Q
qoi flato [flatu], veneno, caudae verbere nocet. Hic
vi vaneni in aere quasi volans levator, et aer per
eum concitatur, Eiephanti, castissimo animali, in-
aidianSy et pedes ejus cauda alligans, flatu suffoca-
re nititur ; sed a moriente ipse opprimitur ; de terra
vero iila sangoine infecta prcciosus color tolli-
tur.

Draco maximus serpcntlum est diabolus, rex
omniummalorum. Qui flatu^veneno, caudas verbere
interimit, quia cogitatione, locutione, opere animas
perimit. Cogitationes inficit flalu superbiae, verbis
infundit virus maliciae, cauda constringit mali ope-
ris perpelrationem. Per eum aer concitatur, quia
spiritualis concordia saepe per illum turbatur. Casto

rem, de casta Yirginenatum, usquead mortcm per-
sequebator ; sed eo moriente contritus opprimeba-
tur. Porro de terra preciosus rubeus color levatur,
quia Bcclesia Chrisii sanguine decoralur.

Dominus igitur super aspidem et basilicom am-
bulavit, cum peccatum et mortem sua morte de-
slruens, cuncta nociva suis fidelibus subslravit,
Leonem et draconem C0Dcu1cabit,cumAntichristum
per electos suos superabit el diabolum cum 0D»nibus
membris suis in extremo examine danmabit. Draco
etiam et leo diabolus appellatur , draco quia per
occultas tcmptaciones insidiatur ; leo quia per ma-
nifestas persecutiones subvertere conalur. Draco
fuit cum Dominum occulte temptavit ; leo exstitit,
cum eum manifesta perseculione invasit. Sed Do-
minus leonem et draconem concolcavit, cum et
temptalionem humiliter et persecotionem paeienter
toleravit. Unde de temptatione ejos cantamus :
Draconem c(mculcabi$ ; hodie aotem depassione :
LUfcra mede ore leonii. QuaUter aotem, kartssimi,
Dominos operatos sit aalotem in medlo ittmt\P$al.
Lxxiii), volo vestrae dilectioni breviter referre. Hie-
rosolima namqoe in medio terne sita dicitor, in qua
Dominus pro salute mundi (f^ 128, v^) crucifigitur.
Hic cum dives esset et pro nohisegenaet pauperfie-
ret, ut nos participes eminentiae diviciarum soarom
efllceret, M ariha et Maria freqoenter eom bospicio
receperunt, ac de rebus suis ei necessaria inpende-
runt. Harum frater Lazaras dum iufirmarelur, mi-
serunt ad Jesum, ut ei amici sui aegritudo noDciare-
tor. Qui adveniens, invenit eum jam defonctum, et
jam quatuor dies sepultum. Frequens autem turba
Judaeorum ad Martham et Mariam venerat ei eas de
fratrismorte consolari studebat. Dominus aotem,
cernens tristem torbam flebiliter lamentari, ccepit
ct ipse simul lacrimari (Joan. xi). Ante boc autem
caeco nato per luii unctionem oculos aperuerat ;
unde Judaei nunc dlccbAnX : Quipoiuit facere ut
c(Bci nati oculi aperirentur non potuit hic eliam face-
rene hic moreretur? (ibi.) Itaque cum turba ad se-
pulcbrum pergit quod ingens lapis operit, quem Je-
sus tolli praecepit. Porro mortuus, ut puta qoadri-
duanus, jam fetebat, et pedes ac manos ejus institis
cottstricti erant. Jesus autrem Patri gratiaa agens
oravit, ac voce magna Lazarum de monumento vo-
cavit. Protinus mortoos et ligatus, cunais miraoti-
bus, de sepulchro prodiit et omnea magno gaudio
perfudit ibid,). Hoc inauditum miraeulum Phari^aei
audientes, scilicei Judaeorum clerici, mox concilium
Hierosolimis collegerunt, atqoe ad invicem dixe-
ront : Quid faciemu$tquia hunc hominem tantasigna
faeere$cimu$ fSieum$icdimiUimu$ftoiu$iM eum
credet mundu^, Et si babitus foerit Deta a Ronaanis
aufcrent a nobis gentem et locum habitationis. Pon-
tifex autem illorom sentenliam in com protolit quia
uDum hemioem mori pro populo expedit, ne (ota
gensin perdilione sit (ibid,). IIlo igitur coocilio
ediotum promulgatur, ut compreheosus occidator.

di7

SPECULUH ECCLESI^. — DOMINICA. IN PALMIS.

948

Sed qnift non ett sapientia, nen est pnidentia, non A vaut praeterita et ad memoriam futnra redotunt

est eonBilium eontra Dominum {Prov. xxi), dom el
non placuit, eis minime lieuit implere sufle pravita-
tis consiHom. Cum autem placeret sibi opus a Pa-
tre injunctum explere, seilieet pecati eyrografum
contra nos conscriptum suo sanguioe delere» Hie-
rosolymam eum suis pergenN in Beihaniam ad
Martham divertit, que ei et suis comitibus coenam
feeit. Lazarus autem qui a morte revixit unus ex
discumbentibus fbit. Cujus soror Bffaria precio3um
ungnentum ((* 430) super eaput Domioi recubenti*
bus [recombentis) fudit (Joan, xii). Sed Judas in-
fremoit. Et quia hoc pro trecentis denariis ad fur-
tum suum vendere ei non licuit {ibid,), ipsum Do-
minum pro XXX denariis vendidit (Matth. xxvi).

gaudia, quorum vobis pauca pandam mysteria.

Dominus, qui omnes mortuos in uhima die susci-
tabit, tres morluos ad vitam revocavit, per quos nos
a tribus animae mortibus vivificandos declaravit.
Puellam namque in domo quasi a somno sic a mor-
te levavit (Luc. viii); juvenem vero exlra civilati*
portam elatum coram populo suscitavit (Lue. vii).
Lazarum aulem quadriduanum de monumento voca-
vit (Joan. x\).

Per hos tres mortuostres moites amimae figuran-
tur, quibus animae a vita Deo separantur. Aut eoim
cogitandO; vel loquendo, vel operando a Deo rece-
dimus et nos aeternae morti obnoxios facimus. Mors

Propter paschalcm autem festivitatem populus cx fl co«i'alionis animam occidit, dum mala per volun-

omni orbe io Hierosolimam confluxerat; qui audiens
Lazarum a moiie resuscitatnm, ad Bethaniam ibat,
ot Jesum resuscitantem et Lazanim resuscitatum
videret. Unde Pharisaei dicebant : Nlhil proficimusi
eece totos mundus post Bvangelium abiit (Joan.
xii). Decreverunt ergo ut Lazarus interficiatur, sed
Deo melius de eo disponente ad utilitatem Ecclcsiae
reservatur. Nam fertur quod postea XXX annis in
Cypro episcopus Ecclesise prsefuerit, et sicut cum
Dominus a morte corporis, ita ipse multos a morte
animae verbis et excmplis ad vitam rcrocaverit.
Dominus itaque lurbis commitalu<:, ad montem Oli-
veti venit et duos discipulos in civitatem mittens,
asinam alligatam et pullum cum ea sibi adduci prae-

tatem concupisoit. Qui enim viderit mulierem ad
concnpiscendum eam, jam mcechatus est eam in
corde suo (Matth. v). Fomicatio autem raors anima
est. Sicut igitor in domo puella, sie jacet anima mor-
tua in eonscientia. Quse si ad pcenitentiam conver*
titur, a Domino ad vitam erigitur. Morte verborum
antma oceiditur, dum mala loquitur. Os enim quod
mentitnr occidit animam (Sap. i), et maledici re-
gunm Dei non possidebunt (/ Cor. vi). Igitur cuyus
mala voluntas pravis consiliis aliis notificatar, hio
velut juvenis extra portam mortuus portator. Si
vero ad laerimas poeoitentifle recurrit, a morte Do*
mino resurgente resorgit. Morte corporis anima mo-
ritor, dom male cogitata, pejus consiiiata, pessime

cepit. Qui abeuntes, asinam et pullum adduxerunl, p perficere nititur. Ut Lazaroa in sepulchro clauditar
.. . . — j j_ . #_ ^ dum io profundo peccatorum inmergitur; lapide

Tcstimenta sna imponentes, eum desuper sedere fe-
cerunt. Alii autem vestimenta in via straverunt, alii
vero ramos de arborihus olivarum caedentes, in via
projecerunt. Cum ergo in civitate percrepuisset
quod Jesus secundum propheciam in asino ibi ad-
ventaret, turbae certaiim cum spatulis palmarum
ovantes occursitant, Regem Israel appellant, osanna
in laudem ejus magna voce persullant. Hic mos erat
illi populo ex jussu legis sollemnilafees celebrare
cum palmarum spatulis (ibid.).

Jesos aotem videns civitatem flevit et eam de-
struendam praedixit (Lue. xix), quod postea conti'
git. Nam post passionem transactis XL annis Ro
maai eam in Pascha obsederont, ac populum peri-

operitur, dum mala consuetudine premtiur; manus
et pedes institis ligator, dum ab amicis et adula-
toribos in malo confortatur. Hic mortoos etiam fe-
tet, qoia sua opinio plurimis nocet. Oratio est prse-
missa, voee magna emissa resoscitator, quia talis
per assiduaa Eeclesisi orationes et crebras praedica-
tiones vix ad pcenitentiam provocalur. Quartum
aulem Dominus resuscitare noluit pro quo nemo
illum petiit, immo sepelire volentem prohibuit. />i-
miite , inquit , morluos sepelirs mertuos suot
(Matth. viii).

Per hunc mortuum hii expressi sunt qui laelaa-
lur cum malo (f« 132) fecerunl et exsultant in rebus

mentes fundilus evertei-unt. logredieate ergo iHo D P^^^*™*^ ('"''^^- ")• ^'^''^"^^"^®°*^^P^^^"'^*^""'^^"

com turtHs civitatem, turba pueronim ae totum
volgtts cum palmisobviam prorupit et Regem gloriae
cum ymnis excipit. Quibus stipatus templum ingre-
diena, ementes et vendentes columbas de ilio cum
flagello ejecit (Matth. xxi), et templum sui corporis
dissolvendum , sed post triduum reaedificandum
pnadixit (Joan* n). In templo ilaque mulla signa
faeiebalf et turbas cottidie coelestia docebat. Feria
Itll a Juda traditur, feria V panis et vinum in corpus
et sangttiaeoi nobia conficitur, feria VI pro salule
omiiian craeifigilar. Sabbato in sepulcbro requie-
vft, Dominica (f» 130, v«) a morte resurgens, vitara
et gattdiom omnibos in se sperantibos dedit. Haec sont
sacrte bnjoa septimante sollemnia; qoae nobis reno-

ruro compiices, eis in malo consimiles, qui eos prave
ageDtes favoribus extollunt. Dum enim eos qui quasi
per risum scelus operaotur laudant, quasi terram
super morluum coacervant. Uii quia io judicio con-
fessionis non resurgunt^ in inferno sepulli cum di-
vite ardebunt.

Per Lazarum quoque tolum genus humanum dc-
Fignatur, qnod in primo parente morluum in sepul-
chro malae consuetudinis claudebatur, sed per Re-
demptorem suum a monumento cvocator, dum a
peccatis ad vitam reparatur. Porro IIII dies qnibus
Lazarus jacoit in sepulchro sunt quatuor legnm
praevaricaliones quibus humanum genus deprimilur
sub mortis imperio. Prima lex primo homini iu pa-

949

HOWRII ADGUSTODUN. OPP. PARS lU. -- LITURGICA.

MO

radyso proponitur. De ligno, inquit, scientiag bofU et A via straveruut, dum eis exempia proposaenuit. Ra-

maline comedM. Quacumque die comederis^ mor»
te morieris (Gen. ii). Si hanchomo obsemssct, ipse
et tota posteritas ejus anima et corpore immortalis
permansisset, sed quia diabolo suadente banc co-
medendo est prsevaricatus, cum omni successione
sua est roorte multatus. Ecce unus dies mortis.

Homini de paradyso ejecto inditur lex naturalis :
Quod tibi non m, alii ne faceris. Si hanc servaret,
mortem animse evaderet . Sed quia banc facere
oeglexit , morlem mundo invexit. Ecce II dies
mortis.

Dalur bomini lex conscripta, quam observans
posset {etemae mortis evadere discrimina. Hanc quia
contempsit, pondere suo eum in morte depressit.
Ecce III dies mortis.

Evangelium bomini preedicaiur, per quod vita
ffitema donalur, et hoc despicilur, idcirco horoo
morti addicitur, Ecce IIII dies mortis. Hac qua-
dripertita morte genus humanum bactenus pressum
Dominus ad vitam erexit, cum ad montem Oliveti
perrexit. Mons Oliveti est celsitado lidelis populi,
oleo leticise uncti. Ad hunc montem Dominus ve-
nit, cum in carne veniens fideles ad ftdem collegit.
Duos discipulos in civitatem misit, quia dactores
fide et operatione perfectos in mundum misit. Duos
misit, quia duo Testamenta doos popuios, Judaicum
sciiicet et gentiiem, doceri voluit. Duos misit quia
duo prsecepta dilectionis (I^ 132, v°) activos et con-
templativos servare instituil. Qui asinam et pullum

B

mos de olivis csedebant, dum facta et dicta prophe-
tarum eos docebant. Per olivas enim prophetae desi-
gnantur, qui oleo unguebantur. Ramos de palmis
steraebant» dum pugnas regum contra gentes et
eorum victorias ad pugnam spiritus contra vicia
exponendo referebant. Per palmas enim victoria
regum accipitur quia palma victoria dicitur. Turbaa
quaecum palmis Domino occurrerunt sunt gentes quse
iidem percepenmt et piis actibus Chrisii pracepta
impleverunt. Pueri qui Dominum cum palmis sasce-
perunt sunt martyres qui cum palma victoris ad
Ghrislum pervenerunt. Reliquum vulgus quod Do*
mino cum palmis obviat, eos qui vicia vincunt et
cum triumpho victoria^ Domino in judido occumint,
insinuat. Dominus excidium civitatis praedixit quia
liunc mundum dissolvendi [dissolvendum] astruxit .
Turbse Osanna conclamant, cum Domino civitatem
gaudentes iQtrant» qui [quia] cum sponsam suam
Ecclesiam de hac Babylonia in civitatem Palris aui
iuduxerit, suos coUaudaiores secum ad nuptias in-
trare jubebit. De templo cmeules et vendentes co-
lumbas abjecit, quia omnes ecclesias vel ordines vei
aliquod spirituale donum emeutes vel vendeates de
templo ccelestis. Hierusalem expeliit.

Hic dies palmarum nuncupatur qui exemplo illias
populi ab universa Ecclesia cum palmis et floribus
celebralur. Hunc ergo, karrissimi, Redemptorem no-
strum magna voce laudate, continuis precibus ci
supplicate, ut quemadmodum populus Hebraeonim
iili ad passionem venienti cum palniis et floribus
adduxerant, quia circumcisionem et prsepudum ad G occurrit, et quodam modo triumphum illius de

fidem converterunt. Per asinam enim iutelligitur
Judsa jugo legis ligata; pullus autem indomitns erat
gentilis populus, nuUa lege conatrictus» Yestimeata
desuper posuemnt, dum eis bona exempla praebue*
mnt. Dominum imposaerunt, dum Ghristum per
fidem cordibus eorom impresaerant. Yeatimenta in

morte prsecinuit ita nos cum palma vicloriae de
mundo triumphum illius de morte prsecinuit, ita
nos cum palma victoriae de muado et viciis cum
floribus bonorum operum ei ad judicium venienti
occarrere valeamus, et cum triumpho coelestcm
Hierusalem cum eo ad nuptias intrare mereamur.

Hic fac finem si vis; sin autem, hsec adjice,

(f* 124) Hflec omnia olim figuraliter pnecesserant
et nostra tempora quasi digito demonstrave-
runt. Abraham servum suum super circumcisum
membrum suum jurare compulit, de quo Ghristum
in carae descensurum praescivit, ut in Mesepola-
miam pergeret el inde uxorem iilio suo adduceret.
Qui juramento constrictus in Chaldseam pergit, Re-
beccam juxta fontem repperit, auro et gemmis or-
natam ad Ysaac adducit. Sic ordo doctoram a Deo
in mundum missus Ghristi incarnationem constri-
etus (?), Ecelesiam juxta fontem baptismatis invenit,
auro caritalis, gemmis bonorum operum decoratam
ad veram Ysaac Ghristum adducit.

Populus in ^ypto a Pharaone affligilur et M oyses
ad liberandum eum mittitur. A quo dum multa signa
fiunt, magi ei resistunt. Hic Moyses jussit agnum
absque macula decima die primi mensis concludi
et querta die ad vesperam inmolari CMJus sanguine
ostia domorum in modum cracis signareut, dum
eum in quatuor locis, scilicet in Umine, in superli-

minari, in utroque poste ponerent, et ipsum agnum
assum in domifous comederent. Hoc signo viso, per-
cutiens angelus pertransiens prmogenita JSgyptio-
rum pereussit, et Dominus populam suum cum aaro
1% et argento in exsultaiione et lanicia ednxit quem in
columna ignis in nocte prsecessit, columna nubis in
die protexit. Mare Rubram divisit, per quod populus
sicco vestigio transivit. Hostes vero insequentcs flu-
ctus operuit, populum autem « timore eorum erait.
Quem Isetantem ad LXX palmas et XII fonles aqua-
rum vocavit, deinceps coelcsti pane cibavit. Aquam
de petra bis percussa eis produxit, quse eos usqnc
ad terram promissam commitata proflu\it. Quidam
eorum contra tot beneficia ingrati murmnraveruDt, et
ab ignitis serpentibus perierant. Quaro ob rero po-
polo acclamante et Moyse ad DcMaiwMi oraaie, jas-
sit Doroinaa ut mms aerprau wtipenAmimr, qoem
percussi a serpentibos inapicieBies a nmte eriperen-
tur.
TerrsB autem appropinquantesy XII expioratore^

921

SPEGDLUH BCCLBSLfi. -^ IN COSNA DOMINI.

m

miseruat, qai totam (erram lusiraules, ad indioium X populum ad palmam violoris de viciis pervenlre

optimas terrae de fructu cjus ad multitudinem detu
lenint. Nam botrum prseciderunt quem duo viri in
yecte portaverunt, et panem in sporta attulerunt.
Ad Jordanem autem pervenicntes , fluvius stetit,
populus illssus transit, sacerdoUbus tuba canenti-
bus Hiericbo corruit , et victis bosiibus per Josue
qui et Jesns, populus terram Lcte et melle fiuentem
possedit. Hoc totum nobis sic exponitur.

Populus in hoc mundo a diabolo opprimitur, ct
Christus ad liberandum eum a Paire mittitur. Qui
dum multa signa facit, malicia Pbarisaeorum ei re-
aislit. Ipse etiam agnus absque macula erat, quia
peccalum non fecerat. De boc dicitur : Ecce agnuf
Dei qui tollit peceata tnundi \Joan. i). Hic sicul ovis

docuerunt. Duodedm fontes XII (f» 136) aposloli
saut, de quibus flumina Scripturarum per orbem
manaverunt. Ad hos educti de iEgypto pervenerunt,
dum redempti a Domino jugo fidei ee per apostolos
aubdideruDt et sncras Scripturas scrutari coeperunt.
Panem angelorum manducaverunt , dum Christi
corpore veaci meruerunt. In quo pane omne delecta-
meotum et oronem saporem suavitalis habuerunt
{Sap. XVI), qoia digne Christi pane reficientps,
omoe gaudium et omnem suavitatem habebuot.
Aqna eis de petra bis percussa elicilur, quia evan-
gelica doctrina de Christo in duobus crucis lignis
exienso educiiur. Quse aqua mellitum et oleagineum
saporem praebuiti quiaEvangelii dulcedinem aetemae

ad occisionem ductus occubuit, dum bonus pastor « ^^^® P*^ Christi misericordiam nobis promittit. In-
animam suam pro ovibus posuit. Qui decima die ffrali contra beneficia murmurantes a serpenlibus

primi mensis, hoc est hodie, Hierosolimam venieasiy
a Judsis includitur, et XIY die, id est V feria corpus
ejus traditur. Ciyus sanguine fores quadripertitse
signantur, dum in fide passionis Cliristi corpora
Dostra in modum crucis et baptismate consecran-
tur. Agnus in domo assus comeditur, dum fidelis
populus in Catholica Bcclesia carne passi Christi
vescilur. Primogenita iEgypti percutiuntur, dum
cruore agni pceo® aeternae mortis destructuntur.
JEgyptus^ quod tenebrce dicitur, peccala sunt quae
inale agentes ad tenebras exteriores ducunt. Horum
primogenita magni consilii angelus percussit, dum
poenas quas peccata genuerant sua morte destruxit.
Populus cum auro et argento laetabundus aducitur,

* grati contra beneficia murmurantes a serpentibus
pereunt, quia qui post accepta divina sacramenta
perverse vivunt, a daemonibus disperibunt.

jEneus serpens suspensuSi in cujus aspectu po-
pulus a morsu serpentium est salvatus, est Christus
in cruce extensus, cujus fide populus a vulnere pec-
catorum est liberatns. iEneus serpens caret veneno,
^ta et Christus peccato. Duodecim qui terram ex-
ploraverunt sunt XII apostoli qui vitam setemam in
mundo praedicaverunt. Botrus qui in vecte portntur,
est Christus qui in cruce pcpendisse pr»dicatur.
Hanc duo portaat, quia passionem ejus prophellens
et apostolieus ordo mondo insinuant. Paoem etiam
io sporta detulerunt, quia paoem angelorum in carne
vooisse et eibum bominom factum esse nuociave-

quia magno precio agni immaculati a tyranno eroi- G ruut. Fluvio transmisso, Uierieho a sono lubae sacer*

tur. Et qui io tenebris infernalibus inclusus teneba-
tur a luce aeteroi Solis illustratur, et de carcere
mortis ereptus vilae palacio locatur. Golumna ignis
In noete populum praecedit, quia lumen sacrae Scri-
ptnrse in caligine hujus vitae iter nobis ad patriam
pnebebit. In die cohimna nubis eos ab aestu prote-
git, quta in die judicii bumanitas Christi ab aestu
aeterai incendii nos defendit. Sicut enim sol sub
oube, sic Sol justiciae latuit sub humana carne. Mare
Rubram est baptismus sanguine Christi rabicandus,
in quo hostes, scilicet peccata, submergunlur. Fi-
deles a timore pcenaruro erauotur. LXX palmae LXX
libri suot sacrae Scripturae, per qooa LXX discipuli

dotum destraitur, quia ultima persecaiiooe superata
mundus hic a sono tubae aogelorum dissolvilur.
Devictis bostibus terra lacte et meile manans victori
populo per iesum dividitur, quia hostibus Dei justo
judicio damnatis, victori populo de viciis terra vi-
ventium fluens torrentibua gaudioram per Jesum
verum tribuitur. Igitur, iLarissimi, cura vos suo
sanguine Christus ab oppressione diaboli liberave-
rit, et adiMim coBUatia patriae reseraverit, festiaate
$4 eom perreoire per mm raaodatonun c^ua , ut
poteitis ei placere ia regioae vivorara akfoe mor-
taoram, ofoi vobki distriboat gaadia , qoa oeolas
Doo vidit, et eaetera.

IN CCENA DOMINI.

R^rtar ad Hieroiolimam ctm miHricordia^ &t U
mdifUahitur in ea domui maa, dieit Dominus
(Zaek, i). Sicut saepe dixi vobis, karissimi, (^ 136, v«)
Hierasalem dicitur visio pacis et sigoificat Ecclesiam
quae in ccelis visura est priocipem pacis. lo hac
Hierasalem sumusoosdomusquamDeus ftdeerexit,
virtutibus iostrnxit , baptismate lavit, gratiarum
muoeribus ornavit. In hac domo vivi lapides ferra*
mentis tribulatiooum quadraotur, ut domus in ccelis
de eis constraatorj io quae securis et malleos adver-

sitatum non aadiri affirmatur. Haec domus in nobis
cecidit, dum mens nostra a culmine virtutum in vlcia
corruit, unde et Dominus a nobis recessit. Sed quia
istis diebus XL per poenitentiam instramenta spiri-
tualis aedificii oolligemus, iteram propiciattia repfO-
mittit Dominus. Revertar ad Rierusalem cum mise-
ricordia peccata relaxaodo, aediftcat deamm karis-
mata donando.

Hoc exemplo episcopi domua aedificatores coUap-
sam domom hodie restaoraot, dom poenitentes pro-

9i3

HONORII AUGOSTODUN. OPP. PAKS III - LITURGICA.

pter criroiDa ab Eeelesia abjectos in Ecclesiam in* A bomicidiam ia careere posUas faerat.

trodacendo filiis Bcclesi» aggregant. Tabemacalum

David quod eecidit hodie erignnt, dam erisma et

oleum sanctum conficiunt, per qus fideles ad regnum

Dei signanlar, et in reges ac sacerdotes omnes re«

nati consecranlar. Unde baptizati per albam vestem

sacerdotam permytram prsBfcraot diadema rcgium.

Hodie omnes pastores Ecclesiae domnm Dei reaedi-

ficant, dum oves errabundas ad gregem reportant.

Hodie vineae Domini euUores pra&eisos palmites

verae viti Christo atque confractos ramos olivie rein-

serant, dum excommunicatos et oh flagieia repulsos

per indulgenliam absolvunt . Unde et haec dies in-

dulgentias appenalnr, qnia qui per totam XLmam

pro culpis poenitenliae vinculis a sacerdotibus slrin-

92i

Pilalus vero
coram omnibus manus lavit, se innocentem de ejus
aanguine elamavit. Igitur judex omniom et vilae do-
tor neci adjudicatur, et Dominus majestatis servis
pagani crucifigendus maneipatur. A qaibus susce-
plns ad irrisionem ut rex purpura veslilur, destra
ejus harundine pro sceptro insignitur, caput ejus
pro diademate spinis coronatur ct flexis genibus
salutator. Deinde consputatur, diris flagellis dilace-
ratur, post haee eum latronibus de eiviiate educitur,
intAr nocentes innocens crucifigitur, et vestis ejus
sorte distribuilur. Mox sententia setemi Judicis Ju-
dam XXX maledietionibus perculit, qui precium
mundi XXX argenteis vendidit et pro unoquoque
denario notatus est roortis cauterio (Matth. xxvi-

gebantur, hodie peracta poenilentia, per indulgen- g xxvii) Edicilur namque ut peeeatoram (153) super

tiaro ab^oluti in gremio Ecclesiae reeepti gratulan-
tur. Hodie Christns discipulis pedes lavU et nobis
exeroplum pede? fratrum et pauperum lavandi reli*
quit. Dilectionem enim proximi implemus in fratri-
bus, dileclionem autem Dei in pauperibus. Nam
quicquid pauperibus impenditur, Christo exhibetur,
sicut ipse in judicio fatetur. Quod his, inquU,
fecistis, mibi exhibuislis {Matih. xxv). Ergo exem-
plo Christi lavemus fratrem et Christi vestigia, et
ipse ablual nostra crimina.

Hodie Christus corpus et sanguinem suam Ecole*
stae ob memoriam sui tradidit , per quae cotlidte
remissionem peccatorum aceipit; qnae qui indigne
aoeeperU, mortis Domini reus cnm Jnda erU. Hic

cum eonstitualar et diabolus a dexlris ejus stare
pcrmittatur, in judicio condemnetur (t' 138, v»),
oralio fjus in peccatum convertatur, ut dies ejus
pauci fiant, episcopatum ejus alins aceipiat; fllii
ejus orphani et uxor ejus vidua fiant, ut filii ejns
transferantvir et sint mendicip ut de habitationibus
cjieiantur, substantia ejus a feneratoribus scrutetur,
labores ejus ab alients diripiantur, ut nullus ei au-
xilietur, nullus pupiilis ejus misoreatur, nati ejus
perdantur,in una gencratione nomen ejus deleatur,
iniquitas patrum ejus in memoriam Dei redeat,
peccatum matris ejus venia con deleatur, contra
Dominum scmpcr fiat, memoria ejus dc teiTa dispe-
reat, maledictio ei veniat, benediciio ab ea longe
fiat, maledictionem sicut vestimentum induat, sicut

(f» 1SS) autem indignc accipU qui fomicatione vcl C ^^^'^ 1^^^^..^^^^^^^ ^^ ^^^^^^,^^^^^^5^^^^^^^

adalterio vel aliquo immundo opere poIluU |pollai
tur] , ant aliquod criminale fieicinus eommisit, et inde
confessionem et poenitentiam agere neglexerit, vel
obscena facta sua conflteri erabaerit. Sallem bodie
ad confessionem et poenilenliae lacrimas eonfugiant,
nt corpus Domini non ad judicium, sed ad anima-
ram remedium pereipiant.

Hac nocte Ghriatos cam discipalis coenavit , ac
per mysiicum agnum priaeam legem coDsummana,
Dovam iDChoavit. Et enm eis multa fulura praedi-
xiaaet alqne eoelesti doctrina coiMOse instroxisaelt
dnlci oraiione surgens, in se credentea Deo Patri
commendavit , montem ascendens oravU, et sudor
aanguinis de eo manavit. Ibi Juda prodente a turbis «^
Judaeoram ut latro comprebendiiur, ut fur ligatur,
ut rens in conciiium dueitur, ut malefaetor colaphis
et sputis iUuditur. A discipulis relinqnUnr, a Petro
cum juramento abnegatur. In crastino a Judaeis tra-
dkar vinetas genltbus» scilieet Pilato praesidi et
ejus militibus, insuper accusalur morti obnoxius.
Qnem Pylatua ob invidiam sciens tradilum , voluit
dimittere eum . Brat autem mos Judaeis ut praeses
da in bato die vinctum dimitteret quemcunque pe-
terent. Pylatus ergo voluit ut Jesus dimittcretur,
s€4 ipai mafDia vocibus postulabant ut crucifigere-
tur, latronem autem laxari petebant qui propter

maledietionem vestimento operiatur, maledictionem
ul zona praecingatur, ut confundatur pudore indua-
tur, confusione sicut diploide operiatur {Psal. cviii).
Hic dum tot malcdieiionihus permuUatur, cum
oronis roundui abhominatur. Nam coelum diutius
eum aspicere rennuU, tcrra eum portare exhorrait.
Itaque in aere laqueo strangulaodus elevatur, dae-
monibus in aere eommorantibus associatur. Aer
vero eum prae daemonibus abhorrens a se reppulit,
unde roox rocdius crepuit, cadentemque tartaras
absorbuU.

Cum aulem Unicus Patris in crace pendena sol-
veret quae non rapiebat, Judaei super dolorem vul-
neram ejus addebant, dum ei insultando deridebant,
insuper acetum et fel ei in potum offerebant, sed
ipse pro eis preces effundebat. De latronibus eUam
unus ei mortis supplicium improperavU, aller vero
misericordiam postulavit. Super quem iilico fons
pietatis viscera misericordiie fUdU , eique crimina
lelaxans paradysum promisit, Hodie, inqniens, tne-
cutn eris in paradyso {Luc. xxni). Per hnnc mundo
innotuit quod pro peccatoribus in crace pactendo
sangninem suum fundere voluit, qui latroni in arti-
cnlo mortis pcenitenti vitam tribuit. Ibi in eraee
pendens judex nostcr judicatus judiclum exercuit,

(158) Deest aliqnid.

92§

SPECULUM ECCLESI^. — IN CCENA DOMINI.

926

dnm nnnm ob nequieiam reppulit, alterum ob con- A
fessionem gloriae intulit, per hune ostendens quod
sua passio Justis qnidem salvatio, impiis autem sit
damnatio, Mundus autem eernens faciorem suum
tam atrociter eraciariy seelus expavit , et totam ter-
ram letra caligine a YI hora usque ad VIII obseu-
ravit. Hora YIIII uthominemdeeorao(I*i40)morti8
leraret quem de limo cmavit, Filius Dei in mortem
se inelinavit. Bo moriente tola terra eonfremuit,
morlnos de se evomuit. Vclum templi induo discin-
ditur, petrarura dnricia finditur. Mortui resurgunt,
testimonium suo Domino roddunt. Tanc quidam
mililum latns Domini laneea perforavlt, et eontinuo
onda sanguinis et aquae in redemptionem mnndt
emanavit, et his visis centnrio eom Dei Filium
affirmavit. Joseph autem, pncdivcs homo , corpus n
iesu a Pilato petiit et rmpetravit, et de cruoe depo-
nens, iii roonumento novo locavit. Porro Christns
ad infemi elanstra deseendens, sedentes in tenebria
et umbramortisvisitavit, fortem diaholum ipsefortior
auperana, mortem vita necavit, ae regnum tyranni
diaturbansspoliiaaeoeptisvietortereiadietriumphana
remeavii. Hoclotumprophele futumm prediienuU,
hoc variia figuris prsaignavenint. Rex aanK|ue
piiaaimus Josyas oelebarrimum Paacha sollemnisa-
vit ei eanctum populum regni ad eoavi\ium invi-
lavil. Qui dum ab ^gypti rege necator, ab omni
popalo, aed pr»cipae ab Hiereraia lamentatnr. Uie
prophela, dam in eampo Mageddo lamentatur, ub
rex oecobail, vena foolia et virur arberis aroil.
Hic Josiaa eaiChrialusrex jostieia, qui oelebre uni- ^
verso moiido Pascha eelebravit, eum se ipsam Deo
Patri in Paaehali die Jndieorum immolavit. Ad con-
vivium populum invitavil, quia per commestionem
eorporis sui ad epolas SBtemi convivii omoes fidelea
vocavii. Hic a rege ^gypti oceiditor, dum per con-
fiilium diaboli regis ienebraram a Jodaua morti ad-
dicitur. Ak omoi popuio, sed maxime a propheta
laneotator, qoia quaravis ab omoi antiquo populo
variia modis, sed maxime a propheiia faetia et di-
elia mors Ghristi pnefiguratur. Soper mortem quo-
que ^oa omnea geoiea aeboot , cum eum videbool
io qoera ImBfixemoi (J^an. xii). In campo ubl
rtsL oecttbaii ibna et arbor arail» quia io Judasa ubi
Ghrialoa oeeobuii fona bapiiaraalis el arbor crucia
aroil, dom oeotrura aibi prodeaae io perfidia per-
maoeodo fecerit. Unde et eiedem lamentaiiooes hia ^
diebos in eoelesiia lamentaodo reeitantor , per quaa
mortis Chriati ierapora praBsignabautur, dum ea-
dem paasio ChriBli a fideiibus venerabiliter cele*
braior.

Jonas quoque P 140, v) ad pr»dioanum a Do-
mino mittitur, qui ascendens in navim, magna tem-
peslate coneutitur. Procellia namque et veotis in
mari aaevieniibus , ipse in navi soporatur, sed a
pavidis nautis aorie deprehensus, a navi m fluetibos
jactatur, moxque nuire tranquillatur. Quem cetus
abaorbena tres diea in ventre lenrat, psst qooa Do-
mino iubente vivum in aridam evDmuil. Qoi mox

ingressus Ninivitis praedicavit et civitatem a sub-
versione salvavit {Joan. i-iv),

Ila Ghriatas in mundum ad predieandum popolia
a Patre dirigitur, qui asceudens in cracem, iempe-
slate persecuiionis excipitur. Judels itaque et gen-
tibus ut ventis ei procellis in eom saevienlibus, ipse
soporatur, dum in crace morte gravatur. Sorte de-
prehenditur, quia soius ad redemptionem humani
generis eligiiur. A navi in mare a nautis jactatur,
dum de crace depositus a suis sevicia Judaoram
perturbatis, in sepulchro tumulator. Furor vento-'
rum in mari scdatur, quia infestatio dsmonum ab
humano genere Christi morte refrenatur. A ceto
absorptus etin ventre ejus triduo detentus evomi-
lur, quia Christus ab inferao receptus post triduum
raundo redditur. Ninivitis praedicat et civitatem a
subversione liberat, quia Christus gentibusper apo-
stolos pi*aedicai et mundum a periculo perdilionia
salvat.

Qui etiam fessus ex itinere super fontem YI hora
sedebat, sed Afulier Samaritana aquam haurire ve-
niebat , quaro ipse de V viris legitimis aalubriter
monuit, de VI vero non legitime habito corripuii,
At iila, ydriam relinquens, in civitatem cucurrit,
totum populum ad eu a convertit {Joan, iv).

Christus iter agebai, dom io carae humana evem
perdium qu»rere veniebal. lo iiinere feasoa labo*
rabai. Soper puieum VI bora aedebat, dnra VI «tate
moodo Vlto die de torrente raoriia in via bibebai
ac VI hora super profundom eracia myslerium in
iigno pendebat. Venit muiier de Samaria aqoam
haurire, quia Eccleaia de gentibos venii ad fonlem
bapiisma percipere et aqoam in vitam «iernam sa-
lieniem, scilieei evangeUcam doclrinam , meraii
aocipere. Hase V viroa legiiimos baboii, qoia ei
Deoa quioque seosoa ad secoleodum iradidil(^li2).
Ipsa vero se cum non legitimo polluii, cum enro-
rem secuia, cootempto Dei culiui ydo!a coluii. Hy-
driam reliquit. dom ydolalriam deseroii et iolum
populum civilatii muodi ad fidem convertere stu-
duit. H«ec mulier, ciuua vascuia Heliaeos oleo im-
pleverat, qoia Ghriaius oleo Spiritoa saoeti eorda
fidelium habonde impleverat.

Nonc, karissimi, consideraada sant mysieria ope-
ram Dei, Peria VI Deus hominem fecil, feria VI
enm redemil. Tereia hora traditur homo esse for-
matm. Tercia hora ad reformandum eum Christns
eat noci adjudicatus. Sexta hora homo mandatum
Dei comedendo iransgreditur , hora VI Chrisiua
pro prsevaricatione ejus croeifigHor. Hora VUII
homo de gaodiia paradysi ejieitor, hora VIIU Chri-
sius pro reconciliatione ejos morii sol^icitar.

Per lignum prflevaricationis homo periit, per li-
gnum crueis rediit. Homo de fractu vetiti ligni co-
medens, morte multatur ; de fractu ligni vits, id
esl cracis, sorgens ad vtlam reparatur. Lege qua-
dripertita home morti addicitur, cruee quadrifida
de merte redimitor. Per Bvam, quod vUa aonat,
homo aeduciiur, per Ghriainm, qui M vera titi, a

927

HONOHII AUGUSTODUN. OPP, PARS III. - LITDRGfCA.

9t8

morle ad viUm reducitur. Per serpeBtem virus A His tribus diebus sepuhurtm ^ini eelebramat

mortis mnnnn inriinHihir ni»r ftmAnm aAmAntAm ;» ^* :a • j** « «»..... .... '

mortis mundo infunditur, per ssneum serpentem in
eruce exaltatum dulce poeulum vita universis re-
fundilor.

Christus ab i.-npiis coraprehenditur, et homo a
daemoniis eaptivus reverlitur. Chrisius ligatur, et
bomo a funibus peccatorum enodatur. Christus a
discipulis relinquitur, et homc agminibus angelo-
rum conjungilur. A Telro Christus negalur, sed
bomo coram patre et angelis confessus, ab ipso Fi-
lio Dei vocalur. Chri-itus colaphis caeditur, el sli-
mulus Satanse per poenas colaphizans repellilur.
Cbri8tU5 computatur, et nomo a spulis irsultaniis
conjugis dcfenditur, ne nomen discalciati sorcialar.
Mos erat Judaeis si quilibet absque liberis morere-
tur, multer propinquo ejns jungeretur. Si accipere B
eam rennueret, mulier calciamentum ejus solvens,
in faciem ejus spueret, et ipsc nomen discalciati
acciperet {Deut. xxv).

Muiier haec vidua lex carnaliier intellecta accipi-
tur, cujus maritus carnalis populus defungitur, sed
ipsa aheri viro, scilicet Chrisliano populo copulatur,
dum spirilualter accepla ei ia operalionem sociatur.
Qui ergo legem spiritualiter implere recusant, hos
ipsaaeterna confusione consputai, quia Moyses eo'
apud patrem accusal (P» 142, v«). Calciamentum
sotvity ^uia camalem obeervaiitiam ab eis lollit.
Vpai nomtne diacaieiali cemeDtur , qaia absque me*
rilis justieise existeDtea, de nbro vit« nominaeonjm
delentur et ia terra scribentur cQm confusi ab Ee

ct ideo in divinis officiis tristiciam discipulorum si-
roulamus, dum Gloria Patri et alios caDtos Isticia
non resonamus, nec signa ad horas aooimus ut eo-
rum gaudii etiam consortes fiamua. Lumiiia tribas
noctibus exlinguuntur, quia lumiDe aDgelorum et
hominum ia cruce extiacto, tres hor» tesebriaof-
enduntur.

Hodie crisma et oleum conficitur quo aervi Dei
in froptibus eorum signautnr, quia bodie per oleajD
misericordiae Chrisli pienitcntes ajugo diaboli rela-
xantur. Unde dicitur : Computretcetjugum afade
olei (ha, x). Jeguro a faeie olai computruit, dnm
Christi misericordia homioem a dominio diaboU
eripuit.

Cras altare deoudatur et erux aalaCatar, qma
Cbristus verum altare, io quo vota fideliuro Deo
Patri sacrificaotur, illa die ab impiis ad cruciatiis
deDudabatur ; crux quse ab iHis subsaBoabatttr, dudc
venerabiliter ab omnibus boooratur.

Sabbato populus bapltzaCur, cum Cbriatus in se-
ptilchro quievisse (f» 144) priedicatur, quia per
baplisma mortom Chriati imitatur. Mundo enim ob
renunoiationem Cbristo conerQcifigiraur, et In morte
ejns per baptisma ei consepefimur. Ticiis et codcu-
tnscentiis crocifigimur, dum in modum emcis in
baptisma mergimuf. Triduo Domino consepeHmur
eura ter undis iamersi quasi terra opernnur. Cum
de foDte baptizati aaeendunt, quaai eum Christoad
gloriam resurgunt. Grismaie signati albis vestian-

desia saDCtorum repndientur. Cfaristus pagauis tor^ G ^^^^» ^^^ iDmortalitate redimiti per mortem Christi

qneDtibus committitur, et horao daemooits traditus
cruciaDdus dimittitur. Ghnstus a gentibus illuditur,
etbomo ab irrisione dsemonum eruitur. Christus
vestibus suis denudatur, purpura iDduitur, et homo
panois peceatorum expolfetur, stola immortalitatis
vestitur. Cbristus haruDdlne pro sceptro insiguitur,
etboinoad seeptrum regni Dei calarao scribentis
aseribttur. Caput Chrisli spinea corona circumdatur,
et homo gloria et honore coronatur ; Chrisius irri-
sione ealntatur et homiois salvatione angeli gratu-
lantar; Cbriatus flagellaturelhomo a percutientibus
roalleis liberalvr ; Ghrittfus cruci affligitur, et homo
ab aeterno cruciatu ad gaudium erigifur ; Christ'is
felie potatur, et homo pane angelorum oibatur'

m regno Dei regea ct sacerdoies coronabuiUar.

Per cereum qui illa die coDsecrdtur columna
ignis quae prsecessit filios Israel ab iEgypiiis per
mare Rubrum ad terram repromissionisdesignatur;
et est Christus, qui ut ille agnaa pascha nostrum est
Christus immolatus, cujus sanguis jngom ssevi ty-
ranni compresfiit, nosque ab ^s dominio per ba-
ptisma vexil, cujus igne, scilicet Spiriia saneto,
omaes fideles aaimtt illamiDantur et ad aapemam
patriam inias dueatu per viam earitafis ire jocon-
dantnr. Hostibas in mari Rubro extinetia filfi Israei
egressi caaticum Demioo cecioerant ; ideo baplisati,
deletis peccatis in bapti^mate, AUeluia , qjood est
canticum Isetieise, concimml, qoia iaDOceotiam primi

Ghrialoa aeee pleetitur et homo mortuus vile red- D parentis amissam recipiunt. Igitur, karisaimi, eum

ditor;Chri8tttapro nobis factus maledictam pen- ' — ~ '

deos in ligoo (Go/. ui) de cruce tollttur, et homode

maledit^o absolvitcir ; Christus ia sepuichro tuma*

iatur, et homo in paradyso locator ; Christus in in*

fenali eareere clauditur, homo vero iu eceleaii ca<*

ria laareaadus reeipilur. Haee omaia, karisstmi ,

contulit oobis |>assio Ghriati.

nos servos peccati Filius Dei proprio saDguine a
dura servitute liberaverit^ et verm libertati redona-
verit , corde toto diaboli serviciom fogiarooa, et Li-
beratori nostro in sanctitate et justtcia omnibusdie-
bus serviamus, ut cum ipse apparuerit vita nostra,
appareamus et nos cum ipso in gloria, quamoculos
non vidit, et catora (/ Cor. u).

D£ PASGHALI DIE.

Hae utdie» ^m feeU Dominui, eMultemue et
kftemur in eaiPeal. ctvi). Omnoa diea, karisaimi,

Dominaa in sua majealalo fecit, aed faano praa om-
nibas soa pietate et angelis et hominiboa ad gau-

929

SPBCOLUM ECCLESI^. - DK PASCHALI DIB.

930

dirnn clcgiL Nocii qmppe mortis d miseriae, quse a A bodie porlas aereas et veotes ferreos ^ofl oonfregit.

peoeato Adse inchoans eanctos suae caligiiii involvit,
hsec sacra nox finem imposuit. Dies autem fclicila-
tis et gaodii hodie inchoavit qnam cQllum vespere
[nnllus vi^per] terminabit. Totum tempus ab Adam
ttsque ad Ghristum dies mortis dicehatur, quo om-
nis faomo moriens ad tarlara ducebatur. Islud au-
tem leropus dies (^ iU, v^) vitas et resarrection»
appetlatur, quo iitcipiente Chri^lus cum muitis re-
surrexisae praedicatur; quo finieote totumgenushac
eadem dte resurrectarum non dubitatur. Hac elenim
die, sciKcet fooc temporc grati», electi, de canie
subtradi, roox gaodioro Domini iotrabunt {Mattk,
XX v); tracsacta auiein oltima resurreetione, dnpli-
oia in terra sua possidebunt, cnm corpore siroui et

Solum, inquam, tartarum amara tristicia aificit,
quia hodie fortem leonem fortior ieo de tribu Juda
vicit, et praedtm quam insaciabilts infemus devora-
yit, ad superos remeans, in coelesti palacio locavit.
Hiec est praeclara sollemnitas sollemnitatom, quae
ut Lucifer stellarum, vel lopazius gemmarum, sic
extat decus omnium festivilatum. Haec communis
est et angelis ei hominibus, quia hodie bomo reddi-
tus est supemis sedibus. Haec sacra festivitas Pa«
scha, id est, tranHlus, vocatur, quia sicul Hebr'«o-
runi populus ab angc1o,per ^g>'ptum ad percutien-
dum transeunte, pcr sanguinem agni occisi libera-
tnr, sic popnlus fidelium per sanguinem Christi veri
agni a diabolo defensalur. El sicot ille populus a

anima perhenniter de bonis Domini gaudebunt. Ideo n jugo Pharaonis liberatus, in terram repromissionis

in divinis officiis Dunc dicimns : Hodis resurrexit

duro eum ante plunmos annos resurrexisse noveri-

mus. Ob magnitodinem aulem bujus diei tota haec

aeplimaaa pro ana die celebratur, unde et cottidie

baec dies cantatnr. Ideo et vespertina hora non so-

Itto more, sed officio missae inehoalur, quia baec sa-

cra dies eat figura illius magni diei qui nullo vespere

.termioatnr. Haac est illa dies nna melior super mi-

lia, et qua el angelis et homtnibus per Christum

collata sunt gaudia ineffabtlia. Hodie Dominus vir-

tutum devicta morte ab ioferis resurrexit, et popu-

lum proprio sanguine redemptum, de carcere mor-

tis exemptum, curise angelorum Rex gloriae iovexit.

Uodie bonas pastor ovem perdilam ac magno la-

bore inventam propriis humeris ad gregem reporta- ^ cum templationibus et perseculionibus impedien*

transivit, ita populus Christianus a jugo diaboli
per Ghristnm liberatus in patriam paradisi trans-
ibit.

£rgo redempli a Domino cantate ei canticum
Dovum, cujus laus est in Ecclesia saoctorum (PsaL
GxLix). Ille novum caiilicum resonat, qui, relictis
peccatis, novam vitam bonis operibus inchoat. Yo-
rus Israel, scilicel populus fidelium, laetatur in eo
qui fecil eum {ibid.) et eripuit eum cum Lya et Ra-
chel de percgrinaiione ad patriam fugientem, et re-
pressit Laban cum sociis persequentem, videlicet
Ghristianum populum eripuit Dominus de exilio
bujus yiU£ cum aciiva el contemplaliva vita, ad pa-
triam paradysi lendentem, et reprimit diabolum

vii, atque gaudenlibus angelis in ccelis associavit.
Htc die exttltemoa cura Dei ereatura quae hodie per
Christi reaorreetionem reparata est ad aeieraitatis
jura. Hae die cum ordinibus angelorum laetemar,
qaia bodie namerus eorum per homines impletur.
Hac qoippe die coelorum aliitudo per serenum jo-
cundatur, qoia bodie in eis Hierosolima ut civitas
reaediticatur. Hodie supemi cives gratulantur, quia
per Christum elecii homines eis annumeranlur. Sol
et luna et sydera hodie depromunt suum gaudium
clarius lucendOy quae in morte Ghristi DKsrorem ex-
hibueroniy radioa aoos abscondirodo. Et merito :
nam Iiuia solia daritas, aoti autero repromittitor
aeptem dierom kicis bylaritaa. Terra hodie prae
omnt creatora laetatur, quia Chrislus de ejus mate- q
ria hofflo generatur, mortuus in ejus gremio tumu-
latur, et ipsa in ejus substantia super omnes digni-
tatea ang.loram exattalur. Fontes maria et fiumina
hodie per tranqnittitatem hylarescimi, ad Deuro be-
nedieendo Chrisium in vadia suis mundicrimina
laviase innoteaaoni. VohMres bodie dulei (P* U6)
gaudto tripudiant, dom dnlcem inelodyam quasi re-
ciproeia voeibaa dolce juMIant. Hodiecunota a Deo
creata per Christi reaurrectionem gaudio perfhn-
duntuTy dum aeihera aerenttaie, flactos tranquilli*
laie, silvie fimdibus, prata floribus, arva segetiboa,
diversa aoimalia laeta fetibaa intelligantar. Solus
auiem infoniua iristia gemii, quia Dominua fortia

tem. Filiie quoque Syon, id est animae iu Christo
renalae, in Rege suo hodie exultenti qui eas vesli-
mento salutis et indumento justiciae induet. Anima
mea magnificat hodie Dominum, quem, quaeso, fra-
tres omnes, magniBcate mccum et voce magna ex-
allemus nomen ejus in idipsum {Psal, xxxtu), scili-
cel in Chrislum. Narremus hodie laudes ejus et
virtutes ejus et mirabilia ejus quae fecit, quia Domi-
nus servum unicus abjectum rcdemit, perditum
(C^ 346, v^) de lacu miseriae, et de luto faecis levavit
et in solio gloriae cum principibus locavit. Anima
mea exultat in Domino, quem omnis spiritus hodie
laudet in jubilo. Os meum laudem Domini annun-
tiat, cujus nomini sancto omnis, rogo, caro, bene-
dical (PsaL cxliv).

Servus a tyranno de patria paradysi in exilium
seducitur, et regis iilius de palacio in carcerem ad
revocandum eum mittitur. Ovis cenlesima, de grege
aberrans, a lupo abducitur, sed pius pastor ad eruen-
dum eam carne induitur. Itaque per quem omnia
creatura fit ex nichilo, hic fit ex fragili sexu ho-
muncio. Qoi omnia claudit pugillo, clauditur in
puellae utero. Per quem totus mundus ereatur, ex
femina generatur. Panb obsitus reclinatur in prae-
sepio; angelos gloria vestiens subnixusest migesta-
tis Bolio. In cujus conspectu nec coeli mundi praedi-
cantur, circumeisione et hostia mundatur. Parenti-
bu8 humaida sabdilor, cigus famalatoi omitia

931

HONORU AUGDSTODUN. OPP. PARS IIl. — LITURGICA*

932

samma angdonim dignitas prona aubjicitar. Gajas A angularis a Deo probatus ab «dificantibaa reprobar

sancUtale scelas extergUur, a servo undis immergi-
tur. Ab hoste esuriens temptatur per quem caritas
angelorum in gloria firmatur, qui eos sua ineffabili
dulcedine saciat, dum semper in eum prospicere
desiderant ; qni est fons omnium bonorum, levamen
omnium laborum, ex itinere ialigatur, sitim aqua
extingui precatur. Somno opprimitur ia cujus lau-
dem concentus coelorum vigilare describitur. A quo
est omnis benedictio, maledicitur; quem demones
contremiscunt {Jac. ii), a daemone obsessos dicitur.
In cujus nomine omne genu flectitur, coelestium,
terrestrium et infernorum (Philipp. ii), fiexo poplite
lavat pedes discipulorum. Tristicia et moerore afil*
citur» per quem frequeniia beatorum gaudio et 1»-

tur, in quo duorura parientum ab Oiiente et Occidente
venientium compago copulatur (IPeir. u). Nasceos
naroqi^e atlraxit gentiles cum muneribus ab Orienle,
moriens attraxit gentiles per confessiODem ab Oc-
cidente. Fylatus autem et centurio Romaoi ab Oc-
cidente erant, qui eum jttstam (Maiih. xxvii) vet
Filium Dei (t^.) diccbanl. Porro lud«i vine» Dei
agricoke bflsredem muhis eontameliis et obfHrobriifl
afiectum morte turpissifna (Sap. u\ ooodenuiave*
runt dum eum in cruce ut Moyses serpantem in
deserto (if»m. xxii) exaltaveruDt. Tunc duleis bo-
trus eypri in vecte bajolabatur, et dulee pocnlam
vil» de eo in crucis prelo prenebatur. VerumtanMa
ccelum» quod eo naacente nova luce illnstratar, eo

ticia afficilur. Qui laliter cum bomiuibus conversa- ^ moriente in cnice borridis tenebris ebfoseatur. Sol

tus sub forma servi latuit, per signa et miracula
Deus verus claruit. Nam eum nascentem aslra ma-
tutina laudaverunt (Job. xxxviii), dum protious
cceli io obsequium ejus novam stellam roiserunt.
Omnes filli Dei ei jubilaverunt (iidd.), dum angeliin
laudem ejus Gloria in exceUis Deo alta voce per-
sultaverunt (Lue. i). Reges cum mineribus adesse
festinant, ac Regi glorise cervices adorando incli-
nant. Coelum supcr eum reseratur, paterna vox Fi-
liom protestatur, Spiritus sanctus in eum descen*
dens in omnibus eicooperatur. Angeli ei ministrant,
spiritus iomundi prflesentiam ejus formidant. Aquam
(f* 448) in vinumy vera vitis, commotavit, mortuos
vila fletema verbo resuscitavit. Csesis visum lux
mundi refudit, surdis obstructas aures reclusit

qui eo nascente aoreo circulo ooronatur (1^148, v*),
eo moriente lugubri caligine obscuratur* TeUos,
quae eo nascente Aivos dei effudit, eo moriente
mortuos evomens, ruituin contremuit. De ligno
namque, soluta roalediotiooe, depositus« in sepul-
chro dormivit coaturbatus. Judsei autem magnom
lapidem ad monumentum volventes sigiilaverunt,
eustodes, ne furaretur a discipulist adiiibaerattt.
Josepb, qui eum sepelevit, cuslodia includentea,
sigillo et custodibus munierunt ; Nicbodemumvero«
qui eum audivit, de dignitate sua deposuerant. In-
terea Rex gloriae cum exercitu angeloram tenebro*
suu tyranni regnum adiit, spolia ei rapit, cum
nobiii pompa bodie remeat, baratro exemptos coelo
coUocat, parietem angelicum collapaam hominibos

Yincula linguae rriutorum verbo Dei solvit, paralyti- ^ restaurat, corpus de sepuichro resaacilat, altra non

corum turba ejus imperio sanata lectum tollit. San-
guinis fluxum stringit, febrium ardorem fons vitse
extinguit. Claudis gressum, leprosis mundiciam
contvdit; catervas dsemonum ab obsessis expulit.
Quatuor milia hominum VII panibus, panis vivus,
saciavit. Item Y milia Y panibus, panis angelorum,
saturavit. Fluctus maris siccis pedibus perambulat,
ventorum rabiem sedat. Facinorosis crimina re-
laxat, discipuli in ejus nomine omnem virtutem in-
imici calcant. Et quia sol et luna ejus pulchriludi-
nem mirantur, coram suis ut Deus transfiguratur.
Et quia speciosus forma prse filiis hominum fuerat
(PsaL xuv), facies ejus ut sol rutilat. Etquiajudex
vivorum et mortuorum comprobatur, Moyses mor-
tuus et Helyas vivus ei confabulantur. ^

Postquam his et talibus annis XXX et tribus plus
vera fux in tenebris luxit, et filios Dei dispersos in
unam fidem congregans, immo servos transfugaSi
reditum ad patriam coptose instruxit, tenebrosa
corda Jodaeorum immensum jubar flatnmivomi lu-
minis ferre non valuerunt, unde cum armis et faci-
bus conglobati, illud extinguere voluerunt. Qnipri-
mitus verbo iUius prostrati sunl, deinde ipso conce-
dente salutem mandi perfecerunt. Igitur bonus pa-
stor a furibus et latronibus comprehenditur, sed
pusillus grex a lupis dispergitur. Agnus pro ovibus
immolatur, et vita morte straogubiur. Tnne lapis

moriturus^ omnibus se diligentibus vitam stemam
donat, coelestis ergo nuncius prsemittitori qui boo
moestis diacipulis referat» quatenus illorum Iristicia
in gaudiura convertatur. Qui laindem de monu-
mento removens desuper aedit, ejusque iacies ut
fulgur, vdstis ul nix resplenduit. Quo viso cnstodes
sunt exterriti et facti sunt veiut morlui.

Maria autem soror Lazari et Maria mater Jacobi»
postea Hierosolimorum episcopi, et Maria soror
matris Domini, uxor Salomei, eum preciosis nn-
guentia ad monamentnm veniebant quibus Domi-
num, ne a vermibus corrumperetur, ungaere vole-
bant. Yiso vero angelo, nimio pavore constemaii-
^ tur, sed blande ab angelo consolantur. Quibus
Dominuro victa morte resurrexisse nuuciat, eumqne
in Galilaeu videndum insinuat.

Interim Dominua resurrectioaisJoseph in carcere
m sol resplendens appamit, qoera ille Helyam pota-
vit ; ipse vero se Jesam ab eo sepaUum et nanc a
mor\t reaascitatnra affiraiavit; eaa>qae de careere
Bublatum in Arimatbyara statait. Porro tpsa die
Judni in concilinm conveniunt, ad careerera mit-
tunt, ut Joseph ad Judicaadum addncator preci-
piunt. Qoi reverM referunt se cacettrem claasnm et
sigillum sanoffl reperisse« aperto varo oarcere no-
minem ibi invenisae. Uiia inde hesitaiittbaa, eoce
(fttidam accnrmiit de coatedibus»qai referont Jesum

933

SPECULDM ECGLESIiE- — DE PASCHALl DIE.

934

vere resurrexisse et se angelicas visiones sibi vi-
disse. Judsis aulem oon credentibus, et improbe
corpus ad custodiam tradilum repeientibus, ibi re-
spoQdenttalibus : « Yos tradiie Joseph, quem custodi-
tis, et nos tradimus Jesum, quem custodiendum com*
misisiis. Sed sicut vos Joseph non potuistis cusio-
dire quin divinitus evaderet, ita nos nequivirous
obstare quin iste, cum Deuii fuerit, resurgeret. »
His auditis, copiosam pecuniam militibus dederunt
et ut eum sibt dormientibns a discipulis furatum
dicerent persuaserunt. Qui postqnam pecuniam ac-
ceperunt, et Jesum resurrexisse et se pecuniam a
Judaeis accepisse suo domino retulerunt.

Igiiur ttt ortus est sol qui cognovit occasum soumi
et iteram sao jubare illustravit mundum de sua ab-
senUa ienebiis moeroris suffusum, mox nostra, qu»,
jam inimitieias inter Deum et homines morte sua
aolvens, omnia in coelis et in terris pacificavit, ac
mundam jam Deo Patri sanguine suo reconciliavit,
apparens discipulis pacem annunciavit, magnoque
gaudio corda eorum Isetificavii, asf^um piscem et
iavum mellis cum eis manducavit, per hocinsinuans
quod pcr ejus passionem dulcedinem cetemae vitae
omnibus in se sperantibus dabit. Insuper multi san-
ctorom qui cum Ghristo resurrexerant, in civitatem
venerunt, et mullis apparentes, plurima eis de alia
vita narraverunt, atque in omnibus Domini IsBtifi-
caverunL Haec suot sacra hujus diei gaudia, et ange-
lis et hominibus celebria, a palriarchis ei propheiis
praefigurata et praBounciata.

ioaeph namqne a patre ano poat fratres in solitu-
dinem mittilnr, aed ab ip&is, conailio Jodte, in
^yptam venditur. A lasdva domina petulanter
arripitQr, a familia persirepente compresaus carceri
indndiiur. Inde edoeitar, a rege prineepa constitui-
iur, nomea Sftlvator mondi ei imponilur. A frairi-
boa ei ab omni pc^lo adoraiar, JBgyptosque per
eum a fame liberatur.

Sic Ghristus a Patre post refugas servos mittitur,
sed a Juda, consilio Judaeorum, venditur. A Syna-
goga, in carnalibus lasciva, crudelitur compreben-
ditur ; a mililibus ut Joseph familia circumfunditur ;
occisus sepulchro ut [Joseph] carceri includiiur.
lode resurgens a rege omnium princeps Deo super
omnia consiituitur, nomen ejus Salvator mundi, ab
omni populo ubique diligitur. A sole et luna et stel-
lis XI adoraiur, quia hodie a Joseph et Maria ei XI
aposioiis de?ote yeneraiur. £t ecce ab ({• 150, y^)
omnibus populis ei linguis adoratur, ei totus mun-
dus per eum aalvatur,

Populus Dei ab hostibus olim affligebatur, sed
Samson ad eruendum eum per angelum nasciturus
praenunciabatur. Qui naius Nazaraeus, id est sanctus
vixit, et spiritHS fortitudinis opera' ejus direxil. Posi-
quam crevii, ad gentem hostium pergens, leonem in
via fregit. De ciigus cadavere postmodum mel sum-
psit, nxorem alienigenam daxii, problema de melie
et leone conviviis proposuit, pnaniom aolutoriboa
spondidiu Quod dtun ipao Samaone coajagi ap^

A riente, ipsaque eia indicanie, resolvoni, promiuom
praemium percipiunt. Porro cum ipsc in pairiamad
patrem et matrem revertiiuo uxor ab alio corrum-
pitor, qood ipse reversua vulpibus et igne olciseilor
(Judie. xni-xvi).

Sic populus Dei in hoc mondo a daemonibos op-
primebaior, sed veros Samson, quod aol diciiur,
acilicei Ghrisios, ad salvandom eum per aiigelom
roatri virgini praenunciabaiar. Qui naius Naxaraeos,
id est ianeius per omnia vixii, et spiritos fortitu*
dinis in eo nianens concia opera ejus direxii. Ad
gentem hostium pergit, dum in Jodaeam pasaoros
iendii. In via ieonem confregit, dum ipse via ad
vitam in via hujus mortaliiatis diabolum, qui tan-
^quam leo rugiens cireuii quaerena qoem devoret, in

B croce devicii. Mel de cadavere cjaa sumens mando-
cavit, dum dolces elecloi-om animas, quas ille ava-
rus praedo devoravit, de ventre inferi absirahens
aibi incorporavii. Aiienigenam sibi copulavit, qoia
Bcclesiam de gentibos per fidem sibi aasociavii.
Problema cooviviis propoauii quia sacram Scripio-
ram de sua incarnatione, de sua victoria ei juato-
rum salvalione fideles doceri voluit. Gujus mysieria
per clavem David uiori Ecclesiae cottidie aperiuniur,
a Calholicis expositoribus solvuntur, ei sic a fideli-
bus inteliiguntur, quique praemio aeternae vitae a ipso
remunerabuntur. Ipse vero dum in pairiam coelesiem
ad dexteram Patris et ad matrem supemam Hiem-
aalem reverlhur, uxor ejus Ecclesia ab haereticis
corrumpitur, quod ipse adjudiciumreversusfiauuna

Q ac daemonibus ulciscitor.

Hic Samson ligatus multis funibus, a cognatia
auis traditur hostibus. At ipse, rupiis vincuUs, cum
mandibula asinae turl>am hostium siravit, alioa fu-
gavii. Vicioria poiita, siti laborai, sed fons deman-
dibula erumpena viciorem refocilai.

Sic Christos, a propinquis soia Jodaeia ligttoa
{^ 152), vinctus gentibus ad perdendum traditar.
Ipse vero, vinculis mortis solniis, homanitaie soa
caturvas daemonom superavii, d^ humano genere
fugavit, per aposlolos adversarios expugnavit. Ju-
daicus quippe populus per stulticiatn erat asinus. De
quo nascitur Christi caro,mandibulaconterens d^a
legis pabula, dumnobis reserat profunda ejus myste-
ria. Fons de mandibulaerumpensestfons baptismatis
^ de Christo fiuens. Victor nosier siiii salotem homi.
nom qoae reatingoiiar baptiamate ei fide fideiium.

Hic quoque Samson in civiiatem ad mulierem
ingreditur, sed ab hosdboa obsidetar. Ipse vero
media nocte clausira porlarom iolil ei bumeria
ferens per cuneos hosilom montem aacendii.

Sic Christus ad uxorem suam, ad infernum, sci-
licet Ecclesiam inibi detentam, ingreditur, sed ab
hostibus in sepulchro obsidetur. Ipse vero media
nocte claustra infemi dissipai, antra fugentium
leonum ei cobilia draconum, domos poenaram, la-
iebras tenebraram captivis ablatis evacuat. A morte
resurgens, custodes territai, coeli alla penetrai.

fiano Samaoiieffl mereirix inebriaii in gremium

935

flONORll AOODStODDN. OPP. PAftS Hl. - UTDROICA.

9^6

soum ad dormiendfiin reeHnat. Coi dormienti co- A Dominus de Iribu Juda ut catulos leonisdormivit,
.*•_ .u„ji. ._ u-_... _. ^y^ ^^^ j.^^ .^ ^^^^ deliluit, quem Paler iu die

lercia suscitavit. Ad praeJam descendil, cum infcr-
na descendtt forti alligato, spolia ejus diripuit. In
vino ftolam lavit cum eorpus suum sanguine ma-
duit. In saoguine blivffi pallium suuir lavit, cum Ec-
clesiam oleo chrismatis sanctificavit.

Hoc quia futurum eral Deus oUm per avea etiain
expreaserat. Fcenix camque oltra qoiiigeQtosaonas
vivit, et tuoc sarmenta de odoriferis arlNiribas io
oidum suum colligit, percussisque aliia ab ardore
solis incenditur, io oido comburitor, tereia die ia
prioris aviculs formam restituitur. Foeoix dicitur
rubeos, et est Ghrtstos de quo dieitor : QuU est Ute
guivenitdeEdom, tinciis wttibus de BosraT (/tn.

mam capitis abradit, in rocnus hostium vinctum
tradit. A quibos excfiecator, carceri maocipatur. De
qoo in die convivii edocitur, sed per ipsom duobos
columnis concussis subruitur, eoqoe moriente ma-
goa multitudo opprimitur»

H« meritrix est Syaagoga, qu» Ghristom ama-
ritadine inebriavit, io greiaio aoo ad dormieodum
eoUoeavit, eom Hierusalem io raortis somnom eum
per sopplicia inclinavit. Gapiilos ei prsecidit, dum
discipolos, qoi qoasi erines ei iohaeseraat, abseidit.
Viaetum hoatibos tradidit, quia Domioom vinctum
geotibua obtolit. Ab hostibus excaecator, dum a
militibus luce bujus vitseprivatur. Gareere daodi-
tur, dum in tomulo conditos plangitur. In die con-

▼ivii edocitur, dum in die Pasch», qua estdiescon- B lxiii). Edom, quod dicitur rufus, est Bsao appella-

vivii angelorum, de sepulchro erigitur. Concussis
vero duobus oolumois, domus sobruitur et popolos
opprimitur, qoia posl passionem Ghristi coomiotis
^obos regibos, templum, qood erat domos con-
▼ivii Jodaeorom, subvertitur et populus io oltiooem
mortis Cliristi perimitor.

Horum figura est nobis quoque expressa in ani-
malium natura. Nam fertur quod leo apertis oculis
dormiat, et cauda sua vestigia deleat, ne a venato •
ribus (f^ 152, v^) inveniri queat : ita DominusChri-
stus, leo di tribo iuda, obdormivit et somnum mor-
tis cepit in humanitate, sed vigilavit divioitate. My-
sterium nostrai reparationis came sic celavit quod
a daemooibus vei persecutoribus indagari non valuit.

Dicitur enim quod leaena catnlos suos mortuos C

fundat, et ipsi ad vocem patris ragientis die tercia
surgant : sic triduo Ghristus, qui in sepulchro jacuit
mortuus, die tercia surrexit, Palris voce experge-
ractus, sicut olim de eo prsedixit Jacob patriarcha
praecipuus : Juda dormiet ut catulus leonU, Quis
$Uicitalnt eumf Ad preedam^ \Jili nU, deeeendUtu
LavaM in vino ttolam tuam et in sanguine olivas
pallium tuum {Gen, xlix).

Hic prsedic eis fldem et coDfessionem ; deinde istud adjice

tus, propter rufum pulmenhim qoo a fratre aoo
iacob est cibatus. A quo dieta est regia Idomaea, in
qua caput regni erat eivitas Bosra ? In hae Job re-
gnavit, qui sua infirmitate Ghristi passionem praefi-
guravit. Christus de Edom venit, dum a gentibos
passus, caro ejus sangutne rubuit. Testis ejus in
Bosra tinguitur, dum in Hierusalem, quse caput re-
gni fnit, vestis ejus sanguine aspergitur. Hic ut
foenix sarmenta odoriferarum arborum in nidom
collegit dum scriptis prophetarum Hierusalem im-
plevit. Eisdem vero sarmentis in nido comboritor,
dum secundum dicta prophetarum in Hierusalem
in igne passionis consumitur. Tercia die aris repa-
ratur, quia Qhristus tereia die suscitatur a Patre.

Pertor etiam qood pellicaaoa io taatom polloa

soos diligat, ot eos angoibosinterimat. Tercia vero
die pre dolore se ipsum laceret et sangoisde latere
ejos (f> 154) soper poUos dialiilans eos a morte excir
tat. Peliieanos significat Domioom qoi aie dilexit
moadum ut pro eo daret Filiuro auom miifenitum,
qoem terda die v^orem morlis exdtavit et auper
omne nomen exaltavit.

Karissimif qui^ Christos hodie reaorrexit a mor-
tois, debeoMis eC aos a morte resorgere animse,
quod sttot peecata» ut quia Christus ultra non mo-
ritur> possimus cum iUo perhenniter vivere.

Legitor de qoodam piecipao Patrom qood flMtts

censam rotilante flamma coruseare ac suo lumine
pectuf suum gaudio et Iseticia illustrare. Qui totls
viribus immensee pietati Dei grates retulit, ac cot-
tidie oleum lucemae superfudit, et dum llle mon-
tur, illa extinguitur. Huic fonti misericordise hodie,

et dictis moltum praftterit converaationi fmtrom. ^ ^^"*"™ » ^®^* vestris omnes appropioquate, ct

Hic a diabolo impulsus in foveam fomicationia est
lapsus» Instioottt aotem Dei ad poeoitentiam erigi-
tor, ac tolo anoo jejoniia et vigiliis affligitur. Nocte
vero Domiaicm resorreetionia lampadem pooit, com
oleo et ligoo iostraxit, homique prosternitur, la
crimamm ymbre perfundilur, Filium Dei precaturi
ot si dimissum sit peccatum illius lampas illa ac-
cendatur. Et ecce respicit kmpadem divinitus ac-

Hrno in octara vel in qualibat die iafra Resurrectionem.

Chrittut returgent a mortuUfMm non moritur. Mort aorrexit, et nos de eaMio mortis ereptos vteaetemss
iili ultra non dominabitur (f{om.vi).Christus, karis- iovexit. Nos ergo peccatis mortui debemus Christo
•lod, oonculcato baratro, jam victor a mortois re- ad virtotea oonreaorgere, el ad braTiom vittt nobis

animam ac corpus veslrum in viseera pietatis ejos
commeodate, ut cum regnum Deo et Patri tradide*-
rit, Deusque omnia in omnibos erit (/ Cjr, xv), vos
per resurreclionem Ghristi sitis cofaseredes re|Di
Dei, cum justi sicut sol fulgebuat (ftutth. xm) et
sequales angeiis erunt in illa gloria {Matth. xxu),
quiam nec oculus vidit (/ Cor. ii).

937

SPEGULUM ECeLESIJB. - DE PASCHALI DIE

938

proposituro per bonse operationis stadium concur- A quasi parurn tanto tempore operali sint; cum aulem

reie. Et quia Chrislus jam pro nobis non morilur,
per vesligia ejus gradiamur, ne amplius in anima
moriamur. Et quia Chfiblo jam in dexlera Dei se-
denti mors ultra non dominabitur, quae sursum
sunt quseramus, ne nobis seterna mors uitra^f* 154)
dominetur.

Eptacephaius draco, princeps tenebrarum, traxit
de coelo cauda sua partem sleliarum et nebula pec«
catoruffl ea6 oblexit, atque mortis lencbris obduxit.
Unde Sol aeleraus jubar suse claritalis nube carnis
operuil. la occasu mortis pro slellis occubuit ; de
caliginc productas ipse de nocte mortis oriens se-
reno coelo restituit. Proptcrea luxeruot ei cum jo-
eunditale qui eas fecit, quia cum magna jubilatione

qui XL annis monachura in heremo impugnaris,
vix tandem in fornicationis voraginem impulerat,
dignum laude coronaverit, eo quod rem fortem vi-
riliter perfecerit. Curenim diabolus pro his labo-
rem sumat qui toto conamine omnibus horis ad eum
festioant et totis viribus solliciti sunt ne soli
veniant ? Illos omnimodis retrahere et tardare la-
borat qui ejus fauces fugientes ad vitam Christum
properant.

Est belua corcodrillus nomine, vicenorum pe^
dum in loogitudine. Haec interdiu in aquis, nocte
vero moratur in lerris. Praetereuntes invadit, lace-
rat, devorat ; in sole aperto ore dormiens recubat.
Est et alia beslia nomine enidrus spinis repleta

laudant electorum anim» Deum qui eas redemit. B velut ericius. Haec luto se involvensaperlumoscor.

Leviathan, piscismariaus, instar draconis formalur,
multitudioem piscium devorat, ex quibus multi pa-
tente ejus maxilla remeaal.

Per mare hoc ssculum insinuatur, quod volumi-
nibus adversitatum jugiter elevatur. Inhocdiabolus
circumnatat nt Leviathan, multitudinem animarum
devorat. Deus autem ccelo praesidcns hamum in hoc
mare porrexit, dum Filium suum ad capiendum Le-
viathan in hunc mundum direxit. Hujushami linea
est Christigenealogiaab evangelistiscontexta. Acu-
)eus est Christi Divinitas, eduhum vero ejus huma-
nitas. Porro virga per quam linea hami in undas
protenditur, est sancta crux in qua Chnslus ad dfci-

codrilliingreditur, moxque ab eo deglutilur. Quae
cuncta inlerna ejus spmis terebrat, et enecata bestia
viva remeat.

Per corcodrillum diabolus declaratur, quia ante
Cbristi adventnm in fluxis cordibus gentilium, nnnc
autem in aridis mcntibus Judaeorum versatur. Hic
praelereuntes devorati quia cunctos ante Christi
passionem obeuntes ad tartara rapiebat. Sed et ad-
huc aperto ore iluenta Jordanis absorbere inbiat,
qiiia avidus baptizatos etiam dcvorare festinat. Be-
stiola spinosa est Christi caro nostris miseriis aeram-
nosa. Haec se luto involvit, dum obprobriis mortis
succubuit. Beluae os ingreditur, dum ab insaciabili
inferno devoratur. Sed interna beluse eviscerat et

pienduti. diabolun, suspenditur. Cujus carnis cdu- ^j^t,.,^ egreditur, quia Christus infernura despoliat
lium dum hic Leviathan avido dente mortis laccrare ^ - -

nititur, a latente equuleo transfigitur, atque tortuo-

9us colubcr de fluctibus protrahitur, dum per Chri

sti fidem in omnibus gentibos cullus ejus dilabitur

ac de cordibu9 fidelium per Christi nomen confusis

\an confossis?] cotlidie educitur. Ejus quoque

maxilla misericordiae Dei armilla pcrfoditur, et

escam electara, quam improbos praedo avide devo-

ravit, Christo colla ejus premeule, removere cogi-

tur. Unde David, quem per luxuriam dulciter ab-

sorbuit, pcr poenitentiam perforalus revomoit ; Pe-

trus, quem per abnegationem Christi deglutivit^ fle-

tibus transfuxis remisit ; Mariam, quam per camis

coocupiscentiam devoravit, lacrimis perfossus red-

dere non tardavit. Per Cbristi misericordiam inper- i « -r . «^

- . . .,, , ., '^ n se consolator resurgens mamfestavil,

forata eius maxiUa foramen ommbus palet, el ^ . • n . . ui .

..''.. , ^. \ numentum ejus fleret et eum sublatui

omnis mcautus ab eo devoraius, per poenitenliam

exire valet. Hic absorbet fliivium »«1 non mirabitur,

quia quod gentes infid lium dovorat, non mullum

appreciabilur, Habet etiam fiduciam quod Jordanis

in os ejus influat, quia baptizalorum populum ab-

sorbere anhelat. Fenum quoque ut bos comedet

{Dan iv), quia quod carnales devorat vilipendet.

Esca ejns electa dicilur, quia pro summis ducit

deliciis si spiriiualium lapsu ejus maligna persuasio

reficitur. Uode et ferlur (fo 156) in hbris quod dae-

mones qui in civilate mullos occisos in sedittone et

perplures in mari lempestate submersos brevi tem-

pore ad tartara pertraxerunt, flagellis ccodi jussit,

Patrol. CLXXIL

et victor ad astra revertiiur.

Karissimi, mors suum furorcm in vitam efifudit,
sed vita mortis mors fuit, quia ei mors vlcta suc-'
cubuit. Morsus inferni extitit quia partem ei abs-
tulit partemque reliquit. Favum cum melle com-
edit^ cum resurgens animas electorum de ore leonis
in via a Samsone confracti corporibus induit, atque
secum ascendens gloriae angelorum intulit, karissi-
mos suo vino [et] lacte inebriavit, cum post resur-
rectionem suis apparens polu gaudii corda eorum
exhilaravit. Stellae namque maris, postquam ipse
lux vera mundo claruit (f« i 56, v«) de morte sua do-
lenti sol de morte oriens apparuit. Mariae .etiam
Magdalenue, quam a septem dssmoniis emundAvit,

cum ad mo-
ejus tleret et eum sublatum inde crede-
rct. Pelro quoque apparens eum consolalur, dum
cor ejus propter abnegationem moerore conturbatur,
Jacobo eliam suae materterae filio apparuit, qui a VI
feria usque ad illum diem sine cibo permansit, quia
tam certus de Christi resurrectione fuerat quod se
non prius manducalurum quam Chrislum vivenlem
videre devoverat.

Duabas a monnmento revertentibus se manifesta-
vil et eas de resurrectione sua laetificavit.

Duobus quoque ad Emaus cuniibus in via ut pe-
regrinus apparuit, et cum illis intrans ad ccenam
discubuit. Sero autem faclO; clausis januis, omni-

30

HONOftll AUGCSTODUN. OPP. PARS III. - LITURGICA.

939

bus se manifestavit, per pacem eos salutavit, per A
cibum resurrectionem suam affirroavil. Oclava dis
iterum suam prsesenliam eis exhibuit, latus Thomse
ad palpandum praebuit,

Septem discipulis in piscatione laborantibus se
manifestavit, rete in dexteram miltere imperavit,
in quo muUittido piscium concluditur, et tamen non
nimpitur; ipsi vero pisces ad iitus pertrahunt, con-
vivium cum Domino ineunt.

Ante resurrectionem suamquoquedifecipuli pisca-
Dantur, et rete eornm a muUitudine piscium rum»
pebatur. Hare istud est saeculum. In quod Dei pi-
scatores, scilicet Bcclesiae doctores, rele fidei praedi-
oando miserunt et muUitudinem hominum conclu-
serunt. Quorum quidam rete scindentes in mare re- g
ailierunt, quia hseretici, ruplo fidei rete, ad ssecula-
riai cum non essent ez nobis, exierunt.

Post resarrectionem vero tantum VII pisca-
bantur, et rete non rumpebatur. Per VII universi
declarantur, qui septiformis Spirilus gratia illumi-
nantur. Septem enim in tria et IIII dividitur, et per
Iria fides Trinitatis» per IIII autem quatuor Evan-
geliorum impletio exprimitur. Qui ergo ingenerali
resurrectione in fide Trinitatis et in operatione
evangelica inveniuntur, de fluctibus mundi a septi-
formi gratia ad litus seternse soliditalis pertrahun-
tur. Qui eliam in dextera parte capiuntur, quia justi
per angelos a malis segregadi ad dexleram Dei sta-
tuuntur. Quique centum quinquaginla tres fuisse
describuntur, per quos tres ordines salvandorum C
intelliguntur. Per centenarium quippe perfectio, qusB
ad virgines pertinet, demonstratur ; per quinqua-
genarium remissio, quse viduis (f* 158) convenit,
denotatur ; per ternarium fides Trinitatis, quae con-
jugatis coogruit, intimatur. Qui convivium Dei Do-
mino ineunt, quando peracto judicio cum eo ad nu-
ptias intrabunl, ubi justi exuUent et in aspeclu Dei
epulenlur et in iGeticia delectentur {Psal. lxvii), ubi
ab ubertate Domini Dei inebriabuntur el torrente
voluplatis ejus potantes saciabuntur {PsaL xxxv).

Huyus immensi gaudii futuri celebrare festivUa-
tem recolit nunc Ecclesia umbratice per paschalis
festi soUemnitatem. Unde non secuudum solis con-
cursum; sed secundum lunee cyclum primi mensis
plenUunio agitur, quia per lunam Ecclesia figura- j)
tur quse a splendore sterni Solis illustratur, cujus
cireulus, dum in electis completur, mox ad setemaB
dulcedinis conviviumassumetur Igiiur per LXXmam,
qua AUeluia, sciUcet canlicum laetitiae deponentes,
canticum tristiciae canimus, LXX annos captivitatis
popuU Doi a Hierusalem in Babylonia recolimus,
nostram autem peregrinationem significamus, qua
a gaudns paradysi in exilium hujus mundi nos pul-
sos labore et tristicia affici ploramus. Per XLmam
autem XL annos fcversionis filiorum Israel de iEgy-
pto ad terram repromissionis ad memoriam reduci-
mus, et nostram reversionem de hoc mundo ad pa-
triam paradysi per quatuor Evangeliorum et deca-
logi iegis observantiam exprimimus. Porroper ^ra-

940

clu8 cantum laborem itineris repra;sentamu8, quia
per rouhas tribuiationes nos regnum Dei intraturos
denunciamus. Per tres dies ante Pascha trea anni
temporis Antichristi praefigurari inteUiguntur, qui-
bus omnia in mundo ejus saevicia turl>abuntur. Ideo
his diebus poenitentes inlroducuntur, quia iUo tem-
pore Judaci ad Ecclesiam per poenUentiam conver*
tuntur. Ideo his diebus passio Ghristi, quae [qui]
est caput nostrura, celebratur, quiaUIo lemporecor-
pus ejus, quod est Ecclesia, variis passionibus tor-
mentatur. His diebus mullitudo credentium per ba«
plisma regeneratur, quia illo tempore fidelium uni-
versitas per resnrrectionem ad vitam renovatur. Per
dJem autem Ghristi resurreclionis nostra resurre-
ctio praefiguratur, quia eadem die eademque hora
qua Christus ri^surrexit totum humanum genua re-
surrecturum prsedicatur. lUa die regina sponst
Agni a dextris ejus in vestitu deauralo laetabanda
aslabit, quam hic apud Babylonem peregrinantem
hostis pane lacrimarum cibavit. lUa etiam die dia-
bolus hoslis ejus cum toto (f" 158, v«}corpore suo
in stagnum ignis et aulpburis, cunctis videntibus,
praecipitabitur, et ipsa cum triumphali gloria ab an-
gelico exercitu in coelestem Hierusalem introducta,
regio thalamo sponso suo jungendo c(»UocabUur. Et
quia hoc Ecclesia futurum sperat, ideo hanc fesli-
vitatem tantopere ovans celebrat. Per paschale vero
tempus,quCi4//eZuta frequentalur, soilemuitas aster-
nae laeticiae designatur, ubi sancti in perhenni gloriae
exultabunt et dulcisonum Aileluia cum angelis per^
henniter jubilabunt. Hoc etiam in divinis officiitf
innolescimus,cum IntroduxUvot Dominus in terram
fluentem lacie et melle canimus, quam paradysuni
terram viventium inteliigimus. Item Venite^ benedicH
Pdtris(Matth. xxv)canimus quod, Dominum, Irans-
acta nostra rcsurrectione, in judicio dictunun le-
gimus. Item : Eduxii Dominut populum suum tit
exultatione et electot suos in Uetitia(PsaL Giv)ca-
nimus, quod tunc flendum credimus cum gau-
dium et laeticiam obtinebunt atque aequales an-
gclis septempliciter ut sol Justi fulgebunt (Isa. xxx;
Matth, xiii). Ideo autem pascha, id est /mnitltu, di-
citur, quia steut Hebraicus populus de servUate ad
libertatem transivit, ita populus fideUam de mcerore
ad gaudium, de corruptione ad incorruptionem, de
morlalitate ad immortalitatem tunc transibit unde
et Jesum post resurrectionem in Galilaea, quod
transmigratio faeta sonat, viderunt, quia de morte
ad aeternam vitam transeuntes, Dominum facie ad
faciem sicuti est videbubt (/ Joan, iii). Hu vero
qui in prima resurrectione resurgere noiuerunt, in
secunda resorrectione partem non habebunt. Qui
autem dicunt Deo : Non appropinques nobia, isti
stipula fumus incendii in furore suo erunl, alque
terram tenebrosam, ubi nullus ordo et sempitemus
horror inhabitat (Job. x), possidebunt. Torrentes in
picem et fumus in sulphur et lerra in picem arden-
tem eis convertetur, et in sempitemum non extin-
guetur (Isa. xxxiv). Tunc justi pro duplici eoafasione

m

SPBCULUM BCCLBSI^. - DB INVENTIONE S. CKUCIS

%i%

quam hic el in corpore et in rebas habuerunt A
in terra, tunc sua duplicia possidebunt, quia in aoi-
Ria simul etcorporegaudebunt. Hocduplex gaudium
nunc praesignamus, cum duo Alleluia ad missam
resonamus. Totns autem mundus nobis nunc inhac
feativitate applaudere comprobator, cum redivivis
ornatibus innovatur, qua tanc pro gloria Glionim
soorum Deus omnem creaturam mondi inmutabit,
coelum novum et terram novam creabit (!sa. lxv),
et coehim (^ 16u) nt sol splendescet, et terra ut para-
dysus florescet, luna utsolseptempliciterquamnunc

fulgescet. Et non erunt priora in memOria pro om-
nimoda quam hunc habuerint gloria. Supercornon
ascendenl mala prsBtenta, sed in sempiternum gan-
debunt ct exuKabunt in laetici» . Ilaque, karissimi,
istud paschale festum ita assiduis Dei laudibus ee-
lebrate, et bonis operibus ad futurum festum vos
ita prxparate ut curo Deus Hierusalem exultationem
et populura cjus creaverit gaudium, vos in nova
Ilierosolima perbenniter exultetis et Deus gaudeat
in vobis ubi cst splendor et lux perpetua et sine fine
Iseticia. Quam oculusnon vidit (Cor. ii), etc.

Sipopulusin Majori Letania confluxerit, sermonem Cbristus resurgens, vel Oculi DO'--
mim (acere poteris ; et hsec de sancto Marco adjicies :

Hodie, karissimi, sanctum Marcum iroplorate pro
vestris necessitatibus, qui fuit quasi unum de qua-
tuorparadysi fluminibus. Qui formam leonis gerit,
quia in deserto hujus mundi vox pnedicationis ejus
ut leonispersonuit. Unde et evangelium ejus in pa-
schali die legitur, quia Christus ut leo resurrexisse B
describilur. Hic cum Paulo in prsedicationem ab
apostolis deslinatur, multumque ei in verbo Dei co«
operatur. Huoc beatus Petrus baplizavit, de fonte-
que filium levavit. Hic cum eo Romse posilusEvan-
gelium scripto edidit, quod postmodum in toto
mundo sonuit. A bealo Petro ad Aquilegiam dirigi-
tar, ibique moltus poputas ab eo Christo acquiri-
tur. Deinde Romam cum Hermagora revertitur, et
Hermagoras quidem pro eo episcopus ordinaius a
Petro. Marcos vero in ^gyptum piofieiscitur, et
Alexandria per eum jngo fidei subjicitur. Quine

sacerdotio fungerctur, sibi poUicem ampntavit. Sed
cum esaet flde integer, Ecclesia eum episcopum in
Alexandrioa sede exaltavit. Qui populum sibicom-
missum factis; dictis, Bcriptis nobiliter inatrnxit et
gloriosis miraculis inclitus fulsit. In paschali autem
die a paganis comprehenditur, graviter affligitur,
fune in collo ejus misso per saxosa loca trahitur,
caro ejus hinc et inde saxis discerpitur. Deinde in
carcerem retruditur, in quodmedia nocteabangelo
confortatur, exin ab ipso Tisitatur, ab coelestia
regna vocatur. Altera die, dum ab impiis trahitur,
a carnis cruciatu absolvitur, laetantibus angelis in
coelis conjungitur. Cujus corpus postea Yenetiam
est translalum et (f^ 160 v^) multum virtutibus glo-
riflcatum. Hujus doctriuam debetis in omnibus imi-
tari, ut possitis ejus gloriseparticipari. Quamoculus
non vidit (/ Cor. ii) et csetera.

DE INVENTIONE SANCTJE CRUCIS.

SignatumettiupernoslufnenvuUuttui, Dominef C
{Psal. iv). Lamen vultus Dei est Christus qui est
splendor glorise et figura substantise ejus, qui est
vera lux quae omnem hominem illuminat (Joan. i),
quam horror teoebrarum capere non poterat.
Hoc lumen est super nos signatum, cum Christi
nomen in frontibus nostris per sanclae crucis im-
pressionem est chrismale notatum. Hoc salutis si-
gnum saoguine Agni inmaculati dedicatum est an-
gelis ethominibus vencrandum. Per hocquippesu-
mus a morte reconciliati, per hoc sumus ad vitam
reparati. Per hoc supemse curisesuntdamnarestaa-
ratse, per hoc angelorum agminum gaudia dupli-
cata. Deus namque omnipotens coelestis Hieruaalem
palacium ad laudem sui splendifluisordinibusange-
lorum pleniter instruxit, sed primus archangelus a q
Deo receden?, hoc nequiier destruxit, partemque
angclorum de coelo abstrahens secum ad tarlara
duxit. Damnum hujus ruinae volens Deus reparare,
de limo huminem condidit, eumque in paradysum
tolius voluptatis posuit. Cunctas delicias paradysi ei
concessit, unius tantummodo arboris fructum pro-
pter obedientiam interdixit. Diabolus vero, invidia
atimulatas, jam omni bono privatus, quod videlicet

ille luteus eminentiam illius glorise adeptnrus esset
de qua ipse gloriosus expulsus fuisset, eodem modo
quo ipse corruit hominem quoque ad ruinam im-
pulit . Dei etenim similitudinem sibi usurpavit et ad
hanc concupiscendam hominem instigavit. Quid
plura ? Homodiaboloconsensit, devetito lingocom-
medit. Per lingnum fit reus, et offenditur Deus. De
paradyso in exilium ejicitur, multis miseriis afiici-
tur, etipsi morti addicitur (Gen. ii-tii). Unicus ita-
que Patris de solio gIori% surrexit, carnem induit,
pro 6educto servo in carcerem venit. Et quia im-
mortalis formatur, factusestputredo,formator seter-
nus fit vermis, uteum reconciliet Deo. D^abolnm se
ut primumhominemtemplantem superavit, in ligno
crucis triumphans fortem ligavit, hominem rcdem-
ptum de exilio ad patriam supernam revocavit. Haec
victoriosa crux est ab initio multis modis praesigna-
ta, in qua sola sunt omnia in coelis et in terris in-
staurata. Per hanc (f^ 16S) nobis crisma b;iptism&
Christi corporis sacramenta consecrantur, per hanc
cuncta benedicta mundaotur. Perhanccunctacaliidi
hostis machinamenta dissolvuntur, per hanc omnia
adversa vincuntur.
Deus ab initio paradysum voluptatis plantavit in

943

IIONORI AUGUSTODUN. OPP. PARS III. LITURGICA.

944

qua omne lignum pulchram visu el ad vescendum A. aqua producilur, dum Chrislus duobus lignis cru-

suave ; lignum etiam vitae in medio pullulare impe-

ravit, de cujus fruclu sihorao[nonJcommedissct, in

uno statu feliciler permanens numquam mori po-

tuisset. Paradysus, quod dicilur bortus deliciarum,

est Ecclesia, in qua sunt omnes dclicis Scriplura-

rum ; in qua diversa ligna ad visum pulchra, ad

gustum suavia producuntur, dum prophetse et apo-

stoli in operibus pulchri, in doctrina suaves, nobis

in exemplum proponunlur. Porro lignum eancta

crux vitas intellegitur, de qua fructus eetem® vilse

tollitur. De quo qui digne comederit, mortem in

etemum non videbit {Joan. vtii). Hoc est li-

gnum quod juxta aquas transplantatur {Psal. i),

quia sancta crux per omnia Scriptura; fluenla prae-

cis aifigitur et aqua redemplionis ex eo elici-
tur.

Gum populos de JSgypto traniiret atque in be-
ramo aquam propter amaritndinem bibere Deqairet,
Dominus Moysi lignum oslendit, quod in aqua mis«
sum eam in dulcedinem convertit (Exod. xv).

Populus qui per Moysen de iEgypto ad patrlam
regreditur, est Christianuspopulusquiper Chriatum
de hoc mundo ad patriam paradysi revertitur. Cut
aquam per lignum indulcoravit, quia ei mors per
crucem levigatur. Sicut enimaqua cunctaque ra-
pit gurgiii involvens post se trahit, ita mors omnia
quffi rapuit in gurgilem baratritrazit. Undeetpriori

dicalur. Abel ligno occidilur, el Christus lignocru- g populo amara erat, qui eosad amaritudinem poe-

cis affigitur. Genus aniraantium ligno de undis
dilttvii sublevatar, quia Ecclesia adminiculo ligni
crueis de pericolosis fluclibus mundi ad astra exal-
tetur.

Abrabam sub arbore stabatcum Domino in tri-
bus angelis ministrabat, quos velut unum adorabat
(Gen. xviii), quando mullum exulians gaudebat
quod diem oplabilem videbat : ita fidelis populus sub
ramis crucis per fidem stat ; Domino in membris
Buis ministrat : quem in tribus pcrsonis honorat,
majestatem in unitate adorat. Multum adorat, ut
dicm Domini in gaudlo videat.

Aries quo([ue inter vepres cornibushssitiquando
idem Abrabam filium suum Dco obtulit((;en. xxii) ;

narum Iraxcrat. Sed Dominus Moysi,quod deaqua
assumptui sonat, lignum ostendit, dum populo de
aqua baptismatis assumpto virtutem sanct» cnicis
innotuit. Quo ligno aqua fit polabilis, quia amore
crucis Christi fit mors muliis optabilis^ dum spe-
rant se exutos corpore vestiri stola immortalitatis.
Lignum hoc aquae inditur, dum crux morte Christi
intinguitur. Ipse tunc de torrente hujus aquae in
via bibcbat, cum in cruce pendens qu» non rapuil
cxsolvebal.

Pertur quod btud lignum Hienisalero sit allatum
atque in piscimam probaticam jactatum. Ob cujas
reverentiam angelus singulis annis in piscinam de*
seendit, aquam movit, et quicumque languidus pri»

scilicet Chrislus inter Judseos cornibus cmcis irre- «ntis in aquam descendit, sanus exiit. Tempore au-

titur, dum pro nobis hostia Patris occiditur. Unde
sic per propbetam dicitur : Cornua in manibut ejus
(Habai:. iii). Cornua in manibus babuit, quando pro
populo sibi contradicente in bracfaia crucis manus
expandit. Ibi fuilfortitudo ejus abscondita, sed mors
ante faciem ejus ivit ab eleciis cruce fugata, nobis
in ardente mbo apparuit, dum populum de ^Egy-
ptiaca affiictione liberare descendit. Rubus hic quem
ignis inflammavit est sancta cruxcircaquamflamma
irsD, invidiae, saevitise juda^orum exarsit. Per rubi
spinas accepimus eorum linguas acutas. In flamma
ergo rubi Dominus Moysi appamit, dum Chrislus
in igne passionis coram (f<' 162 v°)Synagoga in cmce
pependit. Tunc etiam ad iiberandum populum de .

tem Dominicse passionis piscina siccitate exarait et
illud lignum apparuit. Militibus vero quaerentibus
lignum ad crucem iiabile, inventum est per omnis
aptabilc. Hoc ergosumpto, erucem inde fecerunt,
humeris (f'' 164) Christi porlandam imposuerant»
eumque ad salvationcm populi ut serpentem in de-
sertoinipso exaltaverunt. Tunc factus est princi-
patus ejus super humeram ejus (Isa. ix), qnia per
trophaeum cmcis coelestibus et terrestribus a Patre
cstprinceps praelatus. Et qniaillemagniconsiliiAn-
gelus ad lignum videlicet crucis, in piscinam, scili-
cet Judacam, dcscendit, et cam signis et prodigiis
commovit, unus in aquam descondens sanatur, uti-
que Christianus populus qui in undam baptismatis

iEgyplo descendit, quia ad inferaum propter popu- ° ^escendens rcgeneratur.

lum inde eripiendum descendit. Quod Meysesinlel-
ligens att : ObsecrOy Domine, mitte quem missurus
es (Exod, iv).

Yirga Moysi in draconem mutatur, a qua draco-
nes magorum devorantur. Yirga haec est sancta
crux quae supplicio suo carnem Christi mortifica-
vlt, cujus mors nostras duas mortes, scilicet cor-
poris et animae, supcravit. Hac virga mare dividi-
tur, populus redimilur, hoslis insequens undis im-
mergitur ; scilicet sancta cmce baptisma sanctnm
conficitur, per quod rcgeneratorum turba a morte
eripitur ; bostis insequens, videlicet originale pec-
catum, obmitur. Hac virga bis pelra percutitur et

Hac sancta orux est veclis in quo duo botrom
portaverunt, quia prophetae praecedentes etapostoli
sequentes Cbristum in cruce ut botrum in vecte
pendentem pnedicationibus mundo imporlave-
rant.

Haec cst virga hamiin salum saeculi a Patre missi,
in quo Leviathan capitur, ac prseda devorata de
ejus ventre extrabilur. Haec etiam malus navia Ec-
clesiae dicitur, in quam velum fidei appenditur, bo-
norum operum mdentibus hinc inde tenentibus ; et
sicEccIesia ligno vecto flamine Spiritus sancti tur-
gcntes mundi fluclus secura transnavigat, et opla-
tum perhennis vilae portum gaudens applicat.

945

SPECULUM ECCLESIJ:. — DE IN7ENTI0XE S. CRUCIS.

946

Criix erat olim de genore suppliciorum inventa A ta$ {Ephes, iii). Latitudo crucis ilise du» partes ac-

crucialui turpiler damuatorum, sicut hodie fures et
latrones suspendio ^lrangulantur, qui alio exiiu in-
digni judicantur. Unde et Judaei dixerunt : Morte
iurpissima condemnemus eum {Sap, ii). Postquam
vero a fidelibus ubique cospit venerari, et plerique
optabant in ea pro Christo cruciari, pro crucis pa-
tibulo decretum est damnari suspendio.

Qaia igkur erux eat et angelis et hominibua glo-
ria, Ubet vobis pauca ejus pandere mysteria.

Deus ab initio hunc mundum in quatuor dymata
partitum creavit, quia profecto eum collapsiim per
crucem rcstaurare prxdestlnavit. Hominem quoque
in modum crucis formavit, quia perdilum per cru-
ccm reparare praedcstinavit. Hoc signum Moyses ^
praenguravit, dum ostia domus in qualuor locii, sci-
licet in limine, in superliminari, in utroque poste
sanguine agni signavit {Exod, xii). Hoc etiam per
Hueras est expressum, dam in modum crucis T est
jam olim formatum, sicut per Ezechielem est pro-
nuncialum. Hunc namque prophetam Spiritus Do-
mini dft Babylone rapuil, in Hierosolimam slatuit,
ibique gloria Domini ei apparuit. Et Dominus viro
lineis indulo praecipit Hierusalem transire ac dolen-
tes et gementes per thau liieram in frontibus signare,
alios vero sequi et omnes non signatosoccidere, at-
que a sanctuario incipere {EzecU. ix).

Propheta in Htensalem in [a] Babylone per Spi-
ritum educitur, quia prophetia de Synagoga perSpi-

cipiuntur per quas manus distenduntur. Pcr hanc
latitudinem gemina dilcctio intellegitur quae amicos
in Deo et inimicos propter Deum utrinque comple-
ctitur. Longiiudo vero crucis illa pars accipitur per
quam corpus pendeotis extendilur. Per hanc longi*
tudinem instruimus perseverantiam in bono usque
in fioem, quia qui usque in finem perseveraverit,
hic salvus erit {Matth. x),

Sublimitas crucis est Ula pars quae capiti super-
eminet, in quam titulum Hebraice, Graece et Latine
continentem P^latus afHxerat. Per hanc spes coele-
stium insinuatur, qua aequaliias angelorum percni-
cis victoriam speratur. Profundum crucis pars sub
pedibus notatur, quae terrae infixa occultatur. Oc-
culta autem Dei misericordia deciaratur» per quam
tolus mundus in maligno positus ne pereat susten-
talur. Hanc crucem Dominum sequentes rite bajo-
lant, si se viciis el concupiscentiis crucifigentes
{Gal, y), carnalibus desideriis renunciant et inobe-
dientia mandatorum Dei vivere desiderant. In hac
cruce debent stare (f> 166) distensi^ quia jugiter
debent spiritualibus esse intenti, et numqnam se ad
vicia inclinare, sed semper ad cueleslia comprehen-
deuda mente sursum se prolelare.

Crux si in terraiQclinatur»adorientem,meridiem,
septentrionem, occidentem se protendere compro*
batur, quia quatuor partes mundi cruce ad regnnm
Christi signaotur. (pse enim dixit : Ego si exaltaius

ritnm «anctirai in Ecclesiam transfertur, (f« 164, v<».) Q ^^^^^ terra.omnia trahamadme{Joan. xii).Deni-

Babylon namque confusio dicitar, et Synagoga ob
infidelitatem in omnibus gentibus dispersa confun-
ditur. Hierusalem vero vlsio pacis interpretatur, quia
veram pacem Chrislum in coelis visura praedicatur.
In hac gtoria Domini apparuit, dum majestas ejus
per Scripluras prophelarum patuit. Vir lineia indu-
tus ejus jussu per Hierusalem transit, dolcntium at-
que gementium frontibus thau, id est Tlitteramin-
scribit, quia sacerdotalis ordo ex imperio Domini
per Ecclesiam discurrit, frontibus poenitentium etad
fidem concurrentium signum sanctse crocis crismate
inprimit. Sequentes vero non signatos trucidant,
quia daemones crucis signaculo minime munilos in
anima enecant. A sanctuario incipiunt, quia Judseam,
in qua sanctuarium Dei erat, primitus rapiunt X t\
quoque, quse prima in Xristi nomine potitur, in
forma crucis scribitur. Quae littera in numeris de-
CPia exprimit et dccalogum legis innuit. Quam Do-
minus non solvere, sed adimplere venit (Matth, v),
dum crucem sustinuit.

Denique in crucis forma conlinetur totius Chri-
slianiB religionis norma. Nam per tria cornua supe-
riora TriDitas Patris et Filii el Spiritus sancti de-
notatur; per quarlumi quo tria sustentantur, vene-
ratio unitalis demonstratur. Hujus quoque sanctae
crucis profundum mysterium pandit nobis profun*
dum Pauli apostoli ingenium. Det vobis , inquit,
. Ikusut possitiscomprehendere cum omnibus sanctis
quwsU latitudoetlongitudOf sublimitaset profundi-

que in crucem cum a terra est elevatus, quadruplus
mundus signo crucis est ad eum tractus. Si autem
crux terree infixa erigitur, pars ejus coelum specta-
re, pars terram penetrare, pars utrinque in dextrum
et sinistrum mundi ostentare cemitur. Per coelum
spectat, quia per crucis triumphum coelestia instau-
rantur. Pars terrani penetrat, quia per crucis vexil-
lum terrestria reparantur. Paraetiam tartara pene-
trat» quia per crucis signum infemalia destruuntur.
Pars quoque utrimque dextrum et sinistrum mundi
ostentat, quia per crucis virtutem boni a dextris ad
gloriam, et mali a sinistris ad poenam judicabuntur
II la quippe die signum Filii hominis in coelo appare-
bit, et lumen solis et lunse non splendebit, quia crux
Cbristi ad judicium praevia tanta luce radiat quod
splendorem solis et luuae sua claritate obscurat.

Quia hodie, karissimi, inventionem sanctae cmcis
celebramus,' justum et qualiter inventa sit vestrae
caritatireferamus.

Postquam Judaei consilium Dei quod manus ejus
decrevit facere perfecerunt, quod scilicet Dominum
gloriae cum latronibus pro salute oronium cruciGxe-
runt, crucem adorandam, crucem vivificam cum cru-
cibus lalronum terrse fodicntes in loco Calvariae
absconderunt. Cbristo itaque navis gubematore a
piratis, videlicet perfidis Judaeis, peremplo, ipsaque
navi Ecclesiae sancta cruce a Caribdi, scilicet Syn-
agoga, submersa in terrae profundo, Ecclesia maxi-
ma tempeslate pcrsecutionum; procellis passionum

947

HONORII AUGUSTODUN. OPP. PARS III. -- LITURGICA.

948

involvilur, ac diu per naufragosos diver^orum cru- A preces flexisgenibus fundk. Locus contrerauit, fumus

eiatuum gurgites enatans^ vix evaso persecutlonis
vortice, ad serenum pacis sustollitur. Pio namque Do-
mino evigilante tempestas perseculionum suppressa
relunditur, tranquillitas pacis infunditur mundOi et
navis Ecclesise, jam plus ducentis annis lalitans, de
abdttis emersa fidelibus redditur.

Gonstantinus itaque, Ecclesiae impugnator acerri
nius, illo tempore monarchiam tenuit, quem divina
pielas in chamo et freuo constringens, sibi appro-
pinquare compulit {Ps(^. xxxi). Nam dum eum in
anima salvare voluit, in toto corpore lepra perfudit.
Hic a Silvestro (f» 166, v«) papa ad fidem conversus
baptizalur, mox a lepra mundatur, pax et gaudium

Ihymiamatis de tcrra ascendit. Mox terram rastris
aperiunt, tres cnicesinveniunt. Mortuus appoiHatur,
cruci Ghristiimpositusresuscitatur, virtutemquesan-
ctsecrucid sua resurrectione et voceprotestatur. Tunc
etiam clavos splendentes invenemnt quibus Juda?i
manus et pedes Domini foderunt, et gratias omnium
bonorum largitori Deo retulerunt. Judascum omnibas
Judaeis Ghristo credens baptizalur, postea Hierosoli-
morum Ecclesiae episcopus levatur atque pro Ecclesia
sibi commissa illustre marlyrium pertulisse memo-
ratur. Inventa autem cruce diabolus cum diro eju-
latu apparuit, omne suum jus per hoc lignum abla-
tum sibiasseruit. « Judas, inquit, Dominumsuum pro-
didit et ad mortem deduxil, nunc aller Judas omnia

universaa Ecclesis per eura roboralur, Helenamater .g^ ,^„. ^ ^.« ^ .. ^^^AiA.t r^^,.^^ «..#«. .«i>.. •a
,,\ , . , ' . . Tj (P 168) secceta mt-a prodidit, omnes artes meas aa
Augdsti percepta hde, salutan lavacro mtmguitur, ^ \ ^., ^ _, ., ^^ _ ,. . ^.

maxima multitudo Judaeorum et gentilium fide et ba-
ptismate imbuitur. His (ransactis, Gonstantinus; bel-
lum contra paganos initurus, de eventu belli anxia-
tur, sed Rex regum eum consolatur. Nam in nocte
vir splendidus ei apparens signum sanclae crucis
ostendit, victoriam ei per hoc signum spondit. Ille
expergefactus; amicis somniura retulit, cruce facta
cumvexilloagminibuspraetulit. Hostisin fugamver-
titur, ipse salvo exercitu per signum crucis victor
regreditur. Unde Helena, sanctaD crucisamore accen-
sa,Hierosolimamproperat ; convocatis Judeeis locum
Galvariae sibi demonstrari postulat, quem tum densi-
tas veprium atque virguitorum openierat, et ideo
incognitus erat. Nam transactis de passione Domini
XL annis Romani Hierosolimamfunditusdestruxe-
rant, et aliam civitatem Helius Adrianus post longo
tempore in alio loco constnixerat, quam suo nomine
Heliam appellaverat. Dominus enim extra portam
passus et sepultus legitur ; qui uterque locus quae
nunc est Hierusalem hodie ab omnibas cernitur.

Regina itaque proponit Judaeis praemium si lo-
cum crucis demonstraverint, supplicium si celave-
rint. Illis affirmantibus sibi locum esse incognitura,
jubentur omues tradi flammis ignium. Q d perterriti
qnendam nomine Judara produxerunt, huic cuncta
nota esse astruxerunt. Quicura se scirenegarat, in la-
cam mittitur inquofamisetsitisinediaafficitur; post-
quam spoodet se locum demonstraturum, educitur.

nichilum deduxit, cum hoc lignura in medium pro-
duxit ; Julianus autera familiaris raeus cito rex erit,
ex quo tua proditio praeraium habebit. > Quod et ita
postmodum contigit : nara Julianus Apostata eum^
dera Judara tunc episcopum noraiae Quiriacum ex-
quisitis suppliciis affecit. Helena vero ecclesiam ma-
gnifico suroptu coustruxit, partem crucis in ea ere-
xit, partem in civitatem filii sui Gonstantinopolim
vexit. Oranes ergo per crucera redempti in hac die
plaudant, laudes Ghrisio Redemptori pangant, qui
postquam torcular solus calcavit (Isa. Lxm), per
omnes gentes Deus a Ugno regnavit ; in quo torcu-
lari botrus cypri (Cant. i) est pressus, et per ejus
potum nobis omnibas patetvitaeregressus. Deaiqae
hac virga minavit baaus pastor gregem martyram
^ ad ficciesiae palaciam.

Uade sanctus Alexander pape, eujas hodie festam
colitur, crucis amore impulsus, grege sibi oommis-
so, a pagaais comprehsnditar, vinculis stringitur»
incarcere fameetsiti maceratur, equuleo appeodi-
tur, ungulis raditur, in furnum ardentem mittitur,
igne non laedilar, demum punctis creberrimis per
tota membra transfixus perimitur. Gum quo duo
presbyteri, Evenlius et Theodulus, diu ia carcero
macerati, in igne qaoque examinati, ad ultimum
suut decoUati. Horum meritis et precibus accedite
hodie ad thronam gloriae ut triumphum Deo dicate
(sic) Uceat cum ilUs in pleno gaudio perhenne
alleluia resonare. Quod oculus non .vidit (f

Regina vero ac populo comraitante, ad iocum pergit, D Cor. ii).

Iq festo sanctorum Philippi et Jacobi sermoaem c Christus resurgens >
verbis conclude :

loquere et his

Sancti apostoU Philippus et Jacobus, quorum ho-
die solemnia agimus, Nonesurientnegue sltientain-
plius, et non percutieieos asstuset soU quoniam tnt-
seratoreorumregeteos et ad vitx fontes aquarum
potatdt eos (Isa. xux). Qui enira in domo Patris
multas mansiones esse a Ghristo audierunt , hodie
clariores laureati intraverunt, ubi fons vitae tristi-
ciam eorum in gaudium convertit dum eisPatrem
quem desiderabant ostendit; nunc lumen in lumine
vident, quia Filium in Patre cemere Ucet. Ex qui-
bus PhiUppus pene totam Syriam signis ct praedi-

caUonibus ad Ghristum converlit, multa adversa
pertuUt, demum crucis supplicium pro regno vitae
subiit et per crucis triurophum Ghristum crueifixam
subnt. Jacobus autem Mariae Gleophae, sciUcet ma-
tre (sic) Domini, et Alphei fiUus Hierosotimoram
Ecclesiae (f» 168 v*) ab apostoUs est ordinatas epi-
scopus. Qui cum scriplis, verbis etexempUs el si-
gnis maximam mullitudinem de Judaea ad fidem
convertissenl (sic) el in paschali die testimoniuro di-
viniuti Ghristi coram omni popolo iu templo r«-
tulisset, a Pharisaeis est praecipitatos de aMtiidifte

949

SPECULUM ECCLESIiE. - IN ROGATIONIBUS.

950

templi in terram. Sed de casa nou colliditur, quia A
Dominus subposuit manum suam (Psal. xxxvij.
Quidam autem de Scribis caput ejus transverberat
conto et cerebrum ejus excutiendo violat. Quo vul-
nere a carnis dolore et miorte iiberatur; et Regi glo-
vm hodie in gloria ubi fogit dolor et gemilus asso-

ciatur. Hujus cutis inventa est in genibus et io cul-
bi(is induruisse propter frequentes orationes quibus
dicitur jugiter incubuisse. Quia hii cum Christo ja-
dlces sunt super sedes XII sessuri, eorum verba et
facta sequentes precamini ut tunc Christum in gau-
dio sitis visuri. Quod oculus non vidit (/ Car. ii).

IN ROGATIONIBUS.

OcuH Domini luper justot et auret ejus in bulentum est hoc saeculum adversitatibus procello-
preeet corum (Psal. xxni). Qui a malo declinaot, for- sum ; mulier quse in amphora natat est aaima no-
nicationcs, aduheria, perjuria^ furta, falsa testimo- slra quee corpori prsesidens in periculis sseculi la-
nia et his similia devitant; et qui bona faciunt, Deo borat; quam roassa plumbi gravat, quia animam
8ua el hominibus sua, hii jusli sunt et super hos g nostram gravis iniquitas ooerat. Duas mulieres qua
ocali misericordis Dei respiciunt, et aures ejus ad amphoram cum muliere levant sunt duo vicia, sci-

preces eorum, quia antequam eum invocent, dicii eis:
Ecce assum. Vultus autum Domini super facientes
mala (ibid.) Ad quid ? Ut perdat de terra memoriam
eorum ilnd.). Justi igitur sd a Deo respici et ab eo
exaadiri gaudeant, et in melius proficiant ; mei au-
tem coQsimiJes, id est in criminibus fetentes, pcc-
cala deserant et ad orationis munimen confugiant
et se eliam exaudiendos sciant.

Tribus autcm modis orationes nostra? impediun-
tur quod a Deo non exaudiantur. Qui orat ut de
inimicis suis ulciscatur, hic non exauditur , sed
oratio ejus in peccatum convertitur ; qui odium in
corde retinet et in se peccanti non dimittit, huac

licet superbia et luxuria, qu» animam nostram et
corpus nostrum ad illicita mollidcant; superbia
enim hominem in elalionem erigit, luxuria vero
carnem in inmundiciam deprimit. Mox dum spiri-
tus in superbiam tollitur, illico caro in luxuriam
mergitur; haec alatse describuntur, quia instabiles
redduntur qul eas secuntur; amphoram cun ma-
iiere in terra Babylonis, quod confusio dicitur, du-
cunt, quia sibi consentientes duplici confusione iQ-
duunt, dum et hic coram hominibus in corpore
confunduntur et in futuro in anima aeterna confu-
sione puniunlur cum dicitur : bperientur duplici
confusione sicut dyploide {Psal. cviii), Igitur, karis-

oraotem Deas non exaudit; qui criminalia peccata p simi, superbiam et luxuriam execramini alque in

perpelrat, et in his delectabiliter perseverat, hic in-
casiam preces fundit, quia Deus peccatores non au-
dit. Unde per prophetam dicitur : Aures Dei non
9unt aggravatan ut non audiat, sed peccata vestra
obstant ne voe exaudiat (Isa. ux). Ilem dicit :
Propter peccata nostra, Domine^ opposuisti tibi
nubemne transeat oratio (Thren. iv). Peccata [pec-
catum] quippe grave est ut plumbum, et ideo per-
trahit bominem in baratri profundum. Sicut enim rota
in monte dimittitur et per precipicium ad ima conval-
lis devolvitur, sic anima sponte Deum desereos et
in iniquitalem (f» 170) proruens, nunquam in uno
lapsa morabitur, scd semper ulterius ad deteriora
-prorumpit ; et peccatum quod citius pcenitentia non
diluitj mox aliud suo pondere trahit, et sic in pec-
catum de peccato cadit usqne dum in profundum I^ verbum Dei percipjunt, sed saecularibus negociis eft

Domino delectaroini, et dabit v.obis peticiones cordis
vestri (Psal. xxxvi); et quia hodie confluxistis, ver-
bum Dei intente audire debetis. Ipse Dominus noster
dicit quod quidam semen suum seminare exiit ; e|
dum seminat, aliud secus viam cadena conculcatur
et a volucribus devoratur, aliud supcir petram resi*
liens natum aruit quia humorem non^habuit; aliud
spinis commendatur et a spinis sufTocatur ; aliud
in bonam terram cecidit et aliud tricesimum, aliiia
sexagesimum, aliud centesimum fructum obtulit
(Matth. xiii). Qui semen seminat est sacerdos qoi
verbum Dei praedicat ; ager in quo semen spargitur
sunt vestra corda (V* 170 v^) in quibus verbum Dei
jacitur. Semen in via jactum, a prsetereuntibus con-
eulcatum, a volucribus devoratum, designat eos qu

malorum venerit : inde in aeternffi mortis puteum
proruit (Prov. xviii), super cujus os lapis damna-
lionis ponitur ; usque dum reddat novissimum qua-
drantem exire non permittitur (Matth. v). Devolis
ergo precibus, karissimi, a Deo poscite ne vos ab-
sorbeat profundum neque urgeat super vos puteus
08 suum (Psal. lxviii) ; fugite mundi et camis de-
sideriaqusesuntdsemonum servicia; quaerite Domi-
nam et vivet auima vestra (ibid.). Propbeta namquu
vidit obi mulier in amphora sedens in mari nata-
bat, quam massa plumbi gravabat ; et ecce du» mu-
lierea alatseamphoram cum muliere levabant et eam
n terram fiabylonia ducebant (Zach, v). Mare tur-

mundanis desideriis intenli illud quasi pedibus pro-
terunt, et daemones a memoria eorum tolluat, et
nullum pietalis fniclum referunt ; supra petram aa-
tem cadens et ibi arescens duri cordis designat qui
quavis (sic) verbum Dei avide aliquando audiant,
in mdlioia tamen perdurant ; et cum humorem su-
pernae gratiae non habeant, necesse est ut verhum
Dei in eis arescat. Quod autem spin^e suffocant, sunt
hii quibus diviciae, voluptates, vitae sollicitudines,
aures a verbo Dei obdurant ; quod autem in terram
bonam cadens fructificai, est multiiudo fidelium
quae verbo Dei obediens bonis actibus desudal ; cou-
jufcati tricesimum fruclum referunt l"'^ fidem san-

951

HONORII AUGUSTODUN. OPP. PARS III. — LITURGICA.

952

clae Trinitatis decalogo legis perficiunt; continentes A modo ei lapidem dabit ; ei qui a patre piscem exi-

git, minime serpentem accipit; et si ovum poscit,
numquam ei scorpionem porrigit {ibid.)» Per panem,
qui cor homini» confirmat {PsaL ciii), carilas dc-
claratur, per quam homo in virlutihus corroborabi-
tur ; per piscem, qui pulsu flacluum nutritur, fides
intelligiiur, quae procellis perseculionem ad incre*
mentum perduciiur ; per ovum, de quo fetus ex-
pedatur, spes indicalur per quam futura beatitudo
speratur ; porro per lapidem duria {sic); per ser-
pentem, veneniferum animal, malicia ; per scorpio-
nem vero, qui cauda percutit, accipitur peccatorum
vindicla. Qui ergo a Deo caritalem postulat, nun-
quam eum in malis indurat ; et qui fidem ab eo
poscit, nullo modo eum in malicia permanere si-

vero sexagesimum proferunl dum haec actualiler et
specialiier implere saiagunt ; virgines antcm cente-
simum ferunt dnm Deo corpore el spiritu placere
conlendunt. Nunc, karissirai, debetis breviterau-
scultare unde decrelura sit islis diebus cruces por-
tare.

Fertur quod terra siccitate, homines vcro et
animantia tabuerint mortalitate ; insuper feritas ur«
sorum, luporum et aliarum bestiarum plurimos de-
vastavit ; quarum multitudo passim civitalcs et vil-
las ingrediens parvulos in cunis etiam dilaceravit.
Eo tempore Mamerlus episcopus Viennensem Ec-
clesiam regebat, qui convocato popnlo triduo jeju-

nare, orare, cruces portare nionebat ut misericor- g nil ; qui vero spem ab eo rogat, nequaquam ei sup-

dia Dei, quae Ninivitas per triduanum liberasset a
subversione, popuio suo subveniret in praBsenti af-
flictione. Quo facto plaga sedatur, gaudium et ha-
bundantia rerum afflictis donatur.

Porro ille dies qui Major Letania dicitur ea dc
causa institutus legitur : Tyberis plus solito inun-
davit, Romam ingrediens maximas regiones in ea
occupavit, ecclesias diruit, multa aedificia cum po-
pulo subvertit ; per cujus alveum ingcns draco cum
magna multitudine serpentium mare ingreditur,
cum quibus omnibus ibidem suffocatur. Qui io litus
projecti aerem sua putredine corrupperunl (sic) et
gravcm morlalitalem humano generi intulerunt.
Sagitt® namque ccelitus venire conspiciebantur, de
quibtts inguina hominum tacta , sine mora morie- ^
bantur; primitus papa Pelagius moritur, deinde
populus Romanus pene totus subita morte (f» 172)
consumitur. Gregorius itaque episcopus levatur qui
populum jejumare, crucns portare et orare hortatur.
Quod dum devote peragunt, plaga cessat et populns
pace Dei exultat. Unde slatuium est ut eadem dies
annuatim in Ecclesia agatur cum jejuniorum et le-
taniarum celebratiooe, quatenus nos Deus et ani-
malia nostra custodiat a mortalitate. Et quia saepe
hoc tempore ex inclementia aens solet evenire quod
jacta semina usibus noslris possunt deperire, decre-
tum est ut isti dies eodem ritu, scilicet cum jejuniis
et letaniis, peragantur ut totius anni fructus nobis
ab omni infortunio custodiantur.

D

Ut pius Dominus det nobis fiduciam impetrandi,
hortatur nos ad studium orandi. Dicens enim, Si
quis media nocte panes ab amico petat, quos ante
amicum suum de via venientem ponat, si ei propter
amicitiam non tribuat, propter improbitatem ejus
quae poscit exhibeat {Luc. xi). Amicus hic est Deus
qui nos dilexit et Unigenitum suum pro nobis tr&di*
dit ; ab hoc media nocte panem petimus dum in tri-
bulatione ejus auxilium quserirous ; et si nobis propter
peccata nostra subvenire tardat, tamen si pcrsevera-
verimus, misericordiam suam nobis prorogal ; abs.
que dubio aulem nos exaudiri noscamus si instanti
prece petimus, si intenta mente quaerimuS; si lacri-
mis pulsamus. Qui enim patrem panem petit, nullo

plicium irrogat. Per panem quoque fructus qui
nunc in herba surgit accipitur ; per ovum fetas
animalium accipilur vel inlelligilur (sic) I pcr piscem
quicquid est quo quisque nutritur innuitur. Pro
quibus oportet ut dilectio vestra preces Domino fun-
dat, quatenus hacc a lapide grandinis, a serpente
mortalitatis, a scorpione ff« 172, v«) tempestatis cu-
stodiat.

Multa autem habemus exempla quod multum va-
let deprecatio justi assidua {Jac. t). Cum populos
quinque civitatem horrendis flagiciis iram Dei su-
per se provocasset, Abraham Deum rogavit ut eis
parceret si decom juslos mter eos inveniret. Do-
minus autem dixit si X justos in illis V regnis repe-
riret, aliis omnibus propler eos dimitteret, insu-
per loca non subverteret , sed quia non nisi unos
justus est inventus, hic solus est ercptus {Gen.
xvin). Pentapolis vero cum populo igne et sulphure
subveriitur, et uxor justi quae eum corporaliter
tantum comitatur , cum Sodomis autcm mente
moratur, in statuam salis convertitur {Gen, xix).
Hinc datur intellegi quod justorum cohabitatio cst
pravorum in hac vita susteniaiio, dum per illorom
orationes ultra dextra libratur ne eorum pravitas
ut meretur subito in perditionem £ubmergatur;
cum vero justi tolluntur mox impii ad tormenta ra-
piuntur, sicut Sodoraa periit postquam Loth inde
exiit. Cum populus Dei per Moysen dc Egypto edu-
cilur, ab hostibus in via armis invaditur. Moyses
autem in monte extensis manibus orabat et
Israel hostes superabat. Si vero Moyses manus
emisit, Amalech devicit (Exod. xvii). Hinc palct
quod ille plus egit prccibus quam populus armis ;
nam victoriam optinuit orando quam populus adi-
pisci non valuit pugnando. Similiter Samuel hostes
precibus pepulit quos exercitus armis pellere non
poluit (/ Reg, vii). Populus olim a lege et cultu Dei
averthur et ad ydolatriam convertilur : quem cum
Helyas non posset corrigere prsedicatione, clausit ci
ccelum annis tribus et mensibus sex oratione. PIi»-
via vero a ccelo inhibita, sitibuiida tellus elaognit
mai^cida et cultoribus suis minator famis disert-
mina. Fame itaque urgente populus ad eoltom vivi
et veri Dei compelUtur, et oraote Helya terra ha-

953

SPECULUM ECClJESIiE. — IN ROGATIONIBUS

954

bandanti ymbre perfunditur et converso populo co- A Bia, ul pote pro matre vestra, oralis, tota Eccleaia

supplicat pro vobis nt pnta pro suis fiHis. Si aotem
pro defunctis oratis (f* 174, y»), vos ipsos lib 9L,
quia si in gandio sunt, ipsi rogant ut celerlus ad
eos venialis ; si vero in supplicia, postulant ut nun-
qnam illuc veniatis. Denique qui orat, Deo confa-
bulatur, et ideo necesse est ut quae fideliter petit
aas^qoatur. Et cum ipse dicat : Ubi duo vel tres eon-
gregati ftierint in nomine meo^ iln sum in medio eo*
rum (Matth. xviii), quanto magis credendus est ho«
die interesse mnliitudini in nomine ejus oongrega-
t» ad postnlanda suffragia sanctorura. Cum igiUir
iargitor omnium bonorum sit in medio vestrum, in
nomine ejus congregatorum, ipsum piis preoibus
invocate^ lacrimis et invocaiionibits pulsate ut vo-
g bis in corporis et animse necessaria tribuatet dene-
cessitalibua vestris vos eruat.

Licet multA sint nccessitates, quinque tamen
sunt principales quae non si [leg. nisi] remidiis de :
pellantur, homines vero per eas morte periclitantur.
Ex necessiiale enim homo comme-lit, quia si non
commedit fame morilur ; ex necessitate bibil, quia
si non bibit siti moritur; ex necessitate digerit,
quod si non fecerit constipalione moritur ; ex ne-
cessitate corpus somno reficitur, quod si neglexe-
rit lassitudine deficit ; ex necessitate vestitur, quod
si prjBtermiserit frigors et ardore perimitur. Hinc
e.<t totum quod laboramus^ ut nobis inhis necessita-
tibus subveniamus. Pnmum^ inquit, quasrite reg^
num Dei et justiciam ejus et hrnc omni adjicientur

pia rerum redditur (/// Reg, xvxi, xviit). En per
orationem unius hominis ccelum omni populo clan-
ditur et rursum eo orante recluditor.

Quodam itaque tempore ob peccata hominum
arva siccitate arescunt et corda multorum timord
famis tabescunt. Quibus jejunantibus et cruces cum
letaniis portantibus, quidam patrom occurrit, causa
(sic) afHictionis inquirit ; qui cum siccilatem respon-
derent, dixit cur non orarent. Qui cum affirmassent
se plurimum orando laborasse et parum impetrasse
dixit si intente peterent, utique (f*^ 174) pelila ac-
ciperent ; stansque coram omnibus manus ad ora-
tionem extendit et ad prima verba precantis pluvia
descendit terraque diu negalum fructum agricolis
impendit.

Quidam etiam monachus erat in oratione assi-
doos : unos vero dsemonum a Juliano imperatore
pro quodam responso mittitnr, sem ejusdem viri
precibos viginti diebus in uno ioco figiior ; deinde
ad regem vacuos revertitur. Dum ille a rege causa
mor» inquireret, ait : « Et tardavi et infecto nego-
tio repedavi ; nam cum mihi per illnm monachum
esset transilus, orationibus illios sum impeditus ;
cumque prsestolarer si forte orationem finiret, ut
mihi pneterire liceret, ille finem non fecit precibus,
et ego ullra ire non valens reversus snm vacuus. »
Julianus autem minabatur ei supplicium, sed ipse
non multo post bello occiditur, subiit lelernum.

Penset, qoaeso, dilectio vestra quantum se dilatave- ^ vobis{Matth. vi) ; et ne sitis ultra modum anxii de

rit hojns viri oratio. Gerte diabolus potest per aera
transvolare, potest terras penetrare, potest etiam
mare transmeare, sed hujus oratio sese sursum ad
coelnm porrigens transitum ei per aera inbibuit,
deorse (sic) ad tartara extendeos per terras ire
prohibuit, fines orbis utrinque attingens in neotra
parte transfugam spiritum a refuga homine missum
prsetergredi permisit. Et revera hic homo corpus
aliquando cibo, inlerdum somno reficiebat, sed tota
intenlio cordis sui sic ad Deum jugiter ascende-
bat, quod omnis actio ejos oratio erat. Karissimi,
omnes justi ab initio mundi qui regna beatse vitas
meruerunt, ea orando obtinuerunt. Omncs namque
justi orationi stodoisse leguntor, et ideo, pro quo
oraverunt, pleno gaudio hodie perfruuntur. Itaque
et nos frequenter orationi incumbamus ut cum eis
plenum gaudium adipisci valeamus. In nominc au-
tem Jesus omnia petamus si preccs nostras exaudiri
optamus. In nomine Jesus Patrem poscimus si tan-
tum anima* salutaria et corporis necessaria petimus*
Orantes vero debemus de meritis noslris diffidere,
de ejus miaericordia praesumere, quia ipse dixit ;
Amen dico vobis^ quicquid orantes petitis credite
quia accipietis et fiet vobis (Marc. xi). Si duo ex
voMs eonsenseruntf deomni requaeumquepetierint
fiet a Patre meo{Matth. xviii). Omnesergounani-
mes in oratione estote, corda com manibus ad
Deum levate, pro omnibus vivis et defunctis qui in
aliqua pressura sunt orate. Si enim pro tota Eccle"

terrenis el soliicili de caducis, quia haereditabit
homo vermes, bestias et serpentes. Rogate autem
Deum ut ab his necessilatibus vos eruat atque illuc
ubi his non indigeatis transferat, ubi non esurient
neque sicient amplius {Apoc, vii), et ubi animsB re-
quiescuni a suis laboribus {Apoc. xiv), elnbi vacant
et videnl quoniam ipse est Deus in cujus visrone
reficiunlur angelici coetus. Ut hoc petarous ab ipso
edocli sumus : Petite, inquit, et accipietiSf ut gau-
dium vestrum sit plenum {Joan. xvi). Si enim
quis de speciosa conjuge Isetatur, morte inter-
veniente tristatur; si de caris natis jocunda-
tur, morbo afifeclis vel morle ablatis contrista-
tur ; ai de possessione vel pecunia gaudet, aliquo
D infortunio amissis moerri. Illod aotem verom et
plenom gaodiom est omnibos fidelibos totis votia
oplandom obi in gaudio Domini soper omnia
bona sua conslitountur (f* 176) et aetemae visionis
claritate perpeluo perfruuntur, et ubi angelorum
omnium gloria potiuntur omniumque sanctorum
conturbernio {sic) sorliuntur, ; et hoc gaudium nun-
quam ab eis tolletur in ffivum {ibid.). Propterea
nunc mulier cum parit tristiciam habet, com autem
puerom peperit, jam pressuraeminimeroeminilpro-
pter gaudium qood homo oatua eat in mundnm
{ilfid.). Heec mnlier est Eccleaia qu» nune in tri-
stieia laborat ot populom fidelem Ghristo pariat
Gom aotem per resurrectionem setemsB vitft pepe-

955

HONORH ADGUSTODUN. OPP. PARS UI. r^ LrrORGICA.

956

rit, jam pressurae hujus vilae non meminit propler A Rftrissimi, quo cmx ante ncs porlatur nos sequi-
ineffabile gaudium quod tunc omnibus filiis suis mur, ita exempla cruci6xit Gbristi sequamur ut per
^ituir pl^um, quia tunc justi sicut sol fulgebunt triumpfaum victoriosae crucis ad illa gaudia pervenire
{Matih. xiii) et soquales angelit emot {Matth. xxu). mereamur. Quam oculus aon vidit {! Cor. ii).

DE ASCENSIONE DOMINI.

Eievaiu$ ett, inqnit, soi $t iuna itetii in ordine
iuo {UtdHic, Hi), Christus est sol etemus a quo
omnes chori aogelorom illustrsntnr ; lux est vera
a qno omnes anim» illuroinanlur ; qui duro hic la-
tuit sub nnbe carniSy circumdatur caligine nostrie
fragilitatis, tandem de tenebris inferni emersus ho- 3
die gloriosus super aatra levatur ac snper omnes
dignitates angelorum in dexlera Patris Dominus
majestatis exaltatur. Luna aut Ecclesia ab iilo illu-
minata in ordine suo sletit, dum eum in aposiolis
cobIos ascendere conspexit. Apostoli namque Ec-
lesias ordo extiterant dum ei ordinem recte vivendi
instituemnty et qualiter cursum suum post solem
justlciae dirigat eam erudiemnt. 0 quam splendida
comua hi^c nascens luna hodie extulit dum sol
alta petens jubar eterni fulgoris ei infudit I 0
quam sereno vultu in ordine suo stelit dum apo-
stolicum choram, qui ejus ordo extititi et per Yir-
ginem Dei Genitricem, quae ejus typum gessit
carnem suam in capite suo, id est in Bedemptore
suo, in Sponso suo, in Deo suo, sethera penetrare p
conspexit ! 0 qualis Iseticia hodie in coelo angelis
oritur dum Dei Filius, qni de palacio in carcerem
pro senro, immo de patria in exilium, exul pro
exule, dirigitur, hodie cum triumpho in regnum
Patris revertitur I Unde et haBC dies triumphi Dei
appellatur in qua a senatu coelestis curiae ymnidi
eis laudibus exeeptus mortis (f« M(>, v**) triumpha-
tur, vit^e auctor glorificatur.

Apud Romanos mos servabatur quod victoribus
triumphus hoc modo exhibebatur : Postquam impe-
rator vel consul aliquam gentem Romano imperio
armis subjugasset, el victor cum preda remeasset,
senatus ac totus populus Romanus ei obviam fcsti-
vus proeedit, cnm canticis et laudibus vielorem ex-
cipit ; ipse purpura induitur, dyadema cum laoro
auroqne contextum ei imponitur, in curm auro D
gemnisque radiante, quatuor niveis equis trabenti-
bos, Urbi invehitur. Porro nobiles victi praecedunt
cnrram aureis catenis viacii. Vulgus vero caplivum,
vinctis manibus post tergum, sequilur currum.
Pompa etiam prsede simul ob insigne victoris du-
citur et sic victor cum magno tripudio summo
templo laureatus inducitur et tunc praeda populo di-
viditur.

Tnnc trinmphi honorem Romana nobilitas sum-
mts victoribns pro mundana qnidem gloria exhibuit,
sed DeQs etiam per inimieosi cum amici futuri es-
sent, gloriam summi victoris Christi pneHgurari
voluit. Triumphua enim Romanorum regum in
figtira prseeasHt hodlemum triumphum, namRex

glorise Christus monarchos regnum tyranni expa-
gnavit, captivitatem ab ipso captam captivavit,
mundum rebellem coelesti reipublicae subjugavit,
hodie victor cum nobili prseda ad patriam reaiea-
vit, cui senatus archangelomm cum omni milicia
coelornm festivus obviam processit, regem suom
victorem ymnilogis modulis gratulabundus excepit.
Qui purpuia decoratur, quia pro passiooe quam
pertuiit gloria et honore a Patre coronatur ; dyade-
mate auro et iauro conserte coronatur dum multi-
tudine angelomm et hominum circumoraatur. Per
auri enim splendorem angelorum claritas, per lauri
vero virorem accipitur in fide viriditas. El his quasi
corona contexta Christus iasiguitur dum humana
fragilitas angelicse dignitati per eum in gloria oni-
tur, sicut per Prophetam dicitur : His omnibas
quasi corona omaberis {Psal, xx). De hae corona
scriptum cst : Benedices coronw anni benignitaHs
tuof {Psal. Lxiv). Cbristus namque est annus Dei
benignitatig, factus particeps nostr» mortalilatia.
Hujus menseb sunt XII apostoli ; diesi justi ; bone
vero, fidelesy noctes adbuc in tenebria infidelitatis
aut peccatoram errantes. Hujus anni corooa est
circumstans angeloram et bominum ranUiiudo m
perhenni gloria. Per currum auro (f» 1*78) et gem-
mis conspicuum, in quo victor triumphat, innuitar
Evangelium, sapienlia et signis fulgidum, per quod
cognito Christi triumpbo muodus exultat. Rotae
quibus currns volvitur sunt evangelistie per quos
triumphus Christi depromitur. Uic curms quatuor
niveis equis trahilur, quia Christus in curm Evan-
gelii a doctoribus in virtutibus candidis per quatuor
parles mundi vehitur. Uic curras Dei decem miii-
bus multiplex memoratur {Psal, Lxvi), quia trium-
phus Cbristt ab omnibus scriptoribus Yeteris et
Novi Testamenti praedicatur. Milia lietantiom hoic
curmi accurmnt dum hodie multa milia aogelorum
triumphantem Dominum suscipiunt. Nobiles capti
aureis catenis vincli corrum prscedunt quia redem-
pli a Domino catenis caritatis constrioti coelestia
pctunt. Yulgus ligatis manibus sequitur, quia po-
pulus a malis opcribus se timore Domini ligans, ad
gaudia subvehitur. Pompa prsedae currum comila-
tur, quia sanctorum multitudo cum Christo resur-
gens hodie cum eo ad sydera exaltatur. Victor cam
cantu in summum templum dneitur, qnia Christas
triumphans cum concentu angeloram in templam
coelesfis Hierasalem hodie inducitur. Postea spotia
populo dividuntur, quia per effusionem sanoti Spiri-
tus varia karismata fidelibus tribuuntur. Unde did-
tur . Aicendens in aUum captimth dwdt captivita^

957 SPECULUM ECCLBIiE. — !N ASCENSIONE DOMINl. m

tem, dedit dona homnibui (Ephes. iv). Humanam A propheta oumi igneo in coelom tollitur (IV Reg, A).

Hujns sacri diei festa sunt nobisetiamperavesex-

quippe natoram, in qua multa hic adversa pro no-
bis et a nobis pertulit, hodie de terris ad coelos su-
per angelicam altitudinem in dexteram Patristrans-
tuHt. Captivitatem in carcere infemi diu detentam
victor captivam duxit, patemopalacio inTexit.I>ona
hominibus dedit, dum Spiritum sanctum super eos
fundens scientiam oronium linguarum contulit
(Act. n).

Hodie, karissimi, elevata estmagniflcentiaDomini
super ccelos, sed sponsa ejus, corpus ejus, scilieet
Ecclesia, multis pressuris adhuc premilur inter
Babylonios ; scd sicut Christus, devicto mortis
principe, subjugato mundo, triumpbator bodie coe-

pressa . Aquila omnibus avibus altius volat et in ipsum
radium solis oculorum aciem vibrat ; cum vero pul-
los 8U08 ad volandum provocat, super eos voUtans
et alas suaaexpandens, in remigium alarum suarum
assumit, ad volandum instniit ; sic Christus omni«
\m sanctis aablimiua alta coelorum penetravit dum
eum Pater pr» omnibos angelia in dextera (i^ 180)
aua exaltavit. Hic alaa enicis auper noaexpandit, a
daemonibus defendit, de duro servieio assumens in
fiUos adoptavit, atque in humeris suia ut ovem per-
ditam ad gregem reportavit; supernosvoUtavit, ad
volandum provocavit, quando ssthera scandena nos
merabra ejus bonis operibus sequi se caput demon-

los ascendU, ita Ecclcsia, anlycliristo siperalo, b gj^^j,. Hoc expressil Exechiel per quatuor anima

mundo conculcato, tiiumphans coelum ascendct
atque per Sponsum suum GoUa prosirato, ipsaque
de hostibna eruta, de valle laerimarum lona tunc
toto circolo suo plena elevalur et in ihalamo aslerni
SoUs astria angelorum asaocianda coilocatur. Unde
ascendenti in jubilatione applaodit (f^ 178, v*) ipsa
in Canticis cum exuitaUone : Eeee^ inqoit, venit m-
liensin montihus, transiliens colleslCant. ii). Hqjua
personain Ydithun propheta exprimitur quod tran-^
silitor dicitur. Cbristus namque iu mundom venit
quasi saUens in montibus, coelum revisit transi-
liens ; de coelo saltum dedit dum de paterna sede in
uterum Yirginis venit ; inde saltavit in praesepium,
in crucis iode patibulum, de cruce in sepulchrum,

Ua (Es^ch. i) qnss postmodum vidit Jobannes Agnum
dieacnocte laudantia (ilpo^;. iv). Christus namqoe
erat homo nascendo, vitulus moriendo, ieo resur-
gendo, aquila aaceodendo.

Est avis albicolor quse caradrius vocatur, per
quam aeger utrum evadere possit probatur. Adducta
tnim ad segrum, si moriturus erit faciem ab eo aver-
tit ; si vero victurus visum in eum fortiter dirig^t
et infigit ; hiaoti ore aegritudinem ab eo bibit, in
altum contra radium solis volat intirmitas hausta
de eo exudat, aeger sospitate exultat. Caradrius al-
bus est Christus de Yirgine natus. Hic ad segrum
adducitur dum a Patre ad infirmum genus huma-

inde in baratri piofundum, de baratroin mundum, p num mittitur ; qui faciem suam a Judseis avertit

inde transiUit in coeium. A summo, inquit, coflo
egressioejus et oceursus ejususquead summumejus
(Psal. xvui).

Hodie omnes montes et colles transUiit; quia
hominem a nobis assumptum super omnem alti-
tudinem angelorum et sanctorum extuUt. Quali-
ter autem ascenderit coelum pandil nobis Evange-
Uum. Discipulis suis ho<iie adconviviumrecumben-
tibus apparens, incredulitatem iUorum ut magister
increpavit, Evangelium in universo mundo eos
praedicare ut Dominus imperavit, signa in nomine
ejus [faciendij potestatem ut Deus dooavit. Deinde
ad probandam verse carnis naturam cum eis com-
edit, utm Hierosolimis promissum Spiritum sanctum
expectarent praecepit. Post baec in Bethaniam eos ^
eduxit et elevaUs manibus eos benedixit : cumque
videntibua elevatur ac nube susceptus in coelum fe-
rebatur, illis in coelum poat eum intuentibus, ecce
dno angeU in albis aatitemnt qui eum eodem modo
ad judicium ventumm quo nunc abierat praedixe-
runt. Qui autem eum ascendere viderantcentumvi-
ginti erant, inter quos Maria mater ejus simul cum
apostoUs affuerat. Hu omnes pariler cum gaudio in
Hierusalem reversi in oratione et laude Dei eoitidie
perseverabant, usque dum in die Pentecostes Spin-
tum sanctum accipiebant. Hoc in patriarchis et pro-
phelis praefiguratur, dum septunus ab Adam finoch
patriarcha in paradyaomrapitur^Gm. v),etH6lyaa

eosque in morte reliquit, ad nos autem vultum con-
vertena a morte revocavit et infirmitatem nostram
crucem subiens ipse portavit, sudorque sanguinis
de eo manavit, Deinde in alta coelorum cum came
nostra ad Patrem volavit et perpetuam salutemom-
nibus donavit. Locus ipsequo ascendithoc adhuc
omnibus clamat, quod coelestia scandere volentibus
nuUus iter obstruere queat. Vestigium namque quod
ascendens harenae inpressit, adhuc locus iUe reti-
net, et cum terra coltidie a fidelibus inde tollatur,
vesUgium deleri non potest ; quin etiam cum eccle-
aiasuper eundem locum fieret, et desuper claudi,
utpote rotunda, deberet, spacium aeris quo ipse
ascendit nuUo modo claudi poterat et ideo usque
hodie apertum remansit. In hanc etiam ecclesiam
singulis annis procelhi validi flumioia coelitus venit
et cunctum inibi populum solo sternit, videlicet
oatendena quanto terrore ad judicium Christus ve-
niatcum eoelum et terram fortiter excutiat. Tunc
quippe coelu magno impetu transeunt et eiementa
calore solventur.

Igitur, liarissimi, cum non sit aliud nomen sub
coelo datum hominibus in quo oportet salvari nisi
in Chrisio Jesu (Act. iv) qui se permisit pro nobis
in cruce ut serpentem (P» iSO, v») exaltari ; quem
Pater, postquam de torrente mortis bibit, hodie su-
per omne nomenin coeliscaput exaltavit (Psa2. ax),
nosque proprio sanguine cohaeredes acquisitos sibi
ittcorporavit, gloriam laudi ejua hodie denioaetin

959

HONOAII AUGOSTODUN. OPP. PARS III. - LITDRGICA.

960

vooe exultationls pneeonia ejaa jubilemus ut nos A tripadiat. Quam oculas non vidit (/ Cor. ii), et Cfls-
membra soa ad se coliigat quo ipse in gloria Patris • tera.

IN PENTECOSTEN.

Verbo Domini eiBli/imu$ii suntet spkitu arts efus
omnisifirtus eorum(PsaL xxxli). Per Filium, qui
Verbum Dei esl, non solumcoelised omnia ex nichilo
sunt creata, et ne iterum in nichilum resolvantur
eodem Verbo firmata et spiritu oris ejus omnis
virtus eorum oroata. Angeli quoque sunt coeli ap-
pellati qui aliis corruentibus per Verbum in caritate
sunt firmati et per spiritum ejus in omni virtute
peromati. Unde scriptum est : Spiritus Dei emlos o
omavit {Job xxvi), quia et isios coelos astris et
angelosvirtutibus decoravit.

Per Filium quippe angelici spiritas creantar, sed
per Spiritum sanclum viviBcantur : per Filium lucis
substantia eluxit, sed per Spiritum sanctum splendor
ejus effuUit ; per Filium firmamentum formatur, per
Spiritum sanctum celeri volubilitate rotalur ; per
Filium sol et luna et sydera temporibus prseficiunlur,
sed per Spiritum sanctum lucis nitore perpoliuntur ;
perFiiium flumiua funduntur, per Spiritum sanctum
labilem cursum sortiuntur ; [pei] Filium terra for-
matur, per Spiritum sanctum fructibus et floribus
decoratur ; per|FiIiumdiversaanimaIiaproducuntur,
per Spirilum sanctum vitali flatu inbuuntur, et av<^s
volatu, pisces nalalu, bestias, reptilia, serpentia C
gressu, per eum fulciuntur ; per Filium homo ad
imaginem Dei plasmalur, sed per Spiritum sanctum
inanima \ivificatur ; Spirilus sanctus inspirat di-
versa ingenia, ipse etiam dat diversa artificia. Per
Spiritum sanctum 4ata suht genera linguarum, per
ipsum de occultis tbesauris sapientiae producta
sunt mullimoda flumina Scripturarum. PerSpiritum
sanctum patriarcbae de Ghristo et Ecclesia futura
figuris designabant ; per ipsum prophetae locuti
eadem Scripturis praemonstrabant ; per ipsum apo-
stoli confirmafi transacta eadem in mundo praedi-
cabant ; per ipsum doctores inspirati Scripturas
exponebant, per Filium homo rcdemptus a morle
liberatur, per Spiritum sanctum in baptismate ad
vitam regeneratur(fo 182). Pcr Spirilum sanctum j^
pcccata relaxantur, per ipsum animae a morte cri-
minum resuscitanlur. Per Spiritum spnctum multi
seculo conlempto reiigiosam vitam duxerunt ; per
ipsum plurimi signis et prodigiis fulsemnt. Per
Spiritum sanctum etiam hodie plerique ad meliorem
vitam convertuntur ; per ipsum quaraplures ad coe-
lestia mente rapiunlur. Per Filium mundus judica-
tur, per Spiritum sanctum ulraque pars remune-
ratur. Per Filium Deus Pater coelum novum et
terram novam creabit, sed Spiritud sanctus universa
in meliorem statum renovabit. Goelum nempe per
ipsum solis splendorem inductur ; per ipsum sol

septemplici lumine veslietur; per ipsum radiabit
luna solis claritate ; per ipsum vernabit terra para-
dysi amoenitate. Tunc Filius de labore translatos
faciet discumbcre et transiens illis ministrabit (Luc.
xu), quia de judicio rediens eleclos pro diversis
meritis in diversis faciet mansionibus requiescere,
et gloriam suae divinitatis eis facie ad faciem demon-
strabit. Spirilus sanctus vero tribuit eis velut jubar
solis in pleno gaudio splendesccre et Trinitalem in
unilate perfecte cognoscere.

Haec iestivitasper Vlldies celebratur, quiaSpiritus
sanctus in YII donis veneratur, sicut per prophetam
prsenunciatur : spintus sapientiae et intellectus, spi*
ritus consilii et forlitudinis, spirilus scientie et pie-
tatis, spiritusfiimoris] Domioi (Isa» xi). H»c auiit VII
matieres qo» unum virum apprebenderuat (ha. iv),
quiaVIIdona Spiritua sancti Ghristum corporaliter
posscderaat.

Hujus Spiritus dono coelestia scandent omnes qni
timcnt Deum. Ter ipsum namque timor tribuitur
qui in duo dividitur, nam est limor servilis, est et
filialis. Scrvus quippe timet dominum ne eumdam-
net ; filius timet patrem ne cum exhaeredet ; timet
adultera maritum ne vcDiat ; timet uxor casta ne
discedat. Gum Spiritus sanctus, qui est caritas,
mentem possederit, servilem timorem foras emittet
(/ Joan, iv) ; timor autem Domini sanctus in saecu-
lum sseculi permanet (Psa^xviii). Jamenimgehen-
nam ut servus peccati non timebit quia nullum
peccatum commillere quaerit. Deo autem ut filius
per delectationem virtutum adhaerebit et ideo ejus
iiaereditalem possidebit. Ab ipsius gralia obtineamus
orando quatenus nos servi Dominum Deum nostrum
timeamus a malo declinando ne nos per contem-
ptum prseceptorum suorum aliquando poenis subdat,
imnio velut hostes sibi rebelles aetemis tormentis
(f> 182, v») puniat. Rogemus ut eum instar fllionim
Israel vereamur ut Patrem bonum faciendo qualenus
cohaeredes Filii sui simus facie Patris perfrueodo.
Post timorem dat Spiritus sanctus pietatem, ut
homo factori suo devote serviat, et proximo quae
praevalet bona impendat (154^. Deinde scientiam
inspirat ut quid homo facere debeat vel devitare
debeat sciat. Post hanc forlitudo ab ipso donatur ut
homo nec asperis nec blandis ad vicia fiectatur.
Deinde consilium rationi subministrat ut otile eli-
gat, nocuum respuat. Post hoc intelleetum praestat
ut anima per visibilia sempiterna intelligat. Deinde
sapientiam inspirat ut rationalis creatura mirabilem
crealuram despiciat, creatorem suum, qui est im-
mutabile bonum, diligal, solum fontem sapieotiae

(i54) In marginelegitar hic versas : Pramiajustorwnsunt ista fUiura laborum.

964

SPECULUM BCCLESIiE. - IN PBNTECOSTEN.

9et

Christmn hi Spiritu sancto sapiar. Qai per septifor- A victor gioTiosus invexit. In terra qiioqQe positia

mem Spiritum in bis virtulibus florebunt, per ip-
sum Vn munera in corpore, Vil dona in anima
obtinebunt quando m lerra sua doplicia po^side-
bunt, cum in corpore sicut sol fulgebunt (Matth.
xiii)et in anima sequales angelis erunt {Lue, xx).
Ab ipso namque ccyus palcbritudinem sol et luna
miranlur septies prae sole clarius in corpore illu-
strantur. Cbristus quippe per Spiritum sanctum
reformabit, corpus humili latis nostrse configuratum
corpori claritatis suas {Philipp. iii); et cum sit
corpQS spirituale ille cujus velociter sermo currit
(Pial. xiv), tanta illud vestiet velocitate ut quam
cito nunc visus coelum vel cogitatus orbis extremam
adtingit sua agilitate, tunc [f. tam] eoncite tunc

dona coutulil dum per karismata sancti Spiritus eos
signis et novis linguis coruscare tribuit. Porro qui
VII donis Spiritus sancti vacui iaveniantar, quod
[quot] isti bonis perfruvntar, tot iili pceais cnieia**
buntur.

Hflec sunt olim in lege prsBfigurataf hsBC per pro-
phetas praenunciata. De legali quippe candelabro YII
lucerncD pvocedani (Exod. xxv), quia deChristoVII
dooa Spiritus sancti procedunt Ecclesiae. Heae sunt
VII columnae quibus domus sapientiae fulcitur
(Prou. IX), quia donis VII Spirilus sancti Ecclesia,
quae est domus, insignitur. Hii sunt VII oculi quos
propheta iu uno lapide vidit (Zach. iv), quia vide-
licet petra Chrislus VII dona Spiritus saneti ad illu-

illud [f. illuc] feratur corporis mobilitate. Ab ipso g «inationem ammarum fiJelibus dedit. HaiC snnt VII
eliam qui esl omnium fortitudo tanta roborabitar

fortitudine, ut moles monlium facile possit pede
sabvertere. Ab ipso quoque qui fuit inter mortuos
l]ber(Pfa{. Lixxvn),fanla iaerit eis gratia liber-
tatis, nt omnis solida ereatara sit eis penetrahilis.
In ctuus visione angeli magna dulcedine redundant,
omnes sancti maximis deliciis exuberant. Ab ipso
omni affluentia voluplatia perfruantur dum in gaudio
Domini sui super omnia bona sua conslituuntur
(Mttith. xxiv); ub! Regem gforise sicuti est cernent
in sao decore in qaem desiderant prospicere (IPetr.
i) ; ubi omnium angelonim et sanctorum gloriam
vident et sua membra cnncta perlucida intus et extra
insptciunt; ubi jugiter audiunt resonare organa
sanctovum et concentus angelorum ; ubi cynamomi

cornua Agni propter nos occisi quibus credentes
proterunt VU capita draconis rufi (Apoc> v, vii).

Unde et isdem Spiritus sanctas super Domiattm
baptizatum in columbte specie descendisse (l^ 184, y*)
pr8edicatur(Ma^^^. iii), propter Vllnataras qmln
eolamba esse meroorantur.

De VII naturis eolumbof.

Columba in pctra nidiHcaf, quia Spiritas sanctQS
in Christo corporaliter habitat. Alienos pulloa natrit
dum errantes a regno Dei alienos per poenitentiam
reducit. Para grana eligit, quia bonos de malis ot
grana de paleis secemit. Felle caret, quia matieia

et(f^ 184)balsami odore suavissimo reereabuntur ^ eos evacuat qnos possidet. Non ledit rostro, qait

{Eccli. xxiT), et in aspectu Dei exultantes epulentur
et in laeticia delectentur (Psal. txm), atque ab
ubertate domas Dei inebriabuntur et torrente volu-
ptatis ejus potabuntur (Psal. xxxv). Ab ipso qui est
salus omnium tanta sanitate solidantur, ut sicut
nunc radius solis nullam sectionem, ita ipsi tunc
nullam corporis passionem patiantur. Ab illo qni
est vtla aetema sic loogaevilate confirmantur quod
nunquam in sDteroum morte solventur.

Haec Vi! dona habebunt iu eorporc per VII sancti
Spiritus dona. Totidem in anima habebunt ubi de
bonis Domini perhenniter gaudebunt ; nam ipse
foos sapientise tantum eis influit quod eis noticiam

Spiritu sancto repletur. Non insidiatur proximo»
juxta fluenta habltat, quia Spiritus sanctus ia sa*
pientibus mansitat. Gregatim volat, qoia congregatia
in nomine Domini Spiritas sanctus sua maoera
donat. Unde propheta : Eeeet ioqoit guam bonum
et quam jocundum habitare fratre$ in unum. Sieut
unguentum in capite (fued deteendit in barbam bar-
bam Aaron, quod descendit in oram vestimentiejus^
sicut ros Hermon qui deseendit in montem Syon
(P«a/. Gxxxii). Fratres inunum unanimes cunjocun-
ditate babitabant quando multiludo credentium cor
unum et animam unam habebant, Ideo unguentum
de capite in barbam Aaron descendit, quia de capite
omnium Deo Spiritus sanctus, qui est spiritualis

fons sapientiffi lantum eis influit quod eis noticiam D unctio, in apostolos venit. Per Aaron, quod mons

omniumreram tribuit. Ineffabili amicilia copulantur
quia a Deo at filii, ab angelis ut fratres amantur.
Incomparabilis cimcordia eomm conglutinat, quia
nec Deus nec aliquis sanctoram ab ipsorum volon-
tate discrepat. lofleslimabili potestate sublimantur,
qnia novo coelo et novse terr» prineipantur. Inenar-
rabili honore exaltantur, quia ab ipso Deo et ab
universis angelis venerantur. Somma securitate
pollent^ quia nemo h»c ab eis umquam toliet. Ple-
num gaudium in his [sine] fine habebunt ; omnes
amieos suos quos diligunt bisdem bonis frui perpe-
tuo gaudebunt. Ha;c sunt dona quae Christus in
altom ascendens hominibas dedit| quos a diabolo
eapios de morte eaptivos dnxit aatrigerisque sedibus

fortitudinis dicitur, Christus inteliigitur, per quem
fideles cuntra vicia fortes existunt atque in altum
de virtute in virtutem ibunt. Htgus barba apostoli
erant, dum ei qm est os Patris quasi barba ori adbse-
serant. De barba onguentom in vestimentam floxity
dum Spiritus sanctus per impositionem maoaam
apostolorum se credentibos infodit. Ros de Hermoo,
qood anathema sonat, in moniem Syon,quod tpeeuUi
dicitur, descendit, dum superoa gratia de Synagoga
in Ecclesiam venii. Mons Hermon juxta Jordanem
est situs, ubi Dominus est baptizatus. Ros ergo
Hermon est Spiritus sanctus, qui soper Dominum
in baptismo ad istom moAtrai veoit ; qoi bodie in
montem Syon, in quo sita est Hienisalimi soper

963

HONOftll ADGUSTODDN. OPP. PARS IH. - LmJRGIGA.

964

ortdenCes deseendit. Qualiier atttem hoc contlgerii A In diluvio columba ramum olivie reportans incla-

Scripiora nobis bodie reiuiit ;

Dum L dies a resurrectione Domiai transisscAt,
et tfis^¥ti, ai ipse ascendens pneceperat, in Hie-
rusalem pariter reaedissent, subilo iiigcns sonus
tamqnam vehementis veuti advenit qui toiam domum
ubi eraot sedentes replevit, atque ignese linguae illis
apparuerunt quibus inceusi omnium gentium linguis
magnalia Dei loqui coeperunt, (P» 186) Propter in-
stanlem festivitatem Judaei ex omni natione totius
orbis in Hierusalem confluxerant, quia Pentecosten
singulis annis ob acceptam illo tempore legem cele-
brabant ; qui hoc audiio simul convenerant et sin-
guli linguam in qua nati sunt de ore eorum stupe-

sis pacem nunciavit {Gen. viii), quia Spiritus san-
clus per charismatis unctionem animabus carae in*
clusts pacem amissam redonavii. Hic etiam digilns
dexterae Dei appeliatnr, quia sicnli manus per digit-
tos operatnr. Unde magi qui Moysi resisterenon po-
taeranr, digitum Dei hoc esse dixerunt {Exod» vui),
quia evidenter sigua per Spiritum sanctum Qwi con-
spexerunt. Per hunc digitum est lex in daabus taba-
lis descripta {Ezod. xxxi), quia per Spiritam aan-
etam in duobus praeceptis caritas eel disposita. In
hoe digito ejicit Dominus dasmonia, qaia opera Filii
eiSpiritas anncli suni inseperabilia. Olim genaa
humanam habebat tantam onius linguas asum, sed
LXX et dtto gyganles turrim conira Deum constnie-
facti audiebant. Quos Petrus allocutus dixit ha^Cgbant; inde offensus lingaas eorum confundebat, ita

[per] prophetas praedicla, per Jesum vero ab eis
crucifixum completa. Qai pcenitentia ducti ad tria
milia hominum baptizati sunt et ipsi Spiritu sancto
aieut alii repleti sani {AeL ii). Aha die dam Petms
et Johannea claadum per Spiritan sanctum sanas-
aent {AcL in), quinqae milia baptizati suni {AcL iv),
qni omnes Spiritu saneto ditati sont, et sanguinem
Christi, quem prius furibundi fuderant, postmodum
tremebundi biberunt, ac perpluree sanguinem suum
pro ipso effuderunt. Apostoli autem accepto Spiritu
sanetoXUdiebus in Hierusalem, eodem praecipiente,
commanebani ; qnae in mundo dociuri erant insi-
mal conferebant; in drcuttu Judaeos ac gentiles
docebant; signis ac prodigiis ad fidem plurimos con-

quod nuliufl alterius lingoam inielligebai {Gen. xi)»
sicqae per orbem disperserat qooa omnes hodie
Spiriitts sancius in unitaiem fidei per gencra lingua-
rum congregavertt. Hebraeus quoqae popalas de
iBgyptiaca serviittie in paschali noote per paaefaalem
agnum liberatus ac per mare Rubrum iranslaios, ad
montem Synai quinquagesima die pervenii, quem
fumus ei ignis replevit, atque de medio ignis Domi-
nus ei legem timoris in tabulis scriptam dedii :
sic Ghristianus populus, de diabolica oppresaiooe
in paschali nocte et per paschalem agnum Christum
ereptus, per baptismum quasi per mare Rubrum
transvectus quioquagesimo die, sciJicet hodie, igne
Icgem amoris accepit, quam eum in corde Dominus

vertebant. Qui omnes per impositionem manuum scribere praecepit, ut videlicet post fucereni sponte
apostolorttm Spiritum sanctam accipiebant et vir- ^ nai amnfa nnf\A nfino FaM*atHxnt i«/iaAi{ i :mAi.A im u<»a

iotea Dei novis linguis edebant, Apostoli namque per
Spiritum sanctum esscis lomen refandebant, sordis
aorea reelndebani, muiia linguam solvebant, claudos
gresau erigebant, leprosos mondabant, damonia ab
obaessis effogabant, moriuos resuscitabant ; insuper
per baouk>8 vel vestimenia, qaidam illorum etiam
per ombram soam, debiles sanitate restaorabani.

Posi haec XII per totum mundiffusi [mundum
difliisi], septeno munere Spiritus sancti perfusi, per
septenarium numerum duodeni officium suum per-
egerunt dum quatuor partes mundi ad fidem sanctae
Trinitatis perduxerunt; ter enim et quatuor, quod
YU sunt.XII fiunt. Qui boni piscatores sagena fidei

Dei amore quod prius fecerant coacti timore. in lege
etiam erat praeceptum ut quinquagesimus annus jo*
bileus, id esi annus remissionis, voearetor, toiosqoe
ab opere servili feriareior, atqoe amiasa haerediias
propriis haeredibus redderetur {LevU. xxv). Per hoc
Spiritus sanctus istod tempus praefigurari voluii, ia
quo populum suum ab opere servili, id est a pec-
cato, vacare docuit, eiqoeamissam haereditaiem pa-
radysi restituii. Spiriios sanctus his daius memo-
ratur, dum semel in terra, semel de coelo dator. In
terra dalur Spiritus ut diligatur proximus ; de coelo
daiur Spiriius ot diligaior Deos. Qui enim Deom
diligit, sermonem ejus servabit {Joan. xiv^. Hunc
Deu3 Paier diligit (f<^ 188) et Trinitas ad eum veniet et

V j •. j .*.**. • mansionem apud eum faciet {ibidX Ideo kanssmu.

pisces olim ad vitam pnpdestmatos sigms et miracu- n j-r t\ j.- j..

f . 1 u • V j r. '. . . ^ diligamus Deum mandata ejus servaodo, ai ipse

lis de salo hujus saecuu ad litus vitae pertraxerunt, .... , -u. . •_. jm

et Christi exemplo animas suas pro ovibus sibi com-
missis praevii duces posuerunt.

Postqoam Deoa in pnncipio omnia ?I dieboa
ereavit, septimom sanciificavit, quia in ipso reqaie-
scena ab opere ceaaavii {Gen* i, u) : Sic qoi in YI
etatibos mundi in donis Spiritos saneti operari ato-
dent, in septima per ipaom ab omni labore reqoie-
aceni. Sic nos qooqoe VI diebos in ebdomada labo-
nmos, in septima vacamus {^ 186, v^); quia per
aqitiformem Spiritura nooc bonia operibus insifti-
mos, in futoro ab omni opere feliciier reqoieaci-
Bioa« ubi per ipaom vacabimoa ei Deom aicaii eai
videbinNis (i /Mn. iii).

diligai nos mansionem aibiin nobis prasparando. De
hoapicio cordis nosiri siercua peccalorum poeniientia
ei confessione extergamus, lacrimia sordesdiluamtts,
floribus booorum operom omare stodeamosy ot
Spiritos sancto? dignelur adventare ei dignum ha-
bitaculum sibi praeparare. Hic etiam super Domi-
num in columbae specie descendit {Uaiih, ui), qoia
eom inmunem a peccatis osiendit. Soper discipoloa
aoiem in igne venit {AcU u) qoia pecata in eis con-
somens cyrographum peccaii delevit. Unde et ignis
filios Israel praecessit ei eis iier ad patriam sugges-
ait, quia ignis Spiritus sancii eos praecedii ei iter
per Scriptoras ad patriam paradysi oatendii. Ideo
nonc baptiama agiior qoia per Spiriiom aaneiom

965

SPBCULDM ECCLESLE. — 0E S. JOANNK BAPTiSTA.

961

originale crimen remitlilur. Idco etiam fais diebus
jejuoia celebramus , quia per Spirilum sanctum
veniam accipere speramus. Qui Spiritura sanctnm
blasphemaveht , non remitlelur ei neque in hoc
saecnlo neque in futuro (Luc. xu). Per Spiritum
sanctum datur remissio peccatorum . Qui de venia
desperat, hic Spiritum sanctum blaapbemat atque
irremissibile peccatum perpetrat.

Quemadmodum, karissimi, est nativitas Domini
celebrisi sic etiam feslivitas tsta omoibns fidelibus
eat solemnis, quia sicut in illa Deua in came adve-
nieos homioes visitavit, sic iu ista Deus io igne adve^
niens a peccatis homines purgans multa karismata
ei(«ic)donavit. Hsefeslivitatesetangelis et hominibus
sunt venerabiles quie ipsi l>eo nostro sunt celebres.
Deniqoe in nativitate Domini Dominus majestatia
de solio glorim siue surrexil', arma beliica induil,
pro Dobis pugnaturus in ezitium sobiit. Parasceve
autem dies belli atque viotoriaD eztilit, oum Dominus
fortis et potens io prselio principem mundi diabolum

A cum suis satcllilibos devicit victoriamque potenter
obtinuil. Dies vero DOminics resurrectionis est diea
qua peracto bello regaom lyranni vastavit, eaptivi-
tatem ab eo captam ad se congregavlt. Dics autem
ascensionis est bsec in qua cum nobili pompa Domi-
nus virtutum regressus triumphavit, atque cum an-
gelicis melis susceptus, carnem nostram super 89*
thera exaltavit. Uodierna vero dies est qua militibus
spolia Histribuit dum fidelibus varia dona Spiritus
sancti cootolit. Adhuc (f^ 188, v«) resUt una diea
qua sponsam suam de hac Babylonia est educturus,
quando in ullima die Ecclesiam in coelesti Hieru-
salem est coUocaturus. Nf^mpe de his diebua pneci'*
nuit totum psailerinm Spiritus sanclus. Insuper lex
et prophetae omnes persultaverunt hsec consona

g voce. Igitur, karissimi. conspectui ejus in justicia
nunc appareamus, ut cum apparuerit gloria ejus, in
nuptiis ejus saciari valeamus, ad videndum in boni-
tate electoram suorum, ad laetandum in laeticia gentis
suae in plenitudine omnium bouorum (PsaL cv).
Quae oculus non vidit (/ Cor. ii).

DE SANCTO JOHANNE BAPTISTA;

Ju$tut ut palma florebit et iicut cedrut Libani
muUipliealntuT (PsaL xci). Palma inferius coangu.
atator, aoperius dilatatur : ila, karissimi, sanctus
Johannes Baptista, cojos hodie votiva recolimos fe-
ftta, qoia in terris voloit egestate coangostari, in
coelis voloit [meroit?] super omnia bona Domini
exaltari. Bt quia in virtottbus pulchre floruit, ideo
palmam victoHtt a viciis glorioae obtinuit. Hio etiam
nt cedrua moltiplicatur, qoia in merilia pne omni-
bos sanctis condensator. Gedros namqoe impotribi-
lis natone ease fertur, ac vermea fugare perhibetor ;
qoia sancti Johannia vila non potoit consumi putre-
dine peccatorom, et ipse sancta praedicatione fugavit
vennes viciorum. Hic erat sagitta elecla quam Do-
minus abscondit in sua pharetra. Sagittas mitlentes
solent aliquam prae aliis reservare per quam possin^
oportuno tempore certum ictum dare ; sic Deus san-
ctum Johannem in pharetra sui secreti consilii abs-
condens reservavit, et eum oportuno tempore ex-
trahens in Judaeam sagitavit dum sibi viam ad ho-
minea veniendi praeparare mandavit. Ipse enim pri-
mos homines ad poenitentiam ioformavit, ipse pri-
roos regnom coelorum in mundo praedicavit. Ideo
Ecclesia nullius sancti nalalem diem celebrat praeter
diem Domini et sanctae Mariae et sancti Johannis
Baptistae. Johannes quippe quasi Lucifer oritur ex
quo vicinitas solis noscilur. Maria vero nascens
quasi aurora surrexit de qua Sol aeternus processit.
Duro autero Cbrislus nasceus hominibus illuxit, tunc
splendor Patris mundo infulsit, qui nos de tenebris
mortis ad lucem vitae ^reduxit. Bt quia haec gratia
per has tres personas nobis est collata, ideo et illa-
rom solummodo natalicia devote recolit Bcclesia.
Denique quanta veneratione sanctus Johannea sit

dignus declarat (f"* iSO) nobis io Evangelio Dominus :
Inter natos. inquit, mulierum nan surrexit major
Johanne Baptista (Luc. vii). Omnibus sanctis major
affirmatur, solis angelis aequiparatur, unde et ange-
lus non immerito appellatur. Ab eodem etiam an-
C gelo nasciturus annunciatur, nomen et vitae meri-
tum praenotatur a quo et Christus nasciturus prae-
nunciatur, et nomen ejus Jesus et regni dignitas
praenarratur. Unde sicut Hebraei Deo decem nomina
imponunl, sic Cbristiani huic indont X vooabola.
Hoc olim prophetia praesignavit dom eom onoa
propheta voccm altam angelum nunciavit.

Yox quippe Verbi Dei fuit, dum ante incamatom
Yerbum in deserto mundi sonuit.

Praeco judicis extilit, dum homines in adventum
ejus bonis moribus praeparare se admonuit .

Baptista Salvatoris claruit, quia qui omnia sancti-
ficat, hunc Jordanicis undis tingere meruit.

Praecursor Redemptoris erat dum eom in mon-
dum nascendo et ad infemum patiendo praecor-
Q rebat.

Plus quam propheta fuit, qoia qoem alii prophette
fotomm praedioando, hone iste praesentem digito
demonstrando asserait.

Angelos etiam appellator, quia per eom primo
angelomm societas praedicator.

Lucerna lucens et ardens erat, quia splendorem
setemi luminis praecedebat.

Amicus Sponsi vocatur, quia a Christo Sponso
Ecclesiae ad coelestes nuplias invitatur.

Paranymphus etiam extitit, dum sponsam gemmis
virlutum perornari docuit.

Helyas quoque in spiritu et virtote erat^ quia
sicut Helyas secundumDominiadventumpneyeniet,

Ml HONOftll AUGUSTODUN. OPP

ira Joliaiincs praevenit priTnnm. Unde Cliam dicitur ^
viam Domioo pi*aeparasse , quia constat eum iler
Domino ad cor hominum per humilitatis studia pr»-
dicasse. Qualiter hic missus sit in mundum refert
Evangelium. Zacharias pontifex nobilem uxorem
acccpit cum qua usque ad senilem setatero absque
libcris deguit. Saccrdotes autero per vices suas in
templo serviebant et tempore quidem Ticis suae
joxta templum commanebant ; peracto autera ofBcio
domum suam repetebant; et alii quidem sacerdotea
cottidie in templo serviebant, solus autem pontifex
in anno holoeaustum in sanctuario immolabat. Dum
igitur Zacharias inter Sancta sanctorum populo
Dei hostiam inmolaret, eo quod Herodes eum iniqua
dominatione vexaret, angelus Domini a dextris al-
taris astitit et pavor in Zachariam irruit. Quero B
(f* 190, v^) angelus ne timeret admonuit, preces suas
esse exauditas innotuit , filium quoque ei prsedixit
nasciturum magnumque gaudium multis in ejus
nativitate fulurum et hunc in ventre malris sancto
Spiritu implendum essci nomenque ei Johannes esse
imponendum , isque quod magnus coram Domino
esset futurus , et eum in spiritu et virlule Helise
pnecessunis , quodque sanctam vitam duceret et
mullos ad Dominum converteret. Quo se dubitante
ac se cum uxore sua consenuisse causante, angelus
ei silentium indixit, donec omnia complerentur quse
ei praedixit. Egressus vero de sanctuario, consum-
mato sacrificio, cum populo responsum non dedisset,
sciebant quod visionem vidisset.

C

Elisabeth itaque se concepisse sentiens , erubuit

et quinque mensibus se abscondit. Scxto autem
roense idero angelus Regero omnium nascitururo
Marifle annunciavit, quae roox ad Elisabeth prope-
rans eam salutavit ; sed infans in utero ejus ad
vocem Dei Genitricis exultavit, moxque Elisabelh
Spiritu sancto repleta omnia quae Mariae essent prae-
dicta dixit esse implenda. Posquam vero peperit pue-
rum, toti parentelae exortum est magnum tripudiuro.
Octavo autem die convenerunt parentes infantem
circumcidere, et visuro est eis nomen patris Zacha-
rias ei imponere; sed mater obstitit, ejus nomen
Johannes fore retulit. Quibus affirmantibus nemi-
nero in ejus cognatione vocitari hoc nomine, a patre
sciscitantur quod noroen filio iroponatur. At ille «^
accepta tabula nomen scripsit, quod Johannes esset
praedixit. Hoc nomen mox ut litteris proroitur, vin-
culum linguae ejus solvitur, oronisque turba admira-
tione et stupore adtoUitur. Zacharias vero Spiritu
saneto repletus, prophetavit quia Deus populum
suum visitavit et plebero suaro rediroere curavit
justuroque esse ut huic omnibus diebus in justicia
et sanctitate serviamus {Luc, i). Dilectissimi, infirroi
visitantur, captivi redimuntur. IIIos qui in boc
mundo in peccatis infirmi erant, Christus visitavit
nascendo, eos vero qui inexilio inferni erant captivi,
redemit rooriendo. Johannes itaque adhuc tenellus
parentes deseruit, in deserto homines fugiens deli-
tuit| aspersa [aspera] veste de pilis camelorum con*

PARS III. — UTURGICA.

968

texl4 utebalur, tenui viiitu vescebatur. Quem popu-
lus Spiritu sanclo plenum cognosccns, undique ad
eum confiuxit ; quibus pcenitenliam pro peccalis in-
dixit, (f^ 492) eos in Jordane baptizans inlinxit.
Omnibus aulem cogitantibus eum esse Christum, se
esse negavit, atque ad corrigiam caiciamenti ejus
solvendi [solveudum] se indignum judicavit. Coro
aulem Chrisluro ad se venire conspiceret ut baptisma
ab eo susciperet, Agnuro Dei esse clamavil, peccala
mundi hooc toliere cunctis indieavit, atqae sanctifi-
calorem omniam, ablatorem ciimiBam , undis mer-
gere et Spiritam sanctum saper eom desceadere
merait ceriiere. Itaqae omni tempore celibem vitam
atque beremiticam duxit, multos errantea ad viam
veritatis perdaxit, Christo in omnibus teatimonium
perhibuit, atque pro veritate patienter percassori
cervicem praebuit. Hic de ae ipao dixit : Me oportet
minifti (Joan. iii); de Cbristo autem : lUum apartei
creseere {ibid.). Johannia uamque fama ecepit minai
in populo qua Ghristus putabatar; Chriati antem
coepit creacere qui Chriatua aentiebatur. Johaoiies
quoque capite est minutus ; Christus autem crevit
in crucc elevatus. Horum praeconia praesignant
etiam tempora. Dum enim Johannes naacitur inci-
piunt dies breviari ; cum Christus nascilur incipiunt
prolongari. Adiebus autem Johannis Baptistae usque
nunc regnum coplorum vim patitur et violenti illad
diripiunt (Matth. xi), quia publicani et peccatores,
qui per Jobannis prsedicationem poenitentiam ege-
runt, regnum coelorum quasi violcnter aibi inde-
bilum intraverant; et adhuc criminosi pceniteotiam
agunt quasi per vim regnum coeloram rapiant.
Unde ctJuhannes Dei gratia interpretator^ quia
regnum co^Jorum hominibus dari primum per hanc
praedicatur. Bcclesia dividitur in tres ordinea, in
conjugalos, in conlinentes, in virgines. Hii pro me-
ritis diversas mansiones haereditabont dam coiya-»
gati Lriceaimumy continentea sexagesimam, virg ines
cratesimum fractum reportabunt.

T?es autem perfectiones sunt in quibus inventi
judices cum Doroino erunt, scilicet virginitas, sae-
culi contcroptus , roartyrium , quae non sunl prae-
ceptum sed divinura consilium. His quia sanctus
Johannes insignitur, ideo tribus coronis a Deo redi-
mitur : pro virginitate , serto , liliis ac rosis aeter-
num odorem spirantibus decoralur, quia hic sicut
lilium germinans caslitate ornabatur. Pro mundi
contemptu purpureo dyaderoale coronatur, quia
virtutibus vernans mundo et viciis moriebatur. Pro
roarlyrio corona auro gemmisque radiante laurea-
tur, quia Regero gloriae sequens regis (^ 19% v^)
incesti gratiaro aspernabatur. Ilodie sanctus Johan-
nes evangelisla de carcere hujus roundi migravit,
ac coelcste palatiuro, laetanlibus choris sanclorum,
gratulabundus intravit. Hoc quia propler ingens
ofiicium ncn poluit hodie celebrari , statuit Eccte-
sia in ebdomada Natalis Domini sollemniter fcriari.
Igilur, dilectissimi , hos aequivocos summos Dei
amicos inter suromos angeloiuro rutilos devotis ho-

969

SPECULUM ECCLESIJE. — DE SS. PETRO ET PAULO.

970

die laudibus orantes ad thronum gloriae niittamus A i^ quibus Deus omnes voluntates suas mirifica-
ut misericordiam consequamur et graliam in auxi- vit {PsaL xv) et eos nunc in regno glorie Filii
lio oportuno inveniamus (ffefrr. iv), ut gaudia aeler- sui inefifabiliter gloriBcavit. Ubi oculus et auris (/
na, qu»; nobis ob facinora nostra denegantur pro- Cor. ii) et csetera.
pter intercessioaes et merita illorum tribuantur *

DE SS. PETRO ET PAULO.

Ascendes,Dofnine,9upereguos tuos et quadrigce
tuas salvatio{Habac. iii). Summus opifex Deus, ka-
risaimi, preeclarum palatium sibi in coelis constru-
xit, sed unus paries coUapsus corruit dum primus
angelus cum multitudine sibi consenlientium ceci-

Hic Domino pric omnibus apostolis familiarius ad-
haerebat, prse omnibos cum ferventios diligebat,
Domino intcrroganti prae omnibus respondebat. De-
nique, cum Dominusad Csesaream yenissei, et adi«
scipulis quod populus de eo sentiret iaqui»8set| illi-

dit. Unde Filius Dei super equos suos ascendit ; B que responderent quod quidam eum Helyam, qal-

per totum mundum cireuiens, ad restaurandum
parietem vivos lapides collegit multosque preciosos
quadrigis suis imponens onustus ad Patrem regredi-
tur ; paries celeriter erigitur, fledificium Dei egregie
perficitur. Quadrigae Dei Evangelia fuerunt quse
omnibus credentibus salvatio exliterunt. Equivero
Dei apostoli erant qui has quadrigas per IHIor par-
tes mundi trahebant. in his quadrigis Chrislus ve-
cttts circumportatur dum pej apostolos per circulum
orbis praedicatur. His equis ascensis milites veri
David, scilieet martyres Cbristi, contra persecu-
tores certaroen inierunt et praelia Dei Israel cum
laetitia pugnaverunt. Hujus exercitus summi duces
extiterunt Petrus et Paulus, quorum hodie soiem-

dam Johannem Baptistam, alii Hieremiam, alii aHum
prophetam esse dicerent, et ipse quidnam ipsi aea-
tirent de eo inquireret, Petrus respondit prse omai*
bus : Quia tu es Christus Filius Deivivi(Maith.xyi);
et Dominus fldem ejus beatificavit, quam non, ia-
quit, earnalis progenies sed Pater meus tibi reTela->
vit. Et ideo nomen tuom Petrus matabo, snper pe«
tram fidei tuae quoque Ecclesiam meam foadabo,
adversus quam infernales ports non pnevalebant,
nec flumina persecutionum eam subvertere pote-
runt, teque facio vitse ostiariam, daas tibi claves re*
gni coelorum , sitque tibi potestas collata at qo«e in
terris a te fuerint ligata, in coelis etiam permaneanl
nexibus implicata, et quse a te super terram fuerial

aia devoti ceiebramus, quia hodie peracto bello vi- p resoluta, ia coelis etiam sint a vincalis tuta {ihid.)

ctoriossisime triumpharunt ac coelestis curiie aulam
sammi senalores apostolorum principe laureati in-
trarunt. Bii in came positi lumina mundi signis et
scriptis fuiserunt, quandoque cum Chri^to judices
ttt sol fulgebunt. His duabus firmis columois tota Ec-
clesias machina sustentatur, et horum factis etdictis
velut preciosis gemmis splendide illustratur. Ex
qoibus unum Dominus pisces (P> 494) insequeo-
tem de navi vocavit, claves regni coelorum ei dona-
vit, principem Ecclesiae exaltavif. Alterum homines
persequentem de coelo elegit, claves scientise ei de-
dit, prseceptorem gentibus eum praefecit. Haec est
mutatio dexterae Excelsi, quia de piscatore princi-
pem, de p>jrsecu(ore consliluit doctorem mundi.
Igitur Paulus aperit sua clave credentibus januas

0 quam beatus homo coi talis potestas dator aDeot
Sed nimirum, cum esset Ecclesiffi pastor prseferea*
dus, ut sciret fratribus compati, erat temptaticmiboa
eradiendus. Unde, cam quodam tempore Domians
ad adorandum in montem solus (f^ 494 y*) ascendit,
discipulos mare oavigio transire prseoepit : mare
autem Rectorem suum abesse sentiens, navicolam.
furibundis procellis quatiebat, pavor aaotas occO'*
pat, quia eis naufragium jam imminebat, et ecee
Dominus super mare ambulans veniebat. Illia fan*
tasma esse arbitrantibus et prse timore vociferan-
tibus, blande eos consolatur^ ut fiduciam habeant ad
hortator, se esse protestatur ; et Petros : Si iu ia-
quit, es, Dcminejube meadte venire {Matth, xxv)*
Quem cum joberet veaire, egressus de oavi coepit

Scripturie ; Petrus aperit sua clave ia boao perse- D super tumentes fluctos quasi soper solidom ire

veraotibus portas vitse mansurse. Paulus dulci do-

ctrina ad poenitentiam diira corda mollit ; Petrus

dala potestate fientes a reatu absblvit. Paulus im-

pellit homines ad gaudia instanter monendo ; Petrus

trahit eos ostia vilae clementer aperiendo.

Petrus frater Andrese , a Bethsaida oriundus, i^
parentibus Symou dictus, in Galitaeam piseator fuit ;
sed a piscatione a Domino vocatus navim cum rete
reliquit, auctori vitae cum fralre adhaesit. Unde et
Dominus rete fidei contexuit eosque piscatores ho-
minum instituit, quia per eos multos de gurgitehu-
Jus saeculi ad Utus aeterna) quietis extrahere voluit.
Patrol. GLXXU.

Tempestate autem ingravescente pcrterritus coatre*
miscit, et mox onda sub plantis se calcantis debiseit
Quem cum absorbere minator, aoxiliam .Domioi.
cum chmore imprecatur ; sed et protiaus illios
dextera comprehensus de periculo sustentatur; com
Domino ad navim super fluctus ambulat statimqoe
mare Domioum suum adesse seotiens, furentea
procellasmitigat. 0 qualis fides in ejus peetore fer*
buit, qui se perturbatis fluctibus committere non
pertimuit I Illa etiam nocle qua se Christus pro sa-
lute mundi hostiam Deo Patri obtulit, a discipulia
scderelinquendum retulit; sedPetrus et ia carcercm

81

971 HONORII AUGUSTODUN. OPP. PARS IH. — LITURGICA. 971

et in mortem se cum eo ilurura asseruil. Dominus A carcerem cum omni diligentia clausum reperisse,

aperto autem neminem intus invenisse. Dum inde
stupefacti ad invicem confeirent, narratur eis a
quodam quod in templo populum docerent. Quiad-
ducti flagellis casduntur, scd a eoncilio gaudentes
revertuntur, quoniam pro nomine Jesu adversa pa-
ciuntur. Deinde Petrus VII diacones ordinat, ex
quibus Stephanus signis et prodigiis precipue co~
ruscat (^ 196 v^); sed perfida plebs Judseonim
eum lapidibus obruere festinat. Philippus autem,
socius suus, Samariam descendit, multiludinem
populi signis , prfledicationibus ad Ifidem eon-
verlit.

Eo tempore erat ibi Symon Magus qui diu popu-
lum magicis artibus dementaverat; hic a Philippo
cleclorum minam ut nostra fragiiitas per eos g baptizatus ficio corde fidelium se turbae associave-
se erigai ad clementiam divinam , qualinus

autem se tercio ante galli canlum ab eo abnegan-

dum affirmavit, quod ita evcnlus probavit ; nam cum

Dominus a Judaeis tentus male tractaretur, et sicut

ovis ad occisionem duceretur, inquisitus Petrus

utrum ad ejus discipulatum pertineat, cum jura-

roenlo abnegat atque procaci voce se eum nosse

minime congeminat. Gallo vero canente, Dominus

se negantem conspexit, et Petrus egressus amaris

fletibus commissum puniens, se respicientem ad

misericordiam flexit. Idcirco, karissimi, divina

pietas permisit principem Ecclesiae tam inmane

faeinus committere, ut in suo casu disceret qua-

liter infirmis proximis condolere ac compati

deberet. Ideo et hodie Dominus gravem patitur

oum eo8 de gravi lapsu per poenitentiam et satisfa-
otionem conapexerimus resurgere, ac sanctae con-
v^sationis studium ardenter arripere, nos quoque
patientiam et divicias misericordiae Dei inluentes,
in vasa miBericordiae conemur de profundo iniqui-
tatnm emergere. Petro itaque in fletibus perma-
neotc (^ 196), ac se aliis discipulis conjungere non
prsesamente, Dominus resurgens ei apparuit , con-
solaiionem et veniam ei tribuit. Alia vice Petro
cum aliis piscante Dominus apparuil, cum eis con-
vivium ioiit, Petrum tercio interrogat utrum se prse
alits diligat. Qui tercio sui cordis amorem fatelur
et lema negatio detetur, Dominusque ei tercio
oves suaa pascendas commisit pro quibus ipse bo-
IID8 pastor animam suam posuit. Deinde et prae-
nunciat quod et ipse ad honorem Dei pro eisdem
ovibas animam in cruce ponat. Postquam Dominus
ad palemam sedem rediit. Petrus numcrum aposto-
tieQm per Uathyam supplevit, quem Judae suspen-
dium inminuit. Paraclylo autem Spiritu sancto ad-
venieiite, et eos sua consolatione replente. Petrus
publice populo ChriBtum aimunciat ; et quem prius
ad voeem anciiiae timidae abnegat, hunc nuuc co-
nm metaeada potentate sacerdotum constanler prae-
dicat. Quadam diecum Johanne ad templum ascen-
4erat^ et eece quidam claudus ab eo poslulai, ut
elemosinam accipiat ; cui Petrus dixit sc aurum et
argenlum non habere, habita autem libenti animo
praebere, praeeipiens ut in nomine Jesu Chrisli sur-
geret et sanus abiret. Qui ilico sanus efficitur, tem-
plam Domini laudans ingreditur, multusque popu-
Iq8 ad Deum convertilur. Pelrus ducitur in conci-
lium malignantium, volant undique verba commi-
nantium, aed Petrus ydiota magistros plebis Scri-
pturis superat per Spiritus sancti effusionem, per
aignorum perpetrationem Jesum ab eis cmcifixum
Deum esse probat. Deinde eo cum coapostolis in
templo praedicante, a magistratibus comprehendi-
tur, carceri cum omnibus recluditur, custodia mi-
litum apponitur. In nocte autem angelus Domini
januas carceris reserat, apostolos educens, verba
vitaepopttlo nunciare imperat. In crastino sacer-
detes in conciiium conveniunt, ad educendos apo-
stolos ad earoercm mittunk. Qui reversi refemnt se

rat. Apostoli ergo Petrum cum Johanne ad confir-
mandos baptizatos miserunt, qui ab eis confirmat
mox accepto Spiritu sancto, omnibus linguis loqui
coeperunt . Quod, postquam Symon Magos vidit, co-
piosam peccuniam Petro obtulit ut sibi haec pote-
stas darctur cui manus imponeret ut variis linguis
loqucretur. Quem Petrus cum omnibus sequacibus
suis tali perculit maledictione : pecunia^ inquit, te-
cam sit in perdicione {Act, viii;. Ab illa die coepit
SymonMagus Ecclesiam perlurbare, seChristum, Pe-
trum vero seductorem affirmare. Inlerea,cum multi-
tudo credentium communiter viverct, et quidam
de precio, vendito agro, surriperet, dum eom Pe-
trus increpavit, cum uxore sua statim expiravit. O
p quam metuendus magisler Ecclesiae erat, cui Spin-
tus sanctus tam praesens ad ulciscendum aderat 1 In
hoc tanta Spirilus sancti affluentia redundaverat ,
quod infirmi in platcis positi de umbra ejus sani
fiebant. Quadam die Petro in templo praedicante, et
pontifice cum Phariseis doctrinam ejus improbante,
Petms praedixit eistempli exterminium, quod post-
ea contigit ab exercitu gentilium. Quaedam mulier
Thabile nomine quae mullas elemosinas egenis im-
pendebat : quam mortuam cunctt fiebant pro [leg .
post, ut infra] Petro mittentes, vestes a Thabita
factas viduae ostendebant, quam ipse prolinus flea-
tibus vivam restiluebat.

Eo tcmpore erat quidam ccnturio in Caesarea, no-
mine Cornelius, in elemosinis et orationibus assi •
T^ duus, cui angelus Domini manifeste apjparait ut ia
lopen post Petro miital et ejus verbis obediat prae-
cepit. Inlerim, dum Pelrus in oratione prostemitur,
extra se rapitur et vidil de coelo summitti qua-
tuor fuoibus, quod plenum erat diversis reptilibus,
voxque veniens desuper : Surge^ inquit, Petre^ ma"
cta etmanduca{Act, x) ; cumque ille responderel se
numqnam inmundum manducasse, dixit vox cun-
cta a Deo creata munda esse. Hoc dum tercio cer-
nitnr, vas in caelum recipitur.

Yas summissum quatuor initiis (f^ 498) estEccle-
sia incoelumreceptainior Evangeliis; in quo diver-
sitas serpentium et reptilium est multitudo ydolis
servientium vel peccatis ; quos Petrus debet praedi-
cando in peccatis occidere et per fidem ac bonam

973

SPECULUM ECCLESIiE. — DE SS. PETftO ET PAULO.

974

operatioaem in Chrisli corpus, quod est Ecclesia, A
iraicere.

Coraelius ilaque ad Petrum misit; veDienli ad se
cum fralribus visum retulit. Quibus, dum Petrus
Ghristum innotuit, Spiritns sanctus super audien-
tes cecidil, et dum omnes linguis loquerenlur, jus-
sit Petrus ut in nomine Domini baptizarentur. Hic
Cornelius postmodum praeficitur CaBsariae episcopus,
rexitque Ecelesiam ydonee doctrina et miraculis
clanis.

Postes Petrus ab Herode comprehenditur, dua-
bus catenis contringitur , carceri mancipatur, a
XVI miltitibus custodiendus commendalur. In nocte
vero qoando eum in crastino Herodes erat populo
ad illudendum proiucturus, erat Petrus dormiens B
inter duos milites vinctus calenis duabus. Porro
tota Ecolesia fundebat pro ec precuni libamina; et
ecce ipsa nocte angelus Domini cum magno lumiue
Petrum excitavit ut surgat, se sequatur imperavit.
Confestim caten» sunt de manibus ejus absolotae,
cumqoe egrediuntur ferrese portse ullro eis aperiun-
tur. Sic princeps Ecclesise per angelum libera-
tur, gaudenti Ecclesiae redonalnr. In crastino ab
Herode ad careerem miltitur, Petrus adduci pr»ci-
pilur. Carcer clausus cum custodibus repperitur,
apertus vcro Petrus non invenitur. Omnibus inde
slupentibus percussit Herodem angelus Dei et inte-
riit scaturiens vermibus.

Petrus vero cum Symone Mago saepe conflixit, q
versucias ejus omni populo detexil : unde fallax et
subdolus ab Antiochia propulsatur ; Petrus cum ma-
gno advocatufi honore pontificali infula sublimalar.
Qui bonus agricola vinenm Domini intatigabiliter
excoluit, palmites undique a Judaeis et gentibus coi-
lectos verse viti Cbristo inseruit, dictis et scriptis ir-
rigavit, signis et miraculis fecundavit. El quia eum
Deus summam lucernam accendit, summo candela-
bro eum imponere decrevit ut omnibus in domo hu.
jus mundi constitulis lucere possit. Itaque In cir-
cuitu verbum Dei disseminans Romam pervenit, ibi-
que summi ponlificalus regimen tolius Ecclesise a
Christo sibi collatum percepit. Et sicut Orientem
signis et doclrinis illuminavit, ita et Occidentem vir-
tutibus et miraculis(f» 198 v») illustravit. Perplures ^

' etiam raligiosfle vit® personas episcopos ordinavit,
per diversas provincias ad prsedicationem destinavit ;

. qui per eum signis et prodigiis fulseruot et multlto-
dinem gentiom ad fidem nominis Christi perduxe-
runt. Porro ipsemet tam excellens erat in miracuUs,
ut non solum per orationem vel corporis sui umbram
sanitatem redderet languidis, verum etiam per ba-
culum vitam restituerit moituis, Denique Maternum
ab eo missum, postea Treverensem episcopum, in
ilenere defunctum, XL diebus sepultum, misso ba-
culo per Valerium et Eucharium a morte resusciia-
vit, qui postmodum XL annis vivens gentibus prse*
dlcavit ac gloriosus cum sociis suis in miraculis cla-
niit. Yere Dominus implevit quod suis amicis pro-

misit. Qui creiii in me^ inquit, opcra quce ego facio
et ipse faciet et majora korum faciei (Joan, xiv).
Dominus quippe quadriduanum mortuum ad vitam
revocavit, ecce Petrus XL diebus tumulatom per
baculum suum resuscitavit. Similiter Fronton ab eo
missus Petragoricee Ecclesiae episcopus, socium
suum Georgium presbyterum in itinere resoseitavil
per beati Petri baculom.
i
Paulus autem a Tharao Cilicifle mobiii genere or-
tus, a parentibus Saulus diclos, Hierosolimis a
Gamiele (sio) legem instroctos, persecotor Ecclesise
fuit ; sed a Domino de coelo vocatus sfieviciam desc-
ruit, Domino fideliter servire studoit; nam ab eo
in via prostratus et lumine privatus, sed post tri-
duum baptizatus in corpore et in anima illuminatur.
Continuo in synagogam Judseoruro intrat, Cbristum
publice fiduciahter praedicat. Qui volentes eum oc*
cidere, insidias tendunt. Pagani eum in Damasco
Cttstodiunt, sed fideles eum in nocte per murom in
porta emittunt. Sicut prseliator fortis exivit, in
campum certaminis. Hierosoliman itaque venit,
Bamabas eum ad apostoies adduxit, eisqoe retoiit
qoaliter ei Dominus in via apparoerit, qoaliter ba-
ptizatus sit, quam Gducialiter in synagoga egerit et
quomodo vix manus eorum invaserit. Qui gaudio
repleti Deo gratias retulerunt ac Petros, Jacobos et
Johannes, dexteras ei societaiis apostoiicse dederunt,
alqoe eam cum Barnaba el aliis, [ut] Christum gen-
tibus praedicarent direxerunt. Qui pene universum
mundum (i^ 200) pervagans, et verbum Dei disse-
minans, Orientem et Occidemtem quasi duobus fu-
nibus complcxum ad fidem pertraxit, copiosa Scri-
pturae eloquentia instruxit. Inter cstera praeclara
signa quae fecit, cuidum mago sibi resistenti loroeu
ademit, proconsulem Paulum convertit nomenque
ejos perpetom possedit. Mos enim antiquitns erat ot
si praepotens persona ub alio superaretur, nomen
victi victori imponerelur. Quadaro nocte dom Pau-
ius sermonem protrahit, quidam adolescens obdor-
miens de tercio ccenaculo corroit. Qoi mortoos le-
vator, sed protinos a Paulo resuscitatur, Christos-
qoe ab omnibus laudatur. Omnibus igitur ecclesia-
stice institutis, ad apostolos remeat, quinta Deus
per eum in genlibus fecerit narrat. Qui praedestina-
tori Deo grates retulere, qui omnes homines vult
salvare et ad agnitionem veritatis venire. Paulus
itaque, dum in templo orat, ad terciuro coelum rapi-
tor, in coelestem paradysom transfertur, Jesum
Christum vidit, molta secreta conspexit q\m homini
loqoi non licuit. Deinde spiritus fervore, praedicandi-
ardore in gentes regreditur, in smgulis pene civita-
tius virgis vel flagillis caeditur aut lapidibus discer-
ptos semivivus eicitur; in multis locis catenis con-
stringitur, carceribus saepius includitur. His et aliis
pluribus adversis pro Christo perpessis, Hierosoli*
mam reveriitur, a paganis comprehendilur, a Judaeis
rapitur, catenatus Romam miititur, in navigatione
navis a tempestate solvitur, Paulus fluctibus invol-
vitur, tribus diebus ac noctibus in profundo pelagi
latuit; deinde Christo levanle emcrsus litus inco*

915

HONORII AUGUSTODUN. OPP. PARS III. - LlTURGICA.

976

looiis tenuit. Etin hoc Petro ,ia meritis aequalis A vit, ad dominum suumredirc prsecepit, interdicens

extitit dum sub undis triduo naufragiis vivere valuit
super qnas Petrus pedibus ambulare potuil. Paulus
itaque dum in insula sarm^nta ad ignem collegit,
vipera in manu ejus inbsesit, qnam ille excutiens in
ignera projecit. Porro babitatores loci illius haec
videntes, pessimumque hunc dicentes qui^ dum nau-
fragium evaderet, ultio eum divina vivere non si.
neret, cum inde non moreretur, Deum esse dixe-
runt atque per ejus praedicationdhi ad verum Deum
converti meruerunt. Et alia vice, dum in quadam
civitate cum Barnaba prsediearet, et claudum quen-
dam sanaret, pagani eum Deum esse putaverunt
(f^ 200 v^) atque sacerdotes ei sacrificare voluerunt ;
sed per eum verum Deum omnium cognoverunt.

ne ei denlem infigat, sed ut dcceptorem animarnm
confundat. Canis aulem saltus dans in Symonem in
medio civitatis irruit, ad terram violenter deicit, to-
tas vestes ejus particulatim comminuit, Symon vero
in lupuro transformavit Itransformalus ?], ululatum
lupi simulavit, ab Urbe fugiens abdita silvarum in-
travit. 2uem ilie magnus canis omnesque pueri ur-
bis cum canibus insecuntur atque contusum mor-
sibus caoum dilacerare nituntur. Sic prodigiosus
homo duobus annis latuit ; postea ad Neronem ve-
ntens Deum esse se asseruit, in varias figuras diabo-
lica arte se transtuiit, Petrum et Paulum bostes Cas-
saris ac populi Romani retulit. Unde jussu Neronis
apostoli Pelnis et Paulus comprehenduntur, impe-

Navi denuo a tribuno instaurata. Paulus Romam du- q Ta,ion adducuntur, in prssentia ejus probant Symo-

citur, consorti et coapostolo Petro conjungitur, et
sicut Helyas et Enoch uliimo tempore errorem in-
fidelitatis destruentes et Antichristum confundentes
ab ipso occisi coronantur, ita isti Symonem Magum
erroris magistrum evincentes, Neronem, figuram
Anticbisti gerentem contemnentes, ab ipso necati
laureantur. Et dignum erat ut summi a summo
principe in snmmo loco consummarentur, qui a
summo Deo in summa arce poli summoque loco
beatorum coilocarentur. Sed quaiiter triumphave-
rint nimc audire licebit.

Cum Symon Magus popuhim Romanum multis
erroribus seduxisset, quadam die in urbe Roma
cum turbis Petrus et Symon conveniunt, in au- q
dientia populi verba inter se conferunt ; et ecce
quidam mortuus ad tamulandum portatur, et Symon
populnm affatur : « Quam, inquit, poenam infertis
Petro si hnnc mortnum suscitavero? Yivum, in-
quiunt, trademus incendio. « Ipse vero invocato
dsemone fecit se corpus movere atque singultus
edere. Turbs Symonem laudibus extollunt. Petrum
scductorem dicunt. Petrus vero vix sedato populo
dixit ut, si viveret, surgeret, loqueretur, comede-
ret; si hoc facere non posset, opus diaboli esset.
Unde populus commotus Symonem ad excitandum
mortuum compulit, sed et ipse iram simulans abire
coepit. Mox a populo comprehenditur ut flammis
exuratur, sed Petrus rogat ut ei parcatur statim-
que nomen Ghristi invocavit, mortuuro quasi dor-
mientem suscitavit, qui retnlit se ante judicero du-
ctum et per Petri preces rcduci jussum, Petrum
eomemorans verum Dei amicum, Symonem vero
diabotica deceptione plenum. Itaque omnis coetns
unum Deum clamat, Christum Filiam Dei magna
voce laudat, Symonem execrantes abiciunt, Petrum
venerantes, ei devote manus submittunt. Inter quos
erat Marcellus, genere et opibus praecelsus, in cujus
domo Symon hospicium habuit ; sed eum cum de-
decore a se expulit, Petrum vero cum magno af-
tecttt hospicio recepit, Unde Symon intus canem
permagnum intra januas domus Marcelli cum catena
ligavit, cujus (f" 202) terrore Petrum ab hospicio
arceri cogitavit; sed Petrus veniens canem sol-

nem fallacem, Chri&tum vero in divinitate Patris

regnanlem. Symon vero promittit se coelestia ascen-

surnm, Neronem ad se de terris evocaturom, si

modo ei alta turris fiat de qna coelum petat, quia

hoc ei inter peccatores fieri non liceat. Jubente ergo

Nerone multitudo artificum ligneam turrim coa-

struxit, ad quod spectaculom totus populus Roma-

nus confluxit. Symon vero laureatus turrim ascen-

dens coepit volare atque a daemonibus portatus aera

penetiare. Quos Petrus adjurat et ne eura ulteriusfe-

ranl per Christi nomen imperat. Mox ab eis relictus

cecidit et in multa frusla insiliit. Unde repletus Nero

furore jussit apostolos suppliciis interire. Qui ilico ca-

tenaotur, carcerali custodia novem mensibus mace-

au- n ^'^nlur. Quadam autem die Pelro de custodia eunti

Dominus occurrit ei. Quem Petrus quo vadat inqui-

rit, et Dominus se Romam ire et iterum crucifigi

velle respondit. Statim in custodia regreditur.

Deinde a tortoribus educitur, coram populo exem-

plo Christi crucifigilur. Crux ejus giratur, ipso pe-

tente, pedibus sursum erectis, capite deorsum pen-

dente. Sic bonus pastor animam pro grege credito

sibi posuit, quem fidelem famolum Dominos soper

omnia bona sua constituit. Paulus autem illo anno

relaxatur, ut ipsemet testator : Liberatm sum, (P

202 v») inquil, de ore leonis {II Tim. iv), scilicet

dc manibus Neronis. Postea autem cum multi impe-

ratoris amici per eum ad Christum cooverterentur,

denuo leneri Jubetur. Qui eodem die pro Ghristo

D jugulatur quo Petrus pro Ecclesia in croce levatnr.

De cigus cervicis vulnere lae cnm sanguine mana-

vit, quia dulcis doctrina semper in eo exuberavit.

Post haee vero a populo Romano Nero de regno

cum dedecore propulsatur, in silvis delitescens a

lupis devoratur. Sic isti triumphalores sangolne

suo coelestia mereantur et hodie laureati in angelica

curia exaltantur ; et quia jam in gaudio mesane-

runt quod in lacrimis seminaverunt, illorum exem-

pla sequentes, illorum doctrin» m omnibus obe-

dienles, ab illo, qui est gloriosus el mirabilis in

sanctis suis petamus ut per illorum merita illa gaa-

dia obtineamus. Quam oculus non vidit .(/ Cor. ii),

et csetera.

977 SPECULU3i ECCLESM. - DE SS, PETRO ET PAULO. 978

Si festivitas sancti Benedicti in die Dominico contigerit, sic populus de eo instrui poterit :

A Pensate , fratres karissimi , cujiis meriti apad
Deum iste vir fuerit, qui mortais vitam reddidit,
animas carne solutas tam potenter ligare et solvere
potuit.

Multa sunt hujus viri miracula qu» longam est
vobis enarrare per singula : tamen pauca adhuc re-
feramus ad laudem ejus qui facit mirabilia solus.
Quidam presbyter a daemone obsessus a nullo po-
tuit liberari ; ad Benedictum vero adductus mox me-
ruit expulso daBmone curari. Monachus quidam
f> 204 v*'^ ad hauriendam aquam egressus fuerat
quam daemon ingressus graviter vexabat : fienedi-
ctus vero adveniens protinus hostem imperio fuga-
bat. Fraler quidam de cella Benedicti discedere di-
sposuit, sed ei draco occurrens eura devorare vo-

Tramlatio sancti Benedicti abbatis,

Jusiui germinabit sicut lilium et florebit in mter-

ftttfit anie Dominum (Isa. xxxv). Lilium exterius

albeseit, inteijus aareo colore fulgescit, suavi odore

grateseity sic iste Pater sanctissimus, nomine et

actiooe Benedictus, ci^us bodie solemnia colimus,

exterius erat albeseens candore castitatis, inte-

rius fulgescens aureo colore caritatis, omni vir-

tute spirans odorem suavitatis. Ideo in ®temum

ante Domiaom in gloria florebit et cum angelis in

gaudio perhenniter gaudebit. Hic multis signis pa-

tratis dum ad montem Cassinum venisset et fratri-

bus illic babitacula construere coepisset, apparuit

ei horribili facie diabolus ubi jacuit in oraiione

proslratus, eam poiios maledictum quaro benedi- , . ^ .^ . , . a «

. j.., 7. \j-^R luit, apparendoque retraxit quem pnus latendo foras

clum dici clamavit, cur se persequeretur dins vo- ^ '. »^»1, ^ ^ ^ ^

traxit. Fratres pro quodam responso missi erant,

qui in itinere absque licentia edebant. Reversos vir

cibus vociferavit. Cui, dum illeminime respuoderet»
dixit quod fralres in extruendo muro juvare opor-
teret, abiensque, murum in quo fratres tunc occu-
pati eranl irapulit, qui lapsu suo unum de mona-
chis opprimens, illi mortem, aliis luctum intulit.
Qui vix sago ad Benedictum cum msgno luciu ap-
portatur, sed ab eo statim precibus incolomis re-
suscilalur. Quem mox murum cum fratribus reparare
imperai de cujus (^ 204) ruina diabolus gaude-
bat.

Alia vice, dum qoidam lapis debuit in sedificium
poni, a mullis non potuii tolli . Oratione itaque a
Benedicto facla, diabolos, qoi desoper sedit iogatur,
lapis a paocis levator, apto loco in sediflcio locaiur.
Tunc josso Patris fralres ibidem altius terram fo- C
deront et idolom ibi invencront ; qood dom in coqoi-
nam projecissent, visos est ignis exire et omne il.
lud habilaculum consumere. Qui, dum certatim
aquam proicerent ut incendium extiogoerent, adve-
nit fienedictus dolens fralres illudi hostis maligni
fraudibus. Oratione autem fusa diabolus pellitur et
illud eediflcium incolome ab omnibus cernitur. Qua-
dam die rjsticus ei filium suum moriuum altulit.quem
prolinus vir sanctus orando vitae restiluit. Quidam
puerulus monachus de monasterio absque licentia
beaii viri abiil, sed eoderadio quo ad parentes venit
obiit. Qui, postquam sepelitur, a terra projectus inve-
nitur ; quem dcouo tumulatum evomuit ac in se re-
tinere non valuit, qui Benedicti gratiam non habuii.

Dei de irangressione increpat; eis negantibos, ge-
nera el numerum ciborum indicat; quibus petenti-
bus veniam clemenler indulget, de cavendis pecca-
tis Leuigne admonet. Quidam puer monachus, nobi-
)is genere, astitit Benedicto ccBnanti cum lumine;
qui dum per spiriium superbiae in pectore iacitus
versaret, quisnam esset cui ipse serviens astaret,
Benedicius jussit eum lumen deponere, signum san-
clse crucis cordi ejus imprimere, cunctisque stupe-
faclis retulit quae et quae in corde medilans volue-
rit : qui omnes mirari coeperunt quod verba cogita-
tionis in auribus Benedicti sonuerint. Perfidum re-
gem ad se fraudulcnter venientem Benedictus incre-
pat el cuncta ei ventura prsenunciat. A quodam no-
bili viro rogatus fraires ad construendum monaste-
rium misit, quibus in nocte longe a se positis appa-
ruit, cuncta habitacula monasterii sedificanda desi-
gnavit. Fames valida regionem vexabat et Benedi-
ctus cnncta monasterii sui indigentibus erogabat ;
unde fratres contristari coeperunt quia pauci panes
eis ad victum remanseront : Qoos Pater sancias
blande consolator, Deiqoe potentiam intente depre-
catur ; et ecce subito ante fores monasterii ducentos
modios candidissims farinae in saccis iuveneront
missoriqoe Deo grates retulerunt ciyus dono hsec
usque ad novas fruges coplose sufifeceroni. Eo tem-
pore quidam a Benedicto oleom peciit, qui, dari jos-
sit quod paocolum in vase vitreo remansit ; sed is,
Unde parentes cum flctu ad Benedictum veniont, sa- j^ ^^. ^^^ ^^^ ^^^^^^j^ ^^^^^^ ^^^^ recosavit, qoia hoc

crificiom de manibos ejus aceipiunt, quod corpu
sculo alligatum, sepultui^ae tradunt et amplius ejr-
ctum non repperiunt.

Quaedam nobiles feminae sub eo coQvcrsee dege-
bant qoae se a vaniloqoio non continebant ; qoibos
vir Dei mandavil oi linguam suam refrenarent, alio-
quin eas cxcommunicaret. Quae minimc se corrigen-
ies intra breve iempus sunt mortua; atque inter sol-
lemnia missarum couidie visae sunt de sepulchris
exire. Pro qoibos dom Beoediclus deHit oblaliooem,
ulterios non deseroeroui tomuli habitationem .

infirmis fratribus reservare melius putavit. Benedi-
lIjs vero praeccpit aliis ut vas cum oleo proicerelur
ne quid contra obedientiam in cella manere videre-
tur. Quod a fralribus projectum in saxoso loco figi-
tur ei nec vas rumpitur nec oleum effunditur. Bene-
dictus aulem jubel illud (P* 206>iolli el petenti tri-
bui, inobedientemque fratrem corriplens cum omni-
bus oratorium intravil, se Deo in oratione prosira-
vit, et in loco illo stetit dolium m qoo a fundo osque
ad sommum coepit excrescere oleum.
Sic pius Dominus servo suo fldeli centuplum sem-

979

HONORU AUGUSTODUN. OPP. PARS III. - LITURGIGA.

per reddidit, quem postea super omnia bona sua A
eonstituit. Quidam rusticus a quodam milile pro
rebus suis constringitur, ante equum suum ad cel.
Ittlam Benedicti vinclus impellitur, sed a viro san-
cto intuitu solo solvilur, nam, dum eum in oculos
flexum ilico ruplis vinclis solulus slelit. Quadam
media nocte, Benedictus ad conGlendum nomini
Domini surgebat et preces cum ymnis Domino in
turri stans ad feneslram fundebat, el ecce aperto
coelo iux immensa prse meridiano sole coruscavit
quap totius ooctis tenebras e£fugavit, in cujus jubare
cujusdam antistitis anima coelos penetravil parsque
hujus lucis per fenestram ut aolis radius intravit ad
qua (sk) Benedictus stans oravil, et dum sancta
mens ejus in Deo dilatatur, totum mundum in hoc
radio contemplalur. Alia vice, dum coelos inleudit, B
sororis susb animam in specie columbee ad astra
ferri ab angelis conspicit. Poslquam his et aliis
pluribus prseclaris signis tempora sua ornavit, di-
scipulis obitum suum prsBnunciavit. Gorreptus ian-

guore se in oratorinm porlari rogavit, munitusque

Domini sanctis sacramentis inter verba oratioDis

bealum spiritum efflavit. Qui dum ab angelis ia

superna palria exaltatur, ejus perhcnnis gloria di-

scipnlis suis longe vel prope positis divinitus revcla-

tur. In specu quoque quo olim latuit mulier insana

sanitatem recepit. Post cujus excessom, paganorum

exercitus monaslerium e]us destruxit sicut ipse vi*

vens prsedicens astruxit ; et cum locus esset deser-

tus a quibusdam religiosis translatum est in Gallia

ejus corpus« sicut hodie recolimus quod multis si*

gnis in itinere aique in pervenlione clarificavit Deus ;

et sicut eum Dcus hic gloriosis signis inter horaines

mirihcavit, ila nunc inter omncs sanctos excellea-

ter gloria et honore coronavit. Quem ipse nooc in-

ter astra matutina resplendeas jubilat atque omnes

se imitantes seque devote invocantes ad eadem per-

venire gaudia adijuvat. Qus oculus non vidit (/ Cor,

ii), et C£tera.

DE SANCTA MARIA MAGDALENA.

Non veni vocarejusloi,sedpeccatores adpamilen'
tiam (Matth. ix). Revera, karissimi, prius Dominus
actibus declaravit quod verbis praedicavit. Non enim
vocavit Pharisaeoset aliosqui se justos contumaciler
asseverabant, sed publicanos qui se peccatores hu-
militer affirmabant. Unde eos publicani et meretrices
in regnum Dei praecesserunl qui eum amicum p ubli-
canorum dixerunt. Unde et ipse PharisaBum in tem-
plo debenegeitis suis se arrogantem reprobabit;
publicanum vero de male gestis suis se accusantem
justificavit {Luc. xviii). In quem enim angeli in coe-
lis desiderant prospicere (/ Petr, i) venit in hunc
mundum peccatores salvos facere. Multos de lacu
miseriae et de luto foecis (PsaL xxxix) peccatorum
eduxerat qui veoit quaerere et salvum facere quod
perierat {Luc. xix), ex quibus nobis, ut hodie evan-
gelium sonuit, beatam Mariam Magdalenam exem-
plum suae elemenliaB posuil. Hojc soror Lazari nar-
ratur qui a Domino de sepulchro quadriduanus
resuscitatur, sororque nichilominus Marthae exlitit
quae Dominum hospicio suo saepius excepit. Haec
Maria in Magdalum castellum marito traditur, sed
ab eo in Hierosolimam fugiens, generis immemor»
legis Dei oblita vulgaris merelrix efficitur, et post-
quam se sponte fecit turpitudinis prostibulum, facta
est jure daemoniorum delubrum, nam VII daemonia
simul in ea intrabant el jugiler eam immundis de-
sideriis vexabant. Quaa ad Jesum a sorore sua est
adducta per eumque VII dmmonia slalim sunt eje-
cta, et sana cum sorore domum est gaudens re-
gressa. Postquam vero Dominus in domo cujasdam
Pharisaei ad couvivium rogalus discubuit, a quo
ipse prius lepram expulil, Maria persuasu sororis
nudis pedibus nudisque capillis cum preciosis un-

ucntis venil quae prius in usum suae turpitudinis

coemit . Ad pedes Domini procubuit, quia dolet qood
multis amatoribus succubult ; exitus aquarum oculi
ejus deduxerunt, quia legem Dei non custodierunt ;
lacrimis sordes pedum se lavanlis lavit, et ipsa &

G sordibus criminum ablui mernit ; crinibus pedes
Domini tersit quo prius auro (:208) ad illieiendos
juvenes compsit ; oscula vestigiis ejus votive infixit»
quae prius delectabiliter corruptoribus exhibuit ; un-
guento unxit se lavantis pedes, quo prius carnem
suam perungens atiraxit fetorem se turpiter aman-
tis; cuncta quae prius voluptuose praebuit ad carnis
officium ; nunc ecottlra vertit luctuose in Domini
obsequium ; et quia non erubuit prius coram angc-
lis volulabro immundiciae ut sus involvi, nunc non
verelur coram convivantibus hominibus confundi ;
et quo modo ipsum foatem misericordiiB ibi inve-
nit, ab omni labe purgata rccciiit. Al iiifelix hospes
scandalizalur quod se Dominus tangi a peccatrice
non dedignatur ; etiam non solum aegram, sed et

j^ medicum in corde reprobat, ipse vero miser fcbre
falsae jusliciae acriter laborat. Dominus autem booa
ab eo praetermissa enumcrat, ab iila vero impensa
repUcat, ut per hoc nobis innuat quod de omnibus
negligentiis nostris vindictam sumat, propriis vero
studiis alta praemia conferat. Malivolum itaque con-
futans clemens judcx, ream se ipsam punientem
absolvit, cum pace pax vera abire permiltit. Qu« ad
sororem gratulabunda revrrtilur, reliquum vitae ca-
stimoniae summo studio impcnditur. Denique, cura
Dominus ad Martham cjus sororem declinasset, et
ipsa ejus scrvicio mflgnopere insudasset, ista pedi-
bus ejus humili\cr adhaerebat, verba dulcedinis ejus
sitibundo peclore hauriebat. Cum ipso et suis se-
quacibus provinciam circuire anhelabat, ei de sua
facultatula ministrabat. Licuit enim feminis apud

981

SPECULUai ECCLESIiE. — DE S. JACOBO APOSTOLO.

m

Judaoscumreligiosis viris circuire etde suis rebus
eis in necessilalilms deservire. Postquam vero Do-
minus ad passionem pro salule mundi properans in
dorao Pharisaei cujus supra recubuit, et Lazarus
unus de discumbentibus fuit, Maria prcciosum un-
guentum supcr caput ejus refudit, designans quod
Ecclesia cum odore virlulum ad cum veniret, quam
ipse unguento sancli Spirilus ungeret ; bocque fa-
clum Judas quidem improbavit, sed Dominus lau-
davit, quia opera Ecclesiae qu» reprobis sunt hor-
ribilia, Deo noslro sunt acceptabilia. Domino quo-
quo pro nobis in cruce pendente et discipulorum
grege perempto, pastore in diversa (f® 208 v°) fu-
^ente, ipsa imperterrila aslabat alque in sepulchro
positumcum aromatibus visilabat. Unde etangelum
videre meruitDominusque resurgens primo omnium
ei publice apparuit, eamqueapostolamapostolissuis
misil, ut sicut prima feminamortem viro traderet,
ila nunc femina perhennem vitam viris nunciaret.
De ea etiam fertur quod postquam Dominum cum
aliis discipulis coBlum ascendere viderit, Spiritum-
que sanctum cum aliis acceperit ; ejus amore postea
virum videre noluerit, sed in beremum veniens, in
spelnnca aliquot annis habitavcrit. Ad quam, dum
quidam presbyter errabundus venisset, et quaenam
esset inquisisset, Mariara peccatricera se esse re-
spondit euraque ad sepeliendum corpus ejus missum
retulit. Hisdictis mundum, quem diu inhorruit, glo-
riabunda obiens deseruit, et angelis ymnum con-
cinentibus ad Dominum perrexit quem multum di-
lexit quique ei multum dimisit et in horto aroma-
tum lilia colligcre cum candidulis virginibus permi-
sit.

Nunc ad nosmetipsos, karissimi, redeamusetquid
de nostris criminibus agandum sit videamus. Pro-
pter hoc enim scripti sunt lapsus sanctorum et poe-
nitenlia ipsorum, ut qui casum fragilitalis eorum
imitati sumus in malum proruendo, eorum etiam
exemplo pcr pGenitentiam ad bonum convertamur
malum deserendo. Sed, heu I nos miseri inpeccatis
eos imitari desideramus, in bonis veroeorumexem-
pla sequi recusamus. Et sihactenus, karissimi, in
malis sudamus, saltem hodie exemplo hujus mulie-
ris transacta bonis sequentibus contingere sataga-
mus. Beati enim dicuntur quorum iniquitates remit-
tuntur et quorum peccala conteguntur(P«aLxxxi).
Per baptisma remittuntur originalia, per poeniten-
tiam vero conleguntur peccata actualia. Quod eni.ii

A nudl erubcscimus, hoc obducta veste contegimus.
Ila, karissimi, foeditatem turpis vitae nostrae a Deo
ct ab angelis conspici erubescamus, et hanc lamentis
poenilentiae et bonis operibus contcgamus. Pro pec-
calo et delicto sacrificium Deo spiritum contribu-
latum et cor contritum et humiliatum (PsaL l) of*
feramus alque dignos fructus pcenitentiie faciamoa
(Mailh. iii), ut videlicet leviora peccata orationibos
diluamus, graviora fletibus, jejuniis, vigiliis, elemo-
sinis I^ 2)0) puniamus. Per legem enim impe-
ratur nc haedus in lacte matris coquatur [Eaod.
xxiii). Haedum in lacte matris coquere est propter
graviasceleracum haedisadsinistram deputatumleni
poenitentise subdere ; sed hsednm in iacte matris non
coquimus si nos in flagiciis perditos asperis et duris

B poenis afficimus ; in interitum namque carnis Satanae
tradi jubemur ut spiritu in die Domini saWemur.
Porro populus Israel de iEgypto egressus in eoloco
vicit hostes quo prius cst victus, quia nos de hoc
mundo ad patriam rcvcrtentes in eodem vicio dia-
bolum vincere possumus quo prius ab eo victi su-
mus ; a quo enim quis vincitur, illius et servus dfl-
citur. Cavendum nobis est ne nos servos peocali
diabolus inveniat et nos quasi jure perpetuo possi-
deat. In lcgcquippe erat praeceptum ut si quis ne-
cessitate compulsus se alii venderet, YII anno liber
exiret ; si autem a servicio abire recusaret, domi-
nus suus subula aurem ejus perforaret, et sic eum
jurepcrpetuo servum possideret (Exod. xxi). Cum

p devicti concupiscenliis sucumbimus quasi neces-
sitatc coacti nos alii vendimus, cum nos servospec-
cati facimus. Omnis enim qui facit peccatum, ser'-
vusest peccati {Joan. viii), sed Yllanno liberi exire
valebimus, quia per dona septiformis Spiritus a
dominio diaboli absolvi poterimus. Qui autem liber
fieri recusat, hunc dominus suus subula perforat,
quia qui venundatus sub peccato per poenitentiam
liber ab hoc servicio ad Deum non exibit, hunc
diabolus aculeo mortis perforabit, eumque servum
jure perpetuo possidens, aeternis tormentis crucia-
bit. Igitur, karissimi^ beatam Mariam Magdalenam
imitantes durum jugum diabolicae servitutis a nobis
proiciamus, et suave jugura Domini verae iibertatts
suscipiamus ; et cui servire regnare est^in sancti-

D tate et justicia serviamus ut ab ipso in libertatem
gloriae filiorum Dei transferri valeamus, Quam ocu-
lus non vidit (/ Cor. ii), et caetera.

DE SANCTO JACOBO APOSTOLO.

Cosli enarrani gloriamDeif etoperamanuumejus
annunciat firmamentum (PsaL xviu). Apostoli coeli
appeilantur in quibus divina secreta celantur, ex
quibus fulgebat ut sol sapientiae ; splendebat luna
eloqueniise rutilabant (^210 \<*) stellae virtutum,
coruBcabant fulgura miraculorum, concrepabant

tonitrua prsedicationum, fluebtnt pluvi» Soriptura-
rum. Hii cceli gloriam Dei eoarrabant cum apostoli
Cbrislum in toto mundo personabant. In omnem
quippe terram exivit sonus eorum et in fines orbis
terrae verba eorum (ilnd,) ficclesia vero vocat^r
firmamentom quia fideles ab infidelibus nt aqnaspro

983

HONORII AUGUSTODUN. OPP. PARS III, - LITURGICA.

984

^quis dividit per fidei saeramenlum. Haec opera ma- A corpus ab Herroog^ene et Phileto aliis quinque disei*

pulis suis traditur, nayi imponitur ut aliquo ia loco
abscondatur donecDomino concedente condignese-
peliatur. Qui navim ingressi obdormierunt el in
crastino evigilantes se in Hispania ubi prius prsedi-
cavit esse cognoverunt. Corpus itaqne efferentes su-
per lapidem ponunt quod mox in lapidem ut in liqui-
dum elementum mergi conspiciunt. Erat illo tem-
pore in illis partibns prsepotens femina, nomine et
actione Lupa, totius provinciae primatu inclyta. Qni-
busdam ergo cum corpore relictis, alii ad dominam
intrant ; ut sibi locus sepulturse tradatar rogant, ut
cujus vivi doctrinam suscipere recusabant, saltem
mortui corpus a Deomissumsibi recipiant. Quos illa

....,,,, ,,. , ^ comprehensos crudelissimo regi misit perdendos.

cerdotis fulgebat dum apostolicus chorus caput ^ n • •. . . . ,

noslram Chrislum cingebat. Hii sancla conversa- ^ ^" vero juss.t eos .n .raa carce.-.s rec.p. donec ex-

nuum ejus annunciant dum facta et dicta Dei dtgnis
preeconiis filiis suis prsedicant.

Vestis summi sacerdotis secundum legem debuit
esse XU preeiosis lapidibus insignita, quibus XII
oomina filiorum Israel essent insculpta (Exod.
xxxix). Summus et verus sacerdos Ohristus fuil qui
Deo Palri hosliam sui corporis pro nobis obtulit.
HtyuB vestis est Ecelesia,XIIapostolis veluttotidem
margaritia ornata ; in quibus nomina XII filiorum
iBrael expressa fuerunt, quialsrael Christum Filium
et XII apo8tolospr9e8ignaverit,etipsi Xlllribus cum
omnibus gentibus judicaturi erunt. Aurem quoque
diadema gemmis redimitum in capite ejusdem sa-

lione ut aurum fulgidi, virtulum gemmis insigniti
dum in circuitu orbis ccelestem vitam praedicabaut,
quasi regiura diadema sponsam Christi corona-
bant.

Legitur etiam quod Yssac puteum apemcrlt
quem servi patris ejus fodemnt, scd Philistsei eum
lerra impleverunt. Alium puteum servi foderunt
Ysaac et vivam invenerunt aquam. Tercium puteum
Ysaac fodit, quem latitudo appellavit (Gen. xxvi).
Servi Abraham puteum foderunt dum &Ioyses et alii
prohetae servi Dei Yetus Testamentuni coposuerunt
(sic) ; sed hoc Philistsei terra scilicet Judaei tcrrena
et sordida mtelligentia repleverunt. Ysaac vero pu-

cogitarel quibus poeuis possent interfici. lilo ad con-
vivium discumbente, ab angelodecarcereeducuntur,
et populo spectanle civitalem egrediuntur. Sublata
aulem mensa rex ad carcerem misit, inclusos pro-
duci jussit ; qui carcerem aperientes nemineminve'
nerunt reversique (P» i\% v^) mirum renunciaverunl.
Qui dum jussu regis ubique perquirerentur, et ple-
rique se peregrinos vidisse per clvitatem transire
lestarcnlur, ad comprehendcndum fugientes ocius
insecunlur, sed rupto ponte quem transieruntgurgiti
inmerguntur. Unde rex et sui, pavore perlerrili, vi-
ros cum honore revocaverunt fidemque Christi et
baptisma per eos receperunt. Deinde ad Lupam re-
versi petnnt sibi locum sepulturae concedi ; at illa

teum aperuit dum Christus profunditam sacrae Q dolens eos non solum evasisse seviciam regis, sed

Scripturae apostolis innotuit. Servi quoque Ysaac
puteum foderunt dum apostoli et evangelistse No-
vum Testamentum per Spiritum sanctum scripse-
runt. Vivam aquam reppererunt dum evangclicam
doctrinam salientem in vitam aeternam in humanum
genus derivaverunt. Tercius puleus qui ab Ysaac
ioditur baptisma intelligitur. Huic nomen latiiudo
imponitur quia per totum mundum diiTunditur. Hu-
jus fontis aquam apostoli (f'' 212) servi veri Ysaac
Ghristi per latitudinem orbis spargebant dum omnes
gentes in nomine Patris et Filii et Spiritussancti
baplizabant (Maith. xxviii). Ex horum collegio bea-
Ins Jacobus, cnjus hodie festa agimus,frater Johan-
nis evangelistse, traditur in Hispania prsedicasse, de

etiam ipsum cum omuibus suis Deo acquisisse, ali-
quoingenio perdere cogilabat qui homines a perdi-
tione eiiperetractabant. Habuil tuncingentesboves
silvestres nimis feros atque indomitos. Praecepil ita-
que ut hosboves subjugum mitlercnt, corpusmagi-
slri plauslro imponerent, ad sepeliendum veherenl,
cogitans incredula eos discerpi a feroci belua. Ipsi
vero signo crucis facto boves ut agnos jungunt,
corpus magistri imponunt. Boves autem indomiti
tunc arripiunt et lecto tramitc in palacium
Lupae longe inde positum corpus apostoli pertra-
hunt. Quod illa devota jam sequitur et ad Deum ve-
rum convertitur, et de Lupa agna Christi efficitur.
Palacium ejusad honorem Christi et ejus apostoli

quia reverlilur visitare Ecclesiam in Judsea positam ; p ecclesia consecratur, et in eadem Deo dilectus tu-

repperileam aduobusmagis, Hermogene el Phileto,
Bubversam. Quorum fallaciam signis etprsedicaiio
nibus destruxit et gregem Domini errabundum, a
lupis invasum, ad vei*um pastoremreduxit. Insuper
ipsos magos magistros erroris cum aliis pluribus ad'
Christnm convertil nobilesque doctores Ecclesiae
eifecit. Unde Judsei, invidia stimulali, seditionem
concitantes Jacobum furibundi rapiunt et ad praito-
rium Herodis filii Arcbselai Aristoboli ducunt, ab
eoque damnalum decollare pertrahunt. Quiiniti-
nere paraliticum sanavit et scribam se cum fune tra-
henlem baptizavit. Qui etiam cum ipso pro Cbristi
nomine decollatur, et ita amicus Dei laureatus cum
consorte eoeleslis curias senatu coUocatur. Cujus

mulatur ; ipsaque omnes possessiones suas sanclo
Jacobo contulit, omnia ornamenta sna donariis Dci
intulit. Porro Hermogenesepiscopus efficilur, posl
hunc Philetus prseficitur. Alii aliis locis prseponun-
tur, multa signa per eos gcruntur omnesque occi-
dentales populi per eos ad Christum convertuntur.
Hic autem beatus apostohis circa Pascha occisus
memoratur ; sed hodie ejus festivitas ab Ecclesia
solemniter celebratur quando ejus corpus transla-
tum coeleslibus signis glorificalur.

Hujus sancti apostoli laudibus associatur hodie
beatus martyr Christoforus. Hic Spirilu sanctople-
nus gentibus prsedicavit, multa milia fidelium tur-

985

SPECULUM ECCLESl/E. ^ AD VINCULA S. PETRL

986

mis aggre^vit. Deimim pro Christi nomine a rege
comprehensus catenatur, careerali custodia mace-
ratar, ferreis virgis atteritur, flammis sestuantis for-
nacis afSigitur; sed Christo salvaute inde eripitur ;
iu campo ad signum ligatus ponitur, sagittis undi-
que confoditur, ad ultimum capite plectitur. Rex
cum populo conversus baptizatur, ecciesia magni-

A fice ab eo fabricatur, in qua multa (^tii) prestan-
tur beneficia per beati Christofori martyris merita.
Quia igitur, karissimi, hic ut splendida astra in con-
spectu eterni solis nunc vivunt ubi omnes qui no-
nien ejus diligunt, deposcite eos devotia precibos ut
liceat participari eorum glorias in oopleatibus sedi-
btts. Ubi oculus non vidit (/ Cor. ii).

AD VINCULA SANCTI PETRL

Nimts hanoraii sunt amici toi, Deus^ mmis est corpus ejus a principibus venertUnr, sed etiam ba-
con/ortatus principatus eorum {PsaL cxxxviii). culi vel catense ejus vel vestes vel aliquid ad eum
Apostolos, karissimi, non servos sed amicos Christus pertinens quasi divinnm quid ab omni populo ado-
appcUavit, quia eis omnia secreta Patris notifica- ratur. Ecce totus orbis undique in urbem Romam
vit {Joan. xv). Isti sunt nimis honorificati quia jam ^ confluit propter Petrum piscatorem, non propter

in coelis sunt angelis equipparati. Horum principa-
tus nimis confortatur quia eorum ligslio vel solutio
in ccelis et in terris a Deo corroboratur. Isti sunt
principes populoruro qui cum Deo Abrahnm sunt
congregali , quia de arumna hnjus sseculi nequara
ablati in perhenni jam gloria sunt exaltati. Isti sunt
qui pro Patribus Ecclesiae sunt nati et super omaem
terram principes sublimati {PsaL. LXiy), ProphetaB
namque palrcs Ecclesise extiterunt qui eam scriptis
Deo genuerunt. Pro his filii Ecclesiae apostoli na-
scuntur, quia ab sponso suo Cbristo super omoem
terram principes constituuntur {ibid,). Isti etiam
propter altam virtutuni conversationem montes dicli
sunt, qui pacem populo susceperunt {PsaL lxxi),

Augustum mundi imperatorem. Quilibet investigat
sepulchrum piscatoris, nullus inquirit tumulnm
principis Neronis. Insuper toti mundo imperans vi-
vus quilibet Augustus ante mortui piseatoris jamque
putrefacti ossa procumbit , lacrimas cum predbus
fundit et suppliciter orat imperator ut sibi propicius
sit piscator, et merito. Ipse enim habot daves vit»
et ipsum oportet cunctip portas regni coplestis ape-
rire. Sicsic Christus ftervos suos clarificat, sic mi-
lites suos rex gloriae remunerat ut non soium inter
angelos laureati splendescanti verum etiam per
omnes generationes eorum memoria florescat.

Hsec dies antiquitus erat celebris ob victoriam
Angusli Caesaris. Hac quippe Augustus cum Anto-

quando per veram pacem Christum humano generi G nio pugnans victoriam obtinuit et, ideo Romanus

pacem redditam praedicaverunt. Isti sunt montes
aetemi {PsaL lxxv) a quibus Sol justitiae , ex morte
oriens, mirabiliter est illuminans planiciem Eccle-
siae, quando turbati sunt omnes insipientes corde
{ibid.y Cum enim apostoli resurrectionem Christi
testificabantur, graviter insipientes Judaei turbaban-
tur. Qui in hos montes asccndunt, coelum intrare
valebunt, quia, si apostolorum vitam et doctrinam
sequi voluerimus, utique coelestia regna intrare po-
terimus. Dilectissimi, referendum est nobis unde
dies ista habeatur solemnis; non euim, ut quidam
putant, hodiema die bealus Petrus a vinculis estab-
solutus, qui legitur circa paschale tempus per an-
gelum de carcere educi {Act, xii) ; haec autem dies

populus hunc diem sollemnizari instituit, templum
in ejus honore dedicavit , mensem prius sextilem
dictum Augustum appellavit, hujusque diei super-
stitio singulis annis festive iterabatur, atque ab
omni succedente posteritate magno tripudio rcno-
vabatur. Sed hic mos gentilium taii modo est mu-
tatus in ritum fidelium : Eudoxia regina causa
orationis Hierosolimam tendit , eique infidelis Ju-
daeus fidele munus impendit, nam catenas quibus
beatus Petrus ab Herode vinctus est, sed ab angelo
in Pascha solutus est, ei obtulit; quas illa super
aurum et topazium amplexans Romam detulit,
summique pontificis consilio ecclesiam in honore
principis apostolorum aedificavit , in qua hodieraa

est ob vincula ejus festiva, quando catenae ejus in J) die preciosa vincula collocavit. Et tunc sincitum

ecclcsia ipsius sunt Romse reconditae ab Eudoxia
regina. 0 in quantum Christus glorificantes se glori*
ficavit I 0 in quantum eos super inimicos eorum
exaltavit I Vere ipsius est regnum et potentia, ipsius
divitiae et gloria, et quem vult exaltat et quem vult
humiliat. Ecce enim pauperrimos ruslicanos homi-
nes (P> 214 v»), utpote piscatores, principes tolius
orbis constituit atque cunctas saeculi dignitates
univcrsasque regias potestates eis subjecit. Bcce
non solum ob illius piscatoris honorem , sed etiam
ob vincnlomm ejus reverentiam dies sollemnes in-
stituuntur ; summi episcopatus a summis imperato-
ribus ejus nomini subscribuntur. Ecce non solum

est apostoUca auctoritate decretumquc imperiali
potestate ut (f^ 214 v*) sicut hic dies prius observa-
bilis ob hooorem summi principis mundi habere-
tur, ita postmodum celebris in honore principis
apostolorum et Ecclesiae ageretur. Itaque, karissimi,
quia hodie viocula beati Petri solutoris pcccatorum
veneramur, insistamus precibus ut ejus meritis a
vinculis peccatorum absolvi mereamur, sicut ipse
Ecclesiae precibus solutus est per aogelum ab eis-
dem nexibus. Funibus quippe peccatorum oireum-
plexi sumns , sed antequam in tenebraa exteriores
mittamor ligatis manibus et pedibaa , per clavige-
rum regni coelestis absolvi festinemus. Omne enim

987

flONORIl AUGUSTODUN. OPP. PARS lU. — UTURGICA.

983

quod ipse solyerit ia terris, hoc a Cbristo in ccelis A omnes sanctos praefignrayerunt, qui VII donis Spi-

soialum erit {Malth, xvi). Recordemur quod Cham
peccante Chanaan filius ejos a Noe seryituti addi-
citur {Gen» ix), qnia cujusque peccantis opus in ex-
tremo examine a Christo maledicilur. Noe denu*
datus est, Christus in passione pro nobis deturpa-
tus. Hunc Cham subsannat, quia populus infidelium
Christi passionem cura irrisione exprobrat; cujus
semen ab eo maledictione servilutis mullatur, dum
turba reproborum servitio electorum subjugatur,
quia nimirum eis quodammodo serviunt dum eos
adversitatibus affligunt ; et sicut servi palrls jussu
peccantes filios corrigunl atqne aurea Dei vasa in
camino tribulationis examinant qualenus in convi-
vio summi regis clare resplendeant. Porro demum
ipsi servi servorum erunt quia cum servis daemoni-
bas ipsi servi eorum in aetemis tormentis arde-
bunt.

Noe a duobus filiis velatur, quia Christi passlo
a duobus fldelium populis veueratur {ibid.). Oe
Sem namque patriarcha orli sant qui Christi pas-
sionem honorando prseQguraverunt , sicut Abraham
filium sacrificando {Gen. xxii) et Moyses agnum
inmolando {Exod, xn) vel serpentem in deserto
exaltando (iViim. xxi). Ex iilo namque prophetae
nati sunt qui Chrisli passionem venerando prse-
nunciaverunt, sicut Esaya.<(, Sieut ovis , inquit, ad
occisumem ducetur {Isa. liii) ; et Hieremias, Chri'
stU9, inqnit, peccatis nostris capietur. De lioc etiam
apostoH progeniti sunt, qui passioncm Chnsti ve-
nerabiliter orbi terrarum innotuerunt, sicut Petrus :
Christus, inquit, passus est pro nobis relinquens
noMs exemplum ut sequamur vestigia ejus{I Petr.
ii); et Paulus : Nos, inquit, prcedicamus Christum
crucifixum, Judans (f* 216 v») quidem scandalum^
gentibus autem stultitiam, electis vero Dei virtutem
et Dei sapieniiam{lCor, i). De Japhet autem papee,
episcopi, mullitudo martyrum orli sunt, qui omnes
passionem Christi suis passionibus glorificaverunt
et ideo benedictionem haereditate possederunt. Hasc
dies etiam a sancta quadam cum septem martiribus
sacratur quae pro veteri lege ab Anliocho rege cum
filiis suis Deo mactatur. Quod autcm Enclesia ho-
rum soluramoclo pro Veteri Testamento sollemnia
recolit, haec causa extitit. Anliochus tipum Anli-
christi gerit qui omnium persecutorum caput erit.

ritus sancti repleti pro justicia usque ad mortem
certabunt , et tunc laureati cum matre Ecclesia
gaudium Domini intrabunt. Haec namque mulier ab
Anliocho cum filiis suis comprehenditur, legem Dei
prevaricari compellilur ; sed minime victa horrcn-
dis poenis cum natis consuroitur et mansuris gaudiia-
inducitur. Filiis namque matre inspiciente capilli
cum cute capitis ferro abstrahuntur, manuum ac
pedum summitates praeciduntur, et sic in sartagine,
pice ac sulphure fervente torrentur. Hater autem,
per singulos natos cruciata, quos ipsa gandens ad
cruciatus cst adhortata, demum pari modo est con-
summata (// Machab, i).
Hanc felix Fulicitas est iniitata quae cum VII filiis
B suis pro Christo esl diversis poenis inmolata. Hanc
nichilominus beata Symphorosa est aemulata, quas
cum VII filiis suis variis suppliciis pro Chrislo esl
cruciala. Et revera, karissimi, beatiores fcminae istae
fuerunt quae de utero suo VII marlires genuerunt,
ipsajque per singulos passae, octies marlyres extite-
runt, quam illae quae duos apoatolos Pelrura et
Andream vel Jacobum et Johannem in ventre por-
taverunt.

Hodie quoque beata martyr nominc el aclione
Sapientia alque tres fiiiae ejus, Fides, Spes el Kari-
tas, pulchrae nominibus, pulchriores operibus, san-
guinem suum crudeliier laceratae pro Chrislo effu-
dcrunl el aeterna gaudia a Christo percipere me-
ruerunt.
n El, karissimi , fragiles feminae , teneri pueri mol-
lesque pucUulaedc bono (f»2ll8) ad malum tormentis
flecli non potuerunt, et ideo ab omni malo atque
do^ore erepli Iselicia sempiterna coronati jam posse-
derunt. E contra nos infelices nimiumque miseri
nec minis nec praemiis a malis revocari possumus,
immo diversis poenarum generibus attrili discipli-
nam Domini recipere nolumus atque in sordibus
jam felentes ad revocantem converti contemnimus .
Ergo, Karissimi, aliquando a laqueis diaboli resi-
piscentes et ad summum bonum Domini nos con-
vertentes, beatum Petrum el alios sanctos quorum
hodie festa celcbramus ad thronum gloriae devota
prece miltamus, ut nostram fragilitatem omnesque
cruciatus animae et corporis valeamus superare, el
in lumine vultus Domini cum omnibus sanctis per-

Hujus membra omnes fuerunt qui fidelibus perse- G [^ennitcr mereamur exultarc. Quod oculus non vidit
cutionem intulerunt. Mater vero hsec figura Eccle- ^/ Qqy^ h) et caetera.
siae fuit, quae pro justicla occubuit. Scptem fiiii ejus

DE SANCTO LAURENTIO.

Deatus vir qui inventus est sine maculaet quipost

aurum non abiitj nec speravit in pecunia et thesauris

{EeeH. xxm). Beatum, karissirai, Scriptura dicil

qul Omne habet quod voluerit. Saactus itaque Lau-

renttua ^ere beatus praedfcatur qui nunc in affiuentia

omnimodae gloriae inter angelos laetatur; a cujus
oculis omnis iacrima ipsius Dei aspectu siccatur, et
dolore ac gemitu fugiente gaudio et laeticia serapi-
terna consolatur. Hic ideo virdiciior, quia necblan-
dis nec aspens pravo consilio ut muJier aubicitur.

989

SFECULUM ECCLESIJE. — DE S. LAURENTIO.

990

sed yiriliter dimicans antiquum hostem cum suis
membris stravlt et ideo cum gloria in coelis trium-
ph&yit. Hic inventus est sine macula dum velut au-
nim examinatus est in craticula. Post aurem non
abiit^ necinpecuniaet thesaurissperavitfSed potius
aurum et thesauros Ecclesiae pauperibus distribueus
CiBlcstes divicias comparavit. Idcirco hunc hod:e
laudemus, etmirabilem Deum in sanclis suis (Psal.
Lxvii) glorificemus, per quem Laurentius mirabilia
invitasuafecit^ qui vitam omnibus dilectam per-
horrescens, pro vera vita abjecit, mortem cunctis
exosam amplectens causa vilae excepit ; qui aunim
in quo homines confidunt ut lutum contemnit ; or-
namenta in quibus principes gloriaotur egenis im-
pendit ; qui fenestras diu in facie c^ecoi-um clausas
reseravit, ac signo crucis tcnebris fugatis clara [t^
218 V®) luce reseravii ; qoi crudeles corporis cru-
ciatus sprevit, se ipsum hostiam vivam in odorem
suavitatis Deo per ignem dedit {Ephes. v) ; el quia
passione temptatus, p^cienilvL perfectus estprohatm,
incetemagioria eritcoronatus, Hic thesauros ha-
h&astransgredipotuit^ sed legem Dei ^\3itransgredi
noluit ; facere mala voluit, sed poenis coactus facere
noluit,IdeosuntbonailliusinDomino stabilita pro
quibus nuncpossidet praemia infinita. Et elemosinas
illius enarrat omnis Ecclesia sanctorum, dum hic in
omnium celebri versatur memoria et in illa vita
afiluunt ei diviciae et gloria.

Hie, Romanse Ecclesi» archidiaeonus, beati Syxti
papae extilit discipulus. Qui beatus pontifex dum
pro grege sibi commisso ad passionen traheretur,
Laurentius ejulans accurrit, rogans eum ut secum
ad poenas admitteretur. Cui papa, tune Christi hostia,
thesauros Ecclesiae commendavit ac benigne conso-
lans post triduum martyrem futurum praenunciavit.
At ille accepta pecunia non ut avarus operuit eam
terra, sed soilicitus circuiens, pupillos et viduas
visitavit^ ut bonus dispensator crcditam pecuniam
conservis indigentibus erogavit, pedes pauperum
lavit, aegrotos orando sanavit. Omnibus igitur ex-
pensis ad magistnim fidelis minister revertitur, et
ecce Syxtus cum duobus diaconibus Pelicissimo et
Agapito ad decollationem ducitur. At Laurentius
clara voce thesauros sibi traditos se in pauperes ex-
pendisse clamital, et ul secum ei pati liceat flebili
voce postulat. Milites autem beatum Syxtum cum
sociis suis, capite truncato, ad syderea regna lau-
reandos transmiserunt, Laurentium vero tenentes
Decio imperatori adduxerunt. Quem ipse Yaleriano
prsefecto tradidit ut thesaurum Ecclesiae ab eo exi-
gat, ydolis immolare compellat imperavit. Valeria-
nus autem enidam Ypolito eum commendavit, isque
eum in carcere cnm pluribus locavit, inter quoa
quidam caecus fuit qui per beatum Laurentium cre-
dens baptizatus lumen percipere meruit. Quod au-
dientes plurimi caeci ad beatum Laurentium vene-
runt, qui omnes per impositionem manus ejus iu-
men coeli viderunt. Hoc viso Ypolylus cum omni
domo sua credidit et Christi vestem per baptisma
induit. Post hsec Laurentius ad palacium Decii ad-
ducitur, thesaurus ab eo inquiritur (V* %Wj, Qui

Aspondet sc thesaurum ostendere si ei triduo dentur
^nduciae. Quibus datis multitudineni pauperum col-
legitquos tercio die secum in palacium duxit. « En,
inquiens ad Caesarem, cernis thesaurum Ecclesiae;
horum manus thesauros quos requiris deportave-
runt in gazophilacium coelestis curiae. • Quo audito
tyrannus infremuit, Laurenlium vestibus exuit quem
Christus slola immortalit&lis iuduit. Deinde victima
Christi in catasta extendilur, cum scorpionibus^
scilicet flagellis in modum scorpionum aculeis, cae-
ditur iterumque in carcerem retruditur. Ex hoc
eductus ad immolandum ydolis compelUtur, sed
terroribus non flectitur, unde jussus est fustibus
diutissime caedi, deinde in cculeo suspendi ac ignitae
laminae lateribus attrociter torti appendi. Cum in-

o victus Christi miles hoc sapplicio non superaretur,
imroo de poenis ut de epulis gralularetur, plnmba-
lis, scilicet flagellis plumbo in extremitate corrigiae
innexo, coeditur, deinde scorpionibus crudeliter at-
teritur. Interea quidam miles, Romanus nomine,
conspicit juvenem gloriosa facie astare et beatum
Laurentium sanguinem ejus extergendo confortare.
Qui mox ei ad pedes cecidit, se baptizari petiit, quae
viderit coram omnibus retulit, baptisma promeruit.
Qui protinus jussu Decii cum fustibus diutissime
mactatur, deinde capite truncatur. Porro Lauren*
tius denuo in carcerem recipi jubelur ut Christns
seepius in corpore ejus glorificetur. In nocte vero
eductus cor ejus in dilectione Christi probatur, caro
eju^ muUis flagris visitatur, igne examinntur; et
quia in eo iniquitas non iovenitur, corona perhennis

G gloriae redimitur. Ante Decium namque ductus ad
idolatriam coarlatur, sed Chnsti nomen magis ab
eo laudatur, unde os ejus lapidibus contundi impe-
ratur. Denuo veste expoliatur, flagellis atrociter di-
laceralur, demum et angelis et hominibus spectacu-
lum factus super craticulam calenatus vivus assa-
tur, et sic invictus spiritus ejus ccelibus sanctorum,
ymnizantibus angelis, in astris sociatur. Statim se-
miustum corpus ejus coepit miri odoris fraglantia (sic)
exuberare, protestans animam in conspeclu summas
suavitatis exuliare. Postquam sic Laurentius transivit
per ignem in refrigerium (P» 220 v«), Ypolilus sepeli-
vit corpus ejus jam factum solamen tldebum. Unde
jussu Decii a militibus capitur, fustibus maclalur,
Valeriano tradiiur, qui jussit omnem familiam suam

D eo praesente decollari, et tunc ipsum ad colla in-
domitorum equorum ligari et sic per carduos et tri-
bulos suos mortiflcari. His transaclis Decius cum
Yaleriano in curru suo descendit ad amphitheatrum,
ut Christi bostibus praebeat de Christianis spectacu-
culum ; moxque uterque a daemone arrcptus gra-
viter vexatur ; alter se a Laurentio, alter se ab Ypo-
lito igneis catenis se constringi vociferans protesta-
lur. Ilico Valerianus a daemone praefocatur, Decius
ad palacium reduclus, triduo a daemonihus agitatur
sine cessatione, nunc se a Laurentio nunc ab Ypo-
lito cruciari vociteratur ; demum tertia die cum ma-
gao tormeulo de carne evellitur, aeterna tormentB
sine flne pati compellilur. Tunc Triphoniam uxorem
Decii niiamque ejus Cyrillam ac quadraginta sex

991

HONORII AUGUSTODUN. OPP. PARS lii. - LITURGICA.

992

milites credentes JustiDus presbyter baplizat; sed A in conspectu Agni stare meruerunt (iHd.) et coh;B-

Triphonia aiia die orans ad Dominum migrat, Gy-
rillam vero et milites rex Glaudius gladio tru-
cidat.

Sic, karissimi, Laurentiom in prselio Domini si-
gniferum sequitur acies militum, ac devictis hosti-
bus gaudet se reportasse trophseum. Isti sunt qui
de magna tribulatione venerunt, et quia stolas suas
proprio cruore iaverunt (Apoc. vii), ideo cumpalmis

redes regni ejus erunt, torloresque suos sine fioe
torqueri videbunt. Gum hii, dilectissimi , tyranno-
rum Iriumphatores pro momentaneo corporis do-
lore ineifabili gloria laureati sunt inter angelos co-
ruscantcs, rogemus ut eorum meritis viciorum vi-
ctores simns cum eis quandoqne perhenniter in
illa beatitudine vernantes. Qoam oculus non vidil-
(/. Cor. II).

DE ASSUMPTIONE SANCTiE MARIiE.

QwB ettislaqua: aicendit de deierto deliciu af- B
flvteru inniza super dilectum suum f (Cant. vin.)
Quemadmodum popuius Israel de iEgypto confusis
adversariis, hostibus in mari Rubro obrutis, in
exultatione educilur et per desertum in terram de-
siderabilem cum cantico laeliciae introducitur , sic
gloriosa virgo Maria cujus (f^ 222) hodie sollemnia
rccolimus votiva» de hoc mundo confusis Judaeis,
daemonibus in abyssum submersis, in Isetitia et
exultatione educitur, et per desertum aens cum
concentu angelorum et jubilatione sanctorum in
coeleste palacium regina coclorum introducitur , in
quo nunc cum deliciis est aflluens, quia inter coetus
angeiorum, inter agmina omnium sanctorum exun-
dal eam habundanlius voluptatis Dei torrens. Super
dilectnm suum est innixa, quia elaritatem divinitatis ^
Filii sui inspiciendo dulci affcctu est ejus amori ju-
giter infixa. Nunc circumdant eam flores rosarum
et lilia convallium quia nibedo roartirum, albedo
virginum dulci melo jubilat ejus perenne praeco-
nium ; et merito : nam ipse Deus transiens fecerat
sibi in ea hospicium, sicut hodle retulit evange-
liura : IntravitJesus in quoddam castellum {Luc. x).
In castelio est turris alta in qua contra hostes sunt
propugnacula, murus vero exterius qui est tutela
civibus int»'rius. Hoc castellum fuit iilud Spiritus
sancti sacellum, scilicet gloriosa Dci Genitrix virgo
Haria, quia jagi angelorum custodia fuit undique
munita ; in qua turris alta erat, videlicet humilitas
pertingens ad coeli culmina; unde dicitur: Respexit
Dominushumilitatemancillafsua;{Lu€. i). Nurus
vero exterius ejus castitas fuit quae csteris virtu- D
tibus interius munimen prsebuit. Hoc castellum Do-
minus intravit quando in utero virginis humanam
naturam sibi copulavit. Et mulier qwedam^ Martha
' nomine, excepit itlum in domum suam ; et huic erat
soror^ nomineMaria. PerHartham activa vila, per
Hariam contemplativa vita designalur, qunm utram-
queperpetua virgoHaria in Ghristo excelientius ex-
coluisse prsedicatur. Omnia namque Evangelii opera
impendit ei per aclivae vitae mtnisteria. A patrio
namque regno propter nos exulem, et in hoc mundo
hospitem, suscepit uteri sui hospicium , gemmis
virtutum conspicuum. Propriis uberibus pavit eum
esurientem, -tuper genua consolabatur flentem. In-

firmum enim fovit balneis, nudum involvit pannis ;
vagientem fasciis cinxit, arridenti dulcia oscala
fixit. Nimium erat sollicita cirea frequens mtnt-
stenum, fugiens a facie Herodis in ^gyptum ct
denuo (f» 222 v<>) rediens ut audivil regnare Ar-
chelaum. Hultum turbabatur erga plurima, ubique
tuta ctedens abscondendi et celandi cum latibula.
Quod autem dicitur conqueri de sorore ; quod eam
solam reliquerit in labore, hoc est Haria videns
Ghristum &b impiis capi, crudeliter trahi, ligari,
colaphizari, csedi, derideri, cum reis damnari, io
crucis patibulo acerbiter cruciari, si possibile csset
vitam suam libenter pro sui ereptione dedisset. Et
cum in eo divinitatem corporaiiter habitare sciret,
quodammodo in animo suo anxia quereiMttur quod
ei non subveniret, sed quasi noxium reliquisset
quem velut abjecticium tot malis exposuisset. Se-
cuspedes Domini sedens verba iilius oorde et aure
siciebat, quse etiam in corde suo per contemplativae
vitae oflicium conferens conservabat et semper spi-
rilualia meditans coelestia desiderabat. Ipse q uippe
fons sapientise in ea mansionem feeerat, et ideo oni-
nes thesauri sapientise et scientiae absconditi in ea
eTB,nt {Cotoss . ii). Nunc Harthae labore sublalo, in
illa vita fruitur non significans, sed vera Haria illa
uno necessario aeternae dulcedinis gaudio quo Pilii
sui inhserena complexibus, perhenniter divinitatis
ejus cum angelis saciatur aspeclibus. Ad quam glo-
riam hodie gloriosa migravit in qua eam Filius suus
reginam coelorom supcr omnes ordines angelorum
sublimavit. Optimam partem qtim hic elegit hodie
duplicem de manu Domini percepit quae ab ea num-
quam auferetur^ sed cum plenum gaudium sanctis
dabilur, centupliciter augelur. ICarissimi, quod haec
singularis meriti regina coelorum singulare sit asy-
lum mi&erorum quanquamplurimaexemplaastruant,
lamen praecipi^e hoc salvatio Theophiii approbat.
Hic quippe Theophilus multis elemosinis muitisque
bonit operibus erat inclytus ; unde defuncto epi-
scopo ab omni clero et populo prsesui eiigitur ; sed
ipse ob humilitatem obslinaci mente rcnuitur, et ob
hanc necessitatem alius pontificali sedi prseficiiur.
Qui episcopus dignitates sui regiminis constituit
prout sibi suisque placuit ; unde Theophilum, qui
vicedomnus floruit, dignitateprivans, eam altericon

993

SPECOLUM ECCLESIje. — DE ASSUMPTIONE S. MARliE.

d94

tulit. Lividus iiaque (f» 224) coluber, hoslis anima- A
rurn diabolus, transaclls viri invidens piis laboribus,
mortiferum virus ei ir.spirans, roentem ejus saucia-
vit et clandestino dolore graviter instigavit . Ccepit
nempe aestuanti ingerere se privatum dolere ac so-
lito honore populique favore carere. Unde Judsei
magi auxilium implorat, et ut sibi in boc negocio
subveniat magnopere exorat. Qui perfidus perditum
cum carta ad diabolum mitlit, adjutorium ejus effi-
cax promittit. Quo perveniens ecce diabolus quasi
rex coronatus in sublimi sedebat, exercitus mali-
gnorum spirituum quasi turba militum aslabat, et
qui se in angelum lucis transfigurat, ad deceptio-
nem miseri multa luminaria circa se ardere sirou-
labat, accipiensque ab eo cartam celerem opem
spondet si modo Mariam et Filium ejus Jesum in q
scripto abneget . At ille infclix nichil moratus per
cyrographum Dei virginem Deique Filium ex ea
progenitum abnegat, lilterasque sigillatas in ma-
nom perditoris complicat. Queir deceptum deceptor
animarum per osculum in suum dominium allegat,
pollicens quod celerius primatum totius episcopatus
ferat. Aliadie episcopus quasdam dignitales routa-
vit, Theophilum suo officio restituens in tota sua
potestate eum vicedomnum exallavit, cumque per
aliquot teropus in hujusceroodi nacta dominatione
exaltaretur, et perdila mente sibi divicias affluere
ketaretur, divino instincio ccepit intra se anxius
meditari quod hodie vel cras aut quovis tempore
moriens eetemis tormentis deberet pro his cru-
ciari. Divinum vero perhorrescens judicium, clam q
eccleaiam intrai, XL dies jejuniis, vigiiiis) la-
mentia continuat, actus suos toto corde abdicat,
indignum se su£fragio omnium sanctorum judi-
cat, quippe cum ipsum Deum largitorem bonc-
rum ejusque prse omnibus electam virginem Ma-
trem abnegaverit, insuper in scripto diabolo tradito
januam sibi veniae obcluserit. Tandem spe ani-

matusejus misericordiae quiomnes homines vult
salvos rieri(/7im. ii), inexhausta divinae pietalis
viscera continuis precibus pulsat ejusqu3 piam Ge-
nitricem iargis fletibus invocat ; et roisericors et mi-
serator fons pietatis non sprevit neque despexit de-
precationem (f« 224 v«) pauperis {PsaL xxi). Qua-
dam namque nocte nimio ploratu fatigatus obdor*
mivil, et ecce beala Dei Genitrix, consolatio mise-
rorum, refugium peccatorum, reparatio lapsorum,
moerenti astitit, Christum preces exaudissei ve-
niam reatus sui ea opitulaute eum consecutum retu-
lit. Qui expergefactus magno quidem gaudio per*
funditur, sed rursus maximo moerore concutitur
dum abhominale manuscriptum diabolum habere
reminiscilur. Unde ilerum humi prosternitur, uber-
rimis lacrimis turbatur, ejus vullus conteritur rur-
susque fessus sopore premitur ; et ecce iterum salus
mundi, porta coeli, Domina regum, decus mulie-
rumf gemma virginum, lux saeculorum, gratulatio
angelorum, honor credentium, astans tristem con-
solatur ; cartam super pectus ejus ponens, ut gau-
deat de beneficiisDei hortatur. Ille evigilansmanu-
scriptum super se inveniens exultat in Domino, in«
effabile gratise ejus solvit ymoum in jubilo ; cor ejua
et caro exultaverunt in Deumvivum (PsaL lxxxiii)|
quem coeli, terra, mare et omnia quae in eis, lau-
dert in aeternum, quoniam ipsesolus, quoniam in
saeculum misericordia cjus (P^a/. cxxxv). Reliquum
tempus quod supervixit, in Dei servicio duxit, et
accepto Christi corpore ut lampas a lumine illu-
minatur, et mox per Dei Genitricem ad videndum
verum lumen Christum in lumine Patre ad supema
regna vocatur. Ad hanc omnes, karissimi, tota
mente fugiamus, vota precum, hostian laudum ei
reddamus, quatenus eam cum Filio suo ceetibus an-
gelorum imperantem videamus et aliquam parti-
culam gandii ejusdem regni ea favente obtineamut.
Quam oculus (/ Cor. ii), et csatera.

Si in die Dominico festum sancti Bariholomsei evenit hsec addere semoni licebit

De sancto Bartholomaso»

Hodie, karissimi, bealo Bariholomaeo devotio no-
stra supplicet quatenus nos ejus deprecatio Deo
nostro concilicet. Hic est enim unus de XII orbis
judicibus, et ideo assiduis precibus flagitemus ut D
nos cum dextris in judicio statuat et gaudia cum
justis nobis obtineat. Hic Spiritu sancto instigatus,
vexillo sanctae crucis armatus, Indiam ad expugnan-
dosdsemonesingredilur, multusque populus per eum
ad verum Deum convertitur : ad cujus ingressum
dii gentium, scilicct daemonia, obmutescunt, infi-
deles signa et prodigia per eum facta obstupescunt
(f^ 226). Ydolatriam in India destruxit, nomini Jesu
Christi ecclesias ubique instruxit, regem Indorum
cum omni populo ad agnitionem aetemi Regis ad-
duxit. Unde a fratre regis comprehensus fustibus
mactatur, dein excoriatur, exin decollatur, sicque
sanguine laureatus supemo senatui associatur. Post
haec onmes fiauloras mortis apostoli a daemoniboB

arrepti expiraverunt, reliqui omnea Ghristo Deo cre-
diderunt. Nunc, karissimi, clamemus ad Altissi-
mum, deprecantes ejus apostoium ut ejus sancto
oramine gaiidia percipiamus in extremo examine.
Quam oeulus non vidit, etcsetera.

De sancto Augusiino.

Mlaudabuntmulti4apientiamjusti(Eccluxi%s%).
Nott est jostum, karissimi, ut hodie aiieamoa pr»-
conia sancti Augustini, prssertim i»m ipse Deom
omnesque sanctos multis prseconiis extolerit, Deoa-
que enm nunc inter omnes sanctos idoneum eollao-
datorem suom transtulerit. Hijyus sapientiam mulli
collaudant et osque in saeculum non deletur per
quam Ecdesia usqoe in finem copiose instroetur ;
a qoa ejus non recedet memoria quia et hic dies
celebris est et in aeterna gloria. Nomen ejos per
omnes generationes ad edificationem reqoiretor
qood in coelo conscriptum de libro viventium nu|i-
quam deletor. Bic adhuc gentUis bser^corom fao*

995

HONORII AUGUSTODUN. OPP. PARS IH. - LITURGICA.

996

lor venic de AfFrica Roniara ob litterarum sludium, A nostra carne de hoc mundo in coelum transiil. Hic

quo tempore Ambrosius rexit Ecclesiam Mediolanen-
sium. Qui Mediolanenses fralres roiserUnt Romam
pro rhetore quo eorum civitas hac arle possil flore-
re. Romani vero deslinaverunt eis Augustinum,
scienteseamrbetorica arte egregie peritum. Qui cum
saE?pius audisset Ambrosium de Deo et setema vita
sermocinantem, credidit et uterque Spiritu sancto
plenus ymnum Te Deum taudamu* tunc in primis
cecinit. Ab Ambrosio ilaque habunde in divinis in-
stmctus, patriam revertitur, ibique populo Dei epi-
scopus praeficitur. Si quidem eo tempore Ecclesia
domus Dei in fide titubans casumque minitans tre-
muit, sed summus opifex firmam argenteam colum-
nam Augustinum priusquam laberetur opposuit, in

(f'' 228) servis peccuniam partitur dum fidelibus ca-
nsmata gratiarum largilur. Per V talenta V sensus
intelligunlur quibus aelerna lucrari praecipiuntur :
Per visum homo lalenlum lucratur, si non vanita-
tem sed equitalem videre delectatur ; per audilom
talenlum acquiritur, si non detractionibus vel fa-
bulis, sed verbis divinis aures prasbere nititur ; per
olfactum talento plaudent, qui non voluptuosa car-
nis odoramenta, sed virtutum haurire gandent ; oris
officium talentum refundit, sed minimc per mala
colloquia bonos mores corrumpit, silaudem Domini
annunciat et alios in verbo Dci aedificat ; si non per
illecebrosum gustum ventrem ad libidinem farcit,
sed corpus tantum simplici victu ad ser^icium Dei

quem tota machina inclyla innixa corroboralur, dum g pascit ; tactus talenlum operatur si a malo dsclinans

bonum facere cooatur. Qui sic quinque sensibus lu-
crabitur, tol praemiis in gaudio Domini remunera-
bitur. Per duo talenla intellectus et operatio desi-
gnantur quibus coelestia lucrari imperantur. Qui
ergo bona quae intelligunt bonis actibus implere sa-
tagunt, in gaudio Domini pro duplo talento doplicia
recipiunt. Per unum talenlum intellectus exprimitur
quo supcrna patiia lucrari praecipilur. Quod talen-
tum in tcrri abscondit quisquis bonum ingenium in
terrcnis tantum ncgociis expeudit ; unicuique talen-
tum comraendatur dura ei scienta vel quodlibet ar-

omne instrumentum impugnantium hostium ab eo
fortiter expugnalur. Ipse quippe in templo Deielo-
quentia ut argentum (f^ 226 V") enitebat ; illud san-
cta vita, contra vicia et hereticos, firmus et reclus
ut columna fulciebat, domumque Dei ipse bonus
pictor roira caelatura pinxit roiroque modo variis
gemmis distinxit, dum eam miris senientiis nobilis
insigniter undique cinxit. Denique haeretici hostes
Christi, praecursores Anlichristi, illo tempore variis
haeresibus Ecclesiam impugnabant, simplices quos-
que a vera fide deviare et in praecipicium erroris
ruere dogmalizabant. Quibus forlis propugnalor
Augustinus gladio verbi Dei occursabat, et fero-
ces hostes procul a civitaleDeipropuIsabatluposque
rapaces qui ovile Chrisliinvadentes agnos Dei stran- ^
gulabant, bonus pastor baculo sacrse Scriptur* ex-
territos confutatosqne fugabat. In vinea Domini in-
fatigabilis agricola sub pondere diei et aestus mul-
tum desudavit, multos palmites verae viti inserere
ouravit, quos magna afflaenlia Scripturarum copiose
rigavit el ad flores odorem operumque virtutem
perducere non cessavit. In messe Domini multa
roullum ipse messuit, impiger operarius multa hor-
rea condidit in quibus multos manipUlos cum gau-
dio collegit. Pro quibus nunc a Doroino messis
centuplum recepit.

Refert Doroinus quod quidam peregre abierit qui
pecouniam auam servis suis tradidit atque uni quin-
que talenta, alii duo, alii unuro commiserit. Sed is
cui quinque talenlorum pondus comroendatur,
quinque lucralur. Is autero qui duo accepit, in lucro
ali&duo recepit. Cuiverounum committitur, ab eo
lerrae infodilur et ad nulliusosum provenire patitar.
Post multum vero temporis dominus revertitur, pe-
cunia a aervis cum lucro repetitur. Qui V talenta
accepit, V lucralus retulit, a Domino laudatur, in
gaudiogaudensexaltatur. Qui duo accepit, duplum
insuper reddidit, quem dominus in gaudio bonis
suis praetulit. Cui vero unum erat commissum, re-
tulit hoc sioe lucro terrae effossum, dicens dominum
meiuendam, et ideo se ad usaram non dedisse la-
lentum ; a quo dominns iratos jussit tolli eumque
in carcerem recludi {Lue. xix).

Dominusqui peregreabiit est Gbristus, qui in

tificium divinitus donatur ; quod ab eo in terra abs-
conditur dum nulli ulililali proximorura impendi-
tur. Sed tunc talenlura ab eo tollitur, ipseque in-
> utilis in carcerera recluditur dura donura sibi a Deo
coUatum per mortem sibi aufertur, et ipse ad pu-
niendura pro nequicia sua in inQrmorum defertur.

Beatus itaque Augustinus utilis et Bdelis servus
fuit, qui talentum sibi creditum non humo operuit,
sed conservis habundanler erogans in dilectione
Dei et proximi duplicavit, immo omni generationi
quae venlura est duplicaverit dum nobile ingenium
suum toti Ecclesiae raille volurainibus transfundere
curavit. Hujus lumbi praecincti erant dam vitam
suam castitate constringebat ; lucernse ardentes in
manibus ejus iucebant dum praeclara opera ejus co-
ram hominibus splendebant. Primara vigilim in
somnis duxit dum in puericia omnem ssccularem
sapientiam (f« 223 v°) avidopectore suxit. Secunda
j. ^ vigilia sorano non indulsil dum in juventute phylo-
sophicam disciplinam quoslibet studiose instruxit.
Tercia vigilia pervigil permanebat dum in senectute
sacros libros multipliciter exponebat. Primam quo-
que vigiliam vigilavit dum nobis terapus ante legem
scriptis dilucidavit. Secundam vigilavit dura tempus
legis prophetaruraque obscuritates exponendo re-
seravit. Terciara vigilavil dum lempus graliae mul-
tislibris commendavit. Et quia eum Dominus vigi-
lantem invenit, in civitatc sua eum super omnia
bona sua constituit, de qua ipse multa gloriosa dis-
seruit. Teropora sua pra>claris signis et doctrinis
omavity sponsam Christi sibi commissam variis mo-
nilibus decoravit, civilas Dei diversis ferculis et po-
culis laelificavit. Et ideo cum Christo peracto judi-
cio in gloriam Patris transieri^ atque ficelesiam de

997

SPEGULUM ECCLESIiE. — DE S. JOANNIS BAPTISTiE DECOLLATIONE.

993

bac Babylonia in Patris sui civitatcm traduxerit, A' Hodie eiiam sajictus Hernies, illustrissimus Ro«

reg^numque Deo et Palri tradideril, tunc faciet eum
in convivio suo recumbere, scilicei cum omnlbus
eledis in pleno gaudio requiescere ubi ipse mini-
strabit dum se ipsum qualis est in Patre omnibus
se diligentibus demonstrabit.

manorum, effuso [pro] Cbristi nomine sanguine
mercatus est regna coelorum. Hoc, karissiiai, de-
precamini quatenus eis in illa beatitudine aaso*
ciari mereamini. Quam oculus non vidit (/ Cor. n^
et cselera*

DE S. JOHANNIS BAPTISTiE DECOLLATIONE.

Justus H morte prceoccupatus fuerit, in refrige- B figuntur. Sed hii qui ita bic ab iropiis habiii sunt

rio erit (Sap. iv). Sanctus Johannes, qui in hac valle
lacriroarum magna pressura premebaliir, dum ab
Herode morle praeoccupatur in refrigerio cum
Abraham ab angustia relevalur. Tres Herodes le-
guntur ; unus sub quo, nato Domino» pueri occi*
duntur ; aller, hujus iilius, a quo Johannes decolla'
tur ; tercius, filius Aristoboli, a quo Jacobus capite
truncatur. Primus, qui Dominum occidere quaerit,
se ipsum interemit ; secundus, qui Dominum alba
veste indutum illusit, cxiiio deperiit; tercius, qui
Petrum comprehendit, ab angelo percussus interiit.
Et Philippus itaque, filius primi Herodis, Archelai
Arethe regis filiam uxorem duxerat, quam ei Hero-
des frater suus abstulerat, ob quam rem eum Jo-

ludibriO; de abyssis terra) ab angcHs educti sunt
cum jubilo et in aeterna gloria excepti sunt cum
sanctorum tripudio. Sanctus autem Johannes cirea
Pascha decollatur ; sed ideo hodie celebratur quia
caput ejus Imdie secundo inventum gloriosis mira-
culis clariflcatur. Postquam cnim ultio sanguinis
servorum Dei in conspectu ejus introiit ct sangui-
nem eorum requirere recordatur, Hierosolima a
gentibus totaque regio ferro et igne vastatur ac de-
nuo constructa ob Christi loca a iidelibus frequen-
tatur. Duobus ergo monachis advenientibus, san-
ctus Baptista revelat ubi caput suuro absconsum
lateat. Qui designatum locum efifodiunt, caput in*
venientes cum gaudio abeunt. Quibus in via qui-

hannes arguebat. Dum autem populus undique ad q dam associatur eique caputad (f° 230 v«l portandum

Joannem conflueret, metuens Herodes ne ob verba
Johannis ((*» 230) populo exosus fieret, euraque re-
gno ob incestum pelleret, Johanncm tenuit et vin-
ctum in carcerem posuit. Quem adultera occidere
voluit, sed quonam pacto id aggredi posset invenire
non potuil. Quadam itaque die dum mocchus rex ob
natalem sui grande convivium sais principibus in-
struxisFct, filiaque meretricis coram convivis docte
saltavisset, rex puellae jurat quidquid ab eo petat,
accipiat. Quae persuasu matris caput Johannis pe-
tit, quod protinus abscisum rex in disco afferri
praecepit, acceptumque puclla matri dedit (Maith.
xiv) . Porro corpus ejus a discipulis in Samaria se-
pelitur, caput vero a rcgina in turri Slratonis terra
altius cooperitur, metuens, si corpori jungeretur,
denuo resurgeret atque regcm de incesto soUicllaret.
Qujus corpus a Sarracenis postea effoditur, igni
comburitur cinisque per agros spargitur.

Pensandum est, fratres karissimi, quanlas tribu-
lationes roultas et malas Dominus electos suos in
ista vita pati permittat, et qualiter eos de abyssis
terrae educat, et cum quanta gloria eos suscipiat
(Ptal, Lxx). Ecce enim inter natos mulierum major
ob incestum catenatur, incarceratur, decollalur,
aaltatrici prsemium datur, corpus ejus ob ludibrium
concrematur. Petrus, qui a Deo princeps Ecclesi»
janitorque coeli constituitur, versis pedibus ut ca-
nis suspendilur ; Bartholomaeus ut bos excoriatur ;
Laurentius ut piscis assatur. Quidam secto ventre,
impleti trilico, porcis devorandi exponuntur ; qui-
busdam pudenda ferreis pectiiubus punciim trans-

D

datur. Ipse vero eis dormientibus cum capite fugam
iniit preciosumque thesaurum in Edissam civitatem
detulit. Qui pridem ob diversa infortunia patrios
fines cxcesserat, sed nunc ob meritnm sancti Jo-
hannis divicise ci undique affluebant; qui hoc sen-
tiens, cceleste monile in domo sua celavit, eondt-
gno honore coitidie adoravit, moriensque soli sue-
eessori haereditatis indicavit, qui similiter debitom
honorem sancto^ impendere coravit. Deindo paula-
tim caput a successoribos neglegitur locuaqoe
ab habilatoribus vacaus redditur. Post aliquot
tempus beatus Baptista cuidam religioso apparuit,
caput suum ia eadem civitate esse bunuitum ape-
ruit. Hic videbat in somnis fluvium, sanctumque
Johannem acc\trrentem baptizare populum; bapti-
zati vero in atba veste per portam ciarissimam egre-
diebantur et a viris splendidis in amoena loca reci-
piebantur. Quo duro et ipbc accedit, sanctus eum
IflBta facie intiiens iodicat ei qualiter caput suum eo
venerit et quo ia loco eoDditnm sit. Qui episcopo
haec omaia pandit, episcopus vero tndicto jejanio
cum clero et populo ad locom tondit. Oratione ita-
qae facta caput in urna inveniunt, Deo omnipotenti
gratias referunt, cum ymnis ad ecclesiam defenmt .
Gulta etenim sanguinis de eo cadebant sicut ea
hora cum abeissum fuerat; cumque qtiidam de
clero protenta manu diceret quo modo boc saoct
Johannis caput credere posset, roox manas ejus cum
bracbio riguit totusque populus laodans Deum ti-
mait. Processione autem facta, clericos ante vene-
randum caput prosternitur, se reum vocibua et ffe-

m

HQNORII AUGUSTODUN. OPP. PARS III. — LlTURGIGA.

iOOO

tibus fiBtelur, oranlique manus ablata saoitali resti- A
tuUur, et iterum populus in Dei Jaudibus exullans
attoUiUir. Uis et aliis praeclaris signis caput ejns
hodie inventom ab omnibus faonoratur, et hsec dies
ia honore ejus ab omni populo veneratur ut per
eum capiti Ghristo inseratur. Quod autem cuput ejus
a monachif invenitur, in festo sancti Matbiae reco-
Iitar.

Legitur, karissimi, quod, Ifoyse mortuo, Johan-
nes, qui et Josue, principatum suscepit et populum
per Jordanem in terram repromissam introducit,
duos exploratores ab Jericho mittit quos Raab me-
retrix hospitio recepit. Rex autem civitalis eos per-
dere quaerit, sed Raab illsesos remittit. Deinde Hie-
richo cum omni (^ fK32) incendio vastatur, sola
Raab cum tota domo sua per signum coccinei funis g
salvatur (/o«. ii, vi). Quae etiam principi de tribu
Juda matrimonio jungitur, et tunc terra in posses-
sionem populo sorte distribuitur. Sicut Moyses per
legem peccata demonstrabat et non relaxabat, sic
Johannes populum baptizans peccata confiteri facie-
bat nec crimina auferebat. Moyses terram rcpromis-
sionis prffidicabat et nulli eam dabat ; ila Johannes
regnum coelorum docebat, nuIH dare poterat. Jobanne
vivente, Ghristus latuit qui el peecata relaxare et re-
gnum coelorum dare voluit; Johanne mortuo, venis
Johannes Salvator noster primatum suscepit, qui

populum iideliuin per baptisma in terrana viventiom
inducil. Occiso enim' Johanne in primis Ghristas
publice praedicavit, signis mumdum iUustravit. Duos
exploratores ad Hiericho mittit, quia legem etEvan-
gelium in mundo prsBdicari docuit. Quos Ruh sns-
cepit, quia Ecclesia de gentibus utrumque Testa-
mentum recepit. Rex autem civitati volait eos
perimere, quia diabolas per membra sua, scilicet
persecutores et hsreticos, nisus est utramque legem
destruere et observatores earum perdere. Sed Raab
eos admittente mittit, quia prudicatores Ecclesise et
observatores sanctaram legam ad Gfaristom remit-
tit. Hiericfao subruitur, et domus Raab cam cocci-
neo fune eripitur, quia hic mundus igne solvetar et
ficclesia cum omnibus suis per purpuram sangainis
Ghristi de excidio ad regnum tollitar. Principi de
tribo Juda Raab copulatur , quia Ecclesia tuBC
Christo vero principi omniom, de tribu Juda OTto,
felix sponsa associatur. Tunc possessio populo dis-
tribuitur, quia regnum coelorum pro diversis man-
sionibus electis dividitur.

Igitur, dilectissimi sponsi amicum com toto corde
deposcamus ut in alba veste virtutum per portam
clarissimam Gbristum amoenitatem paradysi io-
trare valcamus et cum omnibus sanctis partem
setemae haereditatis capiamus . Quam oculas non vi-
dit (/ Cor. II), et csetera.

DE NATIVITATE SANCTiE MARI-^.

Egr&dimini, fLlia liiermalem, et videte regem 5a- C
Umaneim in diademate quo eoranavit eum mater iua
in die sollemnitatie (f« 232 v*) et UeticitB (Cant. ui).
Filiae Hierusalem sont anunae fideles, filiae Eccle-
aiae, pacem veram visaram [visorse] in cceli colmi-
ne. Hsee jobentur egredi per mentis cootemplatio-
nem et videre regem Salomonem, scilicet verom
paeificom Ghristom in gloria Patris et pacis, prae
sele folgidomy in diademate qoo eom mater soa in
die sollemni eoronavit, videlicet in came qua eum
mater sua virgo Haria in tempore gratiae bumano
generi generavit. Hunc regem debemus et nos in
dyademate considerare quod in die soUemni portavit,
quando eom mater Synagoga spinea corona pro no-
bia in die Paachae coronavit. Materiam aotem car-
nia in qoa hsec pali voloit, de Yirgine matre induit, _.
de qoa ot sol aorora proeessit et lucem leterne cla*
ritatis mundo invexit. Itec est qoam Dominos be-
nedixit in aoa virtote dom eem ex omni carae eli-
gens, per ipsam apparoit pro mondi salute. Per
ipsam inimicos nostroaad nichilum redegit dum
dsemones bumano generi hostes fidelibos subegtt.
Ideo non deficit laos ejos de ore hominum, qoibos
hodie celebria est et ccetibos angelorom. Ipsa est
coelesUs Hiemsalem gloria et spiritoalis Israel, sci-
licet wientii Deu.n^ popoli Isticia. Hsec cedro com-
parator qoe nimis multiplicator, a qoa potredinis
et vermiom cormptela fogator; ita h«c Virgo beata

erat virtotibas dilatata, ut cedras muitiplicata; qaae
non sensit putredinem corraplionis et per quam fa«
gantur dflemones stemae damnittionis. Hsec maris
stella dicitur quia genus ^umanum de soio hujos
s«culi ad stemam vilam per eam dirigitor ;
sed qualiter haec stella maris hodie ad ortum pro-
cesserit de qua sol justicise mondo resplendoit, ve-
stram dilectionem aodire convenit.

Fertur quod pater ejus Joachim in Hierasalem na-
tus fuerit et Annam de Bethlefaem uxorem duxerit.
Quiomnibusmandalis Domini [obedientes] sine que-
rela vivebant, plurimos annos absqoe sobole doce-
cebant. Qoadam die dum Joachim Deo sacrificat,
sacerdos ejus sacrificium ob sterilitatem reprobat ;
qui inde verecondatur atque in solitudine cum pa-
storibus commoratur; cui angelus Domini apparait,
filiam de se generandam Martamqoe nuncupandam
retulit. Deinde Annae apparens eadem nonciat certa-
qoe^f^fKSi) signa insinoat. Ambo igitor conveniunt,
visam alteratram referont. Post hiec Anna fiiiam
peperit; secundum angeli dictum Maria ei nomen
imposoit ablactandamque Deo in templo obtolit.
Quam in domo Domini ponentes per gradas ad al-
tare cun sacrificio scandunt, et ccce infantulam
per omnes grsdos post se conscendisse cons|nciunt,
quam mox colmen virtutum ascensuram non am-
bigont. Hffic dom infra septa templi eum aliis poel-
lis Deo oblatia notritor, et eis aliqood, opus injun-

iOOt

SPfiCULDM ECCLESLE. — DE EXALTATIONE S. CRUCIS.

im

giiur, semper Mariae aurum vel purpura sorte dalur A
et inde regina ab eis appellatur. Hsec prima inler
mulieres vovil Deo virginitatem, ct ideo sola inter
mulieres meruit virgo summae prolis fecunditatem .
Itaque dum sacerdos omnibus puellis nuptias im-
peraret, et omnibus prono animo obedientibus, hsec
sola virile consortium recusaret, Dominum pro hac
re consuluit qui omnes de tribu Juda cum virgis
adesse jussit; inter quos dum Joseph cum affuit,
virga ejus iloruit, columba coelilus veniens flori in-
cubutt. Hoc viso a mirantibus Deus laudatur huic-
que virgo sacra desponsatur. Ad Nazareth autem
adducta ab angelo ofliciosissime salutatur, aeterni
Regis inlroitus ei annunciatur, sicque certo tem-
pore de stella Sol generatur. Hujus natalis olim
minime agebatur, sed boc modo institutus tra- n
ditur.

Quidam de sanctis audiebat singulis annis hac
nocte dulcem armonyam in coelis personare et qua-
si choros angelorum festum celebrare. Qui cum a
Deo precibus inquireret cur haec non alio tempore
nisi iUa sola nocte audiret , dictum est illi ea nocte
roundo esse geoitam Dei Genitricem, et ob hoc iilam
Boctem angelis esse ceiebrem. A quo dum hoc pu-
blicatu, sancilum est ut etiam hominibus natalis
ejus soUemnis habeatur.

Quibus autem praeconiis hsec gloriosa Yirgo ab
omni saecalo sit colenda testantur dulcia ejua bene-
ficia saepius miseris impensa. Guidam namque mo-
rienti et valde de actibus suis pertimeseenti pia Yir-
go com magna gloria apparnit, et utrum se agno-
sceret inquisivit. Qui cum dicerel se minime eam C
agnoacere, dixit se matrem fore [pro esae] miseri-
cordiae, afflictumque consolatur, qui mox in gaudio
Domini Isetificatur. Huic Yirgini solvamus (f^ 234
v^) omnes laudis prseconia de qua processit ipsa
inisericordia. Ad hanc confugiat omnis miserabiiis,
ut per e&m ei reconeilietur qui in sanctis suia est

mirabilis. Igitur, karissimi, natalem Dei genilricis
gloriosae virgiais canticis ovantes celebremus, eam-
que ore et corde jubilantes laudcmus, quatenus
ipsius obtentu eam quandoque cum angelis exultan-
tes glorificemus.

Festa hiyus diei Deo dicati augent nobis merita
beati martyris Adriaai. Hic erat Maximiani impera-
toris miles amicissimus et postea summi regis Chri-
sli marlyr carissimus. Qui cernens Christi militea
acerrimis suppliciis cruciari^ inquirit qiiod prae-
mium pro his poeois sperent sibi recompensari. Qui
cum dicerenl quod oculus non vidit et auris non
audivit el in cor hominis non ascendit (/ Cor. ii)
sibi a Domino redonari, rogat tortores nomen suum
cum his notari. Qood audiens Maximianus jubet
eum catenalum in carcerem recipi et omnibus pcenis
affici. Uxor autem ejus Nalalia, Bumma kude digna,
poatquam Adrianum pro Cbristi nomine inchisttm
comperit, gratias cum gaudio Christo egit, ingressa-
que caroer^m multis verbis eum ad passioaem con-
fortavit, omnibus pro Christo inclusia necessaria
ministravit; vincola eorum osculalur, ut pro suo
domino orent precator. Hanc aliae mulieres imitatae
coeperunt sanctis in carcere rainistrare ; sed cnm
jussu Maximiani muliereN prohiberentur ne ad dam-
natos ingrederentur, Natalia comam totondit, virilem
habitom induit sieque sanctis fidele habitum Itervi-
tium] exhibuit. Posthaec Adrianus cum plurimis multia
flagris dilaceratur atque cum viginli martyribus
crurifragio ad mortem cruciatur, et sic a dolore
mortis ereptus auctori vitae laureandus associatur.
Deinde Natalia ab uno de martyribus vocatur ad
coelestia, moxque sanctis conjungilnr in gloria. Ho*
die, karissimi, beatam Dei Genitricem cum |stis
marlyribus invocate, pro vestris necessitatibus ob-
nixe exorate , quatenus post roortem carnis liceal
vivere cum illis. Ubi oculus non, etc. [Ilnd.)

DE EXALTATIONE SANCT^ CRUCIS.

RadixJesse stabitinsignumpopulorum(Isa. xi). D
Jesse pater David regis erat de cuijus semine Chri-
stus processcrat. Hujus Jesse ((^ 236) radix erat
Christns secundum divinitatem, natus de virgula ex
eo poliulante aecundum humanitatem. Hic stat in
signum populorum, qoia saneta crux Christi pas-
sioms noatree redemptionis eat signum omnium
cbriatianonim. Hoc est signum coi a Judaeis et gen-
tibus contradicitur, sed fidelium multitudo omniaque
aacramentorum creatura per illud benedicilur, om-
nis adversitaa depulsa revincitur. H^ sancta crux
est angelis veneranda, hominibus adoranda. Per
crucem quippe diabolus est capiivatus, mundus li-
beratns, infemus despoliatus, paradyaos jocondatos,
omnis per orbem Christianua populus ad regna coe-
lestia invitatus. De triumpho sanctflB crucis coelealis
' exultatpatria, gaudet Eeclesia, Judaica tabeacit

Patrol. GLXXII.

perfidia; mors subjugatur sancte crocia victoria,
expoliator tyrannide nequiasima; aanoia crox facta
est nobis clavia coeli, fortis destroctio inferni. Qo»
enim corpore et sangoine Ghristi sanctificator, di-
gnissime ab omnibos fidelibos honorator ; quse pec-
catores munit, sanctos regit, fovet parvulos, corro-
borat aenio confectos, lapsos erigit, justos dirigit,
injustos corrigit, omnibus cultoribus suis protectio-
nis auxilia porrigit. Po.«tquam primus parens per
lignum in pelagus saeculi hojus quasi in vorticem
nanfragii corruit, atque avidus Leviatfaan saeva mor>
te totom genus humanom absorbuit, placuit Redem-
ptori nostro vexillum sanctse crucis erigere et bamo
camis suas squamea hosiis guttura constringere, ot
cuspide vitalis ligni perfossus evomeret qoos per
vetitom lignom improbus praedo devorasset. Hm
sancta crux est nobis lampas lucis SBternffi in hojus

SS

1008

HONORII AUGOSTODUN. OPP. PARS III. — LITURGICA.

1004

vit» caligtne^ qu» suos sequaces ducit ad coelestia, A nati ad vitam reparantur (f» 239), slc reprobi per

<?am straDjruIantur, nam Julianus Apostata, adhuc
puer, magicam artem discere volebat ; quem magus
in deserta domo includebat; ipse autem egressus
coepit daemones invocare , de quorum visione per-
territus Julianus coepit se signo sauctse crucis si-
gnare. Hoc viso, dsmones aufugerunt et miserum
pavefactum solum reiiquerunt. Magus ingressus
>nquirit si quid viderit. Al ille dixit se horridos
iEibyopes vidisse, sed signo crucis a se edito su-
bito non comparuisse. Ille vero afiirmat eos de hoc
signo indignatos fuissc et ideo prssentiam sui sub-
traxisse, unde ipse infelix tanto odio coepit Domini-
cam crucem execrari quod omnem Chrialianam
religionem ccppit toto corde abhominando detestari,
B atque imperator factns paganismum per orbem
exercere ac Christianum nomen, in quantum potuit,
conatus est sub coelo deiere. Ecce crux quae omni-
bus est causa salutis extitil huic fovea mortis.

suis amatoribus gaudet confert [conferre] angelica.
Hujus sanctse crucis virtus saepe notiflcata est divi-
nilus.

In qnadam civitate quidam Christianns formulam
sanctse crucis habebat, cujus mortui domum qui-
dam Judaeus possederat. Hic contribules suos invi-
tavit ad convivium, ignorans in domo esse sanctae
crucis signaculum. Inter epulas vero cum sanctse
crucis signum conspiciunt, cum clamore surgentes
formam arripiunt : c Patres nostri, inquiunt^ feron-
tur Jesum flagellasse et nos oportet formam illius
flagellis dehonestare. » Hsec perfidi conclamantes
flagellis formulam inficiunt (^ 236 v») et, quod mi-
rum dictum [dictu] est, guttas sanguinis plagis du-
eunt. Hoe insani deridentes prodigiuro, aiunt Jesum
a suis prioribus esse vulneratum, ejus quoque si-
gnum ab eis similiapatiendum. Itaque lanceis pun-
ctim transforant, sed ad Christi gloriam rivi sanguinis
manant. Post hsec fama divulgat, turba fidelium
convolat, vasculis stillantem cruorem excipiunt,
membra sua debilia perungunt. 0 mira Jesu Christi
miracula quae operatur per sanctae crucis signacula I
Mox caeci visu jocundantur, surdi auditu gratulan-
tur, muti voce laetantnr, claudi gressu exultant,
qnique debiles sospitate tripndiant, Judsei laudem
Christi magna voce jubilant. Qui protinus credentes
baptizantur, sanctam crucem summo honore vene-
rantur.

Quodam tempore quidam Judaeus Romam per- ^
gebat, qui nocte imminente in quodam antiquo tem-
plo ydolorum juxta viam quiescebat ; sed quia haec
locum horroris [hic ioci horrorem] expavit, signo
sanctae crucis se sij^navit ; et media fere nocte mul-
titudo daemonum advenit, ialer quos quidam ot rex
in sublimi consedit , ab aliis inquirit quid quisque
mali egerit. Illis suas nequicias referentibus, unus
in medium prosilit, se Andream, summae religionis
viruro, in amorem cujusdam mooialis perduxisse,
retulit, hocque negotium eo perductum ut nocte
sero cum de ea discesserit, alapam ei in posteriora
blandiens dederit. In cujus laudem dum orones
eonclamant, industriamque omnes* collaudant, si*
mmlque cohortantnr ut coeptum opus perficiat , prin-
ceps maliciae jubet inquirere quisnam praesumpserit D
in ejus domo delilescere. Maligni autem satelliles
accurrunt, Judaeum diiigenter inspiciunt, admiran-
tesque : c Ecce, inquiunt, vas vacuuro et tamen si-
gnatum. » Hoc andito maligni spiritus ut fumus
disparuenmt, quia noroen sanctae crucis ferre non
valueniut. Judaeus autem surgens eadem hora ad
episcopum venit cunctaque quae viderat retulit.
Episcopus vero humi prostratos Oenm laudat quod
eum a peccato cuetodierat, Jodaeum credentem
baptisat, non multo post presbyterum ordinat, tem-
plum in quo daemoues convenerant in honore san-
cti Andreae apostoli dedicat. Sic uterque per virtu-
tem crucis salvatur quos diabolus in sua potestate
habere gloriabatur. Sed sicut per cnicem praedesti-

B contra per hanc salvatos est Cyprianus, ad vi-
tam ante saecula praedestinatus. Hic famosus ma-
gus cum plurimos magicis artibus dementasset,
multa horribilia flagicia perpetrasset, plures muliem
praegnantes carminibos divistsset parvulos earom
daeroonibus imroolavisset, per virtutem sanetae cm-
cis tali modo venit ad viam salulis. Erat quaedam
Justina virgo Deo amabiiis, quem (ik) hic magus
conabatur inclinare ad consensum suae libidinis.
Spiritum itaque fornicationis ei immittit, quem illa
facto signo crucis a se reppulit. A quo dom Cypria-
nus requisisset cur virginem nou adduxisset, dixit
se signuro vidisse terribile et mox ab ea fugisse.
Quem ille deridens fortiorem misit, qui signum cru-
cis similiter aufugit, sciscitaatique Cypriano cur
virginem non adduxerit, ob quoddam terribile si-
gnum se non potuisse respondit. Tunc principeoi
daemoniorum mittere curavit, qui se in mulierein
transfiguravit , virginem blandis verbis et igneis
telis sollicitavit. Quae n ox ut signum crucis edidit,
ille malignus ut fnmus evanuit confususque ad
magnum rediit , se quoddam tremendum signum
fugisse retulit. Interroganti autem Cypriano qnod
illud signum esset quod omnem fortitudinem eorum
solvisset, respondit diabolus Christi crucem omnes
vires eorum enervare omnesque (t^ 238 v^) diaboli-
cas artes crucem triumphare. Hoc audiens Cypria-
nus, diabolum respuens, ad Christum convertitur et
in omni Christiana religione perfecte pollena, epi-
scopus et nobilis doclor Ecdesiae praeficitur, atqae
cum eadem Justina ad diversa supplicia se hostiam
vivam Deo offerens gloriosua martyr efficitur. Sic
per cmcis vexillum referunt electi tropheum. Quse
autem sit hodiema festivitas soire debet veatra fra-
temitas.

Cosdras rex Persarom Jodaeam depopulavit, cra-
cem sanctam ab Hierosoiimis in terram suam aspor-
tavit, ibique aeream turrim pro ooelo constmxit, in
qua similitudinem solis et lonae stellarumque finxit.
Qua turris quodam artificio movebatur et mugitam

1005 SPECULDM BCCLESIiE. — DE

tonitruorum imilabatur. Aqua quoque per fistulas
occultas ascendebat, per quasdam cavernas pro
pluvia descendebat. In hac lurrim (sic) crucem a
dextris suis pro filio suo fixerat, a sinistris autem
gallum aureum pro Spirilu sancto posuerat, in
medio ipse in throno sedens se ut Oeum Palrem
coli jusserat. Ad quem Heraciius iroperator Roraa-
norum cum exercitu venit, cique filius Cosdr» cum
manu valida ad Danubium occurrit. Placuit itaque
populo ut principes singuli duellum in ponte inirent
vincenlique oranes obedirent, Quo facto Heraclyu*
victoriara obiinnit omnisque exercitns ei pamit.
Qui regnum Cosdrse sibi subjugans in coelum ipmus
cum paucis ascendit, tyrannum in solio repperit, si
velit baptizari interrogat, rennuenti capnt amputat.
Filium ejus adhuc pueruro omnemque exercitum
baptizari imperat, quem ipse de fonte elevat, tradito
sibi regno in solio patris collocat, ablata cruce cum
gaudio Hierosolimsm adiit. Qui de roonte Oliveti
imperialibus insignibus falerato equo vehitur, sed
porta civilatis ante euro conjunclo rouro obstrui-
tur; et ecce crux sancta niroio fulgore in ccelis
resplenduit quaro angelus Domini in porta stans
roanu tenuit : • Quando, inquit, rex coeloruro per
has portas passuinis est ingressus, non purpura nec

S. MAURICIO ET SOCIIS EJUS. «006

A diademale nitens, equo superbo, sed vilis aselli
dorso est invectus. » His dictis angelua rccipitur
coelis. Imperator autem, deposilis ornamentis, cru-
cem nianu bajulat, ymnum Domino cum omni po-
pulo jubilat. Cui mox porta reseratur, crux sancta
in loco sibi praeparato venerabiliter (f« 240) exalta-
tur. fiodem die per crucem gloriosam recepit mor-
tuus vitam, quatuor paralitici adepti sunt sanitatem,
decem leprosi sospitatero, XV c©ci luminis clarita-
tem, pluriroi a daeroonibus liberati, quaroplures a
variis languoribus curati. Mox etiaro ulcrux de fano
Cosdrse bajolatur, suavissimus odor de illa provin-
cia volitans omnium iB Hierosolimis pectoribus in-
fundebatur.
Rodie etiam Cornelius Roroanorum episcopus

g atque Cyprianus Kartaginensis Ecclesise episcopus
sanguinem suum pro ovibus sibi creditis effade-
runt atque regna coelestia coronandi intrave-
runt.

Nunc, karissimi, sanctam crucem laudibus exal-
tate, faos sanctos precibus pulsate, ut qui vos cruce
redemit, sanguine suo regni cohseredes fecit, conce-
dat vobis per vexillum sanctae crucis de mundo tri-
umphare et cura sanctis in coelesti Hierusalem per-
henniter exullare. Ubi oculus non, efc. (L Cor, ii).

DE SANCTO MATTH^O.

Hodie, karissimi^ retulit nobis evangelium quali- G
ter Dom nus de vili feceril preciosum, qui Mataeum
publicanum constituit evangelistam et apostolum.
Hunc quippe de theloneo in apostolatum vocavit,
jndicem orbis super thronos XII collocavit. Hic
primus Evangeliura scripto edidit per quod gloria
Christi universo mundo innotuit. Non sunt enira
loquela neque sermones quorum non sint auditae
voees eorum {P^L xviii) ; hunc inter evangelistas
forma hominis reprsesentat quia Christura pro pec •
' catoribus in humana forraa venisse pr» aliis, narrat.
In iElhiopia verbum vitse disseminavit, multura
fructuffl aignis el portentis Deo congregavit. Fiiium
namque regis de morte suscitavit, regem cum omni
populo baptizavit ; sed postquam hic rex ad Domi-
num perrexit, et alius scepiro ejus successit, voluit

Bliam regis a Mathseo velatam sibi copulare , sea
apostoli mentem non potuit ad consensum harum
nupliarum inclinare. Undc jussu ejus apostolua
missas celebrans super altare decoUatur, sicquese-
natoribus coelestis curiae laureandus associatur.
Post haec jussit rex domum regis filiae copioso igne
circumdare, sed conversum incendium consumpsit
regis palacium. Rex vero vix evasit cum filio, sed
filius arripitur mox a dsemonio flebilique strangu-
latur exterminio ; pater autem ejus totus lepra per-
fusus insania mentis capitur, proprio mucrone
perfoditur. Hunc, karissimi, apostolum Dei depo-
scamus nt mortem animarum evadamus et in vera
vila cum illo sine fine gaudeamus. Ubi oculus,
etc. (/ Cor, II.)

DE SANCTO MAURICIO ET SOCIIS EJUS.

Rodie, dilectissimi, sanctus Hauricias miliaqueD
roarlyrom quorom hodie festa colimus , poasunt
multum vota nostra apud Deum jovare, si solliciti
sitis vos eorum meritis comraendare. Eo tempore
Romani imperatoreo universo orbi imperabant,
cnnctaque regna eorum imperio obtemperabant;
unde a remotis Oricntis partibus Maximiano impo-
ratori legio cuni ducibus in auxiliuro mittitur quae
in transitu ab Hierosolimorum episcopo fide et ba-

ptiamate imbuitur, a Romano pontifice preceptis
divinis instroilur. Qui ad Maximianum pervenientes
ad persequendos Ghristianos coguntur, sed nefario
edicto parere contemnentes omnes pro Christo oc-
ciduntur. Brant autem sex milia sexcenti LXVI viri
numero quorum nomina scripta suut in coelo, qui
omnes contemnentes scelesta jussa principum me-
merunt sanguine laureati adire Regem omnium
regum. Fertur quod per tota montana hac nocte

i007

HONORII AUGUSTODUN. OPP. PARS III. - LITURGICA.

4008

coelitas ardeant lamiaa, qao a bestiis vel volucribus A rissimi, ut de teuebris eripi [valeatis] etpareoni luce
delata sunt illoruin morticiDia. Hos precamiDi, ka- cum eis fruamiui.

DE SANCTO MICHAELE.

Si locutui fuerit homo deuoraHtur (Job xxxvn)*
Homo, karissimi, loquens de Oeo ita immensitate
magnitudinis ejus devoratur, velut lapillus si ma-
gno mari immittatur. Omne enim quod summa eio-
quentia de Deo protulerit, ita est quasi stiilam de
immenso pelago hauriens tulerit. Quid enim homo
nisi vermis et quid Deus nisi majestas incompre-

postquam unam perdidit , nonaginla novem in
deserto reliquit, perditam quaerere abiit, inventam
humero iroposuit, domum veniens amicos congn-
tulari monuit {ibid,). Homo qui centum ovei babuit
est Deus qui supernam patriam in centum choros
electorum disposuit; sed una ovis aberravit dum
homo (J^ %i% v^) lupum diabolum sequens a pasculis

hensibilis est ? G^jus autem intellectus polest in g paradysi deviavit. Bonus aulem pastor Christus no*

ista vita capere aut cujus mens valet intelligere

quid sit trinitas in unitate, unitas in trinitate ;

Deum cuncta pugillo concludere, et tamen totum

in omni loco subsistere ? Sed cum bomo, qui est

putredo, nichil dignum valeat loqui de Deo, qui est

inedicibilis duicedo, saltem pro modulo noslro ali-.

quid hodie loquamur de angelicis (f^ 242) spiritibus

donante Dei gratia in supernapatria civibus. Di-

gnum est enim ut de bis inter nos suspirando con-

feramoB cum quibus Regem gloriffi in coelesti Hie-

rusalem nos speculaturos speramus, praesertim

cum hodie sollemnia angelorum colamus. Ipsi nam-

que de nostris profectibus gratulantur, de nostris

excessibus tristantur. Preces et vota nostra Deo

reprsesentant, opera et voluntates jugiter renun-

ctant, nos in perenni gaudio sibi associari optant. ^

Horum itaque novem ordines referuntur qui ad

summce Trinitatis ministeria mire disponuntur, sci-

licet angeli qui singulis nominibus ad tutelam vel

solatium vel auxilium mitlantur, a quibus dsemoneR

ne quantum volunt noceant reprimuntur; archan-

geli, qui ad summa peragenda vel nuncianda roit-

tuntur quibus singulis gentibus prseesse creduntur;

virtutes per quos {tic) signa et miracula admini-

strantur ; potestates, per quos vicia et dannones

refrenantur; principatus, qui angelorum agmlnibus

principantur ; dominationes, qui ipsis principibus

dominantur ; throni, per quos judicia Dei exercen-

tur; cherubin, per quos scientia divinse cognitionis

exhibetur; seraphin, per quos ardor divini amoris

naginta novem in deserto reliquit dum angelorum
agmina in coelo deseruit, hominem perditum in ter-
ris quaesivit; humeris imposuit, dum diram noctem
[mortem] pro nobis in cruce sustinuit ; domum veniens
amicosjubet congralulari dum in ccelum rediens
angelicos cives monet redempto homini collaetari.
Uodie etiam retulit evangelium quo modo Crealor
angelorum et hominum praecipit ne proximi a nobis
contemnantur, quonim angeli semper faciem Patris
contemplantur {Matth. xviii). Proximi nostri non
suot a nobis in necessitale contemnendi, sed poiius
pro posse nostro confovendi, qui angelis sunt in
coelis coflequandi et regni Christi nobiscum partici-
pandi. Quibus etiam angeli singulisdeputatisuntad
custodiam, cum quibus, si eis consenserint, hseredi-
' tabunt gloriam. Qui etiam ad nos quondo missi re-
niunt, semper tamen faciem Patris inspiciunt , quia
eum non excedunt, sed in eo qui ubique est discur-
runt. Hos utique offendimus si proximos nostros,
eorum scilicet alumnos, contemnimus; et si eis
obsistimus, et ipsi nostris obsislunt precibus. Hii
septuplum solem vincunt sua pulchritudine et ta-
men jugiter desiderant in Solem justiciae insaciabi-
liter saciando prospicere. Coelestis autem curia ex
angelis et hominibus est perficienda, et ideo tot
homines in coelum ascensuri sunt quod [quot] ao-
geli ibi remanserant. Qui etiam pro diversis meri-
tis cum diversis angelorum agminibus gaudia sor-
Uuntur, sicut et ipsi diversis ordinibus disponontur.
Angeli namque dicuntur nuncU Qui ergo quo [quae]

praebetur. Hos quippeDominus in Evangelio deno- D de futuravita sapiunt, ea pie proximis nunciare

tat, qui mulierem fuisse commemorat quse decem'
dragmas habuit, sed unam perdidit, quam accensa
lucerna querere curavit, inventa amicas ad con-
gratulandum convocavit {Luc. zv). Mulier quae X
dragmas habuit est Dei sapientiaqaaBXordinesele-
otomm ad eoeleate palaoium condidit ; sed una
dragma tunc periit cum homo de gaudio in exiliom
decidit. Qoam mulier accensa iacema qoaesivit
quando Divinitas in carne mandum signis illoatrans
hominem redire docuit. Inventa amioas ad congra-
tulandum convocavit, eum angelicas dignitatea ad
colketandum salvato homini invitavit. Item dici
quod quidam hamo ovea centum habuerit. Qai

contendunt, hii nimirum in ordinem angelorum ten-
dunt. Archangeli autem tummi nuncii dicuntur ; et
qui summa de Deo seotiunt eaque aliis insinuare
soiiicili sunt, hii profecto iu consortium archange-
loram carnmt. Qui vero virtotibus pollentea mira
operantur virtutum utique contuberoio aggregan-
tur; et qai vicia calcant, daemonibua imperini,
profecto in consortium potestatom properant. Qai
autem hic primatum tenent sanctitatiSy hii nimirom
erunt ibi participes principatuum digniiatis. Qui
vero aanctimonia cunctis motibuscamis et vitae de-
sideriis dominantur in daritate (^ 244) dominaiio-
num atique soblimantar. £t qui zelo Dei impioa et

1009

SPECULUM ECCLESIJE. — DE SANCTO MICHAELE.

1010

peccatores impugnando jadicaDt, inter thronos se A boniim opus cujuslibet tidelis, lutante Deo, a ne*

ceoceri gandeant, quibus Deus prsesidens cuncta
juste ordinat , remuaerat , judicat. Qui autem
pleni scientia lerrenis se deprimi, a ccelestibus
tamdiu differri suspirant, ia ordinem profecto che-
rubim featinant. Qui vero ia amore Dei ardentes
alios in dilectionem accendere anhelant, revera in
aliitodinem ordiais seraphim meant.

Porro ut Laoifer rutilat inter astra, sic primus
angelus fulsit interista agmina. Qui mox ut his
despectis Deo nqualis esse voioit, a summa gloria
in ima barsitri corrait omnesqoe qoi ejos elationi
consenseront de coelo prsecipitati sunt. Unde Jo-
hannea refert qood rooHerem in eoelo amictam sole

quidcia diaboli celatur et in uUimis ab eo recom-
pensalur. Duae alse mulieri dantur quibus a dra-
cone liberatur, quia Ecclesias duo praecepta cari-
tatis dantur quibus quasi geminis alis per con-
t2mplationem ad alta volana in deserto hijyos mondi
a dracone salvatur. De quo dracone surgont YII
capita, quia de fonte diabolo oriontur YII princi-
irnlia vicia : primom est superbia cum homo cor
soum exaltat et Domini Dei sui praeeepta trans-
grediendo calcat. Hwc est initium omnis pecoati
(Eecli. x), separans animam a consortio Dei» in-
iens [uniens] eam corpori diaboli. Secondom eat
invidia, con quis invidet alium habere quod ipse
solos vellet possidere. Per hanc mors in orbem
viderit que lunam sob pedibos et coroaam dc XII g terrarum intrasse dicilor (Sap. ii), per hanc mem-

atellis contectam in capite haboerit, et ipsa pne
dolore ventris, ut pota jam partoriens, jclamaverit.
Ante qoam draco refos YII oapita habens stare
videbator, qoi mox geoitom pueram devorare
minabator ; sed bac spe frastrator, qoia statim
ot poer nascitor, ad thronom Dei rapitor. Molieri
vero due al» dantur quibos in solitudinem voians
a dracone salvatur. Interea oritur bellum in coelo
a Michahele archaogelo et draoone eptacephalo.
Michahel et angeli egua prseliabantur et draco an-
gelique ejos pognantes vincebantor. Victi de coelo
projiciuntur, in terram mittuntur. Draco vero ter-
ciam partem stellarom coo eauda sua de coelo
traxit et obscuratas in terram dejecit. Tunc per-

brum diaboli efficitur. Tercium est inanis gloria,
cum quis laborat vanitate h^jos muodi florere et
cuncta opera sua facit pro humano favore. Hii
^n futura vita partem non habebunt, qoia hic mer-
cedem suam receperant {MaUh. vii). Quartum est
odium, quod est spiritoale homicidiom. In morte
enim qui proximum non diligit, et homicida eat
qui odit fratrem suom (/ Joan. ii). Quintum est
avaricia, cum tantum terrena coogregat et in his
spem soam collocat. Em eat radix omniom maloram,
quia est servitus idoloram {ColoM. m). Sextom est
crapula, com qois tantom golte illeeebris desservitf
et omne studium ventri ut porcos impendit (^ 246).
Quoram autem corda hic crapula gravantur, illic cum

soltaat Toees in coelo laudantiom angeloram quia q divite in flamma arescentes cradantor. Septimom est

projectos est accusator fratram oostrorum . Draco
autem magnum flumen de ore post molierem evo-
muit, quod terra opem ferens mulieri absorbuit
(Apoe. xii). Post h»c terribiiis bestia in terra ap-
paruit coi draco soam virtutem tradidit , que
milia sanctorum calcavit, ipsam demum eom dra-
cooe stagnum ignis et aolphorit devoravit (Apoe.
XIII). Deinde nova Hierusalem cernitur qua mini
varietate gemmarum dispooitor, augeloram costo-
dia circomvallatur, summa claritate sterni solis
Ulustratur (Apoc. xxi). Hec» karissimi, valde mira
Bont qoidem ad audiendnm, sed multum dulcia
(P> 244 v«) ad intelligendum .

Mulier hiec qu» in coelo conspicitur est Ec-
elesia qus a Christo in coeleste regnum introduci- D
tar. HsBC ideo molier dicitor qoia jugiter per eam
spiritualis 80l>oIes gignitor. Hsec sole amicitur qoia
fulgore solis justiciae ambitor. Sub ctyus pedi-
bus luna esse memoratur, quia mutabilis gloria
hojos mundi ab Ecclesia calcator. Corona de XII
stellis contecta [contexta] redimitor, qoia doctrina
de XU apostolis conscripta insignitur. Hsec partu-
rieos prsB dolore clamat, quia Ecclesia spiriluales
filios gignere cum magno gemitu laborat. Draco
rufus est diabolus. Ideo draco, quia plenus ma-
licise veneno ; idcirco rafus, quia homicida ab ini-
tio lividus. Hic natum mulieris devorare conatur,
quia dtabolus jugiter bonis operibus Ecclesise in-
sidiator ; sed oatus puer ad Deom rapitur, quia

luxuria, cum quis taotommodo iDmundici» sordibus
se invoivit et lemplom Dei qoalibetsporcicia poUoit.
Horum dolcedo vermis dicitor et Dominoi igoem
et vermen soper oames eoram datnrus acribitor.

De his YII capitibus quasi de YII fontibus omnia
vicia oriuntur cunctaque peccata his docibus com-
mittuntur. Haec YII nociva capita sunt per YII dona
Spiritus sancti superanda. Contra hsec etiam capita
dedit DeuB activis VU legalia prsecepto, contem-
plativis similiter mandata evangelica.

Activis : Honora patrem tuum ei matrem. Non
occidet. HoH maschaberis. Non furaberis. Non fal-
tum testimonium diees. Non concupisces rem pro-
ximi tui, non uxorem nec omnia quas illius tunt
(Exod. XX).

Conlemplativis : Beati pauperes spiritu^ miies^
lugentesy justiciam esurientes^ misericordes^ in«n-
dicordes padfiei (Matth. v).

Cum hoc dracone Michahel pogoat qoia per
ejus ministerium Deus bunc in extremo examine
damnat. Michahel etiam qood quis sieut Deusf
sonat, Christom magoi consilii angelum designat,
qui pro Ecclesia diabolum expugnavit, quod solus
Deus facere prsevaluit. Hic draco de cselo eicitor, qoia
diabolos de Ecclesia expellitor , in terra mitUtor
quia iu Judaeam terrena sapientem propter perfidiam
ire permittitur. Draco partem stellarum de coelo in
terram trahit, quia multos in virtotibos folgidos pe-

iOll

HONORII AOGUSTODUN. OPP. FARS III. - LITURGICA.

1012

earnis UlecebraB deicit. Ecclesia habet tres partes,
sciliQet pcrfectos, imperfeclos» ypocrilas. Perfecti
suDt qui per caritatem voluntarie Deo serviunt;
imperfecli sunt qui per timorem quasi coacti subje-
cti sunt; ypocrit® sunt qui bona pubiice simulant,
mala occnlte perpetrant. Hii tercia pars stellarum
dicuntur, qui inter stellas vit» scilicet sanctos
fulgere cernantur ; sed bos draco cauda sua de
coelo in terram pertralul dum eos a simulata san-
ctitate in aperlam maliciam prorumpere facil.
Gauda ctiam draconis Anticbristus erit, qui ulti-
mam persecutionem exercebit et plurimos de Ec-
clesia ad iniquitatem pertrahit. Terciam partem
steilarum dicitur draco de coelo traxisse , quia
fertur tercia pars angelorum corruisse. Flumen
magnum draco de ore post mulierem misit, quia
8U0 instinctu saevam (f« 246 v*) per&ecutionem Ec-
desia inmisit; quod terra absorbuit quia caro
Ghristi tempestatem persecutionum consumpsit.
Bestia qusB apparuit, cui draco virtutem suam
[tradidit] , est Antichristus, quem totum replebit
diabolus. Bestia sanctos conculcavif, quia Anti-
ehristus omnes fideles sibi resistentes inmanibus
poenis exterminabit. Qu» postea oum dracone dam-
nabitur quando diabolus cum toto corpore suo»
cunctis videntibus, in stagnum ignis et salpburis
per Hiohahelem pr»cipitabitur. Post hiec nova
Hienisalem ceniitar, quia, peracto judicio, per
Michahelem Ecclesk in cslestem Hierusalem in-
tromittitur. Hijuus civitatis discolores gemmae trans-
kicid» stmt, diversis virtatibos animas splendida,
Gustodia aDgeloram est dolcis societas eorum ; iu-
minis Dei iiiustratio est vuitas claritatis ejus facie
ad faciem perennis contempiatio. Tuno sancti de
ejectione soi aceosatoris laodem Deo jubilabant,
quia de separatiene diaboli saique corporis in »ter-
num exultabunt.

Quidam mirantur de angelis cur uon plus qaam
tria nomina, sdlicet Michahel, Gabriel, Raphahel

A babeantur ; unde scire debetis haec nomina eis
indiu ab hominibus, cum tanta scientia sit in
angelis ut non indigeant nominibus.

Ideo autem prsecipue hodie sancti Michahelis
memoriam recoiimus quia ipse dicitur paradysi
prsepositus et ad suscipiendas fidelium animas con-
stitutus, Hic etiam arcbangelus legilur Israheliticae
plebis princeps fuisse et eos de iBgypto cum co-
lumna ignis vel nubis prsecessisse cunctaque si-
gna Deum per eum in via fedsse. Hic Josue
et populo Dei cum hostbius pugnaturo venit ia
adjutQpium ; hic Danid orante de Babyionico jugo
absoivit populum. Uic fertur in monte Gargano iide-
libus apparuisse et specum sibi ad solaiium nostri
pro ecclesia dedicavisse. Quodam autem tempore

g barbari Ghrislianis bellum indixerunt, qui triduano
jejunio auxiUum arehangeli Miehaheiis implorave-
runt. Quibus idem angelus apparait, hostibus obviam
ire monuil, se eis opem laturum innotuit. Ghristiani
igitur animati paganis obviam praecesseruot, juxta
montem Oargano aciem instruxerunt. Bt ecce su-
bito mons (r<^ 248) contremoil, caligo magna eum
operuit, crebra fulgura micant, ignea tela in ho-
stium catervas volantia se vibrant. Quidplara? fio-
stes partim trucidati, partim fulminati, in fagana
vertaotur; Ghristiani per auxiiiura sancti Miehahe-
lifl victoria lieti potianlur. Hodie, karissimi, in con-
spectu angelorum Domino psallamus (155) ac jagiter
ei in limore serviamas, qaia angelus Domini in eir-
euitu timenlium Deum se inmiltet et de omni anga-
stia eos eripiet(P«ai. xxxin). Ideo omni tempore

C sanctum Michahelem invocemus, ut sicut in iilo pne-
lio victor per eum extilit Ghristianus popalus, iia
in ultimo prslio archangeli Michahelis et eptacephali
draconis nos cum muliere amieta sole duabus aiis
earitatis ad coelestia volare, et cum victore arehan-
gelo Miehahele omnique milicia angeloram canctaque
frequentia sanclorum mereamur in coelesti Hierosa-
iem triamphare. Ubi oculus noo vidit, etc. (/ Cor. n).

DE SANCTO DIONYSIO ET SOGIIS EJUS.

Oportet, karissimi, ut hodie sanctum Dionisium
cum sociis suis cum laudibus habeamus in memo-
ria, quatenus ipsi nostri dignentur memorari in
seterna gloria. Hic sapientia et dignitate Athenien-
sium princeps per Paulum apostolom ad veram se«
pientiam Ghristum convertitur, ab eodem apostolo
eidem civitatis antistes prseficitur. Qui mox inhianter
Ghristi uomen dilalavit , infidelium muiiitudinem
fidelium numero aggregavit. Deinde Romam prope-
rat videre Petrum et Paulum in vinculis constitutos,
sed invenit eos jam martyrio coronatos. Qui a Cie-
mente papa in Galliam ad pro^dicandum dirigitur,
Parisius praesul eOicitur. Virtutibus et signis genlem
iilam illastravit, factls et dictis populum Christo

(155) Ms. ipaUamut.

D Domino subjugavit. Dinde cum Rustico archi.
presbytero et Gleuthero archidiacono a paganis ca-
pitur colapbizatur, conspuitur, illuditur, loris cru-
dehter ligatus trahiiur, praefectus [pr»recto] sistiiur.
Qui cum nec minis nec pramiis possent a vero Deo
ilecti, expoliantur, acerbiter flagellantur tenebroso
carceri mancipantur ; inde producti in catasta ex-
teDdunlur, flageilis cseduntur. Post hcec hostia Dei
Dionisius super leclum ferreum extensus flamaiis
exuritur (f° ^43 v<>), adustus bestiis devorandus
objicitur. Sigoo aulem crucis edtto non keditur,
unde iu clybanum ardentem mittilur; sed oratione
fusa, ignis extinguitur. Ut aurum vero e^aminaius
de fornace extrabitur, patibulo appensos diutissime

1013

SPECULUM ECCLESIiE. - DE OMNIBUS SANCTIS.

1014

caeditQr, demumin carcerem rekrudi jubetur. In quo A
dum missas celebraret, fideles DomioiciB sacramen-
tis confirmaret, subitolux immensa de ccelo resplen-
dttit, Dominus Jesus eam multitaditte angelorum
adveniens, athletam suum consolans panem sanctum
ei tribuit, mox regaum Patris donaturum spopondit.
Post hdBC saneti a carnificibus educantur^ maltis
injuriis» diverns suppliciis affecti, capite plectnntur.
Postquam ergo pastor occiditur, grex Domini a sse-
vis lapis invaditur ; nam eadem diemagna multitudo
fidelittm exemplo magistri pro Christo occisa occu-
buit ei eum palmis in conspectum Agni introire me-
ruit. Ut autem puis Dominus suorum militum glo-
riam deckuraret, lomen desuper effunditur permaxi-

muro, et ecce subito cadaver Dionisii se erigit,
manu caput truncatum longius gerit, angelo utique
gressum ejus regente et ccBlesti luce ciroumfulgente.
Ccelestis namque (urba prosequitur, dulcisonus
ymnus Deo concinitur. Mulli admirantes Christo
crediderunt, increduli timore perterriti fugerunt.
Post bsec basilica super corpora sanctorum fabrica-
tur, in qua usque hodie pie petentibus gratia divina
eorum meritis prsestatur. His, karissimi, corda ve-
stra fundite qui per dira supplicia potuerunt sangui-
nem suum fundere, ut vos Deus de angustia in lati-
ludinem educat et in regno suo cum iUis salvos fa-
ciat. Ubi oculus, etc. (/ Cor» ii.)

DE SANCTO LUCA, DIE DOMINICO.

Sanctua Lucas cnjus hodie agimus festa, ortus de B fructum Domino scriptis et dictis attulit hodie plus

Antyocbia, imbutus arte medicina (ftc), apostolica
inatructus doctrina, fidus erat comes Pauli apostoli,
in Acbaia scripsit evangelium Cbristi. Hic formam
vituli gerit qaia refert quomodo Christus vilulus
saginatus pro nobis oblataa ait. Potsquam plarimum

quam LXX annorum virgo plenus Spiritu sancto in
Bilhinia obiit et Regem gloriae in gloria adiit. Uujus
scripta, karissimi, sequamur et ejus merita preee-
mur et man&uris gaudiis (f* 250) inseramur. Qua
oculus non vidit, etc. (/ Cor, ii.)

IN DOMINICA DE SYMONE ET JUDA.

Symon et Judaa, aposloli Dei, quorum hodie na- G
lalioia colimas, karissimi, fratres leguntur Jacobi
fratris Domini. Hii cum aliis apostoUs nationes ju-
dicabuni ei cam jodice Deo in SBlernum regnabunt.
Hii qvoque ut duo luminaria mundum signia et do-
ctrinis illuminaverunt et hodie cum triumpho vitae
senatum possedorunt. Ex his postquam Symon in
iEgyplo, Talheus (sic) in Mesopolamia Christum po-
pulis notificavit, uterque Persidam iotravit in qua
ydola subvcrlunt, regem Babylonise cum omni po-
pulo convertunt. Post multa signa et prodigia in
quodam templo ydola destruunt, unde pontificet

templorum per duos magos Zaroen et Arfaxar inci-
tati in apostolos irruunt, cunetis (tic) eos perimunt ;
sicque slola sua purpura sanguinis tincta coelcstia
templa adeunt. Mox fulgura terribllia micueruni
qu» magos cum templo consumpserunt. Rex autem,
qui per apostolos credidit, pontifices templorum per«
didif, basilicam maguifico sumptu construxit in
quam apostolorum corpora transtulit. Ad hanc, ka-
rissimi, manus et corda extollite, votis et precibus
eos deposcite ut in die judicii sitiscum illis a dextris
Dei. Ubi oculus non vidit, etc. (f Cor. ii.)

DE OMNIBUS SANCTIS.

Camfltebuntur c(Bli inirabilia iua, Domine^ etenim D
veriiaiem tuam im Eccleiia sanetorum (PsaL
Lxxxviii). Coeli cottidie repnesentant Dei mirabilia
dum ninndum iliustrant per solem et lunam et sydera.
Veritatem ejus confiietur Ecclesia sanctorum dum
omnia per Chrislum, quiestveritas, factaesseplaudit
congregatio justorum. Coeli mirabilia Dei confiteban-
tur quando cum astris omnique creatura incompara-
bili splendore inmutabuntur. Tunc Ecclesia sancto-
rum veritatem Dei confitelur, quia in judicio a Christo
generatio rectorum benedicetur (PsaL cxi). Mirabi-
lia Dei confitentur cceli quia angeli, in quibus Deus
habitat, jugiter jubilant magnalia Dei. Veritatem
ejas confitetur sanctorum Bcclesia, quia perhenniler

collectio beatorum in coelesti Hierusalem resonat
Christi beneficia. Et quia hodie, (f^ 290 v^) karis^
simi, sollemnia omnium sanctorum celebramus, in
congregatione nosira Chrisium Dei verilatem cum
angelis corde et ore concinamus, sanctos ejus di-
gnis prsecottiis extollamus, ui eorum meritis adjuti
in gaudio Domini aetemaliter congaudeamus.

In primis igitur in voce exultationis et jubilatio-
nis magnificemus Dominum Deum summum qai
sua majestate totum condidii mundum, quem jugi-
ter jubilat concentus angelorum CQJus dulcis laus
est in Ecclesia sancforum (Psal. cuix.) Recolenda
est nobis devote in unitate trinitas ; adoranda eat
suppliciter in trinitate unitas, per quam angelica

1015

HONORII AUGDSTODUN. OPP. PARS III. — UTURGICA.

i0i6

dignitas sublimatur, hominum humilitas ad coele-
stia sublevatur. Sanctus, inquam, sanctorum in
sanctis suis est hodie laudandus, cujus sanclitate
fidelium populus est sanctiBcandus, aeterna vila re-
munerandus, perhenni gloria beatificandus. Deinde
gloriosa Dei Genitrix perpetua virgo Maria summis
laudibus a nobis extollatur per quam perditus mun-
dus ad vitam reslauratur ; quaf regina coelorum cun-
clis angelis est honorabilis, doniina mundi omnibus
sanctis venerabilis. Huic hodie dulci armonya jubl-
lemus per quam cum sit porta vitae, ingressum ad
vitam perpeluam habemus. Post haec sunt a nobis
glorificanda beatorum spirituum novena agmina
miranda, in quibus expressum est signaculum Dei
similitudinis, quique feliciter perfruuntur claritate

A. quem prophetarum chorus fulurum longe praeci-
nuit.

Nunc, karissimi, novae gratise praedieatores, vitae
aetemte praecones, mundi judicerf, Bcclesiarura prin-
cipes, apostolos scilicet et evangelistas, dulcisono
melo resonemus, summa devotione celebremos qui
Yerbum Patri coaeteroum, pro nobis ineamaiani,
oeulis viderOf manibus cootrectare, auribos audire,
seereta Patris ab ore ipsius ediscere, ipaam Deum
videre ad patrium thronum, conseendere, et omnia
linguamm genere per Spiritam saoclum percipere
meruemnt, qui sponsam Christi Bcclesiam sigoia et
Bcriptis, veiul gcmmis et monilihus, oraaverant,
proprio sanguine laverunt atque imposilam naviculae

summae bealitudinis. Hii digni sunt semper faciem p ^^^^ ^^^'^ *^''®°"* (^ ^^^ ^*) "'^'*« ^® «*'^ *»«

Patris cernere, et quia sol et luna mirantnr ejus
puichritudinem, jugiter in eum prospicere. Ex qui-
bus tres, scilicet Michahel, Gabriel, Raphahel, Pa-
trem et Filium et Spiritum sanctum suis nominibus
praeferunt ; alii ter trino numero sanctam Trinita-
tem exprimunt. Hos si digna vita collaudantes ve-
nerabimur, eis utique in vera vila cum sanctis Do-
mino consonantes coaequabimur. Dehinc justum est
ut homines angelorum concives hodie ymnis efFera-
mus, quoa angelis jam pelo socios summum Deum
com illis laudare praedicamus. fix quibus in primis
series patriarcharum laudibus recolatur, de quorum
semine Christus propagatur, qui-est gloria omnium
sanctorum et gaudium et laeticia angelorum. Hii fi

jus saecuii ad portum vitae evexemnt ; quam Illlor
evangelistae velut quadrigae Dei doctrina sua de Illlor
angulis orbis in coeleste palacium perduxemnt. Ex
quibus Petras in Ytalia pro Chrislo crucifigilur,
Andreas in Achaia cmcis supplicio addicitur, Johan-
nes in dolio ferventis olei Roroae afBcitur, Jaco-
bus in Juda&a gladio occiditur, Thomas in India
lancoa perforatur, Bartholomaeus in India inferiore
excoriatus decollatur, Philippus in Asia craci ap-
pensus lapidibus interimitur, Jacobus Hierosolimis
de templo praecipitatus conlo perimitur ; Symon et
Tatheus(«u;) in Persida feriuntur, Bf itthaeus in iElhio-
pia gladio, Mathias in Judaea ferro astris mittuntur.
Paulus quoque, qui plus illis omnibus laboravit,
pro Christo cervicem Romae praebere non dubitayit.

guris Christum et Ecclesiam praesignaverunt et quo- n

dammodo vivis (P> 252) operibus mysteria Ecclesiae '^" '"™'"^ ^®^ *™*^' summiqoe imperatores, ^o

repraesentaverunt. Adam namque, qui de munda

terra procreatur, de cujus latere femina formatur,

figuram Christi gerit qui de casta virgioe generalur,

de cujus lalere Ecclesia aedificatur. Alii praeoipui

patriarchae bisseni forma sunt senatus apostolorum

duodeni. Per hos etenim, scilicel Seth, Enoch. Noe,

Melchisedech, Abraham, Ysaac, Jacob, Joseph. Moy-

sen, Job, Samuelem, David, qui nominatim expri-

muntur, quasi firmis columnis fidelcs anle legem in

justicia fulciuntur. Post hos sunt nobis prophete

rememorandi et magnis praeconiis recitandi, qui fu-

iura Christi mysteria quasi preesentia praenunciave-

rant, et Christum pro mundo passurum suis pas-

-, , »40 nei^aB Vei lieiy- _ piccuiptuskui . i&m Taiiis au|jpiiuit9 CJHiiuoiau icrru

seus Christum prajDoUl, qaoram alter mortuos ^ inicidsntur, alii Isqueis vel flaromis vel uodis

strangulantur, alii a bestiis dilacerantur, alii fla-
gris, alii fame, alii praecipicio enecantur. Hii omoes
diversis modis mundo facti iudibrium jara amicti
stolis albis in conspectu Agni meruerant cam pal-
mis angelorum contubernium. Hos laodibus prose-
quamur ut quandoque Agnum cum ipsis sequi laa -
dando mereamur.

riosi senatores, jam in angeUca curia gloriantes
triumpbanl, per quorum censuram omnes illoram
imitatores veri yae laudatores in sorte justoram tri-
pudiait.

Post hos martyrum est a nobis laudandus choras
quoram sufiragio mundus in maligno positus (/ Joan.
v) est salvandus ; qui aeterni Regis boni milites, pro
donativo suo pugnantes, sanguinem suum fuderunt,
iamque victoria ab hostibus potita vernanti serto
laureati in coelis triumphare meraerant. Ex quibus
signifer Stephanus lapidaiur, Laurentius sequax
vivus assatur, Georgius rota dissipalur, Msuricius
gladio transverberatur, Caesarius hodie in mare
praecipitatur. Alii variis suppliciis excraciati ferro

suscital, alter vivus eoeh)s penelrat. Quatuor autem
praecipui, videlicetEsayas, Jeremyas, Ezechiel, Da-
niel, figuram Illlor evangelistaram habuerunt, qui
quadraplum mundum copiosis scriptis impleveranl.
Ponro XU, seilicet Osee, Johel, Amos, Abdias, Jo-
nas, Micheas, Naum, Abacuc, Sophonias, Aggeus,
Zacharias, Malachias, XII apostolos expresserant,
qui populum sub lege fidelem scriptis et excmplis
ad vitam instraxerant ; inter quos major inter na-
tos molierum Jobannes Baptista maximus fulsit, qui
velutLudfer veram Solem praeveniens nunciusaeterai
diei mundo illuxit. Hie Patris Agnum crimina mundi
ablaturam digiito demonstrare, unda tingere merait,

Exinde lucernas Ecclesia;, scilicet confessores,
domus Dei inclitos pictores, exaltemus ; merita illo-
rum digna laude praedicemus qui fluentis Scriptu-
rarum totam Ecclesiam irrigaverunt, signis et bonis
exemplis egregie decoraverunt. Ex quibus Martinus
y^ 254), Nicolaus, Remigius, Odalricus (156) et alii

i017

SPECULDM ECCLESIJE. — DE OMNIBUS SANCTiS.

1018

quamplures gloriosis miraculis velut luminaria A filiabus pro Chrisfo immolarl meruit. Sie alise plu-

mundi [iilsenmt. Ambrosius, Augustinus, leroni-
mus, Gregorius et alii quamplurimi affluentia Scri-
pturarum, ceu qualuor paradysi flumina, hortum
Dei perfundentes, impetu prsedicationis civitalem
Dei Isedificaverunt (Psal. xlv). Hii quia Dominum
a nuptiis revertentem pervigiles expectaverunt, jam
in gaudio Domini super omnia bona ipsius constitui
meruerunt {Luc, xii).

Horum iaudibua coD)angitnr monachorum et
beremitamm coetoa, qui carnem soam viciis et con-
eupiaceDtiis crucifixerimt (GaL v)etideocoh£redes
Chrlsti {Rom. yiii) jam oeDtuplum receperunt {Matth.
xix). Homm conversationem mundus inhorriiit,
atque a se perhorrescens, ut immunda purgamenta
evomttit ; et ipsi habitu et actu mundo illuxerunt "
sequa ab eo toto corde et corpore elongaverunt,
hominum frequentiam fugientes, in solitudine be-
Btiis cohabitantes et ideo coUoquio et visiones ange.
lomm perfrui meruerunt. Inter quos praecipue Be-
nedictas pneclaris signis et prodigiis ut ignivomum
jubar resplenduit, atque egregia doctrina lucernam
▼ise properantibus ad vitam prsevius dux nobiliter
praebait. De quoram etiam collegio Antonius, Ba-
ehumios [Pachomius ?] Hylarion, Macharius et alii
innumerabiles signis et sanctfle vitae exemplis tam-
quam stellae in ealigine noctis higus mundi luce-
bant, et multos se imitantes de naufragio hujus sae-
euli ad veram lueem pertrahebant. Hii quia ali-
qoando in derisu et in Bimilitudinem improperii ha-
behantur, et vita illorom insania, finis autem illo- G
rom exterminium estimabantur, ecce jam inter filios
Dei eomputantar {Sap. v).

Hinc dignum est ut melos candidulis virginibus
aptemus et earum pi-seconia sonoris vocibus concre-
pemus. Quae sexum cum saeculo vicerunt, camis il-
lecebras et mundi pompas spreverunt, minas et prae-
mia tyrannorum contempseruntet perdiversa suppli-
cia in Sponsi sui umplexus diu cupitos venerunt. Ideo
nunc secunlur Agnum quocunque ierit et canticum
novum canlant quod nemo alius cantare polerit
{Apoc. v). Ex quibus Tecla bestiis objecta ignicru-
ciatur ; Agaiha praecisis mamiliis super ignitas tes'as

rimae diversis poenarum generibus affectae regnum
coeleste sunt adeptae. Aliae vero piis laboribus eon-
tinentiae studentes, jam cum pmdentibus virginibus
sunt gaudentes.

Jam nunc plectram linguae conjugatis solvamus
eosque condigno honore solvamus, perquorumpro-
creationem saeeulum reparatur, a quibua et Christo
cottidie in suis membris ministratur. Ex quibus
Adrianus, hortante conjuge, pro Christo mortem
sustinuit ; Marcellianus cum Marco, instigante Se-
bastjano, spretis uxoribus, se discrimini obtule-
mnt ; Eustachius cura uxore et filiis hodie necem
subiit. Alii vero innumerabiles per bona operacon-
secttti sunt divicias incomparabiles.

Cum his laudem prosequamur poenitentes, eorum
exempla sequi studentes, qui peccata sua elemosi-
nis redememnt , ac sequentibus bonis transacta
mala operuemnt. Ex quibus ille quem species mo-
nialis decepit, karlam diabolo traditam per Basilium
recepit, Tbeophilus, ob ambitionem apostata factus,
manuscriptum per Dei genitricem poenitens a dia-
bolo rehabuit. In Vita Patrum facinorosus, in sepul-
chris a daemonibus flagellatus multis signis claruit ;
Maria iEgypliaca, Pelagia, Thays sororque solitarii
fcedae merelrices, per poenitenliam factae sunt fervi-
dae Christi amatrices. Alii vero absqne numero poe-
nitendo ditati sunt vitae praemio.

Horam laudibus omnes fideles subjungamus ex
quorum numero nos ipsi esse satagamus. Qui ut
Ecclesiae membra corpori effuse inhaeserant et per
operationem nunc ad caput Christum pervenerant.
£x quibus multi militum (i^ 9156) ut matrem Ecele-
siam defendant saepe pugnando proprium fundont
cruorem ; plerique agricolae ut eam pascant per la-
boris liquescunt sudorem ; plurimae mulieram per
castitatis pollent pudorem; quamplures pueromm
florent parentibus deferendo honorem . His quia in
vinea Domini desudantibus impii insultant, jam in
requie laudes Deo persnltant. Hii omnes ut varii
flores hortum Dei ornaverunt alque aeterase vitaa
odorem factis et dictis spiraverant. Unde cum Ysaac
Jacob benedixit, talia verba dixit : Ecce odor filii

volutatur; Agnes flammisinvecta jugulatur; Cseci

lia (P> 154 V) ferventi balnco imposita gladio ene- ^ *^* ^^^^ ^9^ pleni, cui benedixit Dominus {Oen.
ftatur : MarffftrPtA vflpiia n«»nia HiiflAPrpfnr • T.nAitt ^ xxvn). Ysaac Jacob benedixil quia Christus fideUum

populum benedictum addicit. Ager plenus est totus

catur ; Margareta variis poenis dilaceratur ; Lucia,
rogo imposila, ferro trucidatur. Simili exitu aliae
innumerae discmciatae Christum Virginis Filium
adiemnt; aliae vero per pia studia ad matrem Vir-
ginem his sociandae pervenemnt. Haec quia accensis
lampidibus venienti Sponso obviabunl, cum eo ad
nuptias intrabunt (Matth. xxv).

Hamm laudibus viduae associantur, in quibus
nuptiae Chrisli causa non iterantur. Ex^quibus Fe-
licitas cum flliis VII &e hostiam vivam Deo obtulit ;
Symphorosa cum totidem victimaChristisuccubuit;
Theodota cum tribus fiiiis , Sapienlia cum totidem

mundus odore sanctomm repletus. Diversi florea
sunt diversi justoram morcs . Ex quibus patriarcbae
ut flos narcissus fide veraabant ; prophetae ut jacin-
ctus spe coruscabunt; apostoli velut palmites de
vera vite pullulantes, uvae florem caritate praefere-
bant ; martyres pacientia ut msa candebant ; con-
fessores ut crocus sapientia fulgebant ; virginesca-
stitate ut lilium ni^ebant ; mouachi purpuram regni
humilitatem ut viola pnemonstrabant ; coi^ugati
aliique fideles per alios flores expressi in virtutibas
radiabant. Hii omnes in aspectn Dei exultantes epa-

(156) Ms. VdalHcus.

4019 HONORIl AUGUSTODUN. OPP. PARS III. ^ LITURGICA. 1020

lantur e( in laetiUa delectanlur {PsaL lxvii). Am- A dmm habitori cum corpore et anima simul Regem
plius non esurient neque sicient (Apoc, vu), sed om- gloriae in decore suo sunt visuri. Tunc quippe sicut
nibus deliciis pro volo aSIuent, adhuc duplex gau- sol fulgebunt et sequales angelis erunt.

Si TiS| potes hic flaem facere ; si autem expedit, hsec adice :

De hac felici angelorum et hominum copnlatione
promittit Dominus prophetica locutione : Ecee p(h
nam liierusalem in lapides preciosos (Isa, liv). Hie-
rusalem, quod dicitur visio pacis^ est angctorum et
hominum cohabitatio qnae veram pacem Ghristum
in Patre facie ad faciem conlemplatur. Hsec in lapides
preciosos ponelur quia Hierusalem utcivitas de electis
hominibus in virtutibus preciosis construetur. Ster-
nam per ordinem lapides ejus. Lapides Hierusalem
per ordinem sternentur dum electi pro meritis inter
ordines angelorum disponentur. Muros ejus (f^ 256
v") insmaragdos, Muri Hierusalem smaragdinei sunt
angelici ordines noveni, qui jugi visione Dei viride-
scunt et perhenni gloria splendescunt. Fundamenta
ejus in saphiris, Fundamenta Ecclesise palriarchse
fuerunt qui eam coelestibus factis praefigurando
fundaverunt, et ideo ut saphyrus aerio colore ful-
serunt. Propignacula ejus in jaspides. Prophetse
sunt ficclesias propugnacula, quia eorum scripta
sunt tuta contra dsemones et hsereticos defensacula.
Hii erant ut jaspis viridantes, quia in fide eranl pul-
chre vernantes. Portas cjus in lapides sculptos.
Portse sunt apostoli, per quorum doctrinam intra-
nius Eeclesiam, et per quorum censuram introdu-
cemur ad gloriam. Hese de sculptis lapidibus aedi-
ficantur, quia bona exempla scripiis et factis apo-
stolorum veluti sculpta fidelibus reprasentantur.
Omnes terminos ejusin lapidesdesiderabiles. Omnes
termioi Ecclesiae sunt omnes populiy omnes linguae,
omnes nationes, omnes gradus, omnis condiiio,
omnis aetas, omnis sexus. Hii ponuntur in lapides
desiderabiles, quia de his omnibus eliguntur sedifi-
cio Dei aptabites. Universos /ilios tuos doctos a Do-
mino ; universos [universi] filii Ecclesise a Domino
docti erunt cum in iila vita omnia in Deo videbunt ;
nichil est enim quod eos lateat cum Deum, in quo
omnia consistunt, inspiciunt. MulUtudinem paci
fiUis tuis. Ibi multiludo pacis filios Ecclesiaa oscu-
pabit, quia torrens pacis de omnimoda gloria in cis
redundabit. Injuslicia fundaberis. In justicia haec
civitas fundabitur, quia in Cbristolocabilur per qucm
uniuscujusque meritum juste rerounerabitur. Po-
nam visitationem tuam pacem iha. lx). Cum hic a
Domino visitamur, pro peccatis fiagellamur ; ubi au-
tcm nostra visitatio erit pacis multiplicatio. E^t prce-
positos tuos justiciam. Cum praelati hic a nobis
facla nostra jusle exigunl, digne nos pcenis subi-
gunt ; ibi aulem justicia nobis imponitur cum Chri-
stus juslicia nobis in praemio dabilur. In terra tua
non audietur uUra iniqtUtas, quiaibi regnabit beter-
na aequitas. In terminis tuis non contricio et
vastUas , quia exuberat ibi dulcis consolatio et ca-
ritas . Salus muros tuos occupabit et portas tms lau-
datio, qjiiia inter angelos et sanctos per apestolos

introductos erit perpetuae salutis jocunda congratu-
latio (^258). Non erit tibi amplius sol ad lucendum
perdiem, necsplendor iunm pernoctem^ sed erU tibi
Dominus in lucem sempUemam etDsus tuus inglo-
riam cetemam. Non oeeidet uUrasoltuusetlunatua
non minuetur^ quia Dominus pro iace sempiteraa
tibi stabilietur. Populus tuus amnesjustt inperpe^
iuum, terramhasreditabunt^ubig^ndivaaeilsBliemD.
obtinebunt. iVan attdi^^tir tn te uUravox fietusy et
vox clamorisnon erit ibi ampliuSf sed vox salatis el

B exultationis et vox gandii cantici etgratulationis. la
civitate quippe sonant jugiter organa sanetomm ;
ibi suavissimo melo dulcisonum yronnm jubilant
sine cessatione ooncentus aBgelonim. H»o civitaa
vocatur Dominus ibidem, qaia Deos ibi erit
in omnibus electis idem. In hae gloria angeli per
caritaiem permanserant, ad banc orones sancti per
fidem et operationem pervenerunt. Horum neatram
sine altero valet; conjnneta hominem ad vitam trana-
ferent. Sine fide est enim imposibile plaeere Deo
{Hebr. xi), et fides siBeoperibosdicitarmortttaesse
(Jac. xx). Unde et populo Dei lex in doabaa tabolis
datur {Exod. xxxi), quia per fldem et operatioDero
homo salvalur. In nna namque tabula tria ad Deom
pertinentia continebantur qoibus fides TriBitalis

Q exprimebatur. In altera YII ad proximom pertinen-
tia promulgabanlur, per qu» operatio instrueba-
tur.

Legitur etiam quob Jacob duas sorores babuerit
pro quibus septenis et septenis annis servierit, et
ex una XI filios, ex altera duos lantum genuerit
(Gen, XXIX, xxx). Jacobpopulumfideliumexprimit,
qui per duas vitas, activam sciticet et contemplatt-
vam, ad hsereditatem vitse aeterna; pervenit. Lia
quippe est saecularis vita, quae VI filios generat dam
VI opera Evangelii perficere properat, esurientea
scilicet pascendo, sitientibus potum tribuendo, nu-
dos vesliendo, hospites reciciendo, infirmfis viai-
tando, incarceratos omnesque afHictos consolando
{Matth. xxv). Pro hac conjuge Jacob Vllannos ser-
vit dum devotus populus VII legalia praecepta im-
plere conlendit, sciltcet patrcm el matrem honorare,
nullum manu vel lingua mortificare, non moechari,
nec furari, non falsum testimonium dicere, non
rem alterius concupiscere, non uxorem nec omnia
illius auferre (Exod. xx). Porro Rachel pulchra est
spiritualis vita (f^ 258 v<») ; quse duos filios parit dum
jugiler vel legere vel orare aut verbum Dci audire
vel aliis praedicare satagit. Pro hac etiam Israel VII
annos famulatur dum fidelis populus VII evangeli-
cis institutis inhianter subjugatur; dum student
esse spiritu pauperes, mites, lugentcs, justiciam
esarientes , misericordes , mundicordes , pacifici
{Matth, v). Et ut his fiorere mereantur, VII donis Spi-

D

Ol\

SPECULUM ECCLESIiE. - DE S. MARTINO EPISGOPO.

1022

rilas sancii informantur, et fadee assequi VII peti-
cionibus Dbminic» orationis preeantur (ibid.), Per
spiritum naroque timoris sunt voluntarie pauperes
ut a malis liberari valeant et regnam eoelomm haere-
ditate capianl. Per spirilum pietatis sunt mites ne in
temptatione inducantur et terram viventium possi-
dere digni babeantur. Per spiritum scientisB sua et
proximomm mala iugent ; in se peccantibus debita
indulgent ut et illomm debita relaxentur et tristicia
eorum in gaudio conversa consolentur. Pcr spiritum
fortitudinis fame et siti justiciie afficiuDtur, et ideo
pane cottidiano vel supersubstantiaii saturabuntur.
Per spiritum consilii misericordes esse conantur ut
voluntas Dei sicut in coelis cum angelis , ita et in
terra cum hominibus perficiatur, et ipsi misericor-
diam Ghristum consequiintur. Per spiritum intelle-
etus sunt mnndicordes ut eis regnum Dei adveniat
et Deum facie ad faciem sicuti est videant (/ Joan.
iii). Per spiritum sapientise sunt pacifici ut Patris
noroen in eis sanctificotur, et ipsi filii Dei vocentur
(iM'd.). Et quia in his singulis porsecntioncm propter
justiciam patiuntur, ideo regnum coelorum jure hse-
reditario eum angelis summa beatitadine sortiuntur.
Bt quia eis homines exprobrant, maledicunt, omne
malum propler nomen Domini mentientes dicunt,
beali erunt, quia in gaudio et exultatione copiosam
mercedem habebunt (Matth. v).

Debet autem nosse vestra fratemitas eur hsee
saneta instituta sit sollemnitas. Roross antiquum

A templum Pantheon in honore omnium deoram, immo
daemonioram, erat, quod papa Bonifacius, eliminata
omni spurcicia ydolorum, in honore Dei Genitricis
Manae et omnium martymm in Maio dedicaverat.
In primis enim non nisi sanct» Mari» et martyram
festivitascolebatur, sed processu lemporis, Christiana
religione crescentey etiam confessorum sollemnitas
^nstituebatur. Unde quidam Gregorius papa eandeiQ
festivitatem in honore omnium sanctomm (f^ 260)
hodierna die instituit celebran, ut quicqnid toto
anno humana fragilitas in celebrationibus saneto-
rum neglexisset, eorum meritis possit hodie relaxa-
ri. Igitur, karissimi, omnium sanctorum meritia et
precibus quserite hodie Dominum (P$aL av) oran-»
do, qu»rite faciem ejus semper (ibid.) bene vivendo,

p et invenietis requiem animabus vestris (Matth, xi) in
seterna gloria regnando. Omnes sanctos ore et oorde
invocate, votis et laudibus vos eis commendate ut
quicquid toto anno gessistis contra Gh<*i9tianam re-
ligionem, Sanctus omnium sanctomm Chriatus re«-
laxet vobis per iiloram intercessionem ; et eum
idem Rex glorias admirabilis fieri in omnibus sanetis
suis venerit, atque de angelis et hominibus unam
rempublicam fecerit, vos in hac eopulatione me-*
reamini in clarissimo regni ejus palacio conregnare,
et in nuptiis Sponsi et sponsee cum omnibus cho-
ris angelomm et sanctorum perenne alleioia de-
cantare.

DE SANCTO MARTINO EPISCOPO.

IHtectus Deo et hominilnut eujui memoria in q
benedictime esi [Eccli. xlv). Sanctus Martinus,
dileetissimi, fuit Deo dilectns, et ideo est gloriosus
pontifex super plebem suam electus. Hominibus
extitit diiectus, quia nimiram populus Dei ejus
patrocinio ab hostibus animse et corporis est protec-
ti8. Idcirco in benedictione est ejus memoria, quia
per univerenm orbem ab hominibus, et in eoeiis a
beatis spirilibus benedieitur in perhenni gloria. Ab
universa quoquc Bcclesia hodie nomen Jesu Christi
per eum benedicitur, a quo ei tanlus patronus priR-
ficitur. Hic gemma secerdotum appcliatur quia ejus
preciosa vita se pneclaris miraculis per totum
mundum sacerdotalis dignitas decoratur. Unde a
solis ortu usque ad occasum laudabile nomen ejus
(Psal. cxii) celebratur et ab oninibus laborantibus
in auxilium ejus invocatur. Omnibus se invocantibus
celeri ope subvenit, Deusqueper ejus merita qussqpe
petita cuilibet tribuit. Nam absque multis signis
quibus est glorificandus, tres mortuos per eum ad
vitam rcsuscitavit.

Hic a Romanis parentibus , taroen gentilibus, in
Pannonia generatur, in Ytalia educalur. Duodennis
toto animo heremnm concupiscit; sed pater ejus,
dum (f« %60 v<>) esset tribunus miiitam , devotum

D

desiderium ejus minis eompeseit. Denique eatena-
tur, militaribus armis invilus impliealar. Adhue
unda baplismatis eum non ablaebat, et tamen evan-
geliea pneeepta eollieite implebat , acilicet alentes
alebat; et oppressis prout potuit in tribalatione
subveniebat, uno tantum servulo contentus, eoi ipse
ssepius versa vice serviebat. Quodam liiemis tem-
pore dum pergit Martinus cum commiiitonibaa, oh»
viat eis nudns panperculusy poscens miserioordiam
a transeuntibus ; et dum omnes pnetereant mise-
rum, Martinus arripoit gladium, clamidem qua in-
dutus erat dividit, partem pauperi tribuit. Gui Do-
minns nocte insequenti cum multitudine angelorum
apparuit, partem vestis a Martino datam priBtulit ;
hac se a Manino, necdum baptisato, vestitum reta-
lit . Qua visione sanctus Martinus animetua, et ma-
joris gratiae spe roboratus, cum esset deeem et oeto
annorum fonti Christi immergitur et mox totus in
Dei servicium convertitur. Interea Juliano Deo odi-
bili ad pugnam properante, et miiitibua donativam
erogante, Martinus miliciam cum donativoabnegat;
sed enm tyrannus in careerem reeipi imperat ut
eum inermem hostibus objieiat. Pins autem Domi^
nus omnium ulilitati consulit dam aaum fidelem
militem perioolo eximit, qoia neeeasilatem pugiue

1023

HONORII AUGUSTODUN. OPP. PARS III. - LITURGICA.

i02i

ftdimit. Postera namque die faostes pacem petiere, A
se cum 8018 omoibos imperatori sobdidere.

Exinde Martinos, reliclis armis, monachico ha-
bitu induitor, Hylario Pictaviensi episcopo conjun<-
gitar, cnm quo aliquamdiu commoratus ad parentes
tendit ; sed ei dial>olu8 in via occurrit, se ei in om-
nibos adTertfaturum promUiit. Qui silvam ingressus
a latronibus capitur; ligatur, in abdita ductus uni
incustodiendus conunendalur. Qui pcr Martioi verba
Deo credidit eumque solvens ad viam deducit, latro-
dnium execratur, Martinum fidus comes discipulus
eommitaiur. Martinus autem ad parentes perveniens
matrem suam convertit ad Dominum, patrem con-
verti [convertere] non poiuit. Inde ad Hylarium re-
vertitur et ab haereticis variis poenis afficitur. Eo B
tempore quidam caiechuminus se ei associaverat
qui abseaie Martino (f^ 262) non baptizatus abie-
rat. Martinus autem reversus in lacrimis solvitur,
sed Domino eum consolaote tristicia ejus in gau-
dium convertilur, moxque mortuus ab co resuscita-
lur. Aiio tempore tmnseunte Martino lugubris vox
auditur in quodam vico. Qui dum causam luctus
Bciacitatur, ei quidaro suspendio sibi animam extor*
sisse narj*atur; inde Martinus miseratus miseri,
ejeciis omnibus, preces fundit misericordi Misera-
tori. 0 quam prope est Dominus omnibus eum in
veritate invocantibus ! {PsaL cxliv.) Statim mor-
tuus vits redditur et cum Martino, cunclis stupen-
tibus, vivus progreditur. Ocujus meriti apudDeum
hic vir extilit qui hunc vit® restiiuit qui se ipsum ^
occidere non periimuit ! His miris miraculis mundo
nolificatur, Deo disponeote sublimatur infula Turo-
nici pontificatus. Qui mira humilitate etsollicitudine
grcgem sibi commissum regebat, dulci doctrina et
vivis exemplis subditos instruebat. Tcmpora sua si-
gnia et prodigiis omavit, totam Ecclesiam aurea
columna inflexibiliter sustentavit.

Martino ad ecclesiam procedente daemonia in ec-
clesiam mugitum edebant, et clerici per energumi-
nos episcopum adventare sentiebant. Torquebantur
nialigni de prsasentia antistitis Deo digni. Mox vero
ut ille cilicio obvolvitur, cineri prosternitur, inmun-
dorum spiritimm caterva ab obsessis hominibus
expellitur. Quadam sollemni die missas celebratu-
rus in sacrario consedit et ecce quidam pauper ve- D
stem ab eo petit. Qui protinus diaconem mittit, ve-
Btem pauperi afferre praecepit. Illo morante Marli-
nos veslem suam exuit, pauperi tribuit. Diaconus
reversus hortator episcopum missas celebrare, di-
ceos popolom iassum diu expectando laborare. Qui
dixit pauperem prius vestieodum et sic servicium
Dei peragendom. Ilie stomachatos ex proxima ta-
boroa nigram brevemqoe vestem paocis oummulis
coemit, ad pedes episcopi cum ira projecit. Ipse
Ycro ntchil penitus commotus diaconem exire pra)-
eepit, vestem aliatam tslam induit, sicque seminudis
bracbiis ad missarum soUemnia accedit, sed Domi-
nos astanti populo merilum pneclari prsesulis pate-
fecit. Mam eo missas celebrante globus igneus de

capite ejus surgebat et flamma crescente in alta
poli tendebat. Grebro (f> 262 .V«) etiam vis» sunt
manus Martini inter missarum soUemnia gemmis
radiare atque auro et electro crepitare.

Quodam tempore populo paganorum Martino in
campo prffidicante, puer quidam opprimitur a turba
constipante. Quem matcr cum ejulatu sancto attulit*
moxque vivum coram omnibus ejus preeibna reci-
pere meruit, quse cum omni populo credens graies
Deo relulit. Sic Triailas sancta electum soum coram
hominibus giorificat dum tres mortuos per eum ad
vitam revocat.

Hujus locati viri lotegregia signa scribuntur quod
nullo sermone explicabuntur. Unde pauca haec vos
audisse sufficiat oe prolixior sermo vobis fastidiom
ingerat. Gum quidam Postumianus, peragratis
mundi partibus, Fanctos Patres in .£gyplo, in Ju-
daea, in Graecia visitasset, ac multo prseclara et di-
gna relatu fratribus reversus euarrasset, inventus
est Martinus omnium merita et facta signis et san-
ctitate transcendisse et illi omnes ad solius Martini
mensuram non pervenisse. Nam csecis visum, sur-
dis reddidit auditum, mutis loquelam, leprosis re-
parabat mundiciam, ciaudis gressum, populum
consolidavit paralisi oppressum ; ardorem febrium
mitigavit, furorem daemonum ex hominibus effu-
gavii, et non solum ipse per se signa exbibebat, sed
etiam multi in nomine Martini mira faciebant.
Oleum a Martioo benedictom omnem laoguorem
pellebat ; iiierse ab eo missae fogato dolore salotem
reddebaoi; aves , bestiae, serpeoies ejus imperio
parebant; vestis ejus tacta vel stramen in quo
dormivit dsemones vel quamlibet udversam valitu-
dinem fugabat, celerem sanilatem praestabat. Hiiyus
cappa Francorum regibus ad bella euntibus pro
signo anteferebatur, et per eam victis hosiibos vi-
ctona potiebantur; unum et a cuatodibua iliias
cappae usque hodie cappellani appellaniur. An-
geli saepe ei colioquebantur, sancti quique frequen-
ter cum eo serroocinabantur. Oculis ac manibus in
ccrium semper iniendebat , ore et corde Christum
gerebat. Regibus poienter imperabat, haereticos
cum magna auctorilate superabat. Bpiscoporum
invidia a subditis illaiam iojuriam patienier toiera-
bat, exemplum sanctimoni» omnibos prae [per]
omnia dabat. Obitum suum longe (I^ 264) ante
pnescivit, fratribtts diem exilus sui prsedixit. Igi-
tur cum Domious gloriosa merita beali Martini
decrevisset remunerari , et emeritum miiitem post
multos agones perhenni serto laureare , corporis
dolore corripilur sicque a dolore et morte pariter
eripiiur, atque angelis et aanctis concineotibos
gaodiom Domini soi laetos ingreditur, sed coelestis
modulatio a multis percipitur. Nam Severinus Ck)-
loniensis episcopus, multis virtutibus prsdictns, ea
hora cum diacono suo Ervelgiso , postea ejusdem
loci episcopo, inter monasieria causa oratioois ibat
quando anima Martini a carne soiuta coeli templa
adibat. Qoi angelicam aodiens armoniam, igno-

im

SPECULUM ECCLESliE. - DE S. MARTINO EPISGOPO.

me

rante diacono quid sigrnificaverit, Martinum Turo-
nensem pnesulem de hac vita migrasse retulit atquo
animam illius choros angelorum excepisse ; sed (ur-
bam dsemonum occurrisse et nichil suum invenisse,
confusos abeessisse et ideo coeiestem exercitum
laudisonum ymnmn tanta exultatione concrepuisse.
Hea, karissimi, quid 6et de nobis miseris omnibus
flagiciis involutis, st tnrba demonum Martino occor-
rit qui omnibus virtutibos floruit ? Hic beatus coe-
lestia petens etiam Severo apparuit qui ejus Vitam
jam scripto edidit.

Erat autem dies Dominica quando de carcere cor-
poris ac mundi exiens cosli alta intrabat palacia.
Ipsa die Ambrosins Mediolanensis episcopus, omni-
bus Ecclesiis pro sanctitate et affluente doctrina
roemorandus, astitit altari missamro solemnia cele*
braturus. Qui a Spiritu sancto rapitur, ad sepelien-
dum corpus Martini Turonis defertur. Quo sepulto
ad se ipsum rediit ; omnibus mirantibus ac merito
stupentibos quae gesta sunt retulit.

Celebri igitur laude, karissimi, est nobis beatus
Martiaus venerandas , duicibuii roelis cum angeiis
personandos cui Dominus adhuc pagano militi in<-
ter angelos ostenditur ; per qoem jam Ghristianum
et abbatem factom vita mortuis redditor; qui pon-
tificali dignitate sohlimator, virtotibos et miracotis
deeorator; coi a regina servitor, et dum ei a rege
non assorgitor, tbronos ejos flammis corripitor ;
qoi a servis regis verberatos eos cum animalibus

A ad fluvium ut simulachra flgit, posnitentes vero
transire (f* 264 \^) perraittit ; qui arbores daemoni-
bus dicatas succidit, cadentes illaesus excipit, um-
bram latronis occisi conspicit, verba loqnentis per-
cipit aram ejus (?) aliaque delubra destruit; sed
turba paganorum cum funere sistit, et iterum abire
permittit; turbam canuro flgit, lepQscalom a denti«-
bos eorum eripit ; qui percussos a serpentibus de-
pulso veneno sanat; praestigia deceptoruro declarat ;
qui incendiuro circa se extioguit, infantis trium
dierum linguam ad loquendum aperit; in cujos
nomine canis importune latrans obmutoit, et cujos
stramen, obsesso homini a monialibus alligatom,
dsemoniom expulit ; qui serpentem fluvium transire,
roergos voro in desertum de fluvio ire jussit ; qoi

Q obitum suum longe pnedixit , discordantes in pa-
cem redttxit ; cui obeunti agmina angelorum occar-
ront, chori sanctorom concentibus applaudont, ve-
nienti cosli patescunt, omnia ccelestia hylarescont.
Traditor etiam de eo cuidam revelatum solitario
quod quadam die soUemnitatis ejos tot anim» a
poenii ipsios meritis liberat» sint qood (1 67) homines
illa die ad festivitatem ejus convenerint. 0 vere
beatus pontifex, ab omni Ecclesia digne beatifican*
du8, per cujus beata merita animabos beata confe-
rontor gaodial Honc, karissimi, devota roente fla-
gitemus quatenus ejus suffragio in supema patria
cum Christo regnemus. Ubi oculus non vidit (lCor.
n), et caetera.

Die domioico adice de ^ancio Brictio

Hodie, karissimi, sanctum Briccium votis nostris
favere poscamus, cum eum plurimum apud Deum
posse noscamus. Ipse enim didicit in suis pressuris
qualiter subveniundum sit in miseriis constitutis.
Yirtutem namque semper invidia commitatur; quod
hoc exemplo maxime comprobaiur. Gum sanctus
Martinus signis et virtutibus ut sol splendesccret, et
dulcis fama ejus longe lateque [per] populos crebres-
ceret, multi, heu 1 episcoporum cupientes laudis ejus
prsBConia, rennuentes autem adornari vitae ejus
sanctimonia, egeruot ut aliquo ingenio deponatur
qui dexteraDei exaltabatur. Interea quaedam mulier
male concepLum lilium genuil, cujus sceleris auclor
latuit. Itaque episcopi, &uOd vesaniae oportunitatem
invenientes, concilium ineunt, consilio cum muliere
inito, Martiuo crimen imponunt (f'' 266). Martinus
autem infantulum sibi a£fcrri jussit , quem brachiis
complexus blandiens « fili, fili • dixit. Puer vero
cum adhuc seplimanam non compleverit, in vocem
absolutam erupit , « non es tu, inquiens, meus pa<-
ter, sed Johannes mercator. » Unde omnes stupe-
factigenibus ejus se advolvunt, veniam petunt.
Quibus dignus Dei sacerdos injuriam suam benigne
relaxat, iufantem baptizat, de fonte lavat [levat] ,
Briccium nominat. Quem adultum monachicis disci-

G plinis imbutum presbyterum ordinat, multisqoe con-
tumeliis ab eo perpessis, pro mercede ei episcopatum
a Deo impetrat. Martino itaque ad Dominum mi-
gi-ante, firiccius episcopus prseficitur, et anno epi-
scopatos sui tricesimo quod in magistrum peccavit
de manu ^us requiritur. Nam infelix mulier de
stupro peperit et totus populus episcopo crimen
imposuit. At ille exemplo magistri puerum adduci
prsecepit qui XXX dies setatis^implevit. Qoem coram
omni populo adyurat ut si ipse pater ejus sit palam
edicat. Puer autem clara voce negat eum suum pa-
trem esse . Cum vero ipsi hoc magicae arti ascribe-
rent, fornicatorem et magum assererent, Briccius
prunas ardentes circa civitatem in byrro soo portans
ante sepulchrum sancti Martini exposuit, vestis ejus

Q inusta apparuit ; sed populus furens non credidit et
ab episcopatu eum expulit quia hoc in Martino pro-
roeruit. Qui ejulans Romam venit apostolicusque
eum honorifice excepit. Post YII annos ad sedem
soani remittitur, ab omni populo cum magno ho-
nore et gaudio recipitur et expleto digne officio ho-
die sanctis in gloria conjungitur. Ut huic associe-
mur toto corde precemur, ubi oculus non vidit, etc.
(/ Cor. u.)

(157) Sie eod. semper pro quot.

1027

HONORII AUGUSTODUN. OPP. PARS III, - LITURGICA.

lass

DE SANGTA CJEGILIA.

Si ejus est ecclesia :

Oquampulchra est easla generatio ewn caritaie!
{Sap. IV.) Florentes bic castilale, si fervent caritate,
splendebaak coram Domino ineffabili claritate. Qui
autem absque dilectione caste vivunt , per difficilem
vitam ad interitum ibunt. Qui enim omnis volupta-
tis impleverit desiderium , quasi per gramineam
viam ducitur ad eculeum. Qui vero vixerit in carnis
diitriclione , non babens dUectionem, quasi per
spinetum trabitur ad suspensionem.

Refert Dominua quod decem virgines (^ 266 v^)
fnerint quarum quinque Sponsum accensis lampa-
dibns exceperint, et cum eo ad nuptias intraverint ;
quinque vero extinctis lampadibus foris remanse-
rint. Pnidentes virgines sunt quae corpore et spiritu
Ciste vivunt ; que cum nubere possunt, nolunt, sed
Christi amore camis voluptates respuunt. Quae ideo
Y acribuntur, quia per Y corporis sensus castitatis
opera impiebuntur, per quae Deo acceptae reddun-
tur. Quinque etiam in temarium etbinarium dividi.
tur, sed per ternarium fides sanctce Trinitatis, per
binarium gemina dilectio exprimitur. Qui ergo in
fide sanctse Trinitatis per geminam dilectionem ope-
rantur, recte qninario numero notantur. Per teraa-
rium quoque fides, spes et caritas intelligilur ; per
binarium castitas corporis et animae accipitur. Quae
in his virtatibus corpore et spiritu caste vixerit,
procul dubio ad quinarinm hunc pertinebit. Fatuae
autem virgines sunt quae per superbiam conjugatas
despiciunt, aut de camis virginitate gloriam huma-
nam quaerunt. Quae enim de virginitate superbiufit,
coram Deo immundse sunt quia , ut scriptum est.
immundus est coram Deo omnis qui exallat cor
suum. Quse autem laudem ab hominibus per casti-
tatem quaerunt, a Deo mercedem non habebunt,
quam hic ab hominibus receperunt. Quse vero toto
desiderio viris admiscentur, et etiam corpore , si
facultas daretur, libenter commiscerentur, a Deo
ut corruptae poenis subdentur nisi ipsae per pceni-
tentiam hoc punire conentur. Sicut enim viri vi-
dentes mulierem ad concupiscentlam , moechantur
{Matth. v), ita utique et feminae viros concupiscen-
tes mcechantur, Quse autem obscena quseque ope-
rantur, etiamsi numquam viris admisceantur, a Deo
juste ut meretrices damnantur. Et heae Y referantur
quia y sensibus immundiciam cordis explere ni-
tuntur. Accensae lampades sunt bonae actiones;
oleum aeterna gloria; vasa sunt corda. Pradeutes
ergo virgines lampades accendunt, quia bonis ope-
ribus pro aeterna gloria coram hominibus splende-
scunt. Fatuae autem lampades quidem habent, sed
oleo carent, quia contiuentiae opera pro humano
tantum favore exhibent. Sponsus est ChristuS;
sponsa vero Bcclesia. Quam tunc ad nuptias ducet
cum peracto judicio iu coelestem Hiemsalem intro-
ducet ; sed illo nunc morante omnes virgines obdor-
miunt, quia quique mortis (f» 268) somnum sub-

A eunl. Media autem nocte per clamorem Spoosus
venire nuucialur, virgines ei obviam ire adhortan-
tur, quia nimirum media nocte magno clamore vo-
cis et tubae angelorum adventus aeterai judicis
mundo inciamatur et mortui in ejus occursum a
somno mortis excitantur. Quem tunc prudentes ac-
censis lampadibus excipiunt, eum eo ad nuplias
intrabunt, quia pro bonis operibus aeteraa praemia
recipiunt, pro eastitate in perhenni gk>ria exuUa-
bnnt. Fatuis autem tunc janua clauditur, querum
lampas extinguitur, quia ibi praemio vitae carebunt,
cum hie acceperint laudes ab faominibus quoa ama-
verunt (Matth, xxv).

Interim narrat Dominus quod quidam tbesaurum
in agro abscondiium invonerit et venditis omnibus

^ agram illum emerit (Matth. xiii). Thesauras est
Chrislus in Patre absconditus. Qui in agro latens
reperitur dum in Patre manena per contemplatio-»
nem ei coaeternus invenitur. Pro quo thesauro om-
nibus venditis ager emitur» quia pro Christo terre-
nis cunctis spi^etis facies ejua promerebitur. Iterum
dicit quod quidam preciosam margaritam invenerit
et datis omnibus eam comparaverit {ibid.). Decor
preciosae margaritae est dulcedo coelestis vitaa. Qua
dalis omnibus comparatur dum quis omaibus abre-
nuntians, cuncta de^ideria mundi calcans , aeleraa
dulcedine remuneratur. Iterum dieit quod sagena
in mare missa sit quae omoe genus piscium conclu*
serit, quam plenam ad litus eduxerint, bonos pisces
in vasa f^legerintfmalos autem foras eroiserint {ibid.).
Sagena est fides catholica ex muUis sententiis Scri-

^ pturarum contexta. Haec in mari laxatur dum in
toto mundo a doctoribus praedicatur. In qua omne
genus piscium concluditur dum de omnibus iinguis,
de omnibus populis, de omnibus tribubus, de omni
gradu, de omni sexu genus humanum fidei inhae-
rens Christo subditur ; sed sagena plena ad litus
pertrahitur cum summa humani generis fine mundi
terminabitur. Tunc boni pisces in vasa eliguntur,
cum electi per angelos in diversas mansiones pro
meritis disponuntur. Mali vero foras mittuntur cum
reprobi in caminum ignis perpetuo cruciandi re-
truduntur.

Sancta Caecilia una de pradentibus virginibua
fuit quae lampade castitatis splendide ((^ 268 v^)
fulsit. Et quia Sponso ardente lampade obviavit»

I) ideo jam cum eo ad nuptias aetemae epulationis
intravit. Haec pro thesauro emendo omnia vendidit»
quia pro Christo adipiscendo se suaque omnia in
morte tradidit Haec margaritam inventam datis
omnibus comparavit, quia cunctas carnis illecebras
et mundi pompas contemnens dulcedinem coelestis
vitae jam gustavit. Haec ut bonus piscis evangelicaa
sagenae inhaerens in vas est elecla, quia de hoc
mundo in perhenne gaudium ab angelis est evecta.
Haec de nobiii prosapia Romanoram orlu nobili

1029

SPECULUM ECCLESIiE.

DE S. CLEMENTE.

1030

viro desponsalur, et faclis nupliis, sublus cilicio, de-
super auro vestiebatur. Dum autem venturn esset ad
secreta cubicula, dulcibus colloquiis convertit spon-
sum ad fidem Cbristi. Qui dum ejus persuasu ab
Urbano papa baptisma percipit, reversus angelum
Domini cum Caecilia- repperit. Qui dun serla ex
paradysiasis floribus tecta [texta] suave olentibus
detulit, ex quibus unum Caecilise, alterum Yale-
riani capiti imposuit ; insuper cuncta quae a Deo pe-
terent impetraturos, retuHt. Post haec Tyburcius,
frater Vaieriani, advenit, quem Csecilia mellifluis
verbis ad Christum convertit, papa Christi tunica
induit. Cottidie itaque Chrislo Dco devote servinnt,
multas elemosinas faciunt, angelis cottidie confabu-
lantur, signa et prodigia operantur. Post haec a prae-
fecto comprehenduntur , ad immolandum ydolis

A compelluntur, et respuentes ambo pro Christo occi-
duntur. Quorum animas vidit quidam Maxiraus no-
mine ab angelis excipi et cum magna gloria super-
nis sedibus inferri. Unde et ipse Deo credidit et mox
jussu praefecti plumbatis caesus pro Christo occu-
buit. D( inde C%cilia flammivomis balneis iacludi-
tur, sed fonte vitae ei irrorante non comburitur.
Qaae tercio giadii ictu percassa, ac proprit saogai-
nis fluraine lota, spooso Christo monda cooaocia'-
tnr, enmque nunc inter agmina martyrum et virgi-
num ip^a gloriosa martyr et virgo commitatur.
Hanc imitantes Dei clemeotiam imploremus ut ejos
raeritis intervenientibus io aeterna laticia exulte-
mus. Quam oculus noo vidit et auris noo audivit
et io cor homiois non asceodit (/ Cor, ii), et cae-
tera.

DE SANCTO GLEMENTE.

(^ 270) Nemo accendit lucernam, et in abscondito
ponil neque sub modio, sed super candelabrum^ ut
qui ingrediuntur lumen videant (Luc, xi). Sanctus
Clemens, karissimi, erat lucerna Eeclesiae divinitus
aceenaa, auper eaodelabrum Romaoi eulmiois po-
sita; qoilargum lumen doctrioae cunctis praebuit
qnos domus hi^us muodi ioclusos retinuit. Hujus
mater Mathidia nobilis nobili Faustidiano Romano-
nim eopolatar, ex quibus ipse tercius f ratrum suo-
nun procreatur. Quae insigni forma dotata a fratre
marili soi de stopro est interpellata ; cujus insanam
ioportaDitatem declinans, cum duobus filiis in Grae-
ciam navigio proficiscitur ; Clemens admodum par-
yuhia com patre relinquitur. Orta autem tempestate
navia solvitor; aliia pereuntibus ipsa tabula undis
in inaalam devolvitur. Filii vero Faustus et Fausti-
nusnatantea apiratis rapiuntor, diversis in locis
diyersia hominibus venduntur. Cum autem mulier
reverti tardaret, mi&it maritus servum qui eam per
totam Graeciam iovestigaret. Qui cum reversus di-
. eeret se nullom veatigium famse ejus repperisse :
fir dok>re tactas, relictis onmibus, abiit eam quae-
rere, et non inventa, placuit ei secretam vitam in
exilio ducere. Igitur parentibus et fratribus amissis
Clemens remansit haeres rebus dimissis. Qui cum
phyloaophiae stoderet et de immortalitate animae
anxie qoaereret, Domino disponente, Barnabas su-
pervenit, qui ei de hac re satisfecit, com quo re-
licta Roma HieroBoIimam petit. Audita autem doctri-
na Petri, baptisma eonsequitor et ei fidus comes in
omnibus conseqaitur. Porro Niceta et Aquila fratres
ejos tune nominati erant, a Symone Mago sedoeti
et ejus magiaterio diseipuli introducti. Cum autem
SymoQ Magos publiea disputatione Petri esset con-
elusus, profugissetque confusus, ipsi, relicto Sy-
mone, Petro adhaerent atque baptizati veram fidem
omnibtts tenent. Cum quibus dum Petrus pergit in
quandam insolam, mulier ab eo petit elemosinam ;

B quam cum ipse requireret cur sana mulier elemo-
sinam peteret, ipsa eum fletu ccepit ei infortunium
suum retexere, dicens se ex summa opulentia ad
Bummam indigentiam devenisse ; Romae praepotentem
virum (f^ 270 y^) cum filio reliquisse, duos natos
naufragio periisse, se io exilio posilam prse laerimis,
prae dolore brachio contorquendo factam clenicam.
Filii autem cum verba narrantis audirent, et se
fratres esse nescirent, matrem esse recognoverunt
et se germanos esse stupuerunt. Quae a Petro ba-
ptizatur et gaudentibus filiis associatur. Deinde ad
patrem suum veniunt, quem post longam despera-
tionem recognoscunt, sacrae fidei adciscunt. Interea
Symon Magus Antiocensem populum fallaciis suis
subvertit, ad quem pater Clementis, cum esset
phylosophus, disputare pergit. Quem Symon ita fa-

^ cie per magicam autem mutavit, quod quilibet eum
inspieiens ipsum Symonem esse putavit. Filii quo-
que cum matre ad eum reversi, praesentiam ejus
exhorruerunt Symonemque esse per omnia putave-
runt. Qui monitis Petri ad Antiochyam reroeat,
populum convocat, se errasse, se impie contra Deum
et Petrum praedicasse fatetur, de caetero emenda-
tionem pollicetur. Omnes autem aestimantes Symo-
nem Magum ejus consilium, miserunt post Petrum
apostolum quem honorifice suscipiuot, colla Jugo
fidei submiltunt. Post haec Symone ut prius er-
rorem suum praedicante, et Deum apostolosque ejus
plasphemante ,Antiocenses comprehensum fallacem
seductorem nominant, qui abnegatum errorem ite-
rum praedicare audeat, multis flagris afficiunt, cum

D nimio dedecore de suis finibus ejiciunt.

His transactis Petrus cum Clemente Romam ve-
niens, Symone Neronem instigante, crocifigitur, et
Clemens, Petro designante, episcopus Ecclesiae prae*
ficittir. Qui cum aliquandiu Ecclesiam apostolica
doctrina nobiliter rexisset , et muUum populum
signis et praedieationibus fidelibus junxisset, uxor

1031

HONORIl AUGDSTODCN, OPP. PARS III. — LITURGICA.

m%

^Sisinnii imperatom arnici ad Chrislum converlllur, A revelalur le corpus cjus tollani, quia mari singulis

quam vir ob curiositatem ad ecclesiam sequilur,
aed inter sollemnia missarum c^ecus et surdus effi-
citur. Gui Ciemens visum et auditum precibus red-
didit et ad Deum convertit. Dum vero per Sisin-
niom muititudo illustriuro Christo Deo subjugatur,
decrelo Trajani imperatoris Clemens cum pluribus
iu exilium relegatur. Ibi fontem de petra produxit,
multaa ecclehias construxit, omnem populum per
gyrum sancta fide instruzit ; unde imperator judi-
cem direxit qui Clementem cum omnibus Christia^
nis diversis poenis addixit. Quosdam gladio (f^ %1%)
interemit , quosdam vertigine rotarum confregit,
quosdam flammis injecii, quosdam bestiis objecit,
ipaum vero papam anchora ad collum ejus ligalo

annis undas retrabenles, YII diebus iogredienlibus
iter praebeat. Sic voluit Deus martyrem suum glori-
ficare et virlulem nominis sui omnibus gentibus no-
tificare. Quodam tempore perKcla sollemnitate, et
populo ad litus properante, quaedam mulier infan-
tem suum intus obliviscilur, qui revoluto anno
dormiens et incolomis quasi unius noctis spatio
invenitur, et ab omnibus laus Deo redditur. Fertur
etiam quod singulis annis duo virginali corpore
florenles inlus remaneanl, qui transacto anno (o-
tius Scripture noticiam habeant, quique servitio
Dei deputentur in loco qui FamUia sancii Clemen'
ti$ uomioetur hisque obitns suus semper aote unum
annum reveletur. Hunc gloriosura martyrem, karis-

[ligata] in mare dimersit. Orationibos autem Chri- B ^^"^^f hodie invocemus, devola laude personemus,

stianorum mare undas in sinum suum ad Iria milia
stadiorum retraxit, et ecce templum marmoreum in
medio maris apparuit. Quod fideles ingressi sarco*
phagum inveniunty sanctum Clementem anchora ad
collum ejus iigata in eo conspiciunt. Quibus etiam

ut cum impii in ignem dejecti in miseriis non sub-
sistent, et viros injostos in interitu capient, nos
cum justis nomini Domini confiteamur et cum rectis
habitare cum vuUu ejus mereamur, ubi oculus ejus
non vidity etc. (f Cor. ii.)

DE SANGTO ANDREA APOSTOLO.

Olim celebrabant gcntes natales regom, hodie ce- '^t quaternarium, et ter quatuor confioiont dnode-
lebrat Ecclesia natalicia maityrum, in quo (458) de narium; et ideo apostoli, septenario nomero^expressi
mortali matre nati in banc mortalem viUm intra- sont, quia per VII dona Spiritos sancii llllor partes
verunt, sed quoimmortalis Ecclesiae utero moriendo G mundi ad fidem sanctae Tribitatis perduxenul. Qui

nati de morte immortalem vitam adierunt. Sicut enim
regum filii, non tamen omnes, de matre prodeuntes,
hunc mundum intrantes ad terrenum regnum gi-
guuntur, sie filii (?) de hoc mundo transeuntes, in
aetemam viiam migrantes, ad coeleste regnum na-
scuntur. Qui enim boni milites hostes fortiter pu-
gnando devicerunt, et causa imperatoris summi au.
gustseque Ecciesise sanguinem suum fuderunt, ideo
victoria potila jam coronati cohaeredes regni esse
meruerunt.

Legilur quod (P* 272 v^) beatus Job inter omnes
Orientales magnus fuerit et YII filios tresque filias
genuerit et filii sorores ad convivium convocaverint.
Hsec quarovis ita sint gesta, tamen propter figuram
sunt scripta. Sanctus namque Sf iritus, cui prseter-
ita non abeunt, fulura non succedunt, sed omnia
prsesentia semper assunt, qui fecit qude futura sunt,
per opera prioinim in Scriptura contexuit futura fa-
cta apostolorum. Idem quidem Spiritus qui per pro.
phetas sacram Scripturam composuit, per aposto-
los et eorum sequaces eandcm exposuit ; gesta enim
prsecedentium umbra erant sequentiuro. Itaque Job»
quod dolens sonat, in figura Christus fuit, qui pro
nobis in passione doiuit. Hic extitit magnus inter
omnes Orientales, quia magnificentior, ut puta Filius
Dei inter omnes angelicas dignitates. Septem filios
habuit, quia Christus XII apostolos cohaeredes sibi
staluit. Septenarius naraque dividitur in temarium

tres sorores ad convivium invitaverunl, quia Aaiam,
Affricam et Europam per fidem, spem, caritatem
ad coeleste convivium convocavernnt.

Et quibus beatus Andreas extitit praecipous, cu-

jus hodie natalicia coliraus. Hic beati Petri eral

gerroanus eique in apostolatum et in paaaiODe ao-

citts. Sicut enim Petrus cruce Christum giorifieavit,

sic Andreas in eruce moriens Deum magnificavit.

De hoc multa stupenda feruntnr, multa mira et glo-

riosa leguntur. Ex pluribus enim quae fecit fertttr

quod Hatthfleum apostolum a- paganis excseeatnm

in carcere illuminaverit, multos mortuos suscitave-

rit. Demum in Achaiam pugnatums progreditttr,

innumerabilis populus per eum caelesti regno aacri-

bitur. Tandem in Patras civitate ab Egta procon-

sule comprehensus , carceri includitur; eductus,

multis flagris afficitur ; deinde in craeem levari

praecipitur. Qui cracem a longe aspiciens eam cQm

gaudio salutavit, suspendium tamquam epnlas opta-

vit. In cruce vero sospensns funibus aliigatnr nl

longo craciatu moriator. Qui com biduo vivena in

crucem penderet, et populuro astantem de beata vita

doceret, Bgseas, timore popuU coactos, cum moltis

advenit eum deponere, sed nullus {^ %li) potail

eum manibus contingere ; et ecce subito super pen.

dentem immensa lux de coelis resplenduit, in qna

exultans a carais dolore ereptus aeteraam lucem

adiit ; CQjus corpus Haximiiia, uxor BgiM, aepeli-

(158) Cod. prima manu non quo ; corr. in quo; aed legendum non quo.

i033

SPBCULDM ECCLESLfi. - Dfi S. NICOUO.

ioU

vit ; de sepulchro vero manna et oleum fluit. E^»as A XII consortibas, orbis judicibus, ipse gloriosus ju-
vero a daemonio arreptus interiit, populus omnis dex tripudiat. Hunc, dilectissimi, rogemus ut ejus
Christo Dominocredidit. Sic emeritus Christi miles merilum nobis obtineat quatenus Deus omnes peli-
pofit victoriam, angelica turba commitante, hodie ciones nostras impleat, omni gaudio nos replcat.
laureatus in gloria triumphat, et in vit« senatu cam Quod.

DE SANCTO NICOLAO.

InmemoriacBtemaeritjuitus ; ab audiiume mala
nontimebit{PstU,cx\).CvLtkcia quae fiunt in terra
oblivionis oblivioni iraduntar; et universa quae sub
soie eveniunt, a merooria lanquam mortuus a corde
elabuntnr. In cujas enim nunc versatur memori»

Dulcis etiam fami ejus per orbem spargitar, per
quam populus undique ad videndum eum caterva-
tim atthrahitur. Navis ergo populis onusta ad eum
velis ferebalur, quse sseva lempestate quassata nautis
discrimen naufragium minabalur. Qui turbali Ni-

regum et tyrannonim olim opulens gloria ? Quis ha- B colaum invocant et mox eis appareus, mare sedatis

bet nunc in recordatione magniflcas urbes quas ex
truxenint vel inclytos titulos nobilinm triumpho-
rum quos erexerunt ? Ubi nunc sunt pompae vel di-
vieiaa quibus affluxerunt vel supplicia aut eruciatus
qaos sanctis inflixerunt ? Omnia velut umbra trans-
iemnt et ipsi ignem et vermem hflereditaverunt. Qui
autem Deum coluerunt, in memoria «eterna erunt;
opera eorum per omnes generationes vigent et no-
roina eoram in seeculum sseculi vivent. Nam unus
spiritus cum Deo est qui ei per dilectionem adhseret,
et ei per spiritum unitus cum eo in seternum per-
manet. Ex quibus est sanctus Nicolaus in mcmoria
setema, quia et hic hominibus est celebris in terra,
el angelis in vita sempiterna. Abauditione mala,
scilicet, Disceditet maledicti, in ignem astemum
(Matth. xxw) non timebit, sed de dulci voce Venite,
benedicU (ibid.), in «teraum gaudebunt (sic).

Hic ortus ex nobili prosapia Graecorum, multis
miraculis fulsit praeclarus prsesul Mirreoram. Re-
cens natus ponitnr in Pelium abluendus, sed per unam
horam stetit a nullo tentus, quta nimiram in gradu
virtutom erat stabiliendus. Mox bonse indolis vir
ccppit repairiare per parsimoniam, unde primus pa-
rens exulabat per castrimargiam {sic) . Nam IIII et
VI semel tantom in die de papillis bibebat ; unde af-
fiuentia ccelestis (P» 274 v^) gratise largiter influe-
bat. Transcursa autem infantUi meta siiibundo
pectore hausit de fluentis Scriptur» coelestis vitae
secreta. Adultus quoque, atroque parente orbatus,

procellis a furore tranquillat. At illi omnes grateg
ei refemnt cui venti et mare obediunt (Matth.

VIIl).

Hic sanctus demolitus est eedem Diane, quod
diabolus molitus est hujuscemodi arte vindicare.
Navis turbis plena ad eum pergens sulcat mare,
et ecce diabolus vas cum oleo affert in specie Dia-
nse, flebiliter supplicans ut hunc liquoremadconcin-
nanda lumina sancto suo deferant, conquerens sib|
multa obstare quae se ad illum pervenire differant.
Qui accepto oleo in altum remigant, et ecce vox
desuper clamitat ut oleum a muliere datum abji-
ciant, dalorem ejus diabolum sciant. Ut autem oleum
projicilur, mox contra naturam unda flammis cor-
riritur IJIiEvero prae pavore vocirerantibus, Nico-
laus apparait et confestim fraus disparuit. Populas
autem illi laudem concinit qui eum de ebullienti
maris olla eripuit.

Quodam tempore fames prsevalida regtonem inva-
serat et populum Nicolai quammaxime prsegravave-
rat. Interea naves regiae triiico onustse transmeant,
a quibus vir Dei aliquot ^f^ 1276) modios tritici im-
petraverat. Ex quibus omni populo habundanter
distribuebat et nautse ad lilus pervenientes mensu-
ram tritici quasi nihii dcderint reperiebant : in hoc
illum imitatus qui de paucis de panibus multa milia
hominum saturavit et de sublatis fragmentis plus
quam de appositis superavit. Alio rursus tempore
tres juvenes injuste accusati a proconsule ira vel

et ipse innormis patrimonii haeres subrogatar. Porro 0 P^ii^s avaricia sunt ad necem damnati. Quod prse-

in eadem civitate nobiiis vir degebat quidemaximis
diviciis ad ultimam egestatem pervenerat. Hic sta-
tuit tres filias forma insignes fornicari ut per eas
posset saltem victum lucrari. Quas Nicolaus auro
redemit et pairi quidem inopiam, puellis autem in-
famiam benigne ademit, sibi vero coelestes divicias
coemit. Iilcrea Mirrensium Ecclesia pastoris morte
viduatur, scd grex devotus a Deo postulat ut ei di-
gnus pastor praeficiatur. Bonus autem pastor citius
consolatur ovile desolatum, qui sancto [sanctum ?]
insinuans Nicolaum a Deo pr^esulem esse designa-
tum. Qui postquam cleri et populi electione prudens
et fldelis diftpensator super femiliam Domini consti-
tuitur, mox jubar virtutum ejus ubique diffunditur.
Pateol. CLXXIL

sul Dei audiens, quantocius supervenit eosque de
inminenti exitio exemit. Alio tempore Ires nobiles
viri ad Constantinum imperatorem rei ob invidiam
accusantur et ab imperatore damnantur. Qui ia
carcere positi ad Nicolaum clamant, et ipse mox in
sompnis Constantinum minis et terroribus de inte-
ritu eoram placat. Imperator expergefactus optima-
tes convocat, visionem indicat, juvenes sine mora
laxari imperat ; at illi laudibus extulerunt clemen*
tiam liberatoris qai oruit eos de manu fortio-
ris.

His et alis multis gloriosis signis patratis Regi
gloriae in perhenni gloria associatur ; sed marmor
tumbse ejus liquore olei resudare memorator. Quo

1035

HONORH AUGUSTODUN. OPP. PARS lll. - LITURGICA.

4036

dum quisque debilis peruDgitur, protinus depulsa A que Chrisliano homini aurum, retinens in vadimo-

«gritudine salus refunditur. 0 mira virtus Chrisli I

Quanlum dislal ortus ab occidente, et quantum dif-

fert lux a lenebris, tantum sunt relributiones ju-

storura a reprobris discretae. Sicut enim de istius

tumba dicilur oleura manare, ita fertur de sarcofago

Juli&ni apostatae pix tetra et putida sudare. Quodam

autera terapore antistes ejusdem sedis propler in-

vidiara urbc pellilur, et slatim slillas acri fstilla sa-

cri] liquoris restringilur ; et dura ipse in propria

calhedra recipitur, confestim stillicidium salubre

gaudenlibus redditur. Quidam aulem praepotens

vir accersito aurifice aureum vas fleri imperat quod

sancto Nicolao pro voto offerendum depulal. Quod

ul artifex miro modo sculpsil ac variis gemmis di-

nio Nicolaum. Poslquam autem ille abundanlia
pecuniarium excrevit, Judaeus datam pecuniara re-
petit. Quem ille inducias poscit et Judaeus nichilo-
mious tribus vicibus pra^stolando concedit. Deinde
repetenli pecuniam denegat, seque reddidissejurat.
Res ante judices ventilatur, et ut aut in praesentia-
rnm pecuniam reddat, aut sacrammto abneget lege
promulgatur. Christianus itaque acceptum aurum
baculo callide inclusum Judaeo portandum tradit,
cum quoomnique populi frequentia ad ecclesiam
Sancti Nicolai (f® 278) juraturus vadit. Quo per-
venicns super altare jurat quod in vadimODium
posuerat se aurum reddidisse quod mutuo aecepe->
rat. Tunc vero Judaeus : << Confido, inquit, quod me

stinxit, vir ille iosigne opus miratus concupivit et q \indicabit Nicolaus. » liie autem baculum a Judaeo

suis usibus relinendum censuit, aliudque vas ad
instar prioris patrare voluit quod pro illo sancloNi-
colao deferendum disposuil. Auiifex vero summam-
diligentiam adhibuil, sed nullo modo secundum
formam prioris insignire valuit. Ut aulem opus
minime processil, vir idera aurura tulil. cura uxore
ct filio muUisquc aliis navim intravil, aurum pro
vase sancto Nicolao (f* 276 v°) oifere cogitavit. Ma-
xima autero pelagi parte emensa silit et de aureo
vase sibi male relento bibere voluit ; quod filius
ejus accipiens cui soli boc langere iicuil, mundans
lavandum tenuit, sed de manu incauli juvenis
elabitur ipseque hoc apprthendere nisus, fluctibus
roaris immergitur. Quo casu omnes nimium con-

recipit, domum laetus cum suis repetit. Qui mox di-
vina ultione multatur quia de proximi laesione glo-
riabatur ; in itinere quippe ingens sopor eum occu-
pat ut se putat animam exhalare nisi parum dor-
roiat. Itaque coliocat se dormiturus in bivio, posito
juxta se baculo : Et eccc charrum onuslum advenit
quod in neulram partem declinare nequit ; eumque
bubulci nec clamendo nee pulsando stertentem cx-
citare valerent, super letifero somno pressum cum
vehiculo transierunt animaque excussa fraudolea-
tum contriverunt. Qui ut aurum confracto baculo
splendere viderunl, res cunclis patuit pro qua
culpa Dei judicio occubuit. Concurreute undique
populo aurum redditur Judaso qui ecclesiam cum

tri3tali porlum attingunt, mcesti basilicam sancti pop^io inlrat, laudes Deo et sancto Nicolao resonal.

Nicolai inlroeunt ; dominus munus allatum altari Deinde volo se constringit si vita aemulo suo red-

datur, ipse mox baptismate abluatur. 0 clementia
Jesu Christi I 0 merita sancti Nicolai I IUis laudcs
canentibus homo totis membris in morlem contri-
tus ingreditur vivus, reatum suum confitetur coram
omnibus. Quo viso Judaeus cum omni domo sua
fidei nostrse associatur, Christus Dominus .^usque
fidelis famulus Nicolaus ab omnibus magois voci-
bus collaudatur.

Item quidam thelonearius paganus sancti Nicolai
habuit imaginulam, cum quadam die profecturus
suam commendabat peccuniam. In nocte vero latro-
nes adveniunt, cuqctam viri peccuniam auferont.
Qui dum reversus peccuoiam sublatam invenit, ma*
gnis ululatibus domum implevit. Deinde accapto
flagello imaginem c^edit, pecuniam ab illa reposcit.
Interea latronibus praedam divideniibus sanctas
Nicolaus apparuil, minis et terroribus cuDCla in
nocte reportare coegit. Thelonearius itaque mane
surgens et pecuniam suam cernens gaudio repletas,
imaginem amplexans deosculatur. Gui sanctus Ni-
colaus apparuit, de salute aiiimae admonuit. Qui
mox cum omnibus suis baptizatur et facta ecclesia
in honore saocti Nicolai laudibus Christo Domino
famulatur.

Hujus eximii corpus pontificia diiin de Myrrea
ad Tarim (159) est ttaaslatum, multia glorioais (f^

altari
imponil, sed divinitus repulsum longius resilit.
Omnibus slupentibus ipse per ordinem retulit qua-
liter vas promissum sibi retinuorit, ct ob hanc
causam filium cum vase in mari amiserit, istud
autem sanctus accipere renuuerit. Unde cum om-
nes laudes Deo et sancto Nicolao personarent
pater vero et mater pro realu suo et fiiii amis-
sione fletibus graviter instarent, et vota votis
muUiplicarent, ecce repenle juvenis cum vase inco-
lorais advolat qui cunctis mirantibus sanctum Ni-
colaum sibi in gurgite apparuisse, se in pelagus
cadentem excepisse, ad litus illasum detulisse, ad
ecelesiam suam ei ducatum praebuisse narrat. Qui
omnes obstupefacti ilerum atque iterum laudant
Deum in omnibus qui facit mirabilia solus (Psal, D
cxxxv). Pater itaque adolesceotis vas cum preciosis
muneribus sanclo Nicolao obtulit ac Isetus in sua
rediit cum propriis.

Quidam eiiam locuples mercator prodige et im-
provide vixit ; qucm incuria ad ultimam egestatem
pcrduxit. Ilic pelit a Judaeo pecuniam sibi darimu-
tuo. Cui Judaeus ait, si vadimonium ponat, pe-
cuniam commodet quam pelal. Ille negatse habere
vadimonium nisi forle fideijussorem velil recipere
Nicolaum . Judaeus inquit : « Audio Nicolaum esse
fidelem; hunc recipio fideijussorem. » Dedit ita-

(189) Uarim.

mi

SPfiCULUM KCCLESLB. — DOM. I POSt PfiNTECOSTEN.

i038

278 v<») miraculis est glorificatum. Denique infra A bos invocemus, hunc precibus putsemus, ne Deus

uaam sepiimanam cseci, surdi, muti, claudi, aridi,
dsemouiaci et aliis languoribus fatigati ad cen-
tam et Xi homines sunt redditi ejus meritis so-
spitati. Quem Deus sic inter homines magnilicavit
et inter sanetos exaltavit, hnnc karissimi, laudi-

cum impiis animam nostram perdat et cum viris
sanguiiium vitam nostram, sed ut vocem iaudis
cum sanctis audiamus, et omnia mirabllia Domin i
enarrare valeamus. Quem oculus.

DIE DOMINICA. SANCTA LUCIA.

Fallax est gratia principum est mna est pulchri'-
tudomulieinim{Prov.xx\i). Sancta Lucia fallacem
graliam hominum sprevit et vanam pulchritudinem
rerum contempsii, ideo veram graliam et seternam
pulchritudinem Ghristum habere meruit; et quia
Deum (imuit, ab angelis et sanclis laudabitur atque
de fructu manuum suarum in porlis vilse ditabitur.
Hujus mater irremediabiliter patiebatur fluxum san-
guinis et ideo cum filia perrexit ad sepulchrum san-
ctae Agathse martyris. Luciae autem in precibus
obdormienti apparuit sancta Agatha in veste ful-
genii, sororem appellavitf cur ab ea peterct, quae
ipsa mox preslare posset interro^avit, praesertim
eum dignum habitaculum Christo in sua virginitate
praeparaverat. At illa evigilans malrem sanam rep-
perit, a qua ne umquam ei virum nominet petit ,
domumque reversa omnem facuUatem egenis ero-
gare ccepit. Unde a sponso sno comprohensa , Pa-
schasio judice prsesentatur, a quo in lupanar dam-
natur. Igitur a lenonibus tracta moveri non potuit ; (
a militibus impulsa, ut columna inmobilis perstitit.
Fimibus autem pedibus vel [pro et] manibus eju )

Ha>c in Dominica adice de sancto Thoma :

Qui a nobis appropinquat Natalis Domini, implo*
remus hodie auxilium sancti Thomae apostoli, u(
sic Christum excipiamus in peccalricis cordis no-
stri habitacula, quatenus ipsi quandoque ab eo
excipiamur in setenia tabernacula. Hic lalus Do-
mini resurgenlis palpavit et cum nobis in vera fide
resurrexisse testiilcavit. In India verbum Dei dis-
seminavit, signis et miraculis populum regno Dei
assignavit . Qui a rcge acccptam intinitam pcccuniam
ad construendum palacium distribuit turbis egen-
tium. Unde a rege comprehensus carceri includitur,

B

inductis, et muUis boum paribus adjunctis, trahi-
tur, impeilitur, scd pondere Spiritus sancti in ea
manentis ut mons iromobilis Ggitur. Deinde ilam-
mis circumdata non laeditur ; demum mucro gutturi
ejus immergitur ; et quia jam veram pacem aspe-
xit, pacem Ecclesiae praedixit Diocletiano peraecu-
tore de regno ejecto, Maximiano tyranno interfe-
cto. Interea Faschasias ante oculos ejus catenatus
Romam ducitur, senatus senleotia capite pleotitur.
Sponsa autem Christi balneo sanguinis abluta
splendidis associatur virginibus stola gloria in-
duta.

Cum hac hodie resonat canlica Agni beata (^ 280)
virgo Odilia. Haec, caeca nata, a palre exilio damna-
tur, sed ab episcopo Ralisponensi firhardo baptizata
illuminatur. Multis virtutibus praeclara virginibus
ipsa virgo e«t praelata. Piurimis signis divinitus de-
corata, glorioso tine castis hodie in astris aggrega-
tur. Has, karissimi, ad auctoremcastitatis mittite ui
labe sordidum [sordiumj exuli mereamini in eeterna
laeticia cum iliis vivere. Quam oculus non vidit (/
Cor. ii).

sed interim frater regis vila cxuilur ; qui Deo dis-
ponenle ad vilom reJiit, fratri inaeslimabile pala-
cium a Thoma constructum in coelis retulit. Rex
autera cum fi*atre omnique populo a Thoma bapti-
zatur ; ipse vero apostolus Chrislum praedicans a
ponlifico idolorum laiicea perforatur, sicquc vitae
senatui laurealus copulatur. Hunc orbis judicem,
karissimi, dcprecemur ul in advenlu oet<?mi judi-
cis salverour quatenus qui crodimus quae non vidi-
mus, per ejus merita in ca'.lc3ii palacio beati esse
possimus, ubi oculus.

DOMINICA I POST PENTECOSTEN.

Multi dicunt : Quis ostendit nobis bona? {PsaL D
IV.) Revera, karissimi, multi verba Dei audire cu-
piunt, sed heul qui dicant pauci sunt; immo,
quod gravius est, plerique qui [deL qui] dum ver-
bum vitae proferre nolunt aut nesciunt, odiis eos
pcrsecuntur qui bona dicunt vel faciunt. Hii in
lantum veritalem Christi abhominantur quod etiam
de eo loqui audire dedignantur ; ct quia eos vitae
vcrbum cruciat, utique Yerbum Dei Christus eos
tantum a regno suo quantum tenebras a luce dis-

gregat ; et cum a regno Dei excludantur, necesse
est per omnia ut tarlareo carccri cum diabolo au-
clore (f» 280 v^) individiae ipsi invidi includanlur. Si
nulla Scriptura esst-t nisi hodiernum evangelium,
sufficerel fidelibus ad vita; exemplum. Refert nam-
que Dominus quod quidam homo magnis diviciis
affluxerit, coltidie sollemnes epulas duxerit, pauperi
Lazaro insuper ulceroso micas de mensa cadentes
denegaverit. Qui morluus infemo mancipatur. La*
zarus vero in sinu Abrahae collocatnr. Dives ergo

103d

HONOWI AtJGtJSTObUN. OPP. PARS III. - LITURGICA.

1040

dam 86 grAviter flammis eniciari, Lacanim vero A feprobos io supplicio, ut amplias gaudeant quod

cemeret pemio Abrahse Isptari, magno ejulatu Abra-
ham postulat ut Lazarum mittat qui minimo digitto
guttam aquse instillet et linguam ejus ardentem re-
frigeret. Sed quia hic mendico denegavit panis mi-
cam, ibi ipae mendicus non meruit aquse guttam.
Postquam vero de se desperavit pro salute fratrum
rogavit. Qoos Abraham scripta Moysi et propheta-
rum babere indicavit, quibus si non crederent, nec
mortuis, si ad eos irent, credituros aflinnavit {Luc.
xv). Hic homo rex fuisse insinuatur cum purpura
vestitus memoratur, quia olim soli reges purpura
utebantur ; sed quia rex a regendo est dictus, etipse
servus peccati viciis erat subjectus, non rex sed
homo appellatur, quia vociferati [voracitati] tantum

hoc gratia Dei adjuvante evaserant; post judiciam
vero boni semper quidem malos videbunt, raali
autem nunquam bonos videbunt. Notandum vero
quod is linguse specialiter petit refrigerium quem
in omnibus membris coquebat incendium. Per hoc
datur intelligi quemlibet in eo membro amplius
tormenta passurum io quo majorem exercuil pec-
candi usum ; et quia hic deditus edacitati jugiter
inserviebat loquacitcti, juste dicitur in liogua plus
cruciari quam semper laxabat inania fari. Et quia
[dei. quia] notandum quod nulh legitur quicqoam
rapuisse, sed tantommoJo propria non tribuis&e.
Et si is, fratres, tanto supplicio plectttur qui pro-
pria minime largitur, quid de his est sentiendnm

et libidini ut animai irrationale famulabatur. Gujus q qui seroper parati s.mt ad rapiendum ? Dicit Scri-

nomen ideo non exprimitur qoia in libro viventium
cum justis non scribitur. Lazarus autem pauper
nominatur quia nomen ejus in coelo scriptum, inve-
niebatur. Divea in infemo sepultus legitur, quia in-
femus sub terra esse fertur ; et qui ibi mergitur,
terra cooperitur, sicut corpus pulvere cum in tu-
mulosepelitur. Sinus Abrahie erat locus a poeuis
quietus in quo Ghristum expectabat Raoctoram coe-
tus. Ante Ghristi adventum omnes descenderunt ad
mfemum ; et si Abraham cum Lazaro apud inferos
fnit, quseritur quomodo dives elevatis oculis eos a
louge viderit. Duo leguntur inferni, inferior et su-
perlor : inferior, in quo animse reproborum torque^
bantur ; superior, in quo electi Gbristum praestola-
bantur. De inferiori scribitur : Eruisti animam
nieam ex inferno inferiori {PsaL lxxxv) ; de supe-
riori autem : Edtui de infemo animam meam ad
confitendum nomini tuo {Psal. xxix). In inferiori
autem novem speciales poense esse feruntur, scilicet
ignis inextioguibilis, frigoris horror incomparabiiis
vermes immorlales , fetor intollerabilis , (f° 282)
maliei percutientesi tenebrae palpabiles, confusio
peccatorum, visio dsemonum, et auditio insultan-
tium, ignea vincola singulorum membrorum. Su-
perior auiem infernus erat ultima pars lerrae, locus
inferao vicinus, sed a popnis disjunctus, in quo ju^
sti positi potuerant a malis conspici qui erant in
inferiori. Quidam dubitant utrum se animffi in alia
vita cognoscant ; sed cum dives Abrabam cognove-
rit quem nunquam ante viderat, constat quod mali
bonos ibi agooscant. Gum vero Abrabam divitem ^
ibi cognoverit, quem ante nunquam viderat, patet
quod etiam boni malos ibi agnoscant. Rursum quse-
ritur utrum justorum animae quicquam de viventi-
bus intelligant, vel animae pravorum aliquid de
vivis sentiant ; sed cum Abrahaoi dioat : Recepisti
bona in vita tua et Laiarus maht constat quod
boni homines actus viventium aspicianl, prsesertim
cum se invocantibus continuo subveniant. Gum
vero dives pro fratribus male vivenlibus preces
fundat, patet quod damnati queedam, non tamen
omnia, de vivissciant. Ante judicium aulem reprobi
electos in gaudio conspiciont, ut magis doleant
quod hoc aasequi neglexerant ; aspiciunt electi et

ptura de ociose commedentibus Sulci : clamabont
adversus eos ; de furibus aute et rapacibus, Terra
convertetur eis in picem et sulphur ardentem.
Hic dives aliqoa bona pro humana laude fecit et
bonam mercedem horum per bona temporalia re-
cepit ; Lazarus vero aliqua mala gesserat quae hic
dolore corporis luerat. Pensate, quseso, karissimi,
quam districta sunt judicia Dei. (^ 283 v«) Ecce
guttam aquae petit qui micas panis non dedit ; et
quia micas negavit guttam non impetravit {Luc.

XV).

Unde vos, domint mei, quibus Deus concessit
divicias hujus saeculi, cavete ne vos divitiae ut ser-
^ vos possideant et a veris diviciis vacuos ad tartara
* pertrahant. Possidete vos divitias egenis distribuen-
do et veras divicias per has failaces acquirendo.
Non est malum divicias habere, sed valde grave
est eas in pravum usum contorquere. David eoim
et Ezechias atque Josias, ut puta reges, aliique eo-
rum similes multas divicias possederunt, sed per
eas indeQcientes sibi comparaverunl. Gyrus et An-
tyochus atque Gresus, aliique illorum consimiles,
viri diviciarum eranl quia eas ad huperbiam et lu-
xuriam converterant ; et quia hic regnum coelorum
habuerunt, obeuotes oihil in manibus suis invene-
runt, sed cum illo divite in aeleroa egestate dole-
bunt. De talibus dicitur : Faciliui est camelum per
foramen acus transire quam divitem in regnum coelo-
-MW {Matth, XIX).
\

Narrat Domious cuidam plurimas divicias afHu-
xisse , huncque destruclis horreis majora constru-
xisse, atque illic omnibus bonis coUeciis animae
Buae dixisse ut epularetur, laetaretur, quia multos
annos victurus esset et in his bonis laelos dies du-
cturus. Eadem nocte iofelix mortuus alienis divi-
cias suas reliquit, ipse sola peccata secum portans
tartara sabivit. Quid huic profuerunt divicise qui
his neglexit aeteinas acquirere?

In Illlor partes homines dividuntur : quidam
diviles , ut Abraham et Job, saivantui ; quidam vero
divites, ut Gheneres, Pharao» Nabuchodonosor, dam-
nantur; quidam paoperes, ut Lazaros et monaebi,

wm

1041

SPKCULUM ECCLESIJS. - DOM. I POST PENTECOSTBN.

1042

salvantur ; quidam autem, ut Judas aliique fraudo- A. perno regno triumphemus. Milicia eat enim vita

lenti, miseriis traduntur eternis.

Dives etiara qui purpura et bisso induebatur est
Judaicus populus qui regno et sacerdolio legis glo-
riabatur. Per purpuram quippe regnum, per bys-
sum designatur sacerdotium . Hic collidic splendide
epulabatur dum in exteriori cultu de ferculis legis
et prophetarum saginabatur. Per paupereni vero
gentilis populus praefiguratur qiii ulceribus pecca-
torum sauciabatur. Hic micas de mensa cadentes
non accipiebat, qaia nec minimam sententiam de
sacra Scriptura audiebat. Canes aulem venientes
utcera ejus lingebant, quia apostoli, canes Dei, cum
copiose legem Dei instniebant, ulcera peccatorum
medicamine popnitentiae clandebant. Hic mortuusin p
sinum Abrahee portatur, dives in inferno (f° 284) tu-
mulatnr, quia multi fideles ab Oriente venient et Oc-
cidente et cum Abraham et Ysaac et Jacob in regno
coelorum recumbent . Filii autem regni, scilicet per-
fidi Judsei, ejicientur in lenebras exteriores, quia
non crediderunt Moysi nec prophetis ncc Cbristo
resurgenti a mortuis. Nunc quoque bella leguntur
regum et victoriab eorum ut per haec instruamur
peccata debellare et victores existere vicionim.

Legitur autem quod quidam vir duas uxores ha-

buerit, quarum uoa fecunda, altera sterilis fuerit, et

tandem sterilis Samuelem genuerit (/ A^^. i, etc).

Qui Heli sacerdocio, Saulemabdicavit aregno,David

ungens oleo sublimavit sceptro. Qui David Golvam .... ^ ....

r? rj .ij *•* • *.n y^g^h cura pasceret, contigit ut paganorum exer-

fortem funda et lapide stravit, propno ense caput G •* «^^-^ ^ • a . ^ i .• /

^ » r 1- r jj^yg regionem invaderet, populum captivum du-

hominis super terram {Job. vii) et stcut mercenna-
rii dies ejus. Miles militat pro beneficio, mercenna-
rius laborat pro annuo prssmio : ita nos, dilectissi-
mi, mililemus pro eetemi regis, beneficio, desude-
mus pro perhennis (^f* 284 v^) vitse prsemio. David
gessit tipum Christi hic cum hominibus conversan-
tis et pro sponso [sponsa] sua Ecclesia contra ho-
stes dimicantis. Salomon expressit ejus figuramjam
in gloria Patris regnantis et in pace perpetua cum
sanctis triumphantis. Devictis itaque at David ho-
stibus, sicul Salomon templum aediGcavit, quando
ullimo judicio damnatis Ecclesiae hostibus, super-
nam Hierusalem ex angelis et hominibus, ut civita-
tem sedificans congregabit.

Est avis perdix nuncupata que fovet ova ab alia
ave furata; postquam pulli exeunt, audila voce
matris ad eam redeunt. Deus Pater duos primos
homines quasi duo ova in nido paradysi posuit ;
qoos perdix diabolus, perditor animarum, furatos
fovit dum seductos a Deo omnem maliciam docuit.
Qui de testa exei ntes ad matrem reversi sunt
quando tunicam peccati excientes [exaentes], ad
matrem, scilicet Dei sapientiam Christum, redie-
runt.

Sanctonim facta vel dicta sunt nobis, karissimi,
ad exemplum praescripta. Gesta sancti Paulini in-
struunt nos reditum ad patriam paradysi. flic ve-
nerandus praesul dum gregem sibi commissum per-

amputavit ; pluribus prseliis desudavit, derictishosti-
bus egregium Domino tabemaculum prseparavit, cu-
jus filius Salomon templum toto orbe famosum con-
stituit, pacem omnibus gentibus.

Vir qui sibi duas uxores copulavit est Deus, qui
Synagogam et Ecclesiam sibi desponsavit ; ex qui-
bus Synagoga fecunda fuit quia Judaicum populum
ad carnales cerimonias genuit. Ecclesia autem, diu
slerilis, fidelem filium, scilicet Chrislianum popu-
lum, ad speciales observantias generavit. Qui Heli
a sacerdotio et Saul a regno repudiaverunt {sic),
quia Judaicum populum incredulum a Christi sacer-
doiio et genlilem populum fideles persequeDtem a
regno Dei alienat, David autem verum, scilicetdesi-

ceret. Et dum vir Dei cuncta pro redimendis capti-
vis tribuisset quae in episcopio suo invenire potnis-
set, quaedam vidua ab eo precium poscit quo filius
ejus redimi possit. Qui aliud non habens, se ipsum
pro eo tradidit in servitium et vidua recepit filium
suum. Porro dominus suus, gener videlicet regis,
constituit eum hortulanum, frequenter habens cum
eo colloquium, cognoscens eum sapientem virum.
Cui Paulinus praedixit regem cilius moriturum, eum
pro socero regnaturum. In nocte autem vidit rex ia
somnis se a Paulino et aliis judicari et vita ac re-
gno privari. In crastino genero visionem indicat,
Panlinum convocat quisnam in terra sua fuerit in-
terrogat. Quem postquam episcopum didicit, quic-
de^abilem Christum, a Palre oleo laeticiae prae om- D q"id vellel pro injuria sibi illaU petere dari propo-

nibus consortibus unctum regem omnium adorat.
Hic fortem Golyam funda dejecit dum fortem dia-
bolum sua humanitate confregit. Funda quippeerat
circumdata Chrisii humanitas, passionibus circum-
rotala. Lapis qui frontem Golise penelravit erat di-
vinitas quae maxillam Leviathan perforavit. Porro
mucrone caput ejus desecuit dum per reges et phi-
losophos, utique arma ejus» ad fidem conversos dia-
boli vires enervans idolatriam'depulit. Hic David
multa bella constituit dum milites suos apostolos
et martyres debellare Judaeos, paganos, herelicos
instituil. Prostratis hostibus fecit Deo tabernaculum.
In hujos regis milicia, karissimi, coatra vicia armis
virtutum pugnemus ut vitae prsemio laureati in su-

suit. Pauliuus vero omnes de suo episcopatu capti-
vos laxari postulavit, quod mox impetravit. Nam
proiinus missa regali praeceptione cuncti captivi ad-
ducuntur ex omni regione. Paulinusverocumomn
populo suo naves omnibus bonis onustas ingreditur,
cum mago honore et gaudio in patriam revehitur,
imitatus boni pastoris exemplum qui se ipsum pro
capto tradidit in servicium et captivum populum
secum revexit ad palriae supemae palacium. Hunc,
karissimi, debetis (f<* 286) imitari, hunc omnesque
Dei electos deprecari ut cum peribit impiorum iter
vos Duminus agnoscant (sic) in via justorum, ubi
oculus non vidit (l Cor, n)

10i3

HONORII AUGUSTODUN. OPP, PARS IIl. -^ LITURGICA.

DOMINICA II.

1044

Beati qui ad ccenam nuptiarum Agni vocati sunt A namque sunt diversae sectae philosophorum, sepes

(Apoa, XIX. Refert Evangelium, karissimi, quod
quidara roagnam coenam feceril roullosque vocavc-
ril. Paralisomnibus misilservos suos invitatos vocare
el coepenml se omnes excusare. El alius dixit se
villam eraisse, alius quinque juga boum corapara-
visse, aliusuxorem duxisse elideovenirenonposse.
His audilis jussit dominus servum in plateaset vicos
exirc.paupercs ,debiles, csecos, claudosintroducere;
et cum adhuc locus vacaret , praecepit servo ut de
viis et sepibus compulsi inlrarent, jurans quod nemo
de vocalis coenam suam gustarel {Luc, xiv) Homo
quimagnam coenam instruensmultos vocavitestDeus
qui pro nobis homo factus, qui omnes genles ad epu-
las ssterni con vivii in vitavit . Hlc misit servum suum ad

diversse ritus paganorum. De his compulsi intrave-
runt dum genles per signa et prodigia apostolorum
idolatriam respuentes Deum verum crediderunt.
Paulus etenim proconsul compulsus intravit dum
Paulus apostolus coram eo magumexcsecavit. Con-
stantinus compulsus intravit dum Silvester eum a
lepra in baptismate curavit. Gentes igitur introdactae
cum Domino ccenabunt, Judaeivero nolentes intrare
de ccena Domini non gustabunt.

Et vos, diieclissimi, ad coenam Dei estis vocali,
videte ne quolibvt ncgotio impliciti, ne cujustibet
amicitia impediti ab ea siiis excusati. Nos etenim
summis Patrisfamilias servi sumus ab eo missi ; vos
ad epulas seternae saeietatis invitamus. Igitur ad nu-

conviviumvocarequandoMoysenmisitperlegempo- B ptlas Agni feslinate omnes ingredi antequam jaoua

pulum ad vitam inviiare ; sed omnes se a coenaexcu-
sant quia profccto Juda?i convivium Dei adire recusant.
Primus namque dixit se emisse villam et se exiturum
videreillam. Judaicus populus quasi villam emit dum
terram repromissionis per carnalesobservanlias obti-
nuit. Exiit illam videre dum de Mgyplo exiit eam
possidere. His [hic] quoque juga boum emit dum
bis quinque prsBcepta gemina dileclione jugata per-
cepit, quibus se agrum Domini vclut bubus colere
debuil ; sed ivit illa probare, dum ea studuit pro
terrenis tantum observare. Hic eliam uxorem duxit
quia legem carnali intellectu conjun>it et ideo se a
convivio Dei subtraxit. Per illum quoque qui villam
cmit intellegitur ordo principum Judacorum qui ter-

claudatur, ettuncintranlibus et intrare desiderantibus
numquam aperiatur. Dicit Domiuus : Si oculus tutu
dexter scandalhet tc erue eum et proice absie ; et si
pes tuus scandalix^t teabscide eum etproiceabs te^
Melius est tibi luscumvel debilemvelclaudumadvi'
tam ingredi quam duos oculos vel duas manus aut
duos pedes habentem in gehennam mitti, ubi ignis
non exiinguitur et vermes eorum non moritur { Marc.
ix). Notandum autem quod tria a Salvatore ponunlur :
scilicet oculus, manus, pes, per quae infelices a con-
vivio Dei retrahuntur, quia aut praelati aut cognati
aut subjecti a coena Domini nos retardant, quosista
membia designant. Oculus qui nos docit est sacer-
dos qui n0s de tenebris mundi ad lucem vitae diri-

ram populo divisit et qui poslmodum muniliones q gji. Qui ideo dexter oculus appellatur, quia nos de

obtinuit. Per illum quoque qui V juga boum emit,
subjectus populus designatur qui jugo legis aJ sub-
jectionem slringebatur. Per illum vero qui u\orem
duxit leviticus ordo declaratur cui lex speciaiiier ut
uxor copulatur. Hii singuli quia terrcnis n(>gociis
in?udanl, se a convivio Dei excusant. Unde paler-
familias servo imperat ut in plateas ct vicos civita-
tis exeat, pauperes ac debiles inlroducat. Servus
qui nunc mittitur ordo prophelarum aocipitur. Ci-
vitas autem Hierusalem notatur in qua arcba testa-
menti venerabatur et in qua templum erat in quo
ab omnibus immolabatur. Hujus platese isrchelitse
(f^ 286 vo) erant qui se in latitudinem XK Iribuura
diffuderanl. Vici autem Judaei exliterant, qui se in
angustia duarum tribuum constrinxerant. Deplateis
itaque et vicis prophetae introduxerunt dura Israhe-
litas et Judseos de errore scriptis et diciis correxe-
runt. Hii paoperes eranl quia virlulibus carebant ;
debiles extiterant quia viciis languebant ; caeci erant
quia sensum legis non videbant; claudi fuerant quia
cuitum Dei re inquentes post idola declinaverant.
His introductis adhuc locus vacat, et domious servo
jubet ut in vias et sepes exeat etintrare compellat.
Servus qui de viis et scpibus intrare compellitur
[compellil] cst ordo apostolorum qui de sectis et ri-
tibus gentilibus mullus iu domum Dei cuUegit. Vi«e

sinistris ad dexlros ducere conatur. Hic si nos bse-
relica doctrina de via Dei abducere el in (f« 288)
errorem nitatur ducere, aut pravo exemplo a coena
Dei relrahere, ab injunclo officio ut inutile mem-
brum est eiciendus et ab amicitia nostra penitus
proicieudus. Manus dextra, per quam operamur,
est paler vel mater aut uxor vel quilibet amicissimus
per quos in omnibus juvamur. Hii si nos aliquo
modo a convivio revocant zelus Dei eos a nobis ab-
scidat ct procul a sedulitate abiciat. Pes, per quem
portamur est quiiibet subjectus per quem in neces-
sariis vitse sustentamur. Hic si quolibet modo nos a
coena Dei impedit, est nobis evellendus, et a fami-
liaritate nostra proculexcludendus. Multo enim me-
j. lius est a no' is his salvari quam cum his perpetuo
igni deputari. Nam qui talium amicus est, inimicus
Dei constiluitur {Jac. iv) ; et qui his hominibus pla-
cet, confusus a Deo spernitur. Quivillaro emitestis
qui terrenis tantum lucris inservitetideoacoenaDei
recedit. Qui autem quinque juga boum emit et ea pro
bare abiit, est is qui V sensus corporis per binarium
jugatos ab alicnos actus scrutandos convertit et a con-
vivio Dei divertit. Unde legilur quod Dinafilia Jacob
videre mulieres regionis illius egreditur et a Sichem
priucipe regionis opprimitur {Gen, xxxiv). Penset,
quseso, vestra fraternitas quam grave vicium sit

■^!^^^^

1045

SPECULUM ECCLESIiE. - DOM. II POST PENTECOSTEN.

i046

curiositas. Ecce summi patriarchae filia dum curio- A sannari, roultis injuriis dehonestari, alacriter per-
silatem sectatur a pagano homine constupratur, ci
vilas cum omni populo ferro et flamma extermina-

tur. Dina quippe egressa violalur dum quaelibet ani-
ma alienos acius curiose perscrutans diabolo copu-
latur. Civitas cum populo inccndio vestabitur, quia
corpus curiosi cum malis actibus aeterno igni cru-
ciabitur. Qui vcro duxit uxorem est is qui tantum
luxurisR studet explere ardorem ; el quia vestimenta
nuptialia coinquinat, C(£nae Domini minime appro-
pinquat. Et quia hi a convivio Dei cxcusanlur, de
plateis et vicis pauperes c( debilcs vocantur. Plateae
sunl lalae viae publicac atque per potentiam crimina
perpetrantium ; vici angusta itinera occulte flagiciis
nnsudantium. Paupcres sunt qui se bonis operibus
vacuos agnoscunt ; debilcs sunt qui se in praecepiis Q manu claudens de carcere corporis educitur et an-

tulity patris dolorem, matris m(rrorem, dulcis
spons^e suspiria, lugenlis familiae pro se lamenta
flebiiiter et patienter sustinuit, acceptas elcmosinas
pauperibus erogaviti post diuturna jejunia tenui
victu corpas recreavit, talique modo XXXIIIt annis
certavit. Postquam vero pio Domino placuit hanc ei
patientiam per cenluplum recompensare, et eum de
miseria ad epulas gaudii sublevare, cunctis d^clara-
vit ejus meritum ut acconderet ad ccjclestia mente*
fidelium. Clero namque missas celebrante vox coeli-
tus missa intonat, virum requiri imperat per cujus
suflragia Romanum imporium vigeat. Ille vero ut
intimus dolor sibi dieiu ultimum imminerc prge-
dixit, cuncla gesta sua in karta sua scripsit, quam

Doroinicis languisse conspiciunt ; caeci sunt qui ocu-
los cordis a luce veritatis clauserunt ; claudi sunt
qui in viis Domini non ambulaverunt. Sed hii om-
nes vocali ad convivium Dei veniunt dum doctrina
justoruro correcti per poenitenliam cpulas seterns
dulcedinis adeunt. Porro plurimi de viis et sepibus
intrare coropelluntur (f<> 288 v») dum de diversis er
roribus, ips > roundi «Jifficuhate cogonte, ad pietatem
convertuntur. Hii omnes in conspectu Dei epulentur
et iu laetitia delectentur {Psal. Lxvii) quia roagis
gaudiuro est angelis Dei super uno peccatore poeni-
tentiaro agenle quaro super nonaginta novem justis
qui non indigent poenitentia (Luc. xv.) Ad bas epulas,
karissimi, sponte voluntaria omnes totisnisibus cur-
ramus ubi nunqaam esuriamus et siciamus, sed curo .
angelis in aeternurogaudearouSy et utsine oflendiculo
illuc properemeus, callero praevii Alexii conside-
rerous.

De sanclo Alexio.

Hic nobilissimis natalibus procreatus, generosae
ae speciosae sponsae est copulatus. Quam prima

gelico roelo personante, convivio Dei Iselabundus
inducitur (f° 290). Papa autem cum Augusto omni-
que populo ad domum Eufemiani, scilicet patris
suit, invenit [convenil], vultum dcfuncti velut anjgeli
splendentem invenit. Pater ejus kartam tollere vo-
luit, sed non potuit. Omnes obstupescunt, laudes
Deo precesque fundunt. Apostolicus accedens kar-
tam accepit, legendam tradit. Eufemianus autem
texlum kartae audiens, nimio dolore contremuit, cum
magno ejulatu super corpus fiiii procubuit . Mater
vero scissa veste ejulans accurrit, flebili voce flu-
mem lacrimarum fundit. Porro nobilis sponsa multa
laude digna, rupto speculo, miserabililer sponsum
suun lamentatur, se turturem, imitaturam prolesta-
tur, quae cum comparem amiserit uon ullra alium
eligit. Interea corpus signis gloriflcatur cujus spiri-
tus inter angelos jocundabatur. Naro caeci illumina-
bantur, daemones ab obsessis corporibus fugaban-
tur. Ruunt itaque populi cupientes tangere corpus
mortuum. Quotquot autem tangebant, ab omni lan-
guore salvi flebant. Cuncti ilaque manus et voces
tulere ad sidora gloritlcantes Deum qui fjcit mira-

nocte in Iccto relinquens percgre abiit, peccuniam biiia. Vix tandem corpus cum multo labore prae mul-

secum allatam egcnis dislribuit, multos annos inter
pauperes ipse deguit, intor quos a servis palris eum
ubique requirentibus invenitur, sed minime agno-
scilur. A quibus elemosinam accepit, Deo gratias
egit ; sed quia Deus lumen in tenebris latere non
potuity eum per vcrba cujusdam imaginis hominibus
innotuit. Qui humanam gloriam declinans fugaro

litudine ad ecclesiam est perlatum, quod VII diebus
ymnis et laudibus mansit inhumatum. Nam undique
catervae populorum conflucbant, sanctum corpus
contingerc cupiebant de quo miram fraglantiam
(sic) suavissimi odoris hauricbant, ac depulsa ad-
versa valitudine orones de percepla sanitale gaude-
bant. Dcmum cum magoinco honore carnis maleria

navigio iniit ; sed navis vento impulsa Romanum ^ lerrae mandatur, anima in coelis exultans omnibus

porlom subiit. At ille domum patris ingressus a
nullo est agnitus. In qua iterum plurimos annos
pauper latuit, roulta bonitate conspicuns claruit.
Nam parentes saos potentia et divitiis pollere, sub-
jectos eoruro vario ornatu florere, sed haeredero
suroroa egestate squalentem a propriis servis sub-

Sermonem « Venite, fllii,
Dominica VII :

se invocanlibus opilulatur. Hunc, karissimi, cum
omnibus sauctis petamus, ut convivae csse Dei va-
leamus, atque cum ira ejus in brovi super eos
exarserit quos in furore suo conlurbabit, nos Do-
mini salus excipiat et super populum suum bene-
dictio ejus veniat. Quam oculus non vidit (/ Cor, ii).

quamvis Dominico, loquere ; et si de sanctis occurrat- adioe

.iUliAllliyU:

Prmccptor, per totam noctem laborantes nihil ce- di^iemi pi8d}Lira'concl^>Ita.tto«'eM!nivibfisc«ififec-
pimus ; in verbo autem tuo laxabo rcte {Luc.y,).^n- - .ttat«rdehtft«eimf lanpra*iiaanius^K|owiini>noett[^fru-
ctus Petrus tota nocte in pisc^t^nfi i^fjor^^j^^^^ihil .,,m%i^rmu\^\^M^f> iBiWl .*Wmttp,r«»l ^ba
cepit ; m verbo autem Dominijglft^Iajg^,.;Bj^Jt;tu- ^^mmW i\\^\\^l.mh'.m^mm^ ^fh «

1047

HONORII AUGUSTODUN. OPP. PARS III. — LITURGICA.

]04S

hot [non] capit qui tanfum terrena sapit. In hoc A completur. Populus Dei VII panibus reficitur ei X

yerbo autcm Dominl rele laxans [laxamus] dum po-

pulo justiciam esurienti veibuni "vitae adminislra-

mu8. Tunc mullitudinem piscium coccludimus,

quia plurimosretesermonis captos de gurgite pecca-

torum ad litus poenilentise perducimus. Inde dicit

Scriptura : Loquere verbum auri audienti ; inaniter

cnim perstrepit vox loquentis ubi aversa est mens

audieniis. Narrat Evangelium turbam multam Do-

minum triduum sustinuisse, eisque victum defuis-

se, et quosdam cx eis longe venisse. UndeDominus

misertus dicit si eos jejunos dimitteret in via defi-

cerenl. Septem ergo panes cum paucis pisciculis

inter eos divibit et plene saluratos dimisit. Erant

llUor milia qui manducaverant et discipuli VII spor-

prftceptis instruitur ; populus aulem Pharaonis
YII capitibus draconis captivatur et X plagis deva-
statur (Eiod. vii-xii). Prima plaga convertitur in
sanguinem aqua : aqua in sanguinem commutator
dum baptisma vel sacra Scriptura illis in peccaium
reputatur, qui baplisma per immundiciae opera
eoinquinat ac sacram Scripturam ad suoa errores
corroborandos depravat. Secunda plaga operuit
terram rana : ranarum ioquacitas est poetaimm
garrulitas per quorum fabulas miseri decipiuntur
dum eas in desideriis suis secuntur. Tircia plaga
scynifcs ignitis sttmuHs terebrabant corpora : hoc
sunt hseretici qui nocivis argumentis simplices cir-
cumveniunt, mentes eorum perfldia terebrantes »d

las de fragraentis tulerunt {Marc. vm). Turba quse g ignis seterni stimulos deducunt. Quarta plaga venit

Dominum Iriduo sustinent (sic) est populus fidelium
qui signaculum tidei in tribus personis retinct. Hic
victum non habet dum verbo Dei caret. Sicut enim
corpus pane pascitur, ila anima verbo Dei reficitur.
Qui de ionge venerunt sunt hii qui post multa fla-
gicia ad Dominum redibunt ; nam de prope ve-
niunt qui a puericia in sanctitate vtvunt. De longe
veaientes ne in via deficiant reficiuniur, quia poe-
nitentes ne dcsperent sacrse Scripturae consolatione
pascuntur. Turba super tevram discumbil, quia
populus fidelium se pulverem atttndit ; qucm Du-
minus VII panibus reficit dum ei VII dona Spiritus
sancti distribuit. Uno panc eum saciat dum ad di-
vina sapienda cor ejus spiriiu patientise illuminat.

muscarum rooleslia, et sunt importuni in saecnlari
eloquentia, qui carnes alterutrum per avariciam
lacerant, et inportune callidis verbis alios impetan^
ut bona earum auferant. Quinta plaga est pestilen-
tia perimens animaiia : est autcm toeda libido irra.
tionabiliter virentes intcrimens aut in turpiludine
putrefactos dffimonibus ut canibus lacerandos ex-
ponens. Sexta plaga producuntur vesicae ferventes
et ulcera : ulcera sunt dolositates maliciosorum ;
vesicee, inflationes superborum ; hii malos excm-
ciant et moribus foedantes quasi peste detnrpant.
Septima plaga sunt grando, ignis et tonitrua : toni-
trua sunt terrores principum ; grando et ignis, sae-
vicia praedonum ; hii impios exterminant dnm eos

AUero pane eum saciat dum ei mysleria Scripturae oum rebus violenter dissipant. Octava plaga esl

spiritu intellectus aperit. Tercio pane eum reficit
dum ulile eligere, nocivum respuere spiritu consilii
'ribuit. Quarto pane eum saturat dum eum in bo-
nis apiritu fortitudinis roborat. Quinto pane eum
recreat dum eum spiritu sapientise illustrat. Sexto
ptne eum refocilat dum eum sectandam justiciam
spiritu pietatis informat. Septimo pane cor ejus
confirmat dum eum a malo spiritu timoris avocat.
Pauci pisciculi adduntur dum ei exempla fidelium
proponuntur. Quatuor milia saturantur quia Illlor
mundi partes per Illor (sic) Evangelia ad VII dona
Spiritus sancli vocantur. Scptem sportae de frag-
roentis superant, quia YII libri agiographise de YII
donis Spiritus sancti redundant, de quibus adhuc
doctores refectione quasi de sportis fidclibus roini-
strant. Pisce quoque turba pascilur dum ChristiD
eorpore vescitur. Ipse namque piscis dicitur sicut in
ETangelio legitur, dum homines ab illo exigerent
censum, cui (P» 292) angeli devotum impendunt ob-
sequium, jussum Petrum hamum in mari mittere
* et de ore piscis qui primus ascenderet, aureum
didragma tollere pro se el pro semetipso censum
BOlvere. Piscis hic erat Chrislus qui in undis hujus
saeculilatuit. Quidragma in ore habuit, quia gemi-
nam legem divinis factis splendentem protulit. Hic
hfuno diirmi ceasiHi est captus, in igne passionis
hMb ad eaofn assus. Didragma prb Cbristo et Pe-
< tro eenstit dtattir 'dtim ut^rqiie lex et femina dile-
" c^fai tfd Ghristi ^tBcck^ae hdfiOihem a fidelibua

brucus et locusta : bruehi sunt voraccs ; locustae,
discordes, voluptatibus salientes ; hii flores arbo-
rum et segetum devorando corrodunt, quia tales
bona desideria per prava exempla et mala coUoquia
corrumpunt. Nona plaga erat chaos tenebrarum
palpabile et murmur quoddam formidabile : sunt
autem infideles (f'» 292 y) qui futura non credunt,
et a luce retrahunt, et se tenebris aetemse mortis
inserunt, ubi terribile est rourmur, scilicet fletus et
stridor dentium. Decima plaga sunt priroogenita
extincta : primogenita iEgypti sunt principes mun-
di saecularesque dignitates quae a demonibus bellis
et variis modis exterminantur ut potentes poUnter
tormenta paciuntur.

Karissimi nitamur bonis actibus ab bis decem
plagis liberari et YII panibus saturari, a VII draco-
nis capilibus erui» X preceptis legalibus instrui.
Imitemur illos qui nos praecesserunt et per multas
tribulationes gaudia vitie intravenint.

Dc sancia Eufrosina.

Sequamur teneras puellas ad vitam nos prsevias.
Dirigamus gressum per vestigia Eufrosinse, quaa
ducunl nos ad atria vitae. Hujus parentes illustris-
simi Al^xandrinorum mullis elemosinis et precibus
rogant a Deohaeredemingentissubstantise ipsorum.
Quibtrs dedit filiam quam septennem baptizantes
VocUVeruAt ^iifirosinam. Gujus mater de hac vita

i04d

SPECULUM ECCLESIiE. — DOM. X POST PENTECOSTEN.

lObO

migiavit, sed eam pater duodeaDem jam eminenti A nmltaa elemosinas ejas hortatu f^esslt. Smaragdus

viro desponsavit. Cnm autem ad nuptias deberet
tradi, a patre in quoddam monasterium introduci-
tur ut ab abbate benedicatur ; quam ille benedicens
ad castitatem hortalur. IUa autem eonsiderans con-
versationem monacborum, beatifieat eos qui hic
essent imitatores angelorum, post futuri consortes
eonim. Domum veniens, deposita veste muliebri,
virilem induit, ad monasterinm venit dicens se eu-
nuehum nomine Smaragdum et poscit se fieri mo-
nachum. Quse inter viros susccpta plurimis annis
Tivit in omni sanctimonia. Fater vero demum re-
diens filiamque non inveniens, cnm servis et amicis
per omnia monasteria, per omnia loca totius Ale-
*xandriae, totius Mgypii eam quoBsivit et non inven-

itaque in sancta conversatione XXX et novem an-
nos impleiis, finem vitae suae sibi adesse sentiens,
patrem suum, qui tunc aderat, vocavit, ne ulterius
de filia sua soUicilus sit rogavit, se filiam suam in-
dicat, et ut hoc nullus sclat postulat, monasteno
res suas conferat, pro se preces suas tundat. His
dictis oculos in morle sopitat, claudit, et lucem in-
accessibilem per angelos ducta abiit, pater vero
semivivus in terram corruit. Qui ad se reversus
cum magno ejulatu super corpus cecidit, vocibus
et fletibus dolori satisfecit. Qui audito omaes fratres
occurrunt, mira cementes in laudes Dei prorum-
punt ; qui dum sanctum corpus osculantur, frater
quidam, qui unum oculum tantum habuit, altero

tam absque consolatione luxit. Post bsec ad idem _. recepto laetabatur. Iterum atque iterum congemiaat

monasterium veaiens multam peccuniam fratribus
largitur ut Deum poslulent, sibi aliquid de filia re-
velari precatur. Qui vigiliis jejunia continuant, se-
ptimanam orantes nihil impetrant ; et cum essent
trecenti quinquagiata oratio Eufrosinse oronium su-
peravit oramina. quae die noctuqtie deprecabatur
ne in hac vita manifestaretur. Abbas autem conso-
latus Pafnutium, jussit eum duci ad Smaragdum»
nam ipse in cella solitaria deguit et tota conversa-
tio ejus in coelis fuit. Videns autem patrem, et ti-
mens agnosci, in lacrimas solvitur, sed minime
agnoscitur. Imperialis quippe vultus ejus prse multis
Tigiliisemarcuit ac ingens decor (r*294) ejus prse fleti-
bus ac jejuoiis elanguit. A qua consolatus discessit^

ejus magnalia qui etiam in sexu fragili tanta opera-
batur mirabilia. Corpus igilur in monumento pa-
trum tumulatur, cujus anima ut aurum in igne
probatum, sic in camino tribulationis examinata
inter caadidulas virgines gratulatur. Pater vero se
ipsum cum omni subslantia sua in monasterio
cootulit, mouachus factus in sancta conversalione
fiuiens vitam filiam suam in gloria visurus coeleslia
adiit. Hujus, karissimi, Virginis meritum omnium-
que sanctorum imploremus suflfragia ; ne nos Deus
simul iradat cum peccatoribus et non nos perdat
cum iniquitatem operantibus sed nos cum haeredi-
tate benedicat et usque in seternum extoUat. Ubi
oculus non vidit.

DOMINICA X.

VuB Syon lugent eo quod non sint qui veniantad 0
solemnitatem (Thren. i). Syon, quod sonat specula^
est Ecclesia, quae regem gloriae in decore suo est
speculatura. Hujus viae sanctorum vitae et doctrinae
accipiuntur, per quos fideles ad moenia coelestia
urbis perducunter. Heae viae lugent paucos venire ad
Bollemnitatem, quia justi graviter deflent raros fre-
quentare Dominici sacramenti celebritatem . Nam
qui se hic alienat ab Bcclesiae festivitale, utique in
futuro excludantur (iic) ab angelorum sollemnitatt.
Unde legitur hodie quod Dominus videns civitatem
Hierusalem, flevit eamque ab hostibus obsidendam,
circumfodiendam, cum omnibus filiis suis deslruen-
dam prsedixit. Civitas haeCi super quam Deus Qet,
est quaelibet anima quae non piangit sua crimina ;
quam (i^ 294 v*^) inimici circumdabunt dum immi- ^
nente morte catervae daemonum eam vallabunt . In
circuitu vallum fodiunt dum transacta mala ante
oculos ejus ducentes eam in foveam desperationis
ducunt. Undique coangustabunt dum horribili vultu
et gestu eam exire ad poenas compellunt. Ad terram
eam prosternunt dum corpus morte interimunt.
Filios ejus trucidant dum eam ad tartara perducen-
tes pro malis operibus in supplicio cruciant. Lapi-
dem super lapidem non relinquent {Marc. xiii).

quia nullam duri cordis cogitationem impunitam
dimittent. Et hoc totum ideo contingit quia tempus
yisitationis suae non agnoscit (Lti^. xix). Anima
visitatur quando cum hominibus a Deo flagellatur;
sed ipsa visitationem non agnoscit quia disciplinam
recipere rennuit. Dominus autem de templo suo
vendentes et ementes eicit, quia culpas homi-
nes diabolo vendentes et poenas ementea flagel-
lo poenitentiae a conversis expellit. Hoc praefigu-
ravit Hierosolimorum subversio quv contigit hoc
modo.

Hierusalem visitatio erat Christi Incarnatio. Hanc
quippe Oriens ex alto visitavit dum in medio ejus
regnum coelorum praedicavit, signis et miraculis
illustravit ; sed ipsa terapus suae visitationis non co-
gnovil dum hunc a lege et propbetis promissum
Deum credere noluit. Insuper dum terrenam gloriam
perdere timuit, Begem gloriae crucifixit et ideo coe-
lestem gloriam amisit. Ipse autem alas crucis ex-
pandit atque eas [eam] sub umbra alarum miseri-
cordiae suae congregare voluit, quemadmodum gal-
lina pullos suos sub alis a milvo protegit. At illi
calce Dominum projecerunt, vocantem audire no-
luerunt, manus post eos extendenti dorsa in faciem
dederunt. Deus autem patiens et multum miseri-

106t

HONORII AUGUSTODUN. OPP. PARS III. — LITUHGICA.

1052

cors qui vineam de JEyypto Iransplantavit (PsaL A punt, civitatem violenter invadunt, universa vora-

Lxxix et eam agricolis locavit, cujus prophetas ipsi
ad se missos contumelia affectos, insuper et unicum
filium suum de vinea ejeclum occiderunt, dedit eis
XL duos annos in poenitentiam quo possent reatus
sui consequi indulgentiam. Ipsi autem tempore gra-
tise abusi sunl in superbiam et irritaverunt Deam
jugiter augentes culpam; ideo ira Dei ascendit su-
per eos et disperdidit eos. Postquam enim prophe-
tas sapientes et scribas ad eos missos a se repule-
nint, insuper quosdam flagellaverunt, quosdam la-
pidaverunt, quosdam diversis pnenis inlerfecerunt,
alios de fmibus suis propulerunt, Deus ultionum,
Dominus sanguinem eorum requirere est recorda-
lus, venilque super (f* 296) eos sanguis Christi om-

ci (f» 296 v<») flammae tradunt, cunctum populum
diversis suppliciis exlingunt, cunctas turres el ipsum
templum murumque in circuitu a fundamentis de-
struunt. Omnibus autem subversis, fertur quod in
loco in quo civitas pridie fuerat aratrum duxerunt,
salem pro semine sparserunt. In hac itaque obsi-
dione legitur quod undecies centena milia fame pe-
rierint totidcmque gladio perempti sint, ejusdera
numeri in captivilatem dislracti, Irecenti in ullio-
nem DominicaD necis cruci6xi sunt. Traditur etiam
quod XXX pro denario vendili sunt, sicut ipsi Do-
minum pro XXX denariis tradiderunt. Sic, karissi-
mi, reddidit Dominus septuplum in sinu eorum qui
eflfuderunt sanguinem sanctorum {PsaL lxxvui). Sic

nium justorum quem a sanguine Abel efFuderunt g relicta est domus deserta (Luc. xiit) quam ipsi spe-

usque apostolos Christi occiderunt (Luc. xix). Et

quia Patrem et Filium offenderunt pater Vespasia-

Dus et filius Titus hoc vindicaverunt, ac vineam

summi Patrisfamilias, quam in vineam Sodomorum

converterant, de qua vinum Gomorrhae biberant,

exterminavit aper de silva et singularis ferus depa-

stus est eam (PsaL lxxix). Silva erat gentilitas de

qua aper Yespasianus exercitum ducitavit (sic) et

vineam, scilicet Judaeam, ferro et igne examinavii.

Singularis ferus erat Titus, qui longa obsidione

Hierosolymam est depastus; sed antequam civitas

everteretur, toto ilio anno stella inslar gladii super

eam pendere videbalur. Vitula cnim sacriiicis ad-

mota agnum est enixa ; et continuis XL nortibus

igneae acies in aere cemuntur; templi januae media

nocte ultro aperiuntur, maxima luce intus coru- ^

scante. Voces hujusmodi audiuntur : « Transeamus

de sedibus istis : » Igitur transactis post passionem

Domini XL duobus annis Vespasianus et Tilus du-

ces Romanorum, cum magno cxercitu Judaeam in-

trans (sic), universam regionem incendio devasta-

vit (sic), Populus autcm ex cunctis urbibus ob pa-

schalem festivitatem in Hierosolymam confluxerat ;

quem exercilus in pascbali tempore obsederat, sicut

ipse Dominum in paschali die crucifixerat. Itaque,

sccundum verba Domini, vallo cireumdatus, machi-

nis undique destruclis, fortiter ab hostibus impu-

gnatur, sed et summa vi a civibus defen^atur ; s<^d

quia in Domino Deo scutum protectionis non habue-

runt, in manu hostili corruerunt. Quosdam namqae

luncam latronum fecerunt (Matth. xxi) ; sicque Ro.
mani et locum et gentem illorum tulerunt (Joan .

XI).

En, dilectissimi, audistis captivitatem Judaeorum ;
cavendum est nobis a captivitate daemoniorum.
Illa enim scripta est ad correctionem nostri,nenos
incautos circumcludant cast^^ahostis maligni. Etenim
ut nos essemus captivitate liberi, summi Regis Fi-
lius datus est obses pro redemptione nostri. Atque
ul hoc tenaciter nostrae memoriae imprimatur, panis
Christi in modum denarii formatur : quia prefecto
ille proXXX denarii^ traditus est in manu impio-
rum qui verus denarius dabilur in vinea usque
ad vesperam laborantibus praemium omnium justo-
' rum.

Haec captivitas praecessit in figura, sicut nobis
refert sacra Scriptura. Cum Helyas igneo curru in
coelum Iransferretur et Heliseus pallio Heliae Jor-
dane diviso ad Hiericho reverteretur ; eo inde ad
B»nhel ascendente pueri ei illuserunt : Ascende^
calvCy ascendey calve (IVReg. ii), clamaverunt ; qui-
bus dum ille malediceret, duo ursi de silva egressi
sunt qui XL duos pueros laceraverunt (ibid.).
Heliseus erat in figura Christus. Hinc ad Bcthc.
ascendit, dum de Jerusalem ad crucem tetendit,
Huic pueri iMsQTunl, . Ascende , calve, clamave-
runt, dum Judeei puerili sensu Domino pro nobis
flagcllato, decaivato in Calvari loco in cruce illuse-

fames, quosdam consumpsit tabes ; quidam ab ipsis D runl. Mos quippe apud antiquos erat crucifigendos

civibus crudeliler trucidati, quidam fetore mortuo-
rum sunt praefocati, Non pessimi quique ut canes
civitatem circuibant, escam de manu mulierum, de
ore etiam infantum rapiebant. Cives in plalea jacen-
tes, cxtremum spirilum prae fame trahentes impio
ferro cruciabanl, volentesque mori non ex toto ex-
tinguebant , sed miseros vulneribus lorquebant.
Postquam vero asinos vel equos cseteraque animalia
ad esum iilicita in cibos consumpserunt, ipsae ma-
tres filios suos ed edendum mactaverunt. Unde ma-
gno clamore in civitate exorta , milites propugna-
cu)a relinquunt; sed hostes undique muros irrum-

(160) Sic. Forlc censemur.

prius flagellari ac decalvari, sicut potest etiam in
sacra Scriptura notari. Devorabit, inquit, gladius
carnes de cruore occisorum et de captivitate nudati
capitis inimicorum (Deut. xxxii). Nam el capiivi
decalvabantur (f* 298) qui vendebantur. Hoc videtur
tonsura nostra exprimere, qui censura (160) Christi
figuram gcrere. Pueris autem ab Hcliseo maledici-
tur dum maledictio sanguinis ejus super nos et su-
per fiiios nostros Judaeos inducitur. Unde duo ursi
de silva egressi XL duos pueros laceraverunt, dum
per XL duos annos duo imperatorcs de gentibus
egressi armis Judaeos atrociter slrangutaverunt. Nos
ergo, karissimi nitamur manus hoslium effugere,
captivitatem animarum effugere, ad verum regem

1053

SPECULU:tf ECCLBIiE. - DOM, XI POST PENTECOSTEM.

i05i

nostnun pervernire, veram libertatem obtinere ; ut
hoc consequamur, per vestigia aanctorum gradia-
mur. Solius Mario» acta nobis sufficerent si alia
eyempla deessenl. H^jus pater dixit se velle ani-
mam suam salvam facere» sseculum habitumque
mutare, ipsam rerum suarum hffiredem iuslituere.
At illa : « Et vis, inquit, animam tuam salvare,
meam vero perdere. » Patre autem dicente quid sibi
placeret, dixit ut se tonderet, virilem faabitum in-
dueret, pro filio secum ad monasterium duceret.
Qui pro verbis ejus laudes Deo dixit ; detonsam ad
conversionem secum duxit. Suscepti autem a fra-
tribus monachi fiunt ; in omni religione vitam du-
cunt. Post aliquot annos pater transiit in locum ta-
bemacuU admirabilis {PsaL xu) ; sed filia in omni
virttttum exercitio fit omnibus admirabilis. Cujus
nomen pater dixerat esse Marinus, ob nimiam aulem
reljgionem ab omnibus dicebatur Christianus. Qui
erat muitum formosus, morum gravilate et verbo-
rum suavitate oronibus gratioisus. Unde a Patre mo-
nasterii dirigitur cum fratribus pro utilitate coeno-
bii. Lividus itaque diabolus, draco tortuosus, olim
se volens Deo squiparare, dolet teneram puellam
squamea colia sua calcare, virus suse malitiee efTudit
in femiDam Deo placentem per feminam sibi obe-
dientem ; sed lubricum caput ejus ab ea conterilur,
ipsaque palma victoriae glorios» potitur.

Quidam namque sspe euntes et redeuntes fratres
hospicio suscepit ; cujus filia a quodam milite con-
cepit. Quam pater detumescente utero discutit ; sed
ipsa inslinctu diaboH Christiano monacho crimen
imponit ; quod pater furore plenus, abbali retulit.
Dum ergo Marinus ad cellum regreditur, ab abbate
ei crimen stupri opponitur. Qui mox pedibus ejus
advolutus, se errasse, se ut hominem fecisse pro-
fitetur. Ab abbate vero multis flagris (f^ 298 \^) af-
ficitur, de monasterio ut reus cicitur. At ille fores
monasterii in omni labore cum summa pacientia
permanebat, publicam poenitentiam velut flagiciosus
peragebat, in victu tantum elemosynam perage-
bat (sic). Interea illa infelix mulier peperit infantu-
lum, quem pater puellse attulit ad monasterium.

A Abbas vero jussit eum projici ante Marinum, dicens
ut nutriret filium quem male acquisisset. Ille vero
sublato infante pastores circuit ; accepio ab eis lacle
cum omni diligentia nutrit. Ad portam monasterii*
redit, soli Deo secreti sui conscio placere contendit,
Trienni taliter peracto, rogatu fratrum in motia-
Bterium reeipitur ; vasa coquinsB lavandi et fralrum
habitacula purgandi cura ei injungitur ; quod cum
omni alacritate peregit : primus ad ecclesiam ire,
ultimus exire consuevit. Dum igitur diu talis lu-
cerna diu coram hominibus latuit quae magno ful-
gore in conspectu Dei claruit, lux lucis eam de te-
nebris extulit, et cunctis eam in domo ecclesiae lu-
men praebuit. Ineidit itaque corporis infirmitatem
per quam evasit roortis et miserise acerbttatem et

Q iQtravit vitfiB et gaudii jocunditatem. Qui cum in ec-
clesia secundum morem non videretur, jubet abbas
inquiri ne forte infirmetur. Quem cum obiisse com-
perit, miserum pronuntiavit qui nec plene tempus
poenitentise promeruit, eumque longe a fratribus se-
pe)iri jussit. Dum autem corpus ad lavandum denu-
datur, mulier conspicitur ; clamor cum laudibus ad
sidcra tollitur. Amens abbas accurrit, coram sancto
corruit corpore ; cum magno ejulatu se errasse, se
peccasse tandiu vociferat quousque vox coelitus in-
tonat quse reatum suae ignorantise per merita sanctae
Marinse sponsse Christi indultum pronunciat. Popu-
lus itaque ob stupendum miraculum confluit, inter
quos et pater pueUae advenit. Qui audiens Cbristia-
num obisse, Deum sibi indulgere petiit quod do-

p mum suam destruxerit. Interea filius (sic) ejus a
daemonio obsessa, catenis constricta adducitur ; de
cujus ore diabolus auctorem sceleris, injuriam
Christi virginis profitetur. Omnes ergo laudes Deo
personant cujus tanta beneficia in hominibus exu-
berant. Pu^-IIa autem YII hora ad sepulcrum virgi-
nis iiberatur, et iterum Dominus in sanctis suis
glorificatur. Hanc assidue cum omnibus electis Do-
mini flagitemus ut luxum mundi superemus (f* 300)
quatenus nos Dominus in portis mortis exaltet, ut
omnes laudationes ejus anima nostra in portis filiae
Sion annunciet, ubi oculus (/ Cor. ii).

DOMINICAXI,

Beatus vir cui non imputabit Dominus peccatum
(Psal, xxxi). Qui bic peccata sua lacrymis abluit,
elemosynis redimit, huic Dominus ea in futuro non
imputabit, quia ipsemet ea hic puniens damnavit.
Qui autem non cogitat quid jam lecerit, sed quid
adhuc facere possit, hic provocat Domini vindictam,
quia qui diligit iniquitatem o Jit animam suam {PsaL
X) ; et qui animam suam odit, Dominum utique
odit ; et qui odit Dominum, hujus iniquitas inve-
nietur ad odium. Sunt plerique in peccatis sordidi
qui se justos reputant et alios velut peccatores dam-
nant. Horum pervicaciam Dominus hodiemo evan-
gelio reprimit ; ab eis autem despectos veniae erigit.

D Narrat quippe duos in templum Hierosolymis causa
orationis ascendisse ; unum Pharisaeum, scilicet Ju-
daeorum clericum, alium publicanum fuisse. Phari-
saeus, altari appropinquans, manus et oculos ad
coelum elevans, Deo grates retulit quod aliis homi-
nibus dissimilis fuerit, qui raptores, injusti, adulteri
forent, ut ille publicanus qtii retro astaret, bis in
ebdomada jejunaret, decimas omnium rerum sua-
rum daret. Publicanus autem in angulo quodam
latebat et oculos ad coelum levare non audebat, pe-
ctus tantum percutiebat, Deum sibi propitium fieri
petehat. Deinde dicit Dominus quod peccata confi-

1055

HONORII AUGUSTODUN. OPP. PARS lU. — UTUEGICA.

1056

tens descenderit justificatas ; facta autem sua ja* A non levabat» quia terrenis tantum inhiabat. Pectus

otans abierit reprobatus : quia omnis qui se exal-
iat humiliabitur^ et qui se humiliat exaltabitur
{Luc. XVIII).

Ideo, dilectissimi, cum ad orationem convenitis
non benefacta vestra jactare, nec alios damnare, sed
vos ipsos accusare, alios omnes justos reputare de-
betis. Animas vestras in conspectu Dei humiliate,
ipsum ore et corde invocate, et in die tribulationis
vos liberabit, et super inimicos vestros exaltabit.
Prohibite linguam vestram a malo et labia vestra a
dolo, quia ex verbis suis quisque justificabitur et ex
verbis suis condemnabilur (Matth. xii). Qui ita orat
sicut Dominus docuit^ hunc Dominus exaudiet ; qui
vero aliter orat, hujus oratio in peccatum fiet. YitsB

percutiebat dum errorem suum per poenitentiam de-
flebat. Et quia se per confessionem humihabat,Deus
illum per veniam exaltabat. Et nos ergo, karissimi,
a lungd stemus, ut nos Dominicis sacramentis et
sanctorum consortio indignos judicemus. Oculos ad
CGelum non Icvemus ut nos copIo icdignos judice-
mus. Pectus tundamus u( commissa iletibus punia-
mus. Ante Deum procidamus ; coram Domino qui fecit
(f° 302) nos ploremus, ut ipse planctum nostrum in
gaudiura convertal, et scisso sacco tristitiae, leeticia
nos induat. Non simus raptores, quia rapaces regnum
Dei non possidebunt. Nullius reip concupiscamus ;
nullius laudem meritis nostris indebilam uobis (161)
ascribamus, quia hsec facientes raptomm erunt con-

.^.^ ^. , ««^-^ ^ ^.^^ "'™' '"rnsortes. Non simus injusli, quia iniqui regnum Dei

necessaria et gaudia seterna pelite, et dabil vobis "

Pater ulraque. Multi orant et non impctrant, sed
oratio eorum erit execrabilis, quia aurem suam
avertunt a clamore (f» 300 v<>) pauperis. Non enim
omnis qui dicit ei : Domine^ Domine, intrabit in
regnum ccelorum; sed qui facit voluntatem Patris
ejus, ipse intrabit in regnum caslorum (Matth, vii).
Yuluntas Patris est ut in nobis peccantibus dimitta-
mus, et rebus nostris opem indigentibus feramus.
Per baec peticiones cordis nostri impetrabuntur ; per
hsdc regnum coelorum intrabimus.

Per duos homines qui in templum ascendisse ie-
guntur, duo populi, Judaicus scilicei et gentilis, in-
ielleguntur. Phariseus qui ad altare accedebat est
Judaicus populus, qui sanctuarium et archam habe- p
hat. Hic merita sua in templo replicat, quia de ob-
senrantia legis in mundo se jactat. Non erat sicut
coeteii hominum, quia circumcisione di8cretu.s erat
a populis nationum. Gentiles raptores erant, quia
bona Domini quasi per vim rapiebant, dum ei de
collatis heneficiis debitum servicium non reddebant.
Injusti extiterant dum, Creatore spreto, creaturam
colebant. Adulteri erant dum, vero sponso Domino
deserto, cum dsemonibus se poUuebant. Judaei quo-
que raptores erant qui sibi roerita justorum usur-
pabant. Rapinam {sic) naroque est laudem justi velle
habere et sanctitatem justi imitari nolle. Unde scri-
ptum est : JVon rapinam arbitratus est esse se arqua"
lem Deo {Philipp. ii). Quam aequalitatem dum pri-
mus angelus rapere voluit, a beatitudiue corruit.

non consequentur. Dominum diligamas ; proximis
nostris necessaria impendamus. Non simus adulteri,
quia fornicalores etadulteros judicabit Deus. Reclam
fidem servemus, ad nullam hseresim declinemus,
quia hoc spiritualis fomicatio appellatnr, et Deus
perdet omnem qui ab eo fornicatur {Psal lxxii).
Bis in ebdomada, scilicet IIII et VI feria, jejune-
mus, quia si hoc fecit Pharisaeus, multo magis fa-
cere debemus. Et si cibis minime abstineanaus, cor
a roala voluntate, manus a prava actione continea-
mus . Decimas omnium rerum nostraruro Deo demus,
quia si hoc fecit Judaeus, multo magis debet facere
Christianus,

Nonsoium.karissirai, sacri apicesad vitam seternam
nos ducunt, sed etiam gentilium litterae nos instniunt •
de quibus qusedam ad aedificationem proferenda sunt.
Et ut nemo inde scandalizetury sacra auctorilate
exemplificetur. Filii quippe Israel iEgyptios spolia-
verunt; aurum, argentum, gemmas, vestes pretiosas
tulerunt, quae postea in denaria Dei ad conficiendum
tabernaculum oblulerunt. Dum vero ipsi de iEgypto
exierunt, omnia templa ydoloruro corruerunt. De
^gypto exeunt et ad terraro repromissionis tendunt
qni hoc sseculum deserunt et se ad sanctam conver-
sationem transferunt : tunc namque delubra dissoU
vunlur, quia ipsi qni lempla viciorum erant, a
peccatis destruuntur ; jam enim Dei habitaculum
esse incipiunt, et ideo maligni spiritus in eis manen •
di locum diulius habere non poterunt. Qui iEgyptios

Injusti extilerant dum nec Deo sua nec homini sua D despoliant dum saecularia studia in spiriluale exer

solvebant. Adulteri fuerant dum lege nobili sponsa
abjecta cum idolatria se commaculabant. Per septi-
manum omne tempus volvitur. Bis in ebdomada je-
junat, quia opere et voiuntate malum d^clinat. De-
cimas dat omnium quse possidet, quia decalogum
legis per X sensus corporis implet : quinque nam-
que duplicata decem faciunt, ut duo oculi, duse au-
res el cetera. Sed Judaei malum actu et voto opera-
bantur, prsecepta Dei cunctis sensibus transgredio-
bantur.

Publicanus qui a longe stabat est gentilis popu-
las, qui a caltu Dei procul erat. Ocuios ad coelum

(161) Cod. a nobis.

citium comrautant. Ad faciendum tabernaculum ea
offerunt dum philosophica argumenta ad aedifica-
tiouem Ecclesiae proferunt. Aurum ^gyptiorum
donant, dum per saecularem sapientiam spiritualem
disciplinam ornant. Argentum iEgypliorum offorunt,
dum saecularem eloquentiam ad utilitatem Ecclesiae
convertunl. Gemmas illorum donant dum sentenlias
a philosophis bene prolatas ad exhortationem proxi-
morum narranl. Vesles eorum off^erunt, dum exem-
pla gentilium ad imilationem fratribus refenint. In
magna (f'» 302 v«) cnim domo non solum vasa aurea
et argentea, sed etiamferrea et ficliliasunt necessa-

m^^

mn SPECULUM ECCLESIifi. - DOM. XI POST PENTECOSTaN. ^05«

ria. Domus magna est Ecclesia. Yasa aurea et ar- A Iq jecore enim est concupiscentia ; vultur vero

gentea sunt sacrae auctorilalis volumina. Vasa ferrea amat mortuorum cadavera.

et fictilia sunt saecularium scripta ad exteriora neces-

saria. Sicut enim auram per ferrum splendescit,

sic sacra scriptura per saeculares disciplinas ful-

gescit.

Traditur etiam quod reversi a caplivitate templum
Deireaidificaverunt per pccuniamquam apudBabylo-
niam acquisierant. Apud Babylonios captivi tenenlur
qui a fide Catholica deviaotes apud ha;rcticos, vcla
sancto proposito apostalantes, apud saecularcs in cap-
tione daBmonum habentur. Qui si, Deo propicio, ad
Hierusalem scilicetad matrem Ecclesiam, i eversi fue-
rint el ulilia quse foris didicerint ad aedificationem pro-
ximorumprotulerint,profectotemplumDeo ex pecu-
niaconstruuntquamapud Babylonios lucrati sunt. In
lege quoque prascipitur : sipopuluscivitatemobside-
ret, et aliquis pueliam p ulchram apud hoiles conspice-
ret, unguesetcrines ei praecideret, postea uxorem du-
ceret. Civitatem obsidemus, dum aliquam haeresim
vei errorem gentilium scriptis vel disputatione inpu-
gnamus. Puellam pulchram apud eos conspicimus,
dum aliquam sententiam bene ab eis prolatam inve-
nimus. Gui debemus ungues et crines praecidereet
sic nobis conjungere, quia superfluaetcontrafidem
posita debemus spernere ; bene autem dicta et fldei
nostraenon contraria ad instructionem fidelium libris
Dostris intexere.

Scribunt itaque philosophi quod mulier rota in-
nexa jugiter circumferatur ; cujus caput nunc in alta q
erigatur, nunc in ima demergatur. Rota haecquae vol-
vilur est gloria hujus mundi quae jugiter circumfer-
tur. Mulier rotae innexa est fortuna glonae intexta.
Hujus caput aliquando sursum, aliquando ferlur
deorsum; quia plerique multocies potentia et divitiis
exaltantur, saspe egestate et miseriis exalliantur {sic).
Dicunt etiam quod quidam apud inferos damnafus
per radios rotae sit divaricatus ; quae rota sine iiiter-
missione ab alto moutis in ima vallis feratur et
iterum alta repetens denuo relabatur.

Ferunt iterum quod quidam ibi saxum m aitum
monlis evolvat, ac pondus saxi volventem de vertice
monlis praecipitem pellat, rursumque miser saxum in
altum revolvat. Tradunt iteram quod cujusdam jecur

De hac peste iterum dicunt quod Medusa egregia
forma plurimos ad amorem sui incitaverit, quae
omnes se intnentes in saxa commutaverit [commu-
taverint cod.]. De hujus facie ve Perseus cristaliino
clippeo protexit, eamque falcato ense interemit. Haec
femina est luxuria, quae se formosam fingit per
hominum pectora, sed se inspicientes in lapides
commutat, quia corda libidinosorum per delectatio-
nem indurat. Ab hac se Perseus cristallino clippeo
protegil, quia vir fortis speculum virtutum inten-
dens, ab hujus intuitu vultum cordis avertit. Falcato
ense eam interemit, quia timore seterni ignis eam
a se abscidit.

Inde legitur quod quidam patmm parvnlum filium
in heremo nutrierit, quem adultum luxuria titillave-
rit. Pater autem jussit eum in heremum secedere et
solus jejuniis et orationibus xl diebus vacare. Ex
plctis vers xx diebas vidit tetram et nimis fetidam
mulierera nndam super se irruere ; cujus fetorem
ferre non valens coepit eam ase repellere. At illa:
tt Cur, inquit, me tantum exhorrescis cujus amore
tantum inardescis. Ego enim sum luxuriae imago,
quae dulcis in hominum cordibus appareo , et nisi
patri tuo obedisses, sicut et alii a me prostratus
esses. • Ille vero grales Deo retulit qui eum a spi-
ritu fornicationis eripuit. Multa alia exempla de-
ducunt nos ad vilae itinera.

(462) Legitur quod quidam patrum egressus vidit
quendam JEihiopem in silva succidentem ligna, ac
ligata levare temptantem. Quae dum viderentur
gravia, dissolvens aoxit onera : et cum tunc magis
essent onerosa, addens fecit ea ; inportabilia. Quae
dum tollere nititur a pondere opprimitur. Ille atitem
progressus (f* 304 v^) vidit ubi (nc) quaedam aquam
in vas fundebat, quae infusa subtus confluebat, quia
vas fundum non habebat. Ulterius progreditiir, et
ecce duo viri portae civitatis appropinquabant qui
lignum transversum ante se ferebant ; et neuter
alteri volens cedere, ambo foras remanebant.
^tbiops qui auget onus lignomm est is qui semper
cumulat pondus peccatorum ; et cum vix sufficeret
tempus ad emendanda tranaacta, semper infelix
non cessat addere recentiora, usque dum despera-

ibi vultur exedat, quod jam consumptum itemm D lionem incidens, poenitenliam non meretur. sed
(f» 304) recradescat.

Haec quia sapiens ratio composuit, debet scire
vestra dilectio quid velint. Isqui inrotae vertigine de
monte in ima praecipitatur, est is qui de altitudine
potestatis vel divitiarum in profundum baratri prae-
ceps rotatur. Qui autem saxum in montem evolvit,
quod ipsum mox revolvit, est is qui eum magna dif-
ficultate dignitates vel quaelibet cupita assequitur
et per eadcm ad ima inferni dimergitur. Cujus vero
jexor (sic) vultur vescitur et denuo revirescere fer-
tur, est is de cujus corde luxuria pascitur ; et exple-
ta concupiscentia, iterum fceda libido renascitur.

(162) Ad oram paginae rubrica : Detribusslultis^

mole criminum in mortem deprimitur. Ille autem
qui aquam vasi fundo carenti immittit, est is qui
elemosinas vel aliqua bona commitlit, sed ea per
immundiciam vel alia vicia amittit unde scriptum
est •' Congregavit pecuniam et misit eam in saccum
pertusum . Pecuniam in saccum pertusum congregat
qui bona quidem perpetrat, sed ea pravis operibus
coinquinat. Qui vero ligna ferebant transversuro,
sunt hi qui ferunt grave superbiae jugum ; qui dum
alterutrum cedere nolunt, portam coelestis civitatia
ingredi non poterant. Qui autem suave jugum Do-
mini cervicibus suis imponunt, et leve onus cjuf

i059 HONORII AUGDSTODUN. OPP. PARS III. — LITURGICA. 1060

loUunt, hii porta (tie) superaae urbis intrabunt. Ad A non habentem cvadamus et hostiam laudis Domino
hanc, karissimi, toto corde suspireraus ; ad hanc in atriis Hierusalem sacrificare valeamus ubi
totia viribus properemus, quatenus fundum puteum oculus (/ Cor. ii) .

DOMINICA XIII.

Beatusvir qui nan abiii in eonsilio impiorum Samaritano autem semivivus curatur, quia homo

(Psal. i). Adam infeiix vir fuit qui per consilium sednctus per Christum sanatur.

impiorum de patria paradysi abiit et omnes posteros .... ..,,...

SU08 inhoc exilmm tmdwit. Hic in via peccatomm . S«n.an. erat cmtM caput regn. lsrahel.Uc. «.-

slelit, quia ia peccatis stabilis mansit. In cathedra J»»,.«'P"' ('!f) »<» «»0 ««.",. n N,n,ye erant capl,-

pesta^nti» sedit. qoia peccata aUos per mala exem- B .*"* « «"""l" "» «* l<H»U.Qu«r«mcon«,rt« Judei

pladocuit. Chrii^ autem beatus vir extitit qui « tantum exhorrucrun . quod dlos part,c,p.o eorum

consilio Patris ab aula cceli in carcerem post per- «dduxerunl qu.bus maled.cere voluerunt ; unde et

ditum servum abiit. In consilio impiorum non abiit
quando diabolus omnia regna mundi et gloriam
eorum ei ostendens, se adorare persuasit (sic). la
\ia peccatorum non stetit, quia pecatum non fecit.
In cathedra peslilenti» non stetit» quia nec verbo
nec facto malum docuit. Et ideo sicut ille infelix
omnes carnales filios in mortem attraxit, ita iste
bealus (f^ 306) vir cunctos filios in vitam revexit.
Sicttt enim ipse refert in Bvangelio : Homo quidam
descendit ab Hierusalem in lericho, in quem latro-
nes irruentes vulneraverunty ac despoliantes eum
abierunt. Porro sacerdos eamdem viam pergens, ac
semivivum videns, pertransit; simililer levita iler- Q
faciens viso eo praeterivit. Samaritanus autem per
eandem viam pertendens, miseri miseretur, ac liga-
tis vulneribus, vino et oleo medetur, impositumque
jumento in stabulum duxit. Altero die duos denarios
stabulario protulit, curam illius gerere petit ; si quid
de suo supererogaverit; in reversione se ei redditu-
rum promittit (Luc, x).

Homo quippe ab Hierusalem in lericho descendit
dum primus parens de gaudiis paradysi ad defectum
mortis venit. Hiericho namque, quod luna sonat,
defectum nostrs mortalitatis designat. Qui lalrones
i^cidit, quia exulem protinus tuba daemonum cir-
eumdedit. Qui etiam eum despoliaverunt, quia non
solum divitiis paradyst, sed veste immortaiitatis

Dominum maledicendo Samaritanum vocavemnt.
Ipse enim verus Samaritanus erat, qnod custos dici-
tur, quia ab eo genus humanum cnstoditnr. Hic iter
fecit dum de coelis in hunc mundum venit. Viaio-
rem vidit plagatum, quia hominem conspicit pec-
catis et miseriis circumdatum. Super eo movetur
misericordia (f* 306 v«), quia omnes dolores pro eo
experitur. Et appropians vulnera ejus alligavit,
dum vitam aeternam nuncians, a peecatis cesaare
praedicavit. Per duas partes ligaminis vulnera con-
strinxit, dum per duos timores peccata compescuit.
Servilis enim timor (163) poenas apeccatis prohibet,
filialis autem sanctos ad bona opera monel. Inferio-
rem partem ligaminis traxit, dum gehennae timorem
sic cordibus hominum incussit. Yermis , inquit,
eorum (164) moritur et ignis non extinguitur, Snpe-
riorem partem traxit dum boni studii timorem
instruxit. Filii, inquit, regni eicientur in tenebras
exteriores; ibi erit fletus et stridor dentium. Yinum
et oleum infundit, dum poenitentiam et veniam do-
cuit. Per vinum quippe putrida expurgantnr, per
oleum fota curantur. Yinum infundit dum dixit :
Poeniteniiam agite ; oleum addiditdum dixit, appro^
pinquabit enim regnum calorum (Matth, iii). In
jumentum posuit dum peccata nostra in corpore
suo super lignum cmcis pertulit. In stabulum duxit,
dum eum supernae Ecclesias conjunxit. Stabulum,
quo animalia in nocte congregantur, est praesens

denudavemnt. Plagas imposuemnt, quia ei peccata D Ecclesia, in qua justi in caligine hiyus vitas stabu-

influxerunt. Semivium reliquemnt, quia in anima
mortuum, in corpore vero per Dei mysteria circum-
datum dimiserunt. Per eandem viam sacerdos
descendit dum patriarcharam ordo per iter morta-
litatis tetendit. Qui vulneratum pertransiit, quia
generi humano opem ferre non valuit, dum se etiam
peccatis graviter aauciatum doiuit. Levita quoque
idem iter carpebat, quia ordo prophetalis etiam per
callem mortis tendebat. Qui saucium praeterivit,
quia perdito hominis adjutorium ferre non potuit,
dum se quoque peccatis vulneratum ingemuit. A

lantur donec aspiret Dies aetemitatis , et inclinentur
umbrsB mortalitatis.

Altera die protulit duos denarios. Una dies eral
mortis, altera vilae. Dies mortis coepit ab Adam, in
quo omnes moriuntur. Dies vitae incboavit a Chri-
sto, in quos omnes vivificabuntur. Ante Christi re«-
surrectionem omnes homines ad mortem tendebant ;
post suam resurrectionom omnes fideles ad vilam
surgebant. Allero vero die duos denarios protulit
dum post resurrectionem suam duo Testamenta per
duo praecepta caritatis impleri docuit. Stabulario

(163) Suppl. per.

(164) Suppl. non.

1061 SPECULUM ECCLESL^.

denarios dedil, dura ordini doctorum legis vilae do-
cenda commisil. JEgrum prsccopil curari, quia ge-
nus humanum jussit a peccatis salvari. Quem aegrum
felor de slabulo exire compcliit, quia justos adver-
silas hujus mundi ad coeleslia appelenda impellit.
Duo eliam denarii stabulario dantnr, dum doctores
scientia Scriplurarum el honore saecularium subli-
mantar. Si quid ipsi supererogayerint, ille reddet
cum redierunt(i65), quia si bonis, qn» populis prae-
dicant, operibus exeroplificant, cum verus Samari-
tanus ad judicium redierit, et olira saucium , tuno
jam sanatum, de stabulo in coeleste palacium (f^ 308)
iuduxerit, soUicitis procaraloribus sempitema prae-
mia recorapensabit.

Humani quoque generis formam surdus ille et

- DOM, XIII POST PENTECOSTEN.

i062

A quadam noctc vidit quomodo ex odoriferis floribus
eorona in caput ejus coelitus descendit. Quidum
postmodum defunctus sepelitur, onmis turba a^tans
miri odoris suavitate repletur.

Fertur de aiio quodam idiota quod ymnum jugi-
ter Gloria PaM, et Filio, et (f* 308 v») Sfdritui
sancto recilaverit, et postea mortuus cuidam glo-
riosa facie et splendida veste apparuerit. Qui dum
ab eo requireret quomodo se haberet, qui nunquam
litleras didicerit, in haec verba respondit : Dominus
regit me et nihil in me deerit; in loco pascuas ibi
me coUocavit {Psal. xxii). 0 quantum diiFert simpli-
citas Bdelium a subtili ingenio genlilium ! En idiota
iste per fidei stulticiam tribus verbulis adeplus est
gaudium et omnium rerum noticiam. Plato vero.

mutus habuit, quem Dominus ut sanaret per fines B exundans fluvius humanae sapientiae ; Arisloteles,

Decapoleos transivit {Ma^c. vii). Decapolis est regio
decem civitatum, et significat legem decem praece-
ptorum. Per Decapolim Dominus transit cum sub
decalogo legis nasci voluit. Surdum et mutum ei
adducunt cum pnedicatores genus humanum ad
fidem convertunt : quod surdum erat, quia mandata
Dei audirc nolebat ; mutum erat, quia a laude Con-
ditoris tacebat. Cui Domiuus auditum reddidit dum
ei ad intelligendas Scripturas sensum apei-uit. Yin-
culum linguae ei solvit, dum os ejus Dei laude re-
plevit.

Hoc etiam decem leprosi expresserunt qui Domi-
no castellum introeunte mundati sunt {Luc, xvii).
Dominus quippe intravit castellum dum incaman- q
dus descendit in Virginis uterum , Spiritus sancti
castellum. Decem viri leprosi erant omnes homines,
X prsBceptorum transgressione vel X plagarum
iilgypti percussione maculosi. Qui a Domino ad sa-
cerdotes destinantur, sed in itinere mundantur, quia
dum peccatores delicta sua conflteri ad sacerdotes
curnmt, protinus veniam de commissis habebunt.
Unus qui pro sanitate gratias retulit, est Catholicus
populus qui pro salute sua jugiter Domino gratias
agit.

Beati autem oculi, sed non omnium erant , qui
Christum et ejus facta viderunt {Luc. x) ; et aures
quae ejus doctrinam audierunt {ibid.); beati eliam
sunt qui ea non viderunt el crediderunt {Joan. xx)

torrens argulae sapientiae, per saecularem prudentiam
sortiti sunt misenae et aeternae perditionis insipien-
tiam. Sic sic nimirum Christus Dei sapientia se diii-
gentes remunerat, sic se contemnentes et beneficiis
suis abutentes reprobat. Jam etenim Petri piscatoris
(1 66) fides Aristotelica argumenta sillogismavit ; jam
Tulliana eloquentia coram Ghristi professoribus
obmutescens os oppilavit.

Legitur etiam quod quaedam ad Christum con*
versa multis bonis operibus floruerit ; vigiliis, jeju<
niis^ orationibus jugiter insudaverit. Quae gravi
languore correpta, pervenit ad extrema. Cujus iecto
dum a fidelibus assistitur, ecce subito media nocte
lux immensa coelitus effunditur ; cujus nimio radio '
omnium visus ita obtunditur, quod nihil aliud praeter
illa claritas {sic) cemitur. Interea januae a multitu-
dine ingredientium crepitare audiuntur ; voces infir-
manli colloquentium percipiuntur, sed prae spltn-
dorc luminis non conspiciuntur. Praeterea fraglan-
tia {sic) maximi odoris efferbuit , quae omoium ol-
factum mira suavitate replevit. Appropinquante
autem die lux discessil ; sed odor triduo ibi remansit*
Quarta autem nocle maxima iterum luce cellula il-
lustratur, cujus fulgore tocius noctis caligo effuga*
tur. El ecce duo chori psallentium in platea au*
diuntur; voces sexus canentium discernunlur, nam
viri psallebant, feminae respondebant. In hac igitur
lucis claritate, in hac odoris snavitate, in hac modu-
laminis jocundilate, sancta illa anima eximitur de

Quod enim reges et prophetse vidcre voluemnt ^ carnis acerbitate, et cum sanctorum jubilo deduci

{Luc. X), hoc fideles apostolos vidisse credunt, sci-
licet Dominum cum hominibus conversatum fuisse,
et signis atque doctrinis perditum hominem ad pa-
triam reduxisse. Hunc, karissimi, et toto corde, ex
tota anima, ex omnibus viribus, ex onmi mente, et
proximum nostrum sicut nos ipsos diligamus(ilfa^//i.
xxii), ut eum in regno clarilatis ejus videamus.
Omni tempore eum benedicamus, ut eum in domo
sua in saeculum sasculi laudare valeamus.

Legitur quod quidam jugiter aut legerit, aut ym-
nis vel psalmis laudem Dei in ore habuerit* Hic

tur perfruitura perhennis duicedinis amoenitale. Et
quanlo altius ducitur, tanto minus vox yronizantium
percipitur, usque dum lux et (fo 310) concentus
subtrahitur ; suavitas odoris manet quouS(]ue corpus
sepelitur, sic Dominus humilia respicit, sic de
stercore erigit pauperem {PsaL cxii). Hsec enim
paupercula fuit et nuUius momenti inter homines
extitit. Sed quod hominibus est abjectum, Domioo
nostro est acceptum ; et quod homtnibus est altum,
abhominabile est apud Deum. Ecce etenim preciosa
gemma in sterquilinio latens de cloaca mundani fe«
toris tollitur ac regio diademati ignitis lapidibus

(165) Leg. redient.

(166) God. piscatores»

1063

HONORII ADGUSTODUN. OPP. PARS III. - UTURGICA.

1064

rulilanti corasco loco iinponitQr. Hinc, karissimi, A ter mereamur, atqae proannia quibus viTimos (167)
omnibus sanctis animas nostras committamus, bo- hic videmas mala» unam diem in atriis Domini vi-
nis operibus jugiter insistamus, quatinus pro diebus deamus, quae melior est super millia (PsaL lxxxiii).
quibua nos humiliamus , Ixtari cum fllis perhenni- Quam.

DOMINICA XX.

Beati qui audiuni verbum Domini et custodiunt
illud {Luc, xi). Mulli sunt, karissimi, qui verbum
Dei nec aure corporis audire volunt. Plerique vero
hoc aure quidem audiunt ; sed minime beati sunt,
quia illud operatione non diligunt. Qui autem iliud
soUicita aure audiunt , intento corde custodiunt,
devoto opere implere salagunt, hii beati sunt, quia
eum Verbo Dei in «ternum exultabunt.

Idem Yerbum refert hodie in Evangelio quod
quidam rex fecit nuptias filio suo. Qui misit servos
suos invitatos vocare; et nolebant venire. Iterum
alios misit, quibus ut invitatis prandium paratum,
tauros et altilia occisa et omnia parata dicerent,
prsecepit. At iili neglegentes, alius in villam, alius
ad negotiationem suain abierunt; alii tentos servos
et contumeiiis affectos occiderunt, quos rex missis
exercilibus perdidit et civitatem illarum succendit.
Deinde ad exitus viarum misit et quoslibet advocari
Jussit. Postquam autem impletae sunt nuptias discum-
bentium, intrans rez vidit quendam non habentem
vestem in nuptiis utentium ; jussit eum ligatis ma-
nibus et pedibus proici in tenebras exteriores ubi
esset fletus et stridor denlium ; dixitque muitos esse r%
vocatos, paucos vero electos (Maith. xxii).

Rex qui nuptias filio fecit est Deus Pater, qui
Jesu Ghristo Filio suo sponsam Ecclesiam conjunxit.
Hujus nuptialis thalamus erat sacrae Virginis uterus.
Servi qui invitatos (f» 310 v®) vocaverunl , erant
prophelae qui Judasis per patriarchas invitatis Chri-
stum incarnandum praenuntiaverunt. Qui venire
Dolebant, erant hi qui prophetis non credebant.
Servi secundo missi apostoli fuerunt qui per totam
Judaeam Chrislum pro nobis incarnatum praedica-
verunt. Prandium paratum erat saginati vituli, scili-
cet Christi corpus pro nobis jam oblatum. Tauri
feroces tyranni extiterunt qui cuncta orbis regna
perdomuerunt. Altilia vero erant phyiosophi qu
perscrutando volaverunt mentc ad sydera coeli. Hii
occisi erant, dum Dei sapientia superborum et su-
blimium colla calcaverat, humiles et pauperes pa-
rentes elegerat, sapientiam prudentium reprobave-
rat, idiotas et simplices homines ad pnedicandum
constituerat. Omnia parata erant, quia cuncta ad
salutem pertinentia fuerant prolata. Scripturam
omnibus aperuerat ; baptismus et poenitentia cun-
ctis patebat. At illi, neglecta salute, ad nuplias Do-
mini venire noluerunt, sed alius ad villam, alius ad
negotiationem suam abierunt, quia tantum terrenis
lucris inhiaverunt, et ideo coelestia amare non po-
tuerunt. Reliqui vero servos regis contumeliis affe^
ctos occiderunt, quia Pharisaei et principes sacof'

dotum apostolos carcere, vinculia, verberibns affe-
cerunt ; quosdam ex eia occiderunt, alios de finibas
suis cum eontumelia propulerunt. Rex autem missU
exercitibus homicidas illos perdidit et etvitatem
illorum succendit, quando ministri Dei Romani prin-
cipes cum exercitibus Judseam intravemnt, parri-
eidas Judaeos variis suppliciis inleremernnt, civita-
g tem Hierusalem igni succenderunt. Deinde ad exitos

viarum servi diriguntur et quoslibet vocare praeci-
piuntur, quia profecto dum Judasi ad nuptias Dei
venire recusant, apostoli, in viam gentium abeun-
tes, idolatras ad epulas Dei invitant. Bonos et malos
congregaverunt, quia multos reprobos cum electis
ad fidem traxerunt. Nuptiae discumbentium implen-
tur, quando numerus electorum implebitur. Rex
intrabit discumbentes videre, quando ad judicium
veniet cuncios pro meritis discemere ; sicut scri-
ptum est : Veniet Dominus ad judicium cum omni
despecto ; hoc est, tam diligenter judicabit in hoc
mundo despectissimum quam omni gloria excellen-
tissimum. Non vestitus veste nuptiali foras proici-
tur, quia carens caritate Dei nuptiis ejus , qui est
caritas non admittetur. Yestis namque nuptialis esl
caritas, per quam adipiscitur (f» 342) aeterna clari-
tas. Manus et pedes ibi funibus peccatorum liga-
buntur qaae hic pravis operibus constringuntar.
Membra quippe quae hic ad malum laxantur, ibi ad
suppiicium coartantur. In tenebras exteriores proi-
ciuntur qui nunc inleriores tenebras delectabiliter
patiuntur. Ibi erit fletus et stridor dentium, quia
transibit ab aquis nivium ad calorem nimium ; a
fumo etenim ignis flelum, a nimio frigore patiuntur
stridorem dentium. Multi autem sunt vocati, pauci
vero electi, quia videlicet multi ad fidem vocantur,
sed soli electi salvantur. Duae vocationes sunt : una
exterior, altera interior; per exteriorem multi per
apostolos et praedicatores vocati sunt ad fidem ; per
interiorem pauci per Filium tracti sunt ad Patrem.
D Per exteriorem multi pisces sagenae fidei inhaese-
runt, quos electores itemm foras miserant ; per inte-
riorem pauci latuerunt, quos in vasa elegemnt.
Nunc sunt reprobi permixti electis, ut paleae granis;
Ghristo autem cum ventilabro veniente, paleae ex-
cussae igni inextinguibili traduntur, grana autem ia
borreum Dei congregabuntur.

Et nos, dilectissimi, ad nuptias Dei cum multia
vocati sumus , studeamus bonis actibus ut cum
paucis electi simus. Prandium nobis cottidie para-
tur dum sacra Scriptura cum corpore Ghristi nobis
praeponitur. Tauri ad hoc convivium occisi sunt
quia apostoli, tauri gregis Domini, pro invitalione

(167) Forte suppl. dum.

m$

SPECULCM BCGLESLE* — DOM. XX. POST PKNTECOSTEN.

1066

hanim epnlarum exstincti occubuerunt. Ad hoc A
etiam convivium altiiia occisa sunt, quia quique ad
coelestia mente convolantes, pro his epulis prostrati
sunt. Tauri quoque persecutores fuerunt qui corni-
bus infidelitalis fideles ventilaverunt, sed Chrislo
veuiente enervati sunt. Yolatilia autem hseretici
extiterunt, qui quodammodo ad alta volaverunt
quando in coelum os posuerunt et iniquitatem in
excelso conlra Dominum locuti suot ; sed a Catho-
licis victi et exierminati sunt.^ Et quia haec omnia
per Christi potentiam sunt sedata, omnia sunt no-
bis ad salutera praeparata, ideo ob nulla negocia
neglegamus, quin tota festinantia ad epulas Dei
veniamus, Dei quippe convivium est perhennis vitae
gaudium. Ad hoc currit quisquis Dei prsecepta im-
plere satagit. De exitibus viarum vocati ad nuptias q
jam discumbimus, quia de variis erroribus ad sa-
crameuta Dominica convenimus. Et ideo, dilectis-
simi, veste nuptiali respIendeamuS; ut videlicet
(fo 312 v*>) Dominum prae omnibus et proximos sicut
nos ipsos diligamus. Quem in hac veste rex iotraus
non invenerit, ligatum de convivio suo ejici jubet,
tenebras infernales videbit. Horum autem civitates
ipsis perdilis cremanlur a quibus servi missi inju-
riis afTecti enecantur ; quia nimirum daemonibus
perdendi permittuntur, a quibus praedicatores hic
coDtumeliis affliguntur et corpora illorum demum
igni inextinguibili succenduntur.

De bis nuptiis texuit rex Salomon dulce epitha-
lamium, dum in laude Sponsi et Sponsse per Spiri-
tum concinuit Cantica canticorum, Filius quippe G
regis Hierusalem desponsavit sibi filiam regis fiaby-
lonis, acceptamque tradidit erudiendam atque or-
nandam sub manu custodis ; ipse vero abiit ia.
struere convivium ; quam denuo reversus cum in-
genti apparatu maximoque cultu in stellatum in-
troducet thalamum, secum ad nuptias sponsse orna-
lores ducens in palacium, ejus vero corruptores
tradens in carceris supplicium.

Rex Hienisalem est Deus, cujus Filius est Chri-
stus. Rex Babylonis est diabolus. Gentilitas vt^ro
erat ejus filia cum esset idolatriae dedita. Hanc ipse
a Palre desponsavit dum postea sanguinem fundens
de diabolo in cruce triumphavit. Hanc custodi tra-
didit, dum eam ordini doctorum divina lege in-
struendam, gemmis virtutum decorandam coramen- ^
davit. Ipse vero abiit convivium procurare, quia
profeclo ascendit in coelum, iocum ei aptum in
domo Patris per raultas mansiones praeparare. De-
nuo cum exercilu omniura angelorum veniet eam-
que de Babylonicae (169) peregrinationis exilio eruet,
atque in civitatem Patris sui, gloriosam Hierusa-
lem, cum summo tripudio iutroducet. Tunc sponsae
ornatores simul intrabunt, quia qui E.clesiam hic
scriptis vel dictis instruxerunt et bonis cxemplis
, peromaverunt, cum illa tunc in nuptiis Agni ut
J sol fulgebunt ; persecutores vcro qui eam laceran-
tes yim intulerunt, et haeretici atque schismatici

(i6d) Cod. BabyUmof.

Patrol. CLXXIL

qui eam corruperunt, tunc in stagnum ignis et
sulphuris missi, perpetuo ardebunt.

Ne higus exortes convivii simus variis documen-
tis instruit nos Dominus. Narrat etiam quod qui-
dam ticulneam in vinea sua habuerit, et per tres
annos veniens fructum in ea non invenerit ; et ne
diulius steriiis occuparet, succidere praecepit (Luc.
xiii). Ficulnea sterilis in (f^ 314) vinea erat Syna-
goga in lege infructuosa. De qua Dominus tribus
annis fructum quaesivit, quia eam ante legem per
patriarchas, 6ub lege per prophetas, sub gratia per
apostolos ad fructum boni operis monuit ; sed quia
per perfidiam arefacta terram sterilis occnpavit,
sccurim judicii sui ei ad radicem posuit dum eam
Romanorum gladio succidit.

Ficus etiam sterilis in vinea est quilibet homo
sine bonis operibus in Ecclesia. De hoc fructus
trium annorum quaeritur dum operatio fidei Trini-
tatis ab eo exigitur ; et nisi citius confessione cir-
cumfodiatur, et stercus poenilentiae mittatur, morte
excidetur et in ignem gehennae mittetur.

Hoc quoque praefiguravit mulier inclinata, sed a
Domino pie sanata {Luc. xut). Mulier ad terram
inclinata erat Synagoga sub pondere legis curvata.
Quae a Domino erigitur dum multitudo de iudaeis
conversa de onere legis per gratiam eripitur. Mu-
lier etiam decem et octo annis incurva est quaelibet
anima sub utraque lege infirma {ibid,}. Denarius
namque ad Vetus Testamentum propter decalogum
legis, octogenarius autem pertinet ad Novum Testa
mentum propter octavam Dominicae resurrectionis.
Decem ergo et octo annis mulier incurvatur dum
anima utriusque legis praeraricatione prsegravatur ;
sed a Domino ad salutem sublevatur dum gratia
ipsius per poenitentiam salvatur.

Per pauperes, karissimi, debemus pervenire ad
convivium Dei. Prdecepit enim Dominus ne ad pran-
dium nostrum divites vel potentes invitemus, a
quibus retributionem hic recipiemus, sed ut ad con^
vivium nostrum pauperes, debiies, claudos, caecosi
evocemus, a quibus nullam retributionem speremus
{Luc. xiv). Hoc enim facientes beati erimus, quia reci-*
pient nos in seterna tabernacula cum defecerimus. Ad
Dei epulas gradiendum nobis est per sanctorum vias,

Lcgitur de quadam nobili quia saeculum re-
linquens monasterium in quo quingentse puellae
erant, intravit, et ut vere sapiens fieret, stultam se
simulavit. In coquinae ministerio serviebat ; omnium
se famulam exhibebat ; numquam cibum ad mensam
cum aliis sedens accipiebat ; ablumenta tantum va-
sorum et micas de menaa tersas in cibo sumebat.
Omnibus risui erat, omnium odia paeientissime
sustinebat ; cum nulla aliquando colloquium habe-
bet, soli Deo placere sludebat, Inlerea revelavit
Domlnus cuidam solitario ejus conversationem ; qui
veniens ad ceilam, rogavit se intromitti (f». 314

84

1067

HONORII AUGUSTODUN. OPP. PARS IH. — LITURGICA.

i068

V») in congregalionem. El cum omnes pnellse A palam retulit qualem gloriam in ea videril et quali-

ante eum congre§ats essenty et illa aola propter
qu.am venerat, deesset, postulat cunctas evocari ; et
illa vix compulsa, immo tracta est ab aliis se prse-
sentari. Quse circa caput nigerrimum panniculum
gerebat de quo sepuis ollas vel cacabos tergebat.
In capite autem eminus venientis cernit ille sanctus
coronam auro gemmisque radiare, vestemque ejus
magna claritate coruscare. Cui protinus occurrens
provolvitur protinus pedibus ejus, se ab ea benedici
precatur. Et illa simiiiter ejus prostemitur pedi-
buSy commendans se ejus orationibus. Omnes mo-
niales obstupescunt ; ne sibi talem injuriam faciat
petunt ; hanc insanam petunt (sic). Quibus ipse

ter ei Deus de ea revelaverit. Quae omnes vestigiis
ejus se prosteruunt ; aliae alapas ei in facie dedisse,
aliae nares ipsius sinapi implevisse, alide alias inju-
rias ei fecisse referunt. Pro quibus ille oralionem
fudit, ad heremum rediil. Illa autem metuens ab homi-
nibus honorari, clam de monasterio fugit, malens in
deserto loco cruciari ; io quem vero locum se inmcr-
serit, aut quo fine defecerit ad nullius noticiam
pervenire potuit. Certum est autem quod post hujus
vitae miseriam adepta sit etemi regni gloriam. Quam
cum omnibus electis postulemus, ut in nuptiis Dei
sine fine exultemus. Ubi oculus (/ Cor, ii).

DOMINICA XXII.

Beati qui etutodiuntjudiciumetfaciuntjusHciam B
inomnitempore(PsaL cv). Duosuntjudicia : unum
quod bic per judices Christi vivarios exercetur ;
aliud quod in novissimis per Cbristum, qui a Deo
constitutus est judex vivorum et mortuomm, exhi-
betur. Est autem judicium bonos a malis discer-
nere ; bonis bona, malis mala retribuere. Sic Chri-
8tus in judicio bonos a malis est discreturus, et
justis gaudia, impiis supplicia est redditurus. Judi-
cium ergo custodiunt qui Dei cultores diligunt, Dei
contemptores respuunt. Judicium quoque observare
est suis malis meritis quempiam dignas poenas irro-
gare. Qui enim se hic vigiliis, jejuniis et aliis piis
laboribus pro peccatis affligunt, beati sunt quia non
cum impiis aeternum judicium subibunt. Quae etiam
sunt justitiae : una naturalis, scilicet divina ; aitera q
consuetudinaria, (f* itl6) videlicet humana. Natu-
ralis est justitia Deo servire, parentibus obedire ;
consuetudinaria, leges, statuta praelatomm obser-
vare et cum civibus concordare. Beati ergo sunt
qui justiciam in omni tempore faciunt, quia a justi-
cia Patris Christo justa vitae praemia percipiunt.

Hodieraum evangelium monet nos ad justiciae ju-
dicium. Dicit namque quod quidam rex rationem
cum servis suis posuit ; cui oblatus est unus qui x,
milia talenta debuit ; et quia unde redderet non
habuit, dominus eum cum uxore et fi liis omnibus-
que suis venundari jussit. Qui procidens misericor-
diam postulavit ; et dominus misertus omnia ei do-
navit. Illo vero egresso, debitor centum denariomm
obviat, qucm tenens suffocat, violenter stringens ut ..
debitum redderet. Qui etiam ipse procidens miseri-
cordiam poposcit, sed nihil ei profuit, nam miseram
carceri mancipat donec debitum solvat. Quo audito
dominus servum nequam rovocat, dure increpat,
tdrtoribus tradit, universum debitum ab eo exigi
praecepit {Matih. xvui). fit quid per haec verba si-
gnificaverit Dominus concludens innotuil : sic, in-
quiens, facietvobis Pater meus cotlesds si non re-
miseritis hominibus ex cordibus vestris dbid.). Ka-
rissimi, isia sunt nimis metuenda ac jugiler in me-
moria retinendat

Rex qui rationem cum servis posuit est Christas
qui omnes homines pro actibus suis injudicium
adducit. Debilor decem milium talentorum est qui-
libet transgressor decem praeceptoram ; debitor vero
decem denariorum est calumpniator proximorum.
Qui ergo volumus nobis a Deo dimitli gravia, di-
mittamus proximis levia ; lcvia quippe sunt omnia
quae nobis homines faciunt, quia cito transeunt ;
quae autem nos contra Deum facimus, valde gravia
sunt, quia nos in interitum mergunt. Unde coelestis
scolasticus nos docuit ut conditionem cum judice
faciamus, ut scilicet nobis debita nostra sic dimitti
petamus sicut nos debitoribus nostris relaxamus.
Et Petro interrogante quoties fratri peccanti esset
diroittendum, si usque septies : Non usque septies,
inquit, sedusque septuagies septies (ibid,), id est
quadringentis nonaginta vicibus ; hoc est ut quidquid
in nobis delinquitur, dimittamus. Et item Scriptura
dicit. Homo homini servat iram et a Deo sperat
misericordiam. Qui ergo non dimittit homini in se
peccanti, nunquam dimittitur ei in Dominum (f<*
316 v«) peccanti ; immo in tormentis ab eo exigitur
quod per poenitentiam ei dimissum creditur. Sed
dicis : non possum dimittere ei qui mihi facit in-
juriam, nec amare illum a quo palior calumniam.
0 amice, quid fecit tibi is quem quaeris occidere ?
Amicum meum, inquis, occidit. Et quid ad te occi-
sio hominis ? Omnes servi sumus unius Domini,
regis omnium, qui justus judex vindicabit omnes
injurias hominum. Qui ergo hominem occiderit,
non in te, sed in illum delinquit cujus servum ecci-
dit. fit si inde ultionem quaeris, dupliciler reus eris
in uno, quod conservum tuum occideris, in altero
quod Domino tuo judicium suum abstuleris. Igitur
si bomicidium facto vcl consilio vindicaveris, cum
homicidio utique damnaberis, quia qui odit fratrem
suum homicida est, et hic non habet partem in
aetema vila {L Joan. iii). At tu, bone vir, cujus vis
illius membra mutilare quem summi imperatoris
Filius secum vult conregnare. Abstulit, inquis, bona
mea. Quae bona t Aumm, inquis, aut argentum, aut
equum, aut aliquid fatjuufimodi. 0 homo, nonne nu-

1069

SPliOlJLUM ECCLESIA. — DOM. XXII POSt PENTECOSTBN.

idto

dus in huDC mundum venisti et nihil horum tecum A
attulisti ? Nec dubium quin nudus etiam de hoc
mundo discedas et omnia hic relinquas. Haec
universa de terra venerunt et iterum in lerram
redibunt. Nihil habes hic proprium ; sed totum
est alienum. Domini est terra et plenitudo ejus
{PsaL xxiii). De bonis suis partem tibi concessit
quandiu sibi placuit ; cum diutius te habere noluit,
alium tollere jussit. Quandiu voluit bona sua Job
tribuit ; cum iterum sibi placuit, ei auferens diabolo
dedit. Unde et ipse : Dominus^ inqmi, dedit, Domi-
nus abstulit {Job. i). Non dixit : Diabolus abstulit,
quia Deus solus inde potestatem hahuit. Cum igitur
sis vermis et putredOi ne injuriam facias Deo vin-
dicans te in proximo. Tu autem, care, cur vis
illura fustigare vel rebus suis privare ? Male, inquis, g
locutus est mihi. 0 insensate 1 quid est verbum nisi
venlus ; postquam enim de ore volaverit, mox in
auras evanuit. Qui autem male locutus est, non tibi
sed sibi nocuit ; quia qui etiam fatue dixerit, reus
gehenn» ignis erit {Matth. v). Sed si tu male vixe-
ris, quid tibi proderit alicujus benedictio ; si vero
bene vixeris, quid oberil tibi alicujus maledictio.
Miserum est ergo horum miserorum augere miseriam
per vindictam, cum ipsi miseri provocaverint super
se Dei iram. Dominus namquehomicidas dainnabitt
{(• 318) raptores quoque pcenissubjugabit, maledi-
ctos [maledicos] etiam ab aeterna damnatione segre-
gabit. Igitur cuncta in nos commissa sunt dimit-
tenda ; in Deum commissa sunt a praelatis punienda.
Qu» ipsi in Deum peccamus, digna poenilentia p
puniamus. Quae nobis subjecti in lege Dei peccave-
runt, non crudeliter, sed misericorditer castigemus,
ttt animas eorum salvemus, quia judicium sine
misericordia ei qui non fecit misericordiam [Jac. ii).
quse autem in nos verbo vel facto commiserunt»
relaxemus, et gaudium et laeticiam recipiemus.

Nunc autem vestra dilectio audiat quam juste
Deus peccatores (1 10) et quam misericorditer se in-
vocantes muniat ; ipse autem est clemens Pater bo-
norum, potens Dominus malorum.

Rex David Uriae duci uxorem suam abstulit, ipsum
quoque per consilium occidit. Quos Dominus ulci-
scens, infantem ex adulterio natum mortiflcavit^
filiumque ipsius Absalonem, quem praecipue amavit, ^
contra eum instigavit. Qui uxores patris publice
violavit, insuper ipsum regno privavit. Quem sic
castigatum regno iterum Dominus restituit, parri-
cidam autem filium in reprobam mortem tradidit.
David autem poenilens magis adhuc consolatur dum
Salomon, ex eadem femina ipsius filius, in regno
collocatur.

Legitur etiam quod rex Cambyses, cupiens solus
regnare, jussit Holofernem, principem roilicis,
cuncla orbis r»^gna sibi subjugare. Qui cum valida
manu egressus, omnes in circuitum civitates muni-
tas confregit ; tandem ad Judaeam perveniens, Be-

thuliam obsedit. Populus autem Domini metnena
ne Hierusalem sicut alias civitatea destrueret, jeju-
niis et obsecrationibus invocat Deum, qui est pro-
tector omnium sperantium in se, ut clippeum buae
protectionis opponeret. Habitatoribus itaque Bethu-
iia victus defecerat ; quibus exercitus aquap ductum
succiderat. Quosjam deficientes principes eonso-
lantur, Domini auxilium pollicentnr. In eadem civi-
tate religiosa vidua, Judith nomine, fuit ; que pos*
triduanum jejunium se ornameniis induit, ad castra
Holofernis descendit. Qua visa, statim captua ejus
pulchritudine, nuptias instruit celebris cuUua magni-
tudine. In nocte vero omnibos nimio vino soporatia,
Judith surgens Deum invocat ; gladium in lectulo
pendentem evaginat, caput ebrii ducis amputat ; ad
suos quantocius cum capite (f* 318 r>) remeat ;
canvocatoque universo populo, (uiput protulit, Deum
laudare monuit qui eis iiberationem et victoriam
pariter conlulit. At illi recuperato spiritu Deum
adoraverunt atque cum magna istitia landes per-
suitaverunt. In crastino de civitate, Judith consiliOi
cum magno tnmullu exeunt, impetum in hostes
faciunt. Illi vero ut dominum suum capite tninca-
tum invenerunt, nimio dolore perculsi, omnes
pariter in fugam versi sunt. Quos insequentes
multa milia passim straverunt, reliquos cum magno
dedecore profugaverunt ; reversique ingentem prae-
dam collegerunt, Hierosolymam venerunt ; victimas
Deo obtulerunt qui popnlum suum per feminam
redemit, et tristiciam eorum in gaudium convertit«
Sic Deus superbos dispersit, humiles autem exal-
(ans protexit {Judith x-xvi). Quod haec vidua viM|
tyrannum, significat quod caro Christi vicit diab6^
lum.

Legiiur quoque quod rex Asuerus {sic) grande
convivium cunctis principibus et populis regni sui
fecerit, et inter epulas reginam Vasti corona redi«
mitam introduci jusserit. Quam intrare rennuentem
rex regno privavit, Hester pro ea regno sublimavit.
Post hsec rex quendam Aman super regnum exalta-
vit cunctosque principes ei subjugavit. Cui cum
omnescoepissent genu cur\are, Mardochaeus, regina
patruus, noluit eum adorare. Unde indignatns di-
sposuit eum cum omni progenie sua neci tradi,
cum regis sigillo decrevit omnes Judaeos per regnum
Asueri exterminari, altumque erexit eculeum in quo
voluit suspendere Mardocheum. Interea duo vole-
bant regem occidere, quos per Mardocbeum proditoa
jussit rex perdere, Mardocheum vero jubet purpura
et corona indui, regio equo per civitatem circum-
duci, Amao cum militibus prssire, laudes ei conci--
nere. Hoc facto Mardocheus reginae dixit quia Aman
eam cum omni parentela sua morti addixit. Qua
omni populo jejunium indixit, se cum eis vigiliis,
jejuniis, orationibus affiixit. Quoperacto convivium
instruxit, regem invitans ; Aman quoque adesse
jussit. Inter cpulas regem pro sui populique vita
rogat ; se omnesque suos ab Aman damnatos narrat.

(170) Suppl. funiat.

1071 flONOtUI AUGUSTODUN. OPP

Qaem rex, furore repletus Jussit suspeodi in eodem A
eculeo quem ipse praeparaverat Hardocheo. Porro
([^ 320) ipsum Mardocheum pro eo priacipem con-
atituit ; qui omnem cogoationem Aman suspendio
interire jussit. Sic Deo disponente innocens popu-
lua liberatur; semen nequam juste extermioatur
{Esther i-xvi).

Hic rex, quamvis gentilis, typum Ghristi gessit,
qui verus Rex regum genitus, de radice Jesse sur-
rexit. Hic principibus et populis regni sui convivium
fecit, quia aposlolis orbis principibus et iidelibus
regni superni populis corpus suum et sacram Scri-
pturam in epulas dedit. Reginam Yasti coronatam
ad eonvivium vocavit, quia Synagogam legeetpro-
phetis redimilam ad coelestes epulas invitavit. Quae
rennuens inlrare regno privatur. Hester captiva in B
folio ipsius locatur, quia Judaea incredula de regno
Ghristi ejicilur; Ecclesia de gentibus, a diabolo
captiva, in thalamum regis consors coelestis regni
ducitur. Aman qui a rege exaltatur, est Judaicus
popuius qui a Deo regno et sacerdotio ac divino
cultu sublimatur. Qui quserit roginae progeniem ex-
tirpare, quia Judaicus populus quserit Ecclesiae
populum exterminare. Aman quoque, qui Mardo-
cheo eculeum erexit, diabolum significat qui Ghristo
crucem erexit. In eundem ecuieum suspenditur
quia diabolus in crucis patibulum comprehenditur.
Quo (171) qui super regem conjuraverant sunt duo
infideles populi : Judaicus et gentilis, qui Ghristum
regem occidi consilium dederant. Quos Mardocheus G

PARS rtl. - LITURGIGA.

ioni

accusat, quia Ghristianus populus opera eorum
improbat. Illi a rege enecantur, et isti a Ghristo
damnantur. Mardocheus purpura et corona insigni-
tur, et Ghrislianus populus martyrio et aetcrna
gloria vestitur. Equo regio per civitatcm ducitur,
quia Ghristianus populus per totum mundum a do--
ctoribus colilur. Ordo namque prsedicatorum equus
Gbristi regis dicitur, in quo ipse per orbem vehitur^
Aman cum militibus laudes ei consonat, quia Ju-
daicus populus cum gentilibus velit nolit Ghdstiani
populi praeconia celebrat. Regina regem ad convi-
vium vocat, quia Ecclesia Ghristum ad soUemnia
sui corporis invitat. Aman etiam adesse jubet, quia
infidelipopulo suas epulas praedicando praebet. Amaa
quoque, qui Mardocheo erigit cculeum, est Anti-
chrislus, qui populo fidelium indicit morlis soppli-
cium. Qui eodem eculeo suspenditur, quia et ipse
mortis supplicio interimitur. Mardocheus a rege
praeficitur princeps, quia fidelis populus peracto
judicio (f* 320 v<>) super omnia bona Domini consti -
tuitur. Semen Aman exterminatur, quia tunc gene-
ratio malorum damnatur. Populus autem reginae
liberatur, et trislicia ejus in gaudium commutatur,
quia generatio rectorum benedicetur, laeticia et
exultatione perfruetur. Nunc, karissimi, toto corde
Dei obsecramus clementiam qui sedet super thronum
et judicat justitiam, faciens judicium omnibus inju-
riam pacientibus, ut nos illa die ab infideli populo
segreget ; fideli autem in suo regno associet, ubi
oculus... {I Cor. ii).

DOMINICA XXIII.

Beati omnei qui timent Dominum, qui ambulant
in viis ejus (PsaL cxxvii). Deum timere est a malo
declinare ; in vii.« ejus ambulare» est bonum facere.
Qui ergo Deum timent peccata devitando, beali sunt^
quia poenas evadunt ; et qui in viis ejus ambulant
bona operando beati sunt, quia gaudium Domini in-
trabunt. Viae Domini prsecepta illius sunt quae homi-
nes ad supernam patriam ducunt. Universx autem
vice Domini misericordia et veritas {Psal. xxiv).
Viae Domini sunt misericordia omnibus in eis am-
bulantibus, verita cunciis ab eis declmantibus. Ideo
Deus noster est ut domiuus a servis timendus, ut
pater a filiis diligendus. Timore ejus peccata fu-
giamus, amore ipsius bonis actibus insistamus, qua-
tenus de hac misera vita transeuntes, luctuosam
vitam evadamus et ad beatam vitam ipsius ope per-
veniamus. Tres vitae sunt : una super nos beata,
quam sancti cum angelis beate vivunt ; altera mi-
sera, in qua justi adhuc hic suspirantes ingemiscunt ;
tercia subtus nos luctuosa, in qua spiritus danma-
torum cum daemonibus consiatunt. Nobia ergo in

(171) Sic Leg. duo.

media vita constitutis duae viae se oflerunt quae quos-
dam ad superiores, quosdam autem ad inferiorem
ducunt. A dextris se praebet via arta et angusta du-
cens de hac miseria per se ambulautes ad beatae vitae
amoenitatem ; a sinistris vero pandit se platea lata
et spaciosa ducens in se gradientes ad luctuosae
vitae calamitatem. Arla via et angusta est mundi
desideria et carnis concupiscentias fugere ; malum
pro malo non reddere ; vigiliis et jejuniis corpus
macerare ; orationibus et assiduis Dei laudibus in-
^ sudare. Lata antem et spaciosa via est ludere, cdere,
bibere, foraicari, venari, inimicos opprimere
{i^ 322), deliciis carnis diffluere. Hoc diabolua do-
cuit, et per eam genus humanum ad interitum de-
duxit. lUam Ghristus factis et dictis ostendit et per
eam perditum hominem ad gloriam reduxit. Et quia
prophetae per hanc solam viam genus humanum
rediturum ad patriam praeviderunt, ideo Christum
verum et certam viam omnes consona voce praedi-
xerunt, eumque omnes videre desideraverunt. Jacob
namque moriens dixit : Salutare tuum expectabo,

1073

SPECULUM ECCLESIiE. — DOM, XXIH POST PENTECOSTEN.

1074

Dotnine {Gen. xux. Bt Moyses : Obsecro, iDqait, A
Domine mitte quem mi$turus es {Exod, iv). David
quoque ait : Domine^ inclinaccelos tuos etdescende
{PsaL cXLiii). Esaias inquit (172) : Otinam, inquit,
dismmperes ccelos et descenderes {Isa. lxiv). Et me*
rito ejus desiderio deficiebant quia eum futurum
prsesciebant. Nam ante ipsius adventum fusca mors
mundum ubtexit, omnes per iter sinistrum in per-
ditionem direxit. Omnes quasi in tenebris errabant
quia lumen Cbristum non habebant, et ideo per
spaciosam viam a sinistris casco corde in morte
ruebant. Christo autem sole solis in mundo appa-
rente, immo vita angelorum se mortalibus exhibente >
tetramors pavefacta fugit, seque in abdita Tartari
confusa abscondit, sicut oriente sole caligo noctis
fugatur et mundus ipsius jubare illustratur. Idcirco jg
dilectissimi, cum iter salutis nobis per Jesum pa-
teat, et lucerna verbi Dei ex utraque parte vise re-
splendeat, toto corde sinistrum tramitem relinquen-
tes, dextrum callem toto annisu carpamus ut ad
summam beatitudinem perveniamus. Haec autem
via est caritas per quam aditur sumrase beatitudinis
claritas.

In hanc tendunt XV semitae ducentes ad atria
vitse : scilicet pacienlia, benignitas et alise quas enu-
merat Apostoli subtilitas. Porro summa beatiludo
in hac via ambulantes quasi per X et VII brachiis
ad se attrahit, quia per X prsecepta legis et per YII
dona Spiriritus sancti portas vitae nos Christus intrare
docuit. Has autem X et Vll distinctiones beatiludi-
nis Spiritus sanctus per prophetam nominatim ex- G
primit et singularem dignitatem subtiliter innuit.

Primo dicit beatos scuto fidei vicia et concupi-
scentias superantes et in lege Domini die ac nocte
meditantes. BeatuSf inquiens, vir qui non abiit in
consilio impiorum quomodo \quoniam\ novit Dominus
viamjustorum {PsaL i). Primus (f> 3i2 v*) homo infe-
lix pravo consilio consensit el omnes sequaces suos
in mortem traxit ; Christus, beatus vir et via justo-
rum, omnes per se gradientesreducet ad gaudiaange-
lorum . Qui ergo peccatis non consentit ad hunc ten-
dens beatum virum, erit in summa beatitudine ut
lignum yilad in paradiso plantatum) ibid.) .

Secundo dicit beatos spe gaudentes, in Domino,
non in se confidentes. Beati^ inquit, omnes qui ineo j^
con/idunt {PsaL ii), quia in monte sancto ejus, id
est in Christo, gaudebunt. Inde iterum : Beatus vir
qui sperat in eo {PsaL xxxiii), quia dies bonos vi^
debit in coelo {ibid.), Et iterum : Beatus vir cujus est
nomen Domini spes ejus{PsaL xxix), quia canticum
novum inmittetur in os ejus {ibid.).

Tercio dioit beatos poenitentes dilectione ferven-
tes, qoia charitas operit multitudinem peccatorum
(/ Petr. iv), et per Spiritum sanctum, qui est cari-
tas, datur remissio peccatoinim. Beati, inquit, qwh
rumremisso! suntiniquitates et quorum tecta sunt
peccata{PsaL xxxi). Per caritatem remittuntur, per

bonam operationem conteguntnr. fieatus vir^talis
erit, quia et Dominus peccatum in Judicio non im-
putabit. Hic in Domino cum justis exultans Iseta-
bitur, cum rectis corde gloriabitur {ibid.).

Quarto dicit beatos Deum pure colentes et ejus
haereditas fieri cupientes. Beata, inquit, gens cujus
est Dominus Deus^ ejus populus quem elegit in hce-'
reditatem sibi {PsaL xxxu), Hii exultent in Domlno,
quia tales decet coliaudatio {ibid.). Inde itenim :
Beatus, inquit, populus cujus Dominus Deus ejus
{PsaL GXLiii^, quia hii canticum novum Deocanta-
bunt cum de manu filiorum aiienorum eruti exulta-
buntur {ibid.).

Quinto dicit beatos hospitalitatem sectantes, per
pauperes sibi coelestes divitias thesaurizantes.
Beatus, inquiens, qui intelligit super egenum et pau-
perem, quiSiindiemalaliberabiteumDominus {PsaL
xl). Dies mala est cum homo aliquam afflictionem
vei in manus inimicorum inciderit, unde eum Do-
minus statim liberabit. Dies etiam mala est dies
ultima, ubi eum Dominns conservans, in animam
inimicorum non tradet, sed beatum in terra viven-
tium faciet {ibid.).

Sexto dicit beatos de plebe Domini electos et ad
audandum eum assumptos. Beatus , inquit , quem
elegisti et assumpsisti ; inhabitabit in atriis tuis
{PsaL LXiy^. De his iterum : B^a^t, inquit, quiha--
bitantindomo tua;in sa^culum sa^culi laudabunt
te{PsaL Lxxxiii).

Septimo dicit beatos orationi instantes, auxilium
Domini jugiter invocantes. Beatus vir cui esl auxi'
liumab te {ibid.) {^ 324), hii de virtute in virtutem
ibunt et Deum deorum in Syon vldebunt, ubi est
melior dies una super milia {ibid), Inde iterum :
Beaius cujus Dominus Jacob adjutor efus spes ejut
in Domino Deo {PsaL cxlv), quia in saecula regaabit
cum eo.

Octavo dicit beatos Deum landantes et coelestia
contemplantes. Beatus^ inquit, populus qui scit iubi-
iationem {Psal. lxxxviii), quia hii in lumine vultus
tui ambulabunt et in nomine cgus in setemum exul-
tabunt {ibid.).

Nono dicit beatos a Domino eruditos et in lege
ejus doctos. Beatus^inqniiy homoquem tuerudieris
Domine et de lege tua docueris $um {PsaL xgiu).
Horum animas consolationes Domini Isetilicabunt
(ibid.) quando docti sicut splendor firmamenti ful-
gebunt, et quasi stellae qui multos ad justiciam em*
diunt {Dan. xii).

Decimo ponit beatos justum judicium cnstodientes
et justiciam in omni tempore facientes. Beati^ in-
quit, quicustodiuntjudiciumtetjusticiam in omni
tempore faciunt {PsaL cv). Hii de nationibus secer-
nentur ut in laude Dei glorientur ad videndum in
bonitate electorum Dei, ad Istandum in laeliciagen
tis sanctorum {ibid.).

Undedmo ponit beatos, ut filii patrem timentes et

(,172) Sic cod.

1075 HONORn AUGUSTODUN. OPP. PARS III. -- LITURGICA.

mandaUi ejus custodire cupientes. Beatus, inquit, vir A Hii cum de Babylonia hinc ad
quitimetDominum; in mandatis ejus volet nimis bunt, yranum de caniicis Syon
{Ptal. cxi). Hic timor sanctus permanet in saBCulum
saeculi etintroducet filios in conspectupatrisaeterni.
In bac beatitudine currentes in memoria eetema
erunt ; gloriam et divicias in domo Domini possi-
debunt(iMd.).

1076

Hierusalem remea-
in ceternum canta-

Duodecimo ponit beatos in via, id est in Cbristo,.
macula peccati carentes et in lege Domini, id estin
caritafe ambulantes. Beatif inquil, immaculati in
via, qui ambulant in lege Domini {Psal. cxviii). Ho-
rum anima vivet in seternum et laudabit Dominum
1d sseculum (ibid.).

Tertio decimo ponil beatos mandata Domini ad
faciendum perscrutantes et in toto corde Dominum
exquirentes. Beati, inquit, qui scrutantur teslimonia
ejus in toto corde exquirunt eum (ibid.). Hii erunt a
Domino benedicti, sicut hii qui declinant a mandatis
ejus maledicti (ibid.).

Quarto decimo ponit beatas desiderium suum in
bonis implenles. Beatus^ inquit, qui implevit deside-
rium suum exipsis; non confundetur cum loquetur
inimicissuisinporta(Psal. cxxvi). Inimicos suos
daemones per humililatem vincenles, Poria, dies ju-
dicii esl, per quam intratur in palacium coeli. Inhac
porta tales de peccatis non confundeniur (P» 324 v«),
cum inimicis suis insultantes loquentur, sed ipsi
bsereditas Domini erunt, fructum ventris Mariae
Chrisium mercedem habebunt (ibid.).

Quinto decimo ponit beatos Deum ut servi domi- Q gratia a Johanne et apostolis ostensus, adhuc ven
numtimentes et in viis ejus ambulanles. Beaii, inquil, t urus omnibus manifestus.

bunt (ibid.).

Ecce quot beatitudines hareditabunt qui in via
Ghristo ambulabunt. Et quia prophetse per spiritum
tot dotalia Christum Ecclesiae allaturum iatellexe-
runt, ideo tantopere ejus adventum concupierunt.
Hujus duos adventus prasdicat Ecclesia : unnm qao
languidum mimdum visitavit, alium quo coliapsum
mundum judicabit.

Ipsius adventum per quatuor Dominicas extendi-
mus, quia hunc a qilatuor ordinibus, scilicet a pa-
triarchis, a judicibus, a regibus, a prophetis prae-
nunciatum legimus. A patriarchis, ubi Abel agnum.
n Melchisedech panem et vinum, Abram (f^ 326) filium
obtulil; a judicibus, ubi Josue, qui et Jesus, hostes
expugnavit, terram populo divisit, et ubi Gedeon
vellus exposuit in quod ros descendit, qui et ipse
hostes cum lagenis vicit ; et ubi Samson in Gazam
ad meretricem introivit et per hostes in montem
ascendit ; a regibus, ubi David Goliam stravit, et
ubi Salomon templum aedificavit ; et ubi Josias pa-
scha celebravit ; a prophetis, ubi eum Bsaias de
Tirgine nasciturum, Hieremias cum hominibus con-
versaturum, Daniel Sanctnm saactorum venturum
pra^dixit.

Per quatuor etiam Dominicas ejus adventum re-
colimus, quia ante legem AbrahaB et patriarchis est
promissus. a Moyse et prophetis prsescriptus, sub

omnes qui timent Dominum, quiambulant in viisejus
(Psal. cxxvii). Hic timor hominem a peccalis Bddu-
cit, caritatemanimse adducit; caritas vero intrans
eum foras mittit, quia hic timor pocnam habet
(IJoan. IV). In bac beatitudine festinantes bona
Hierusalem omnibus diebus vitae suae videbunt et
pacem Israel Christum habebunt. Qui enim labores
manuum suarum manducabit, id est qui bona opera
in viis Domini fructificabit , beatus est et bene ei
erit. Hujus uxor erit sicut vitis habundans ; id est
caro ejus cum Christo, qui est vitis vera, exultans.
Filii ejus sicut novellse olivarum, scilicet opera in
bencdictione sanctarum (ibid.).

Sexto decimo ponit beatos Babyloniis retribuentes j)
mala nobis inferentes [inferentihus]. Beatus, inquit,
qui retribuet/ilias BabylonU retributionemquam re-
tribuit nobis {Bsal. cxxxvi). Filia Babylonis est
caro nostra Glia confusionis. Heec mala nobisretri-
buit cum nos ad peccandum illicit. Huic retribu-
tionem suam retribuimus dum eam pro commissis
illicitia alTIigimus. Qui hoc faciunt, principium Ise-
ticise in die Hierusalem percipiunt (ibid.).

Septimo decimo ponit beatos parvulos filiae Baby-
lonis tenentes et ad petram allidentes. Beatus, in-
quit, quitenebitetallidetparvulos tuos ad petram
{Psal. cxxxvi). Parvuli filiae Babylonis sunt sugge-
stiones carnalis delectationis. Hos ad petram alli-
dunt qui ob Christi passionem camalia respuunt.

Ideo nunc intermittimus Gloria in excelsis, qiiod
n nativitate ejus cantabimus, quia ipse nascens
gaudium mundo attulit, qui prius tristiciam habuit.
Hujus adventum Enoch etHelyaspraevenientes, eum
mundum [mundo] aifuturum praenunciabant, sient
illum olim prophetae nasciturum praedixerunt. Per
quorum praedicationem Judaei ad vesperam mundi
ad fidem convertuntur et famem verbi Dei pacien-
tur atque ut canes eivitatem, scilicet Ecclesiam cir-
cuibunt (Psal. lviii), et micas sermonum Dei de
mensa Christianorum colligere cupiunt.

Illo tempore Antichristus regnabit, qui totum or-
bem diversis modis conturbtibit, nam cunctos prin-
cipes sihi per pecuniam attrahit; cum divitibus in
occuUis, ut leo in insidiis ad decipiendum sedet ;
clerum per mundanam sapientiam decipiet cum
verba coiitra Altissimum proferet ; religiosos signis
et prodigiis seducet, quando etiam ignem de ccelo
descendere faciet; vulgus terrore concutiet, cum
maxima persecutio in Christianos saeviet. Henoc
enim et Heliam interficiet, et omnes sibi resistentes
crudeli examinatione perdet. Quem Dominus Jesus
spiritu oris sui sive jussu, seu Michahelis archan-
geli ministerio interficiet, ipseque tunc ad judicium
veniet. Qui prius venit judicandus, tunc veniet ju-
dicaturus : qui prius venit occultus, tuncvenietma-
nifestus. Ad ejus adventum omnes homines resur-
gunt eique catervatim occurrunt. Omniumoculi eum

4077

SPECULUM ECCLESIiE. — IN ADVENTU DOMINI.

1078

videbuat et qoi eum pupugerunt. Ignis ante ipsum
procedct et inimicos ejus in circuitu consumet. Sic-
ut olim aqua diluvii super omnes montes xv cubi-
tis excrevit, (f> 326 v^) ita nunc ignis super omnia
montium cacumina xv cubitis ascensurus erit. Tunc
justis a dextris Christi positis, impiis autem a si-
nistris, omnia manifesta omnibus enint quee un-
quam homines cogitando, loqoendo, faciendo com-
miserunt, et singuli pro meritis dignam retributio-
nem sortiuntur, dum justi in gaudia, impii in sup-
plicia decemunlur. Ideo dies judicii diesilla dicitur
(// Mach. vi) quia tunc justus judex, injuste judi-
catus, omnia juste judicabit, qui orbem terraruro in
justicia et populos in sequitate jadicabit {Psal. xcvii).
Heec etiam dies Domini vocatur (Soph. i), quia iUa
die uDicuique pro opere suo justa merces a Domino
recoropensabitur.

Tunc diabolus coram omnibus vinctus adducetur
et videntibus cunctis in stagnum ignis et sulphuris
praecipitabilur (Job. xl), corpusque ejus, scilicet
malorum universitas, cum eo mittelur, terraque
convertetur eis in picem et sulphur ardentem (sic)
in ssecula saeculorum {Isa. xxxiv). Tunc Ecclesia
Christi sponsa, diu in peregrinatione Babylonis op-
pressa, de exilio Babylonise a Sponso suo educetur
et cum magno angelorum tripudio in civitatem Pa-
tris soi coelestem Hierusalem introducetur. Tunc
justi sicut sol fulgebunt {Matth. xiii) et sequales an-

A gelis erunt (Luc. xx) ; et innovatis omnibus erit
Deus omnia in omnibus (/ Cor. xv).

Itaque, karissimi, hora est jam nos de somno de-
sidiee surgere {Rom, xiu), ut in bonis operibiis
pervigiles possimus Christum venientem laeti exci-
percy quatenus ipse conformet corpus humilitatis
nostrse configuratum corpori claritatis suse {Philipp,

lU).

Superius est dulcedo, inferius amaritudo ; in boc
mundo, qui consistit in medio, utriusque umbratilis
imago. Dulcedo ergo coeli nos sursum trahat, ama-
ritudo inferni nos impeilat ut hujus mediae vitse per-
horrescamus miseriam, et beatse vitae pleni gaudii
percipiamus gloriam.
P Dum mundas gloria et opibus fioruit, urbibus et
viribus viguit, et tamen justi ornatum ejus spreve-
runt quo habunde nitescere potuerunt. Nune mundi
gloria aruit, nunc omnis saecuU honor extabuit ; et
nos miseri florem ejus aridum toto corde amplecti-
mur ; nos fugientera et arridentem toto desiderio
sequimur ; et quia jam caritate frigescente nullius
oratio, nulUus meritum eum fulcit, jam senio coo-
fectus, iniquitate nimia impulsus quantocius cor-
ruit, omnes sibi mente inhserentes opprimit.

NuDC, karissimi, corda cum manibus ad Deum le-
vemus, (f^ 328) faciem ejus in confessione prceoccu-
pemus, ut in appropinquante festo nos in salutari suo
visitet, et in adventu suo sibi occursantes in coelesti
palacio coUocet : Ubi o...

IN ADVENTU DOMINL

Beatisunt servi illi quoseum venerit Dominus in^
venerit vigilantes {Luc xii). Si quis vestrum, karis-
simi, dominum suum ad se noctu venturum spera-
ret, tota vigilanUa adventum ejus expectaret ; ve-
nientem summopere excipere festinaret quo se ma-
gis gralise ipsius commendaret : ecce verus Domi-
nus noster ad nos indignos servulos se venturum
denunciat. Suum adventum pervigiles prsestolantes,
sibi venienli occursantes beatos pronunciat ; idcirco
cum nesciamus diem neque horam quando veniat,
oportet ut unusquisque nostrum in bona actione
vigilare studeat, ne sero aut media nocte, vel galU
cantu aut mane adveniens nos imparatos inveniat.
{Marc. xiii). Sero Dominus venit cum aliquem in
senectute de hac vita exire prsecipit. Media autem
nocte advenit cum aliquem in iuventute inopinata
morte vocaverit. GaiU cantu adventat cum quemli-
bet in adoIescenUa obire imperat. Mane supervenit
cum quempiam in pueritia subtraxerit. BeaU ergo
sunt quos in fide et operatione invenerit vigilantes,
quia erunt cum eo in seterno convivio epulantes.
Nimium vero infelices sunt quos somno desidiae de-
ditos inveniat, quia ab electis suis eos dividet, et
partpm illorum cum ypocrilis, id est cum dsemoni-
bus, poael (Jfa^^^ zxiv). Bt notandum quod Domi-

G nus non in die, sed in noete ventums dicitnr, qoia
quando veniat a nullo prsescitur. Si enim paterfa^
milias sciretquahorafurveniret, utique vigilaret et
domum suam perfodi ac res suas tolli minlme sine*
ret {Luc. xii). Domus est nostrum corpus, paterfa-
mUias est animus, fur est mors. Haec in nocte ve-
nit dum hominem inopinate premit. Dominum in-
venit dormientem dum animum reppererit in bonis
torpontem. Domum perfodit, quia moxcorpus occi-
dit. Occiso antem Domino bona ejus tollet, quia
miseram animam a bonis setemae vitae avelUt et ad
Tartara cruciandam pertrahit.

Nox XII horas habere cognoscitur, qua in llllor
vigilias dividitur, et unaqu«que vigiUa tribus horis
((*> 328 v«) ascribitur. Humana quippe vita nocU

D comparatur, quia tenebris ignorantiae obscuratur.
Haec XU horis dimensuratur, quia prsesens vitSB
iLn mensibus circumrotatur. In Illlor vigUias par-
tilur, quia annus Illlor temporibus, vere, jeslate
autumno, hieme metitur. Tres horje singulis vigi-
liis annotantur, quia III menses unicuique tempori
assignantur. Quatuor etiam vigiliae Illlor aetates in-
telleguntur, in quibus bene vigilantes coelesU prse-
mio remunerabimtur. De bis vigilus dieit Dominns,

4079

HONORII AUGUSTODUN. OPP. PARS III. — LITURGICA.

1080

Si in secunda vigilia et si in iercia viqilia venerity A sol ideo magnum lumen exhibet, quia raagoo corpore

heaii suni quos vigilantes invenerit {Luc xii)

Prima vigilia est puerilia. In hac bene vigilantqui
innocentiam conservant. Hii Domino pulsanti con-
festim aperiunt dum mortem securi suscipiunt^ quia
mox se cum Ghristo regnaturos sciunt.

Secunda vigilia est adolescentia . In hac pervigiiea
excubant qui se carnis illecebris non coinquinant.
Hii quoque Domino venienti Laeti ostium reserant,
quia post mortem gaudia se percepturos sperant.

Terlia vigilia est juvenlus. In hac pervigiles Do-
minum prsestolantur qui mundi desideriis non su-
perantur, sed divinis proeceptis exercitantur. Hii
etiam alacres Domino accurrunt (173), quia mox in
gaudio metunt quod in lacrymis seminaverunt (PsaL
cxxv).

Quarta vigilia est senectus. In hac vigilando Do-
minum expectant qui in bona actione uaque in finem
perseverant. Hii diu desideratum Dominum ovantes
suscipiunt, quia statim ab eo denarium vitse pro
labore percipiunt. Sicut enim nunc celebraturi su-
mus, coelestis rex venit in hujus mundi Babyloniam
accipere sibi conjugem Ecclesiaro ; quam servis
custodiendam contradidit, ipse convivium instructu-
rus in coeium abiit. Servis praecepit vigilare ut
quacunque hora advenerit, parati sint ei cum lam-
padibus obviare. Promisit autem se cum magno
apparatu adventurum, et sponsam suam in prsepa-
ratam civitatem inductumm. 0 nimium beati qui
ei occurrere tunc sunt parati 1 Nam in gaudium
Domini sui cum eo ad nuptias intrabunt, et super '
omnia bona ipsius constituti in coelum exultabunt.
Heu 1 quam nimium miseri qui tunc in peccatis so-
piti inveniuntur, quia clausa jam janua ab aeternis
epulis excluduntur {Matth,y\J.y). Igitur, Karissimi,
cum horamChristi adventus, scilicetdiemmorlisno-
strae, (f* 330) ignorcmus, omnes simul juvenes et
virgines, senes cum junioribus, in bonis operibus
vigilemus, faciem Domini in confessione praevenia-
mus, ut in Nativitate ejus sacramentum corporis
ejus digne percipiamus, quatenus, cum secundo ve-
nerit, cum ipso in gloria appareamus.

Totum quoqne tempus hujus saeculi nocti com-
pdfatur, cui serenus dies venturi saeculi superve-
niens Sole justiciae illustratur. Sicut enim tempus

fulget ; animae vero, quamvis serenissimae, quid lu-
niinis exhibere poterunt quae omnino parvae sunt.
Certe hic sol oculis nostris circumscribitur, radius
ejus quolibet corpore opposito penelrari (174) noa
sinitur^ nubibus obtegitur, noctibus prorsus a nobis
oculitur ; angelici autem spiritus vel animae sancto-
rum a nullo corporali loco comprehenduntnr ; soli
Deo ircomprehensibili atque incircurascripto cir-
cumscripti creduntur, cuncta obstantia luce suae
elaritatis penetrare noscuntur. Hii singuli ab aetemo
sole illustrati, inmensum fulgorem suum cum illa
die participantur, ipsique invicem alterutra claritate
deliciantur. De hujus diei incomparabili gloria ceci-
nerunt omnium prophetarum praeconia, qui haec
Q dies meliorest super annorum milia.

Nox itaque hujus temporis quasi in Illlor vigi-
lias dividitur, quia hie mundus Ullor intersticiis
distinguitur.

Prima Tigilia ab Adam usque ad Noe fuerat, in
qua pauci in bono pervigiles periculum evaserant,
somno vero maliciae oppressos diluvium dimer-
serat.

Secunda vigilia a Noe usque ad Moysen exliterat,
in qua bene vigilanles colloquio Dei frui meruerant,
sopore vero neglegentioe (f» 330 v^) gravatos partim
sulphur et ignis consumpserat, partim mare Ru-
brum absorbuerat.

Tercia vigilia a Moyse usque ad Christum eral,
in qua galli quasi a media nocte cantus edebant,
dum Moyses lege, prophetis, scriptis dormientes ad
laudem Dei excitabant. Yigilantes in praeceptis Do-
mini terram lacte et melle manantem capiebant ;
torpori desidiae dediti captivitate et bellis disperie-
rant.

Quarta vigilia ab Christi adventu usque ad Bnam
mundi tendit, in qua verus Lucifer Christus appa-
ruit, per quem exortus aeterni diei adesse patuit. In
hac nobiles galli alis et vocibus somno desides cxci-
tabant, dum apostoli et eorum sequaces factis et
dictis omnes genles ad lumen veri diei evigilare in-
citabant. In hac pervigiles Sponsi per adventum
ejus laetificabuntur, errores (175) vero somno involuti
torrente ignis devorabuntur. Hiis autem vigiliis sia-
gulis ternae horae ascribuntur, quia in his singulis

noctis luci diei coilatum tetra caligine obfuscatur, ^ temporibus justi fidem sanctce Trinitatis habuisse
ita lux omnium dierum hujus saeculi luci dierum noscuntur.

venturi saeculi comparata, prorsus densa obscuritas
reputatur. 0 qualis splendor qualisque gloria lucis
illius diei praedicatur, quae ab ipso Sole angelorum
illuminatur, cujus pulchritudinem hic sol et luna
mirantur ! 0 qualis gratia illius diei, quam omnes
angeli omnesque sancti illuminabunt, qui singuli
septnplum plus boc sole radiabunt ! Et si hic mun-
dus tam amoenus praedicatur qui uno sole tantum
illustratnr, quid aestimandum est de illa vita quae
tot solibus illustratur. Sed forte dicit aliquis : Hic

(173) Leg. occurunt.

(174) Leg. pcneirare.

Harum ergo Illlor vigiliarum custodes ad vigilan-
dum nos informaverunt dum nos IIHor principales
virtutes verbis et exemplis docuerunt.

Primae vigiliae namqueobservatores, prudentiam
secundae excubitores, fortitudinem ; terciae custo-
des, justitiam ; quartae vigiliae bellatores nos in-
struxerunt temperantiam. Et quia in his quatuor
vigiliis justi adventum Christi praestolabantur, ideo
quatuor Dominicae de adventu Domini inofBciantur.
Et quia Illlor mundi elementa per secundum cyus

(175) Leg. erroris.

081

SPEGULUiVf EGCLESIiE. — IN ADVENTU DOMINI.

1082

adventam sunt purganda^ ideo quadripertita Ecclesia A
adventum ejus celcbrare solet per quaterna officia.

In bujus autem temporibus caiiginosa nocte quae- ^
dam stellae diversis temporibus cum jocunditate
luxerunt lumenque suum super nos fuderunt ; et
quamvis horrorem noctis effugare non potuerunt ,
tamen iter gradientibus ad verum solem prsesigna-
verunt.

In prima quippe vigilia Abel velut stella claruiti
qui non pro justicia mori docuit dum ipse innocens
occubuit. Po6t hunc alii ut astra in nocte micue-
runt dum Enos per pietatem Deum invocare, Enoch
per mundiciam cum Deo ambulare, Lamech per
piam operationem futuram requiem nos sperare
docuerunt.

In secunda vigilia alii ut sydera coeli resplendue- g
runt (P> 332j dum Noe rectiludinem, Sem verecun-
diam, Heber stabilitatem, Melchisedech devotionem,
AbrahamBdem, Loth hospitalitatem, Ysaac obe-
dienliam, Jacob tolerantiam, Joseph castitatem no-
bis praemonstraverunt.

In tertia vigilia varii stellarum globi noctem radiis
depinxerunt dum Moyses mansuetudinem, Phinees
zelum, Josue constantiam, Job pacicntiam, Gedeon
fidentiam, Samuel temperantiam, David humilita-
tem, Salomon prudentiam, Ezechias obsecrationem,
Josias religionem, Helias abstinentiam, Heliseus ho-
nori6centiam, Esayus (sic) sanctitatem, Hieremias
sinceritatem nos informaverunt. Duodecim prophetae
quoque ut Phades (sic) micuerunt dum nos con-

cordiam imbuerunt, et Ezechiel benignilatem, Da-
niel fidelitatem, tres pueri laudationem, Tobias
eleemosinas, Hester honeslatem, Judith modesliam,
Machabaei sufiferentiam exemplis ostenderunt.

In Ilila vigilia stella maris virgo Maria flamma
spleudida rutilavit dum iter ad seternum solem hu-
militate atque castitate demonstravit. In hac quoque
Johannes Baptista velut planetarea stella resplen-
duit, qui peccantes pcenitentiam primus docuit. In
hac etiam vigilia verus Lucifer, decus astrorum
Christus lux angelorum fulsit, qui fulgorem aetemi
diei astruxit dum nos caritatem instruxit. In hac
nichilominus rulilantia sydera flammivomum jubar
per orbem sparserunt dum apostoli dilectionem,
martyres forlitudinem, confessores sobrietatem, he-
remitae mortificationem, virgines pudicitiam, viduaB
continentiam nos instruxerunt. Hii omnes ut astra
in hac nocte claruerunt et nobis iter ad aetemum
Solem praebuerunt. Transacta autem ista nocte ve-
rus Sol in virtute sua splendebit, cum Filius Dei
splendor Patris in majpstate sua in judicium fulge-
bit. Tunc lunam, scilicet Ecclesiam, de tenebris
exemptam seterna claritate illuminabit, omnesque
stellas in solis gloriam commutabit. Tunc harum
vigiliarum excubitores remunerabit quando a judi -
cio transiens in nuptiis Agni eis seterna dulcedine
minislrabit. Igitur Karissimi, in hoc adventu Domini
sobrie, et juste, et pie vivamus qualenus in secundo
adventu laeti eum suscipere et in aeternum cum eo
regnare valeamus. Ubi oculus (I Cor. ii).

Si potens defunctus est sepeliendus, taliter populus est admonendus.

(F" 332 v«) Beati mortui qui in Domino moriuntur
(Apoc. xiv). Tres mortes sunt : una bona et omnibus
appetenda; altera mala et omnibus fugienda; tertia
misera et omnibus ferenda. Qui saeculum pro Deo
relinquens se viciis et concupiscentiis crucifigit,
mondo mortuus est, sed Deo vivit ; et quia peccato
moritur, vita ejus cumChristo in Deo absconditur.
Beati taliter mortui qui sic in Domino moriuntur,
quia in Christo, qui est setema vita, vivificabuntur.
Hsec est preciosa mors sanctorum, per quam acqui-
ritur vita angelorum. Qui hac morte moritur, nun-
quam in seternum moiietur. Porro corporalis mors
justorum somnus dicitur, per quam requies seterna
tribuitur, sicut scriptum est : Cum dederit dilectis
suis somnum, ecce hasreditas Domini (Psal. cxxvi).
Qui autem criminale peccatum committunt, in ani-
roa moriuntur, quia a vita Deo deseruntur. Hac
morte mortui mortuos sepeliunt dum compeccantes
per adulationem decipiunt. Hsec mors peccatorum
est pessima (Psal. xxxiii), quia ducit ad daemonum
consortia. Hanc mortem omnes fugiamus, illam au-
tem appetamus ut in eeternum vivamus. Corporalis
mors malorum dicitur exlerminium, per quam ra-
piuntur ad aeteroum supplicium.

Tercia mors est corporis quse omnibus est com-
monis, qua omnis homo ob peccatum Adae montur,
et proprio meriio aut [ad] gaudium, aut ad tormen-

tum ducitur. Inde dicit Scriptura : Grave jugum su
per omnes fiHos Adam a die matris eorum usque ad
diem matris omnium (Eccli. xl). Omnes homines
fllii Adam dicuntur quia cuncti de ejus semine na-
scuntur. Grave jugum est labor quo homo hic pre-
mitur; lorum est jugis miseria qua constringitur.
Horum jugum est super omnes homines a die qua
a matribus profunduntur usque in diem qua in
terram matrem omnium revertuntur. Nam sicut'
avis ad volatum, sic homo nascitur ad laboris cm*
ciatum (Job. v), De hoc jugo volens Dominus nos
absolvere, jussit nos suave jugum et leve onus suum
tollere (Matth, xi) ; laborantes el oneratos prsecepit
ad se fontem vivum venire, ut possemus requiem
T^ animabus nostris invenire {ibid,\ Dum ergo lucem
vitse habeamus [habemus], ad hunc fcntem vitae
peccata confitendo et pcenitendo curramus, ne su-
bito tenebris mortis comprehensi (Joan. xii), veli-
mus et minime possimus. Si enim homo tardat,
mors non tardat. Et cum neque diem, neque (f° 334)
horam morlis nostrse sciamus, omnes in bonis acti-
bus pervigiles maneamus, ut in die mortis Domino
laeti occurramus, et a labore jam cessamus (sic) et
in gaudio pausare valeamus. Milicia est vita hominis
super terram^ et sicut mercennarii dies ejus (Jop.
vii). Mercennarius diem pacti sui magnopere advenire
opta, quo, mercede recepta, liber a labore abeat.

10S8

HONORII AUGUSTODON. OPP. PARS III. -^ LITURGICA.

4084

Sic dies morlis est dies a labore emissionis, ubi qni
in vinea Doraini tota die, scilicel in lege Domini to-
ta vita sua laboravit, denarium vitae reportabil
(Matth . xx) ; qui vero ut sterilis ficulnea terram oc-
cupavit (Luc, xin), et ut palmes arescens noo fru-
ctiiicavit (Joan. xv), de vite Chrislo securi mortis
excidetur et in ignem gehennse miltetur (Matth.
vii). Omnibus bominibus Deus terminum vivendt
constituit , quem nuUus praeterire poterit. Multi
autem ad praescriptum termiQum non perveniunt
dnm spacium vivendi maiis operibus perdunt. Et
ideo quia mali nunquam cogitant se morituros, om-
nes subilo morte rapiuntur ; justi autem quia jugiler
pertractant de hinc discessuros, nunquam repentina
morle praevcniuntur. Dicit Dominus : Si sciret pater
familiasqua horafur veniretMgilaret uiiqueetnon
sineret perfodi domum suam (Lucxn) Dics mortis
sicut furin uocte ita veniet.Pur in nocte veniens et pa-
trem familias dormientem inveniens,domum irrunipit;
ipso occiso bona ejus dinpit : ita cum inopinata mors
advenerit, et aiiimum a bono opere torpentem inve-
nerit, domum corporis perfodii, animam cxstinguit,
delicias vitae ei abstraxil, ad supplicia non prsevisa
pertrahit. Dies enim hominis sicut umbra declinant,
et quasi nubes vento impulsa pervoIanl.Quid namque
homo nisi putredo? Elquid filius hominis nisi ver-
mis ? Homo quippe de immundo conceptus semine,
de fragili nascitur muliere, brevi hic vivens tempore,
ut barundo temptationibus movetur, multis mise-
seriis repletur (Job. xiv). Quasi flos in pueritia egre-
ditur, variis doloribus in juventute conteritur, in
senectute viribus deficiens fugit velut umbra, in
morte tabescens recipitur iterum a terrse vulva.
Omnia homo cum dolore mundum ingreditur, cum
dolore iterum egreditur. Mox natus plorat, quia la-
borem et dolor«m sibi futurum pronunciat. Deinde
supervacuo laborc totum studium ut aranea (f* 334
Y^) impendens thesaurizat, nesciens cui ea congre-
gat [PsaL xxxviii). Post pusillum alienis divicias
suas relinquit et solum sepulcrum doraus ejus in
aeternum erit iPsal, xlviii), sicque homo vermes,
bestias, serpentes haereditabit. Caro namque partim
in vermes vertetur, partim ab Ipsis consumetur,
partim in putredinem, deinde in pulverem redigitur;
medulla autem in serpentes, cerebrum ejus dicitur
verti in bufones. Et quia homo serpenti ad peccan-
dum consensit, morilur, et post mortem ideo juste
in serpentes vertetur Dicit Scriptura iMeliusest ire
ad domum luctus quam ad domum convivii (EccL
vii). In convivio quippe homines mortis et seternse
vitde obliviscuntur ; in luctu mortui hominis futurse
roortis recordabuntur. Si homines nobis mori refer-
rentur, forsitan non crederemus ; ecce cottidie ante
oculos mortuos cernimus, et nos aeternos putamus.
En cujus corpus impraesentiarum conspicitis : flos
mundi, gloria patriae, honor regni, omne decus ex-
titit generis, a principibus honorabatur, ab aequa-
libus venerabatur, a subjectis timebatur, ab omni
plebe honorificatur (sic). Nunc si pallium quo ope-
ritur toUitis, quique amicissimi eum inspicere, ei
appropinquare perhorrescitisy et quembibet pauper-

A rimum tamen viventem eo meliorem judicalis.
Porro si post aliquot dies eum in sepulcro videre-
tis, utique fetorem putredinis ejus quam maximo
fugeretis ; quanto enim quis fuerit pinguior, tanto
fetor ejus erit intolerabilior. Hodie, karissimi, pro
anima ejus orate, sacrificium salutare pro eo sacri-
flcate, ut Deus omnes noxas ejus relaxet, et sicut
hic eum fidelibus, ita ibi eum sanctis in gloria as-
societ.

Ideo etiam ad ecclesiam deferuntur corpora mor-
tuorum ut eis subveniat oratio conventus populorum .
Et sicut peccatis et saeculo morientes in morte Chri-
sti per baptismum in utero matris Ecclesias sepe-
liuntur, iia carne mortui in gremio Ecclesiae terra
operiuntur, quatenus cum fideles ibi convenerint,
B visis eorum sepulcris, preces pro eis fundant, et
quid eis futurum sit in memoria habeant. Justis non
nocet si extra eccles-ae cymiterium tumulantur ,
sicut econtra nihil prodest impiis si inecclesia sepe-
liantur. Horum officia secundum officium mortis
Domini ideo agimus, quia in Domino morituros
tmortuos?] mortis ejus participes credimus. Hos
ideo ad orientem versos in sepulchris (f^ 336) po-
nimus, quia eos resurrecturos novimus, sicuti so-
lem cottidie in oriente surgere cernimus.

Primo die tantopere pro eis hboramus ut eis
eoram judice consislentibus succurramus; nam post
mortem unicuique illud judicium irrogatur quo
omne genus humanum in ultimis judicatur. Tuae
autem gloria vel poena duplicatur cum corpus ani-
C maeassociatur.

Septimum diem idcirco recolimus ut eis dimit-
tatur quicquid commiserunt io ebdomadae VII die-
biis. Tricesimum ideo agimus ut eis relaxetur quod
delinquerunt in mensis XXX diebus.

Anniversarium autem popterea commemora-
mus ut peccatum eorum toto anno patratum delea-
mus.

Karissimi, frequenter orare debetis pro omnihus
fidelibus defiinctis, maxime pro vestris propinqois,
quia sic in aestu ambulans et sitiens fonte frigidae
aquae refocillatur, sic in poenis positi vestris ora-
tionibus vel elemosinis refrigerantur. Cum pro bo-
nis oratis, illis proficit ad honorem, vobis auteiL ad
J\ salutem, et oratio vestra in sinum vestrum conver-
tetur, quia ipsi orant ut unusquisque eis in gloria
associetur. Cum autem pro his qui in po^na sunt
oratis, et vos ipsos liberatis, quia [qui] pro alio
orat, se ipsum liberat. Pro damnatis vero, scilicet
paganis, judaeis, haereticis, roalis catholicis non est
orandum, oe oratio vestra fiat in peccatum, quia,
sicut Scriptura dicit, Deum blasphemat qui pro
impio orat.

Justi morientes ab angelis velut sponsa snsei-
piuntur et cum coelesti armonia in gaudium Domini
deducuntur ; quidam autem, minus emendati, qui-
busdam poenis purgabuntur, quarum minimae ma-
ximas hujus mundi poenas vincere traduntur. Qui-
dam nimio calore, quidam maximo cruciantur al-

1085

SPECULUM ECCLESr/C. — COMMENDATIO OPERIS.

4086

gore ; qaidam mngno fetore ; quidaro autem puni- A
UDtur tenebrarum horrore. Bt sicut hic diversis
peccatis subduntur, ita ibi dirersis poenis afficiuD-
tur. Et secundum modum peccati extenditur modus
supplicii. Hii omnes orationibus, vigiliis, jejuniis,
elemosinis justorum liberabuntur et sanctis in gau-
dio associabuntur. Hiec vero his tantum proderunt
qui viventes haec pro aliis fecerunt.

In inferno damnati diversis suppliciis pro diver-
sis meritis, alius minus, aiius plus, cruciabuntur,
nunquam autem liberabuntur. Pro morlnis frustra
orarcmus si nos minime resurrecturos speraremus.
Resurgent autem omnes mortui ea aetate et mensura
qua Christus (P» 336 v») resurrexit, scililicet XXX
annorum, tam infans unius noctis qua n aliquis no-
gentorum (sic) annorum. Tunc justi fulgebunt sicut B
sol in regno Patris eorum {Mattk. xui) ; et sicat est
alia claritas solis, alia clarilas lunae, alia claritas
stellarum (/ Cor, xv), sic erit et diversilas justo-
rum. Stella ab stella differt in claritate {ibid.), sic
et resurrectio mortuorum, quia docti ut splendor
firmamenti ad justiciam raultos erudientes quasi
stellae lucent in gloria justorum {Dan. xn). Omnes
quidem ut sol fulgebunt, sed alii pra aliis, sicut
quaedam slellae prae slellis splendebunt ; alii vore
praB illis, ut luna nitet piae stellis ; itemque alii prae
illis rutilant in gloria ut sol radiat prae luna. Sic,
karissimi, beati in gloria vivificabuntar, et hic pec-
catis in Domino moriuntur. Qui autem in anima
mortui, hic per pcenitentiam non surgunl, mortui
corpore in aeternum peribunt. Qualiter hostia salu- q
tari vel elemosinis saepe animae liberaUe sint, roulla
quidem legimus, sed pauca vobis referre volu-
rous.

Quidam presbyter pro medicina aquas de terra
calidas manantes balneabat ; qui in ipso fervore
virum stantem inveniebat, isque presbytero balneum
intranti et egredienti obsequium praebebat. Cui pre-
sbyter die quadam panem pro caritate attulit, quem
ipse recipere noluit ; moereos et anxius se hominem

fuisse illamque pro peccatis suis post morlem su-
bisse poenam relulil ; ul eumdem panem Deo pro
se offerret petiit, et si reversus eum non inveniret,
se liberatum sciret. Haec dicens evanuit, el quod
spiritiis fucrit apparuit. Presbyter aulera ad eccle-
siam regressus, vigiliis, jejuniis, orationibus per
septimanam pro eo laboravit, hosliam salutarera
immolavit, deinde ad balneum pergens, virum non
invenit quia jam in refrigerium pervenit.

Quidam miles in bello capitur, vinculis astrictus
carcere inciuditur. Quem uxor putans mortuum,
cottidie pro eo obtulit sacrificium. Qui post XXX
dies de angustiis eripitur, domum revcrtitur. Gau-
denti uxori retulit qualiter cotlidie per XXX dies
aliquot {sic) solatium ei evenerit, ac demum solutis
vinculis carcere reserato ipse liber exierit. Per hos
patet si hiijus anima in poenis fuisset, utique sicut
corpus de carcere liberata esset.

Alius in bello miles vulneratus inter vulneratos
corruit ; deiude resumpto spiritu surgens abiit, qui
ab hoslibus comprehenditur, catenis innectitur, sed
(f« 338) mox rigor catenarum solvitur. Cum aulem
saepius ligaretur et toties a vinculis solveretur,
cunctis mirantibus novamque rem slupenlibus, ait
quidam eum arte peritum quo sciatsolvere nexum.
Ille negat se aliqua arte imbutum, dicens autem se
habere fratrem presbyterum quem putet pro se Do-
mino obtulisse sacrificium, et hoc modo solutum
vinculum ; et ita erat ; nam ab hostibus dimissus
ad suos rediit, fratrem suum cotlidie pro se quasi
pro mortuo missas celebrasse didicit. Ecce quan-
tum valet deprecatio justorum qnse pie impenditur
spiritibus mortuorum, per quam etiam redimunlur
capta vivorum corpora. Igitur, karissimi, diligenter
oremus pro defunctis, et orabitur pro nobis quan-
doque mortuis. Quod si neglexerimus, et nos in
neglectum vivis veniemus. Si bene vixerimus, certe
oratione non indigebimus, sed cum Christo in
gloria coelesti erimus. Quam oculus non (/ C$r,
II).

COMMENDATIO HUJUS OPERIS.

Qui ad ccelestia inardescunt et alios verbo ac- D
cenderet cupiunt, sunt multi sermones sanctorum^
diversae omeliae Evangeliorum, passiones marty-
rum, vitse sanctorum, dc quibus omnibus poterunt
copiose instruere populum Christianorum . Rogo
autem laborantes in caribdi saecularis phylosophiae
ne despiciant hoc pitaciolum legis divinae, scientes
hoc non sibi sed civibus Hierusalem, sailicet humili-
bus, conscriptum, quibus solummodo et supernum
regnum ut filiis est promissum. Cives autem Baby-
loniae, videlicet superbi, habunde sunt a suis prae-
ceptoribus instructi. Horum doctrinis innitantur
quoraro et vitam summopere iroitantur. Et ideo qui

naenias opinionis mundanae dispositionis amplectun-
tur, legant Platonom ; quos cavillare delectat, di-
scant Aristotelem ; bella amantcs habent Maronem ;
libidini vacantes, Nasonem ; discordes incitat Luca-
nus et Stacius ; pelulantes instruit Horacius et Te-
rentius ; sed quia horum nomina de libro viventium
sunt deleta, non memor ero nominum eorum per
labia mea. Ego autem humilis assertor humilis Jesu
Christi, humilitatero, caslitatem, misericordiam et
concordiaro doctus, ad vitam properantes docui.
Magnaro silvam ingressus, diversas frondes de-
cerpsi ; de lato campo muliicolores flosculos colle-
gi; pulchraro mitram contexens capiti sponsae Christi

4087

HONORII AUGUSTODUN. OPP. PARS III. — LITURGICA.

1088

imposui. In navicula Pelri (f> 338 vo) residens, li-
num ad capiendos evangelicos pisces contexui» quo
et ipse toto corde opto de raundi gurj2[ite extrahi.
Justiciam esurientibus, famem verbi Dei pacienlibus
paravi pulmentum de herbis bene oleniibus, ne de-
ficiant in via cum pane non habentibus. De magno
mari dulces guttas hauriens congregavi, quasi si-
tientium labiis instillavi. Sed qui sint asueti splen-

A didis epulis adeant mensas instructas copiosis fer-
culis, quas summae sapientiae dapiferi Auguslinus,
Gregorius el eorum consimiles inslruxerunt et con-
vivas omnibus bonis repleverunt. Porro variia ne-
gociis implicili ista pauca facere et docere sludeant,
et Domino opitulante, perennem gloriam se cum illis
adepturos gaudeant. Proestanle Domino nostro Jesu
Cbristo.

IN CONVENTU FRATRUM.

Beati immaculati in via qui ambulant in lege D<h
mini{PsaL cxviii). Perpendere oportet nos, fratrea,
qui sumus et ubi simus, unde venerimus, quo fu-
turi simus. Certe cives Hierusalem sumus, sed heu 1
certe in Babylonia positi sumus. A patria in exilium
venimus, de vila in mortem fuluri erimus. Rex nam-
que coelestis gloriosos milites in fuo ciarissimo pa-
lacio consiiluit, insestimabilis gloriae sui decoris nos
frui voluit ; sed heu 1 nos nimium miseri I Dominum
et Regem nostrum sponte fugimus ; fraudulentum
proedonem, crudelem latronem, apostatam furem
transfugae secuti sumus ; amoenam patriam, immen-
sam gloriam, omnium deliciarum aflluentiam dese-
niinus, inexiliuro,in peraculum, (sic) in Jaborem et
dolorem, in angustiam et in omnem miseriam dece-
pti pervenimus ; sed hoc fallacissimo deceptori non
Buffecit nos gloria denudasse atque in hanc calami-
tatem seduxisse, quin etiam doceret quosdam per
publicas, quosdam per occultas semitas post se cur-
rere, qui eos de exilio in exitium aeternum posset
perducere. Publicse quippe viae sunt homicidia, adul-
teria, furta, perjuria. idolatria, luxuria, quia pene
omnes noverunt quod per haec gradientes ad interi-
tum tendunt ; et qui talia agunt, videnles scientes-
que ad mortem vadunt. Occultae autem semitie sunt
hsereses, sectae, falsa justicia, vana gloria, simula-
tiones, vanse traditiones, immoderata jejunia, in-
congrua vota vel sacrificia in interdictis locis^ vel
in inconvenientibus locis convenlicula : Heae viae ab
hominibus quidem ^f^ 340) justae videntur, sed co-
ram Domino malae sunt, et ideo novissima illarum
ad perditionem ducunt. Qui per has gradiuntur,

quasi caeci et ignari ad Tartara trahuntur. Porro
Rex noster misertus suos quondam milites per pra&-
cipicia viciorum ad interitum ruere, misit Fiiium
suum eos ad amissam miliciam per callem virtutom
reducere. Hic docuit nos itinera impiorum decli-
nare, per viam caritatis a.iibulare, et sic de hac
Babylonia ad supernam Hienisalem remeare. Haec
quippe est via justorum, haec recta semita recto-
rum, ducens per se ambulantes ad atria beatorum.
Beati immaculati in hac via qui ambulant in lege
Domini. Lex Domini est Deum et proximum dili-
gere et hac lege per hanc viam gressum ad patriam
paradysi dirigere. In hac vla repatriantes praevia
dux sapientia debet nos ducere ; sacrse Scripturae
scientia, velut lucema, ante nos splendescere, coe-
leste gaudium nos trahere, gehennae timor impel-
lere, et ne a r egia via liceat a dextris vel sinistris de-
viare, hinc consiiium, inde discretio rectum callem
praesignare. Ne autem in hac via deficiamus, pane
lectionis et orationis incesse est nos lassantes fre-
^ quenter reficiamur ; et ne forte lubricantes gradu
labamur, norman quasi quandam perticam sanctus
Benedictus per longitudinem viae tetendit, qna su-
stentemur. Cui si totis viribus inniti curabimus,
inoffenso pede regiam civitatem cum triumpho in-
trabimus. Mullae autem et diversae semitae in hane
viam tendunt, quas calles justiciae magisterium et
sludium ostendunt, quae singula per se gradientes,
in viam caritatis et per hanc in supernam patriam
ducunt. Sunt autem hii calles utrinque in caritatem
tendentes.

Plurima sanctorum sunt hsec moderamina morum,
Per quae qui pergunt, ad gaudia coelica vertunt.

Hinc diaboli abnegatio, inde Dei adoratio. D

Hinc mundi abrenunciatio, inde viiae annun-
ciatio.

Hino saeculi abalienatio, inde secreti amplexa-
tio.

Hinc mali abdicatio» inde boni approbatio.

Hinc veri affirmatio, inde crrantis avocatio.

Hinc cibi abstinentia, iude boni appetentia.

(f« 340 v<>) Hincvirtutumaffluentia,indebonorum
adipiscentia.

Hinc voti alacritas, inde ejusdem agilitas.

Hinc aroabilitas, inde afifabilitas.

Hinc adveraitas, inde amaritudo.

Hinc austeritas, inde anxietas.

Hinc admonitio, inde afQictio.

Hinc a£fectio, inde ahjectio.

Hinc angustia, inde astucia.

Hinc amicicia, inde adminicula.

Hinc mundi ariditas, inde spiritualium viriditas.

Hinc bonitas, inde benignitas.

Hinc beneficientia, inde benivolentia.

Hinc benedictio, inde beatificatio.

Hinc conversio, inde confessio.

Hinc cognitio, inde justorum compunctio.

Hinc contritio, inde justorum coiyttactio.

Hinc colluctatio, indo conaolatio.

i089

SreCCLCM KCCLESLE. - IN CONVENTU FRATRUM.

4090

HiDC collaudatio, inde eontemplatio.
Hinc consideratio, inde consiliatio.
Hinc constantia, inde concordia.
Hinc continenlia^ inde clementia.
Hinc castitas; inde claritas .

Hinc credulitas, inde commoditas.

Hinc canlatio^ inde clarificatio.

Hinc custodia, indc castimonia.

Hinc virtutum congregatio, inde earumdem con«
seiTdtio.

Hinc bonorum coUatio, inde sanctorum copu-
latio.

Hinc artium coutractio, inde justorum confabu-
latio.

Hinc virtutum copia, inde spiritualium copula.

Hinc correptio, inde collectio.

Hinc dilectio, inde discretio.

Hinc devotio, inde directio.

Hinc deprecatio, inde boni desideratio.

fo342) Hinc doctrina, inde disciplina.

Hinc dulcedo, inde demulcedo.

HincsequitaS; inde egestas.

Hinc erubescentia, inde virtutum excellentia.

Hinc bonorum electio, inde miserorum ereplio.

Hinc fraternitas, inde fidelitas.

Hinc felicitas, inde firmitas.

Hinc fides, inde fames.

Hinc frugalitas, inde tamiliaritas.

Hinc fortitudo, inde fiducia .

Hinc fructificatio, inde federatio.

Hinc glorificatio, inde gratiarum actio.

Hinc gaudium, inde gaudimonium.

Hinc virtutum abundantia, inde honorificentia.

Hinc Iionestas, inde justiciae haereditas.

Hinc bospitalitas, inde humilitas.

Hinc justicia, inde judicia.

Hinc intellegentia, inde innocentia.

Hinc judicatio, inde justiBcatio .

Hinc Dei invocatio, inde vitae immaculatio.

Hinc jubilatio, inde jocundatio.

Hinc iudulgentia, inde indigentia.

Hinc calamitas, inde captivitas.

Hinc Isetltia, inde lectio.

Hinc largitas, inde longanimitas.

Hinc misericordia, inde memoria.

Hinc meditatio, inde miseratio.

Hinc mundicia, inde moderantia.

Hinc magnificentia, inde munificentia.

Hinc mansuetudo, indemortificatio.

Hinc moleslia, inde peccati molestia.

Hinc nuditas, inde morum nobilitas.

A Hinc oratio, inde operatio.

(^ 342 y^) Hinc obsecratio, inde occupatio.

Hinc obedieniia^ inde observantia,

Hinc pax; inde paupertas.

Hinc pietas, inde puritas.

Hinc probitas, inde in bonis prosperitas.

Hinc praedicatiOy inde postulatio.

Hinc peregrinatio, inde propicialio.

Hinc prudentia, inde perseverantia.

Hinc pacientia, inde pcenitentia.

Hinc pudicicia, inde perseverantia.

Hinc perfectio, inde protectio.

Hinc boni professio, inde duriperpessio.

Hinc probatio, inde prolatio.

Hinc purgutio, inde placatio.
Q Hinc sanctorum potenlia, inde viciorum punien-
tia.

Hinc requies sancta, inde quietudo appetenda.

Hinc ratio, indereverentia.

Hinc remissio, inde redemptio.

Hinc remuneratio, inde reconciliatio.

Hinc religio, inderectitudo.

Hinc sapientia, inde scientia.

Hinc spes, iude morum salus.

Hinc sustinentia, inde sufTerentia.

Hinc sollicitudo, inde sanctitudo.

Hinc suavitas, inde sobrietas.

Hinc societas, inde sinceritas.

Hinc sanctitas, inde stabilitas.

Hinc studium, inde suspirium.

Hinc temperantia, inde tolerantia.
^ Hinc taciturnitas inde tranquiilitas.

Hinc timor, inde tremor.

Hinc virtus, inde veritas.

Hinc victoriay inde vigilantia.

Hinc visitatio, inde ad bonum vocatio.

Hinc bona voluntas, inde boni facultas.

Hinc virginitas, inde viduitas.

Hinc Dei ymnus, iude boni zelus.

Haec sunty dilectissimi, semits justorum quae per
latitudinem caritatis ducunt ad convivia beatorum.
Has nobis patriarchse exemplis prflesignaverunt, has
prophetae scriptis praemoostraverunt. Per has apo-
stoli praevii ambulaverunt, has roartyres calcave-
runt. Has virgines eundo aequaverunt, has viduae
j) triverunt. Has pueri alacres cucurrerunl, per has
omnes justi ad coeleslia regna pervenerunt. Porro
ab hec regia via plurima diverticula vergunt, per
quae gradientes ad interilum pergunt. Sunt autem
haec itinera quae deviant a caritatis via.

Haec sunt pravorum diverticula morum,

Per quae quisquis abit vivens ad tartara vadit.

Hinc avaricia, inde audatia.

Hinc ambitio, inde iniqui quaestus amaritttdo.

Hinc adulatio, inde accusatio.

Hinc animositas^ inde atrocitas.

Hinc blasphemiae, inde blandici».

Hinc caecitas, inde crudelitas.
Hinc crapula, inde contumelia.
Hinc concupiscentia, inde contamacia«
Hinc conjuratio, inde conunesaatio.
Hinc confuaio, inde contentioA

lodl

HONORII AUGrStODCN. OPP. PARS III. - LlTUftGlCA.

4092

Hinc clamor, inde contemplus.

Hinc discordia, inde duricia.

Hinc detraclio, inde devoratio.

Hinc dissensio, inde deceptio.

Hinc delegatio, inde desperatio.

Hinc elatio, inde semulatio.

Hinc ebrietas, inde edacitas.

Hinc exacerbatio, inde elevatio.

Hinc eloquentia, inde extollentia.

(^ S44 v«) Hinc flagicium, inde furtum.

Hinc fornicatio, inde fascinatio.

Hinc facundia saecularis, inde favor popularis.

Hinc fraus, inde furor.

Hinc fallacia, inde fraudulentia.

Hinc gula, inde garrulitas.

Hinc haeresis, inde hebitudo.

Hinc horror. indehomicidium.

Hinc ira, inde idolatria.

Hinc janclantia, inde ignorantia,

Hinc invidia, inde inanis gloria.

Hinc injuria, inde iracundia.

Hinc immundicia, inde impudicicia.

Hinc insania, inde infamia.

Hinc impudentia, inde inpoenitentia.

Hinc intemperantia, inde inmoderantia.

Hinc inconstanlia. inde jurgia,

Hincinflalia, inde indignalio.

Hinc inquinatio, inde infestalio.

Hinc illusio, inde irrisio.

Hinc iniquitas, inde impietas.

Hinc vanitas, inde immanitas,

Hinc ignominia, inde ignavia.

Hinc inquieludo, inde irrilalio.

Hinc insultalio, inde improperatio.

Hinc calumnia, inde castrimargia.

Hinc cachinnus, inde casus .

Hinc labor, inde livor. '

Hinc loquacitas, inde levitas.

Hinc laesio, inde libido.

Uinc kixuria, inde lascivia.

Hinc litigatio, indelaceratio.

Hinc malicia, inde malefecia.

(fo 346) Hinc modestia. inde moesticia.

Hinc malignitas, inde mordacitas.

Hioc mendacia, indemaledicta.

Hinc nequicia, inde neglegentia.

Hinc noxse, inde neces.

Hinc oblivio, inde occisio.

Hinc odium, inde obprobrium.

Hinc pravitas, inde perversitas.

Hinc perjurium,indeparricidium,

Hinc mali persuasio, inde mali pervasio.

Hinc perseculio, inde poliutio.

Hinc pigricia, inde pervicatio.

Hinc prgevaricatio, inde provocatio.

Hinc praesumptio. inde prosiitutio.

Hinc pernicies. inde perfidise lues.

Hinc rixa, inde rapina

Hinc rebellio, inde reprchensio.

Hinc superbia, inde socordia.

Hinc saluritas, inde severitas.

A Hinc scurrilitas, inde simultas:
Hinc tristicia, inde temulentia.
Hinc temeritas, inde tenacilas.
Hinc timiditas, inde tumidilas.
Hinc tarditas, inde torvitas.
Hinc terror, inde torpor.
Hinc titillatio, inde turbatio.
Hinc vanitas. inde voluptas.
Ilinc vinolentia, inde violentia.
Hinc versutia, inde vexordia.
Hinc violentia, inde vexatio.
Hinc veneflcia, inde vaniloquia.
Hinc xenodoxia, inde ypocrisia.
Hinc zeli amaricatio, inde zabuli imitatio.

^ (f^ 348 v^) Haec sunt, dilectissimi, viae pravo-
rum quae ducunt ad consortia daemoniorum . Per
has qoicumque ambulaverunt, in stagno ignis et
sulphuris in aeternum ardebunt. Has ergo loto
annisu declinemus ; per semitas autem justorum
tolo desiderio ambulemus, quatenus ad eos per-
venire mereamur quos nos praecessisse gratulamur.
Recordemur quod saeculum pro superna patria re-
linquimus, et quia claustralem serviiutem pro s-
terna libertate subivimus. Claustralis namque di-
sciplinae obseivatio est quasi cujusdam camini
examinatio, in qua rubigo peccatorum nostrorum
debet purgari et imago Dei in animabus nostris
reformari. Postquam vero in igne tribulationij ut
aurum probabimur, tunc de fornace sumpti in pa-

G lacio coelestis regis angelis cosequabimur. Qui
enim monachi nuhcupamur, inter marlyres com-

• putamur, si professionem nostram factis exaequa-
mur. Martyrcs nempe quamvis gravia , tamen
brevia perpessi sunt supplicia, nos vero diutuiiia
patimur martyria. Claustralis etenim inclusio, re-
gularis districlio, vestium abjeclio. jugc silentium,
alienum imperium, crebra jejunia, assidua fla-
gella, juges vigiliae. cotlidianarum horarum ex~
cubiae, insuper confessionis confusio. poenitentiae
amaritudo, publica coram fralribus obiurgalio,
vel corporis castigatio, orationum instanlia, le*
ctionum vigilantia, haec omnia sunt carnis cni-
ciamina. Et ideo quantum ab argento auri pre*
cium, tantum differt ab aliis justis nostrai remu-

Ij nerationis praemium. Alii quippe justi secundnm
voluntatem suam Deo scrvierunt et quod libuit
omiserunt, nos vero jugo obedientiae subditi, ac
regularium praeceptorum loris constricti, non nos
sed alium sequimur imperantem, ut jumentum
sequimur [sequitur] se minantem. Christi enim
animalia sutnus, et ideo pascua paeparavit nobis
in dulcedinc Deus. Yinae Domini nos operarios
noscamus, pondus diei et aestus patienter et per-
severanter feramus, ut peracto labore cum Chrlsto
remuneratore requiescamus. In castris summi re-
gis quasi in procinctu milites excubamus, nocte
ac die in acie contra hostes pugnando laboramus.
Et ideo, dilectissimi^ habitum nostrom secundam
fonnam Dominiccd crucis altendamosi mttndom

1093

SPECULmi EGCLESlifl. - IN CONVENTU POPULi.

1094

nobis nosque mundo crucifixos sciaraus, vexil- A lenus viclores ad Regem ^lonm laeti perveniamsu
lum crucis per pacienliam bajolantes in viam ca- et in coelesli curia cum frequenlia angelorum Iri-
ritatis properemus conlra phalanges viciorum umphante? perenniter cum Christo laureati gaudea-
armis virtutum (I^ 348) viriliter dimicemus, qua- mus. Ubi oculus.

IN CONVENTU POPULI.

Beaii qui te diligunt, Hierosolima, ei qui gaudent
super pace tua. Quia, dilectissimi^ Dei animalia
hodie frequentius ad pascua vitse confluxistis, et
famem audiendi verbum Dei pabulo Scripturas
mitigare optimum duxislis, oportet vobis de the- g
sauro Domini nova et vetera ministrari, prout
bonus pastor ovibus et haedis disposuit erogari.

Licet enim una professio Cbristianae religionis
vos omnes quasi in unum gregem congreget, valde
tamen pertimesco ne vos omnes censura summi
pastoris in uno ovili in extremis nou stabiliet.
Diversislas quippe morum faciet diversitatem loco-
rum. Mulii enim ex vobis verbum Dei libenter
audiunt, libentius opere perflciunt. Hii ex ovibus
Christi sunt et hii in judicio a dextris ejus erunt.
Plurimi quoque cx vobis sunt qui verbum Dei
audire negligunt, opere implere despiciunt. Sunt
etiam plerique qui ex verbis Dei cruciantur; et
nos salularia monita proferentes cum veritate,
Christo abhomiuantur. Hii profeclo ex haedis sunt^ G
et hii a sinistris stabunt. Oportet ergo nos pro-
ferre quae ovibus congruunt et ea quae haedis
conveniunt. Porro verus pastor adveniens vos ab
invicem ut oves ab bsedis segiegabit (Malth. xxv),
et oves quidem iu loco pascuae ubi eis nihil dee-
rit collocabit {PsaL xxii), haedos autem in in-
ferno ubi mors depascet eos {PsaL xlviii), manci-
pabit.

Nempe, fratres, duae sunt civitates, quarum una
Hierosolima, altera vocatur Babylonia. Hujus rex
est ChristuSy illius vero diabolus : utriusque autem
cives sunt hic permixti et quasi uni miliciae ascri-
pti ; sed magna discordia inter se fiagrant, et nunc
clam, nunc palam alterutrum acriter impugnant, et
hoc certamen tamdiu durabit quamdiu mundus iste D
stabit. Ad extremum vero cives Hierusalem cum suo
rege in supema curia triumpbabunt, cives autem
Babyloniae in infemali ergastulo aeterna supplicia
cum suo rege cruciabunt .

Omnipotens namque Deus, summus opifex, prse-
clarissimam urbem, scilicet Hierusalem (^ 348 v»)
in supernis condidit, in qua fulgentissimam rem-
publicam decentissimo ordini instituit, dum excel-
lentissimo archangelorum velut quendam veneran-
dum senalum constituit, reliqua vero angelorum
agmina quasi legiones cujusdam invicti exercitus
distribuit. In hac republica quidam princeps tyran-
nidem arripuit, qui primus civile bellum sociis in-
tulity dum Lttdfer archaogelus altissimo imperatori

similis esse voluit. Cum [hoc] ergo Michahel archan-
gelus, princeps miliciae coelestis exercitus, bellum
conseruit, victorque existens eum cum omnibus suis
de finibus supernae civitatis expulit, atque hujus
mundi exilium subire compulit. Qui cum in exilio
adhuc non solum rebellaret, verum etiam regnum
sibi impudens usurparet, aeternus imperator parady-
sum, quasi quoddam castellum in amoenissimo loco
planlavitf in quo primum hominem quasi quendam
principem ad expugnandum tyrannum coUocavit;
quem tyranuus dolo circumventum suae ditioni sub-
egit, caplumque secum in exilium abire coegit. Qui
in exilio duos homines progenuit, quorum unus ter-
renae civitatis, alter coelestis civis exlitit. hiter quos
civilis discordia mox oritur, et Abcl a Cain occidi-
tur, atque alius civis Hierusalem, videlicet Selh, pro
eo nascitur.

Cain itaque civis terrenae civitatis primus civita-
tem condidit, sub cujus ditione exercitus regis dia-
boli crevit, quae in diluvio cum universo populo suo
periit. Seth aiUem, qui hic nonmanentem civitatem
habuit {Hebr. xiii), sed futuram non manu factam,
sed *42ternam in coelis acquisivit (// Cor, v) exerci-
tum Christi praelulit, qui lempestalem diluvii in ar-
cha velut in quodnm castro delituit. Deinde de ar-
cha, sicut prius de paradyso, per duos homines duo
exercitus quasi de quadam civitate in locum certa-
minis prodierunt, dum electi de Sem, reprobi vero
de Cham exierunt. Sem itaque civis coelestis Hiera-
salem terrestrem Hierusalem in Bgura illius supernae
condidit, in qua exercitus electorum se peregrinari
doluit.

Nemroih autem gigas, de semine Cham, Babylo-
niam fundavit, in qua exercitus reprobomm sub
dominio regis diaboli gloriabundus regnavit.

Interea populus Dei in iEgypto peregrinans, a
Pharaone rege iniquae partis graviter afQigitur, sed
a suo rege signis et prodigiis mirabiliter eripitur,
(f* 350) per mare Rubrum sicco vestigio educitur,
Pharao persequens cum omni populo suo fluctibus
inmergitur.

Rex autem coelestis civitatis exercitui suo duca-
tum per columnam ignis in nocte, per nubem in die
praebebat, quem pane angelicoomnedelectamentum
suavitatis habente per XL annos pa'scebat, melliflua
aqua de petra producla reficiebat, et in terram flu-
entem lac et mel inlroducebat ; debellatis undique
hostibus Hierusalem civitatem Melchisedech regi
justicisD reddebat. In qua David rex sub figura ChxJL-

1095

IIONORirAUGUSTODUN. OPP.PARS III. - LITURGIQA.

1096

sli exercitus hujus princeps extitil, qui exercitum A lectio proximi. sludium, pax el concordia civium.
Do.i ini hic peregrinum et advenam futuram patriam
esse inquirendam docuit.

Perro Nabuchodonosor rex Babyloniae, princeps
iniquae partis, Hierusalem expugnans, populum Dei
captivavit, quem LXX annis variis injuriis crocia-
vit ; sed hunc rex suus iterum eripuit et ablala ca-
stra reslituit. Bello itaque atrimque acerrime ingra-
vescente, ct nemine laboranlibus succurrente, Rex
gloriee de aula coeli descendens ioricam carnis in-
duit, suis militibus feslinum auxilium prsebuit. Nam
mox cum tyranno hujus mundi principe propria
manu congredilur, victumque fugientem carnis lo-
rica exula prosequitur, captumque cum regina morte
in abyssum religat, rcgnum ejus proturbat, caplos
ejus iude liberat. Depositam carnem vestem pugnae
aptam reinduit, electam apostolorum cohortem le-
gionemque martyrum in conferlissimos hoslium cu-
neos inducit, ac cives Babyloniae undique versum
expugnari edicit. Deinde coeli arce se recipiens,
misso Spiritu sanclo, suis animi constantiam spem-
que victoriae tribuit ; insuper plurima confessorura
et virginum aliorumque fidelinm agmina in aciem
pugnae direxit, victoribus praemia coronae praeHxit.
Tali itaque delectu summi imperatoris contra prin-
cipes tenebrarum et spiritualia nequicia {sic) arma-
tura Dei viriliter coUuctavit, et lorica justiciae as
scuto fidei galeaque salutis ac gladio verbi Dei cum
adversariis strennue dimicante {Ephes, vi)(176), An-
tichristo ad auxiliandum hostibus cum omni copia

E^jus quippd rex est princeps paeis. Hujus rectores
primitus patriarchae extiterunt, deinde prophetae,
exin apostoli ; qui ei jura civilia instituerunt ; post
hos episcopi qui priorum scita suis decretis firma-
verunt.

Hujus civitatis senatores sunt praelati, contem-
plativae vitae sectatores, per quorum scripta, vel
dicta, vel exempla haee publica res disponitur, et
populus hujus civitatis moribus et disciplinis com-
petenter regitur. Mililes aulem hujus civit^tis mar-
tyres sunt qui pro legibus sui imperatoris usque ad
mortem certaverunt. Porro populus hujus civitatis
sunt omnes iideles, non secundum hominem, sed
T% secundum Deum viventes ; hiique filii Dei et cives
hujus civilatis sunt qui non secundum se, id est se-
cundum desideria carnis, sed secundum Dei volun*
tatem vivunt, dum ejus praecepta faciunt. Hoc sunt
casti, modesti, humiles, misericordes, benigni, pa-
cifici, vel aliis virtutibus florentes. Talibus civibug
hcBC civitas inhabitatur,taUbu6que lapidibus haec Uie-
rusalem ut civitasaedificMtur.In bac civilate gymna-
sia sunt virtutum exercitia, ludis scenicis impensa,
divini officii cujusque conversalio, sladiumper quod
currit (f° 362) ad aeternae vitae brevium, palaestm
et agonia martyrum certamina.

Multitudo autem iniquorum a primo Gain usque
ad ultimum reprobum Babylonia nominatur qaod
confusio interpretatur quiaaeternaconfusioneindue-

ingruet, totasque iniquorum legiones per castra C tur et a gloria coelestis Hierusalem confusa longe re-

Christi diffundet ; sed post rex suis militibus in con-

flictu laborantibus citius succurret, finemque diu pro-

tracto bello tandem imponet. Nam Babyloniam

(P» 350 v«) publice rebellem cum rege suo omnique

populo in stagnum ignis et sulphuris praecipitabit,

sponsam suam hic diu pcregrinam, imo capUvam,

gloria et honore coronans sibi copulabit ; milites

suos post victoriam laureatos ad nuptias convoca-

bit, hisque comitatus triumphali gloria, curia ange-

lorum ovante, coelestem Hierusalem Rex gloria per-

henniter pacifice regnaturus intrabit. Beati ergo qui

hanc Hierusalem diligunt et qui gaudent super pace

ejus. Hii eam diligunt qui ea quae de illa et rege

ejus Ghristo dicuntur, credunt et praecepta ejus

movetur. Haec consensu maliciae et nequicias aedifi-
catur et viciis et criminibus informatur.

Religio ejus est idolatria ; lex ventris, ingluvies
et luxuria ; studium, civilis discordia. Rex quippe
ejus est qui semper fervet invidia et odio, qui erat
homicida ab initio.

Hujus civitatis rectores primitus tyranni extite-
runt ; post hos haeretici qui eam variis haeresibus
inter se diviserunt.

Hujus senatores erant daemoniacse culturae ac
scelerum iostitutores ; miiites vero, persecutores.
Populus ejus sunt omnes infideles et omnes noa
secundum Detun, id est secundum Dei praecepta.

opere perficiunt. Hii super pace ejus gaudent, qui Q sed secundum sua desideria viventes. Et hii omnes

carnis vicia spiritum impugnantia per virtutes sub-
jugant et amore coelestis pacis a tumultibus saecuU
et strepitu mundani negocu in tranquiilitate spiri-
tuaUs vitae pausant.

Ecclesia nnmqne, ib est populus fldelium, a pri-
mo Abel usque ad ultimum electum Hierusalem
vocatur, quod visio pacis interpretatur, quia in coe-
lesti Hierusalem, ut puta rcgina est regnatura ct
visione aeternae pacis fruitura. Hierusalem haec de
vivis lapidibns, scilicet universis electis, ut civitas
aedificalur, lcgibus et justiciis decenlissime infor-
matur. Higus civitatis reUgio est cultus Dei, lex di-

flUi diaboli dicti sunt, qui non Deo subditi sed viciis
subjecti, secundum se vivere volunt, hiique cives
Babyloniae existunt.

Sunt autem superbi, protervi, malivoli, inmundi,
raptores, fornicatores aduiteri, crudeles, inmites
et aliis viciis inservientes. Talibus ovibus haec ci-
vitas congregatur, et talibus fiUis ipsa gloriatur.
Porro cives utriusque civitalis gravi odio inter se
flagrant, jugi bello alterulrum inpugnant. Nam ci-
ves Hierusalem Babylonios sancta praedicationei
salubri admonilione inpugnant, quo eos a laqueis
diaboU abstrahant et ad sui consortium pertrabant.

(176) Yidetar aliquid

0^1

SPECDLUM ECCLESl^. ^ tN CON¥ENTO POPCLI.

1098

EcoDtra Babylonii cives Hierusalem occulto odio et A coelestia totis desideriis anhelat. Hic profecto civis

n)anife:*ta persecutione impugnaQt, et non solum
ipsis, sed rel^us illoram damna inferre non cessant .
In hoc confiictu adhuc Cain dolo petit fratrem,
Cham irridet patrem, Hismahel Ysaac affligit, Esau
Jacob odio habet, Joseph fratres vendunt, Hebraeos
^yptii premuut, David a Saul fugatur. Helyae Je-
zabel, Joanni Herodias insidiatur, Judas pro Do-
roino precium accipit, Symon Petro munus porri-
git, et singula membra Synagog» armantur contra
membra Ecclesifle.

Hsec Hierusalem abhostibusexterius oppugnatur,
acivibusinteriusocculte impugnatur. Pagani quippe,
Judsei ei heeretici, ejus hostes, numeroso exercitu
eam exterius machinis persecutionum et arietibus

Hierusalem existit, hic regis Chrisli mihtiam gerit.
Alter vero habitnm, non s«eculum mutans, terrenis
inhiat, (f> 354) gnlae carnisque desideriis vacat,
torpori et desidiae deditus, praecepta Dei negligit,
majora roouitacontemnit, humanam laudem secta-
tur, cuDCtis illecebris oblectatur. Hic si forte ab
alio verbo diiectionis corripitur, protinus maximo
odio hunc persequitur, per hocque civis Babyloniae
cognoscitur.

Item sunt duo canonicam vilam profitentes, sed
diversa exercitia habentes. Alter enim caste vivit,
judicia mundi respuens assidue legit, divinum offi-
cium devote peragit, populum verbo et exemplo in-
struit ; quem ipse prsevius dux bonis moribus ad

perversonim dogmatum oppugnant ; (^ 332 v*) mali B pascua vitae perducil, hic utique civis Hierusalem

autem catholici» nominetenus ejus cives, sed oc-
cuUe hostes, pravismoribus interiuseam impugnant.
Sed licet tot ictibus pulsetur, tameu nulla ruina a
statu rectitudinis movetur, cum supra firmam pe-
tram Christum fundata ab ipso firmetur. Saepe cives
ejus ad adversarios transfugiunt, in castris tyranni
multis erroribus impliciti diu militando insaniunt,
demum cum habitantibus Cedar se habitare inge-
muDt, ad sui imperatoris castra per poenitentiam
confugiunt, arma justicias induunt, acrius in hostes
insurgunt, sicque in pristinam regis gratiam stren-
Dui miiites redeunt. Ssepe econtra cives Babyloniae,
amiciciam simulantes , inter cives Hierusalem falsi
amici, sed veri exploratores, latent ; sed cum eis

existit. Porro.alter, Dei ordinisque sui oblitus, libi-
dini et luxui deservit, negociis saecularibus insistit,
divinnm officium postponit, ludis, speclaculis, ve-
nationibus tempus consumit, populi salutem negli-
git, immo ruina populi exislit^ quem pravis moribus
ad interitum praecedit. Hic vitse alterius maximis
odiis derogat, per hocque se civem Babyloniae aperte
insinuat.

Item sunt duo laicalem vitam ducentes, sed di^
versismoribus viventes. Alter etenim, ecclesiam
frequenlans , Christianam rsligionem scrutatur ;
mala declinans, bona sectatur, pauperes recreat,
proximos pace et concordia conciliat, conjugem

armaVirtutumoflFeruntur, perterriti ad suos refu- C ?^"** P'^"^*'^«^^» .^^^^" ^** ^^ ^^*»^"^ ^'^'"^' «^

hicprocul dubio civis Hierusalem existit. Alter

gient.

Cujusque autem fidelis corpus hiyus civitatis
castellum praedicatur, quod ab anima principe et
populo virtutum inhabitatur , in qua contra exerci-
tum viciorum decertatur. Hoc castellum a turbaho*
atium exterius obsidetur, a factione civium interius
commovetur, dum proximi exteriora damna ei infe-
runt, vicia antem el carais desideria interiora bona
obruunt. Sed qui hoc castellum, cuncta adversa
pacienter tolerando, tutabitur, hic victor in aula
coelestis Hierasalem laurea beatitudinis summae a
Rege glori» triumphans coronabitur.

Quia vero utrique cives sunt hic permixit, non
bene poterant dinosci, prflesertim cum nobiscum q
Bceleaiam adeant, sacramenta Ghriati nobiscum per'*
cipiant, nobiscum jejunent, nobiscum praedicent, et
caetera sanctitatis opera exercere videantur pro
quibus militibus Ghristi coelestia praemia donantur.
Sed coelestis imperator suis quoddam signum im-
posuit per quod agnosci possint. Hoc signum est
dilectio. In hoc, inquit, cognoscent omnes quia
mei discipuli estis si dilectionem habueritis ad in<-
vicem.

Sunt aliquando duo sub una professione mona-
chica degentes, diversastuniagerentes. Alterquippe
saeculum fundilus cum habitu deserait, nil de terre-
nis appetit, humanam gloriam fugit, carnem vigiliis
et J€JtiDiis affligit, cuncta dura patienter tolerat, ad
Patrol. GLXXn.

autem furtis, rapinis vel latrociniis insudat, ebrie-
tatibus , commessationibus, luxuriis, inmundiciis
se ingurgitat. Hic alterius vitam summo odio lace-
rat, et sic se civem Babyloniae demonstrat. Civea
itaque Babvloniae, cum veritatem per nos audiunt,
quae in se ipsis minime recognoscunt, protinus
dentibus in nos frendenles, maximo odio exarde-
scunt ; et cum cradeles manus inferre non praesu-
mant^ occulta detractione famam nostram comma-
culant ; sed cum rex coDvivii iDtraverit, et hos siDe
veste Duptiali, scilicet chariiate, invenerit, ligatis
manibus et pedibus in tenebras exteriores ejici ju-
bebit ; suos autem recumbere faciens in gaudio, Ulis
ministrabit.

Dilectissimi, quia servi inutiles salutifera impe*
ratoris nostri edicta contemnimus, et letifera hostis
consilia per carais desideria sequimur , idcirco non
solum extra palacium regis nostri el civitatem ci-
vium nostroram, (f^ 355 v») scilicet coelestem Hie-
rasalem excludimur) sed etiam hic in exilio muUis
flagellis cum adversariis atterimur. Nam propter
peccata nostra hostium vel civium incursiones, pa«
ganoram captivitates caroram suscitantur, pestilen-
tiae, fames, aegritudines, mortalitas hominum et
animalium, incommoditas aeris, siccitas, pluvialis
tempestasy tonitrua, fulgura, noxia frigoris incle*
mentia, ardoris vehementia, reges iniqui, judices
pessimi, saccrdotes caeci, bestiarum infestatio, re-

35

1099

HONORII AUGUSTODUN. OPP. PARS HI. — LITURGICA.

HOO

rum ablalio et his similia super nos juste provo- A bestiarum catuii, ita lacte nutriuntur infantuli. Fi-

canlur. Insuper leges promulgantur , decemunt
justa, proponunt supplicia, vincula, torturas, fla-
geila, exilia, amputaliones membrorum, amissiones
bonorum, varios cruciatus corporis, morles diversi
generis. His tot pcenis, tot malis attriii, heu 1 proh
dolor I indurati, inde securi pergimus ad exieriores
(encbras, quasi nobis ibi cubilia auleis ornata ex-
truantur, epulse , delicise instruanlur, obsequia mi-
nislroram nos ambianl, conventus amicorum cin-
gant, Ihesauri apvortentur, ornamenta mukiplicen-
lur, mescientes, imrao sciredissimulanlesscriptam:
Nec opus, nec ralio, nec sapienlia est apud inferos
quo tu properas, sed est terra tenebrosa et operta
mortis caligine, ubi nuUus ordo et sempiteriius hor-

lius ergo Dei, Patri sequalis, inter Deum ethomines
mediator esl factus, ut homo inter angelos (^ 356)
et beslias medius erut conditus, a similitudine
jumentorum rediret ad aequalitatem angeiorum;
factusque est ia imis via, existens in summit
vita y quatenus per ^us exempla et praecepta
gradientes, ad gloriam regni perveniamua gau*
deutes.

Et quia homo de gloria in miseriam pulsus in
labore nascitur, in dolore nutritur, omne quod la-
borat ob duas causas laborat, ut videlicet malum
effugiat et bonuro habeat. Quid autem morte pejus,
quid vila melius T Quod ergo homo arat, semtnat,
metit, fructus colligit , vel aliud quid laboris assu-

ror inhabitat, ubi caminus ignis, in quo fletus et g mit, hoc ideo utique facit, ut malum, scilicet mor-

stridor dentium, ignis inextinguibiiis, stagnum ignis
et sulphuris, cubilia draconum, antra ignitorum
serpentium, horribilis socielas daemonum. Talia
quippe loca sunt hostibus prseparata. Karissimi,
Deus creavit tria viventia, angelos, homines, ani-
mantia : angelos in coelo id est in summo ; bestias
in immo, id est in terra ; horaines posuit in medio,
id est inparadyso. Sicut ergo homo inferior, ita
extitit jumenlo superior, ut si conditoris sui prae-
ceptum servaret, angelis superius adaeqaaretur;
si autem contemneret, bestiis inferius assimilare-
tur.

Homo itaque, cum in honore paradysi esset, da-
torem honorb Deum non intellexit. Ideo projectus

tem, evadat, et bonum, videlicet vitam, habeat.
Sed hoc frustra conatur, cum omnis homo ex ne-
cessitate quandoque moriatur, sicque multis miser
miseriis repletur, dum per laborem mortem incur-
ret qui laborabat ne moreretur. Igitur, dilectissiml,
cum hoc malum miserabile sit omnibus inevitabile,
totis viribus, iaboremus ut summum malum, scili-
cet, aeternam mortem, evadamus, et summum bo-
num, videlicet aeternam vitam, sine fine babeamas,
cum Christus rex noster, cum ventilabro veniens,
paleas a granis segregabit, et paleas, id est repro-
bos, per ultimum judicium igni inextinguibili eom-
burens, triticum, id est eleeios, in horreum eoclc-
ste congregabit, cum fines Hierusalem pacem po-

in hanc miseriam, doloribus et aerumnis compa- q nens, regnum Deo Palri tradidcrit et Deus omnia
ralus est jumentis insipientibus, et per carnales ap- in omnibus erit. Qui sit benedictus in saecula.
petitus simiiis factus est illis. Idcirco adhuc, sicut Amen.

SERMO DE DEDICATIONE.

FerculumfecitsibireJiSalomon dd lignis Lybani
columnas ejus fecit argenteas^ reclinatorium au-
reum , ascensum purpureum media caritaie
constravitpropter filias Hierusalem (Cant iii). Rex
Salomon quod dicitur pacificus, est verae pacis
auclor Ghristus, in quo eeternam pacem habebimus,
quando nec hostescorporisvelanimsBuItratimebimus.
Hic fecit domum convivii; et hoc de lignis Ly-
bani.

Lybanus est mons de quo fluit Jordanis et in
quo cresnunt cedri imputribilis naturae. Per mon-
tem Lybanum quod candidatio dicitur, allitudoJesu
Christi inlellegilur. De quo orilur Jordanis, scili-
cet fons baptismatis, in qno electi a sorde viciorum
candidautur et in virtutibus ut cedri ad alta succre-
scentes ad inmarnescibilis gloriae coronam vocan-
tur. De quibus fecit rex noster domum retectionis
(P* 356 v^) videlicet Ecclesiam de eleclis in domum
aeternsB contemplationis. In tali domo fecit columnat
argenteas, Per columnas argenteas rectitudo et fir^
mitas censideratur, per argentum nitor et sonori-

tas declaratur. Apostoli namque et doctores in hac
domo argentes columnae extiterunt, qui nitore vitae
et sonoritate doctrinae^Ecclesiam perornaverunt, et
recti in virtutibus el firmi contra vicia et persecu-
tores atque hsereticos machinam domus Dei susten-
D taverunt.

Heclinatorium aureum feeii, auensum purpu--
reum, Mundi contemptores reclinatorium aureQm
praedicantur^quiaia camino tribulationis velutauruni
examinanlur; in quorum meatibus Deus quodam-^
modo reclinatar, dum eornm bonis actibus delec-
tatur. Martyres vero ascensus purpureus extite*
runt, dum sanguine suo purpurati per crucem Chri-
sli ad coelestia a>cenderunt. Mcdia caritate constra*
vlt. Media, id cst pavimenta, crustis marmoruraaut
tapetibus vel pallils erant slrata, in quibus cuncta
qnse ad carilatem pertinent mira sunt pictura at*
que texlura variata. Per quae reliqua plebs accipi-^
tur, cui legem et prophetas in duobus prseceptis ea-
ritatis implere prsecipitur.

Et hoc totum propter /ilias iHerusalem, id est ut

1101

SPECULUM ECCLKSL€. — SERMO DE OEDICATIONE.

1102

baec imltCDlur animse fidclium, quse sunt Glise Hie- A
rusalem. Per hoc Salomonis consistorium flguratur
Ecclesiae refectorium, scilicet liaec domus cujus an-
nuum feslum hodie celebratur, in qua vitulus sa-
ginatus ad convivium fidelium cottidic Deo Patri
immolatur et praeclarus calix sanguinis ejus in-
cbrians a convivis potalur.

Haec festivitas, karissimi, dies nuptiarum voca-
tur, quia sicut sponsa per convivium et frequentem
amicorum conventum Sponso copulatur, ita hscc
domus hodie frequenti populo ovante consecratur

in qua multiludo fidelium pcr baplisma et corpus
Chrisli ut sponsa Christo associatur. Omnes nam-
que huic ecclesiae obedientes una ecclcsia et sponsa
Christi nuncupatur, et hunc diem ideo nuptialem
sunm summo gaudio celebrare imperunt. Ideo, ka-
rissiiiii, constituite hodie diem sollemncm in con-
densis usque ad cornu altaris {Psal, cxvii), ut me-
reamini in voce exultationis et confessionis sono
epulanlis {PsaL xli) de hac vita transire in domum
Dei, in locum tabernaculi admirabilis {ibid,), De
hac domo dicit Scriptura nobis in alio loco.

Si vis hic incipe :

(F*358.) Sapientia cedificavil sibi domum^ excidit
Vll columnas, posuit mensamy inmolavit victimas,
miscuit vinum, misit ancillasinvitareadconvivium
{Prov. IX). Sapientia, karissimi, quse sibi domum
aedifieavit e«t Cliristus, Dei virtus et Dei sapientia,
qui Ecciesiam de vivis et electis lapidibus ad habi-
tandum sibi fondavit. Ad hanc domum fulciendam
VH columnas excidit, quia Vil libros qui agio-
grafa, id est sacra Scriptura, appellantur, omni sa-
pientia et scientia perpolivit ; quorum doetrina to-
tius Ecciesiae fructura [structura] ita ad coeiestia
sustentatur, ut aliqua roachina in aera columnis
libratur. Has columnas Vil dona Spiritus sancti
aedificio Dei subposuerunt et his domum Dei or-
nando firmaverunt.

Prima columna est liber Johannis, quam spiritus
sapientiae erexit, qui maximam sapientiam per
hanc Ecclesiae invexit.

Secunda est psalterium, quam spiriius intelle-
ctus subdit, quia in hoc quam maxime ad intelii-
genda spiritualia sensum Ecclesiae aperit.

Tercia columna est proverbia, quam spiritus
consilii firmavit, quia in his perplura vitse consilia
Ecclesiae donavit.

Quarta Ecclesiastes est, quam spiritus fortitu-
dinis fixit, quia in hoc habunde ficclesiam contra
vicia fortitudine cinxit.

Quinta columna est Cantica, quam Spiritus
scientiae corroboravit, quia in his plurimam scien-
tiam Ecclesiae reseravit.

Sexla est liber Sapientiae, quam spiritus pietatis
stabilivit, quia in hoc summa pietate Ecclesiam
erudivit.

Septima est liber Ecclesiasticus, quam spiritus
timoris Domini subdidit, quia in nullo libro magis
timorem Domini Ecclcsiam inslruxit.

Has VII columnas per seplitormem Spiritum do-
mui Dei subpositas nobiles pictores postmodum
exponendo dcpinxerunt et mira caclatura domum
Dei ornaverunt.

Priraam namque egregius pictor Gregorias spi-
ritu sapientiae praeditus, miro modo decoravity et
totam domum Dei incomparabiii opere hone-
stavit.

(176) Hic membrana mutila est.

Secundam nihilominus nobilis pictor Augustinus,
spiritu intelligentiae inclitus, vario ornalu cinxit,
ac totam domum in circuitu quasi pracfulgidis gem-
mis distinxit. Alii quoque atque alii qui decorem
domus Domini dilexerunt alias exponendo quasi
praestanti pictura insignes reddiderunt.

In tali domo sapientia mensam posuit, cum sa-
cram Scripturam fideles ubique (f^ 358 v°) docuit .
Haec mensa quatuor pedibus fulcitur, quia sacra
Scriptura Illlor modis intelligitur.

Primus pes cst hystoria, cum ita ut litera nar-
rat accipilur. Secundus allegoria, cumaliud dicitur,
aliud intellegitur. Tercius moralitas, cum per ea
quselcgunlurmores instituuntur. Quartus anagoge,
id est superior sensus, cum coeiestia et a^terna do-
centur.

Super hanc mensam diversi diversa fercula mi-
nistraverunt, et variis senlenliis quasi variis epulis
convivas saciaverunl. Moyses etenim, dum mundi
crealionem, paradysi dispositionem, diluvii inun-
dationem , Abrahae obedientiam , Joseph casti-
moniam , filiorum Israei liberationem , ac per
maris rubri ac heremi deambulationem , eis-
dem mauna de coelo pluisse et aquam de pe-
tra fluxisse retulit, quasi suavia et diversi ge-
ncris ferculu convivantibus. David autem et coc-
teri prophetae, dum de dulcedine supernae patriae
dulciter narraverunt, quasi dulcia pocula epulan-
tibus propinaverunt. In hac domo victimas inmo-
lavit, dum corpus suum pro humano genere Dco
j) Patri sacrificavit. Vinum miscuit, dum sanguinem
suum pro nostra redcmptione ludit. In quibusdam
locis (176) V... dinem cum aquami<:cebt ; ideo dicunt
vinum miscuit, quia de latere Christi aqua san-
guine mixta fiuxit. Ad has epulas invitandum non
servos sed anciilas misit, quia non nobiles, sed
apostolos, rusticanos scilicel homines, ut puta pi-
scatores, invitare populos ad coeleste convivium
misit.

Hujus doiAus figuram habet ista ecclesia in qua
altare ponitur pro mensa. Ad quam popuii ad spi-
rituale convivium confluunt et aqua baptismatis
abiuti, a corpore et sanguine Christi pasti, dum de

lioa ttONORII AUGUStODUN. OPP. AtfcS III. — LITURGiCA. H04

Scripluris diversas sentenlias audiunt; quasi varia A genter unam rem a Domino petite, hanc ssepe bonis
pocula {etemse dulcedinis hauriunt. Hoc ergo tem- operibus requirile, ut in domo Domini habitetis
plum sanctum Domini, karissimi, visilate frequen- omnibus diebus vitae vestrse {Psal. xxii) De h^jus
ter^ Yoluntatem Domini viderc in ea discile, dili- aedi6cii structura dicit alio ioco Scriptura.

Si vis hic incipe.

Ecce miito in fundamentis Syon lapidem angularem, preeiosum electum. Qui in hunc offenderii
confringetur ; super quem vero ceciderit^ conteretur (Isa, xxviii).
Syon fut arx Hierusalem, et dicitur specula et est Ecclesia quae regem *

Hic desinit codex manuscriptus Rhenoviensis, cujus hxatum nan habemiu unde suppleamus. Editio
Coloniensis duplicem hic sermonem exhibet De dedicatione ecclesisB, sed uirumque a nosiro diversum .
Hos hic attexere operce pretium duximus ex unico^ quod nunc exsiet, editionis principis exemplari ;
hunc nobiscmi summa humanitate communicavit v. cl. comes de L'Escalopibr.

IN DEDICATIONE ECCLESIiE

SERMONES DUO.

(Speculum Ecclesise sive sermones aliquot evangelici tam de tempore quam de sanctis, divi Honorli
presbyteri Augustodunensis, qui floruit ante annos quadringentos et inter illustres Ecclesise scriptores
connumeralus est. — Editio prima. — Goloniae ex sedibus Quintelanis, 1531.)

SERMO PRIMUS.

Dilectissimi, consideranda est construclio hujus B laudare. Activa vero vita est castam vitam cum

domus orationis, cujus hodie solemnia colimus fe- conjuge ducere» filios in Dei (imore nutrire, paupe-

stivae dedicalionis. Domus haec quam hic videtis, res cibo et potu recreare, infirmos et vidaas vtsi-

cujus dedicalionem colimus sccundum Ecclesiae tare, et omnibus necessitatem patientibus propter

consueludinem vocatur ecclesia, et Ecclesia dicilur dilectionem proximi pro viribus opem ferre.

congregatio, quia in ea populus congregatur ad , . . . i . ,. .

ij »J j rkr- 7 ••• I^ sanctuario esl altare, m quo sunl rehquiae

colendum et adorandum Deum. Ex qualoor parieti- ^ . ^ , . 1, . . ^ .

V . . « o I- sanctorura, hoc est m Ecclesia Christus, in cojus

bus compagmatur, quia ex quatuor Evangelus con- . , . . ^

j. , '^ contemplationem reqmescunt mentes beatorum, et

'"sancTuariun, habet in quo clerus anterioreni « c^jus conspectu juoli exsuUent el epulenlur. el

domum in qua consislil populus ; ita et Ecclesia *" '*""» «'«'««'«"l'»'' (^'«^ "vii, 4).

babet contemplalivam viiam, in qua spirituales, Fenestrae quibus ha^c basilica illustratur, sunt

habdt et activam, in qua constiluti sunt saiculares. doctores per quos coeleste lumen in Ecclesiaro iu->

Contemplativa vita est cuncta terrena pro Dei amore greditur. Laquear picturae quoque haec Kiric4i, id

relinquere, sola coelestia qusererc, assidue orare, esl Dominicalis decoralio, significat vitam et exem-

ssepe lectitarc, liymnis et caniicis jugiter Deum pla sanctorum quae quique pii in Ecclesia imitantur.

H03

SPECULmr ECCLESI^. — SERMO DE DEDICATTONE.

\m

Conviviara, Uimen qiio illuminalur, est Spiritus
sancli graiia, qua Ecclesia jugiter irradiatur. Crux
Christi hic fixa adoratur, et Christi passio a cun-
ciis Chrislianis veneratur. Quod crux porlatur nos
sequimur, quia Chrisli vestigia sequi dcberaus, si
ad coeleste templum venire volumus.

Turres sunt Ecclesiae praelati, campanse eorum
praedicationes. Ista domus significat templum Hiero-
solymis, unde ejecit Dominus vendentes et ementes
columbas {Matth, xxi, l^). Columbse sunt spiritua-
lia dona. Omncs ergo qui ccciesias, vel ordioes,
aut aliquod spirituale donum emunt vel vendunt de
boc tempIO; id est de sancta Ecclesia cum Simone
Mago separantur, et in ignem aelernum mittun-
tur.

Haec omnia, charissimi, nos rcspiciunt. Haec
universa nobis ad exemplum facta sunt . Nos sumus
Dei templum, ad habitaculum Dei dcdicatum, sicut
scriptum est : Vos estis templum Dei vivi (II Cor,
VI, 46). El ilerum : Templum Dei sanctum est, quod
estis vos (/. Cor, iii, 17). Inhabitabo in eis, dicit
Dominus^ et ipsi erunt mihi in populum^ et ego ero
eis in Deum, Ero quoque eis in patrem, et ipsi erunt
mihi infilios et in filias \II. Cor. vi, 48).

0 quam beatus, ia quo habilat Deus 1 Sicut nam-
qae hsec domus ex quatuor parietibus construitur,
ita templum corporis nostri ex quatuor constat ele-
mentis. Et sicut ista domus ia dedicationem prius
aqua benedicta aspergitur, deinde chrismate con-
secratur, ita corpus nostrum prias aqua baptis-

A matis abluilur, dcindc sanclo chiismale sacra-
lur.

Quaedam basilicas in modum crucis fabrican-
tur, corpus in modum crucis formalur. Sanctua-
rium hujus templi esl mens nostra, quse spiri*
tualia cogitat ; anterior domus est anima, quae
per .sensus corporis vitae necessaria dispensat ; al-
tare super quod sacrificia offeruntur, est cor no-
strum, in quo mundae cogitationes et purae orationes
Deo offeruntur ; turris est caput nostrum ; campana
esl noslra lingua, qua proximos debemus vocare
ad coeleslia. lu hac domo fensstrae sunt nostri oculi,
piclurse vero bona opera. Lumen lucemac est lu-
men scicntiae. Sicut ergo sacrilegium perpetrat qui
hoc templum violat^ ita et quicumque lemplum Dei

p aliqua immunditia, vel aliquo criminali peccato
violavcrit, hunc Deus disperdens damnabit.

In iiac festivitate haec domus scopis mundatur,
aqua lavatur, floribus et auleis perornatur. Ita,
charissimi, debemus nos hodie templum sancti fipi-
riius scopis confessionis purgare, stercus peccato-
rum eliminare, et lacrymis poenitentiae lavare, flo-
ribus bonorum operum et auleis virtutum decorare.
Et sicut Zachaeus ascendit in arborem ut posset Je-
sum videre (Luc. xix, 4), ita nos ascendamus in ar-
borem charitatis, ut mereamur Christum in superna
patria conspicere. Et sicut cum Zachaeus in domum
suam excepit, et convivium ei fecit (ibid,, 6), ita
nos eum in cor^ic no : ; bospitio suspiciamus, et
sanctis operibua ci cuuvivium faciamus, ut ipse in

p uobis habitare et ad Agni nuptias dignetur vocare,
atque post laborem hujus miseriae in templum
aeterni regis in laetitia et exsultatione adducere.
Quod oculus non vidit, etc. (Cor, ii> 9).

SERMO SECUNDUS.

(hnnis qui audit sermones meos, et facit eos, si- D
milis est homini osdi/icanti domum supra petram
(Luc. Ti, 48). In qua flumina, et venli impingunt,
sed cum supra petram fundata sit, eam movere non
potenint (ibid,). Domum ad coelum aedificat, qui
castitatem super humilitatem, obedientiam super
patientiam, opera misericordise super charitatem
locat Hojus domus fundamenta, super petram
Christum ponit, qui omnia pro fide Christi, pro
aeterna tantum remuncratione facit. Fiumina sunt
humanae infestationes, venti vero diabolicae tenta-
tiones. Hae non praevalebunt hancdomum subruere,
quia stabilita est in Christi fundamine, per quam
possit sic aediflcans coeli culmen consccndere. Bea-
tus quem Dominus sic aedificantem eligit, et assu-
mit, quia in atriis ejus habitabit (Psal, lxiv, 5}.

Unde in primis orta sit ecclesiae dedicatio, debet
scire vestra dilectio. Cum Jacob benedictionem
quondam a patre suo accepisset, et fratris sui furo-
rem declinans in agro lapide sibi supposito obdor-
misset, vidit scalam a terra subrectam ad coelum,
et Dominum scalae innixum, angelos Dei per eam
descendere, et ascendere in ccelum. Qui territus
surrexit, lapidem ad altare erexit, oleo superfuso
consecravit, et noroen loci Bethel, id est domum
Dei appcllavit; ac de peregrinatione reversus ibidem
Domino sacriticavit ; traditurque quod Salomon
postmodum in eodem loco templum Domino funda-
verit. Jacob et Esau fuerunt filii Isaac, qui fuit fi-
lius Abrahae. Per Abraham, Deus Pater ; pcr Isaac
qui gaudium dicitur, Filius intelligitur, per qaem
fidolibus aeternum gaudium tribuitur ; per Jacob au-

1107 HONORII AUGUSTODUN. OPP.

lem elEsau fidelis populus, elincredulus accipilur. A
Ex quibus fidelis populus ut Jacob ab Isaac, sic a
Christo benedicelur, cum ei in extremo examine
dicitur : Venile, benedicti Patris mei {Matth. xxv,
54). Perfidus vero a Palre, ut Esau, benediclione
privatur, cum uUiraa maledictione mulctalur : Dis-
cedite a nte, (inquiens;, maledictiy in ignem (jeter-
num (ibid. 41).

Nunc Jacob fralrem fugiens in agro dormit, et
lapidem capili supponit, quia tldeles rabiem perfi-
dorum humiliter declinant, et se ad contemplali-
vam vilam transferentes a vitiis mundi et concu-
piscenliis in sancto proposito, quasi soporati, se
alienant. Lapidem capiti supponunt, quia quac^que
dura sub Christo tolerare proponunl. Coelum aper-
tum videnty per scalam angelos ascendere conspi-

PARS Ul. — LITURGICA.

ii08

ciunt, quia talibus coelestia panduntur et ipsi pcr
scalam charitatis scandentes in coeleste palatium
inducuntur. Reversi a peregrinatione Domino sa-
crificium ofiferunt, quia ab exsilio hujus vitae ad
patiiam paradisi reversi ipsi Dei sacrificium enint,
verique Salomonis Chrisli templum fiunt. Unde
habet Ecclesia hodie in consuetudine, quod eadem
Jacob verba canit in dedicationem, quia h(BC domus
est aula Dei^ et porta cosli (Gen, xxviii, 12). Aula
Dei jure dicitur, quia cum corpus Christi qui «sl Deus
omnium hic conficitur, exercitus angelorum in ob-
sequio sui regis hic aslare creditur. Porta quoque
coeli juste vocatur, quia cum per baplisma origioa-
lia, et per confessionem actualia peccata hic re-
laxantuFy coelum fidelibus hic aperiri non dubita-
tur.

Finis speculi ecclesiastici divi Honorii , cunctis sacrm Scripturx studiosis maxime

nccessarii.

4109

ELUCIDARIUM. - LIB. T.
K

1110

HONORII AUGUSTODUNENSIS

OPERUM PARS QUARTA
DOGMATICA ET ASCETICA.

ELUCIDARIUM

SIVE DULOGVS

RE SmiA TOTIIJS CBRISTIAN* TBEOlOfil* '""

/Om» * limfr.1.^; odit J A GoBi LL. D., Bcclesi» Anglicanse presbyteri, Oionii 1844, 8», t. II,

PR^FATIO.

Sapius rogato a condiscipulis quasdam quaBsliun- A "ta» diyersarum rerum elucidalur. Nomen autcm

culas enodare, importunitati illorum non fuit facul-
tas negando obviare pnesertim metuenti illo elogio
multari, si creditum talentum mallem in terra si-
lendo occuliari. Job enim dicit: Divitias quasdev<h
rauU extrahei Deus de ventre ejus {Job xx, 16), qnas
abscondit a verbi Dei famem patiente. Et ut labor
meus noa soluro praesenti proiiciat stati, disputata
Guravi stylo transmittere posteritati, rogans ut qui«
cunque studuerit his legendo incumbere, pro me
satagat Deo preces e£fundere. Titulus itaque operi,
81 placet, Elucidarium prsefigatur, quia ia eoobscu-

meum ideo volui silentio Contegi, ne invidia labe-
scens suis juberet ulile opus contemnendo negligi :
quod tamen lector poslulel ut in coelo conscribatur
nec aliquando de libro viventium deleatur. Funda-
mentum igitur opusculi supra petram, id est Chri-
stum, jaciatur, el tota machina qualuor firmis co-
lumnisfutciatur. Primam columnam erigat prophe-
tica auctoritas ; secuodam stabiliat apostolica digni-
tas; tertiam roboret expositorum sagacitas ; quar-
tum figat magistrorum solers sublimitas.

LIBER PRIMUS.

i . Quid tU Deut f et quamodo unus ac trinus,
solis eomparatione ostenditur ?

DiSQiPULUs. Glorioee magister, rogo ut ad quse-
sita mihi ne pigriteris respondere, ad honorem Dei,
at atililatem Bcclesise. — Magistsr. Equidem fa«-
ciara, qoaBtam mihi.

Viires ipse dabit ; nec me labor iste gravabit.

D. Dieitur quod nemo sciat quid sit Deus, et valde
videlor absardum adorare quod nesciamus. Ab ipso

(i77> Elttcidarii sive Dialogi, etc., textum, qai est
inter opera Anselmi, cum codice ms. bibl. Reg.
Paris. 5134 accurate contuli. Hic codex saeculi xiii,
male scriptus et indicia nimis festinantis scribae

B ergo exordium sumamus, ot in primis dic mihi
quid sit Deus? — M. Quantum homini hcet scirc,
JDeus est substantia spiritualis, tam inestimabilis
pulchritudinis, tam inefTabilis suavitatis, ut angeli,
qui septuplo solem sua vincunt pulchritudine, jugi-
ter desiderent in eum insatiabilitcr prospicere.

D. Quomodo intelligitur Trinitas unus Deus ? —
M. Aspice solem, in quo sunt tria, scilicet, ignea
substantia, splendor et calor : qute in tantum sunt

ostendens, plura tamen habet qu» ad corrigendara
textum mihi utilia fuerunt. A. edit. Anselmi Paris.,
P. cod. ms. Paris. designal. Giles.

lHi HONORII AUGUSTODUN. OPP. PARS IV. ^ DOGMAT. ET ASCET. 11!«

inseparabilia, ut si velis inde splendorero segregare, A in Asia oranti, non eodem tempore simul adesse po-
prives mundum sole ; et si iterum calorem tentes terat alibi. Locale enim est, quod cam alicubi to-
sejungere, careas sole. In ignea igitur substantia tum est, non potest simul esse alibi. Ulocalc voro
ititellige Patrem, in splendore Filinm, in caiore est, quod simul est ttbi<iue totum, et boc solius Dei
Spiritum sanctum. proprium.

2. De nominibui Patris, Filii^ et Spirilus saneti.

D. Quare vocalur Paler ? — M. Quiaipseestfons
et origo, a quo omnia procedunt, cujus sapientia
Fiiius appellatur.

D. Quare Filius ? — M. Quia ut splendor a sole,
ita a Patre generatur. Amborum autem amor Spi-
ritus Sanctus nuncupatur.

D. Quare Spiritus sanctus ? — M. Quia de utroque
eeternaliter procedens, quasi ab eis spiratur. Illa
itaque vis Divinitatis, qua omnia creando patrat, B
Pater vocotur ; illa autem qnsB omnia continet ne in
nibilum dissolvantur, Filius appellalur ; illa vero
quae omnia inspirando vivificat et omat, Spiritns
sanctus nuncupatur. Ex Patre omnia, per Filium
omnia, in Spiritn sancto omnia. Pater memoria, Fi-
lius intelligentia, Spiritus sanctus voluntas intelli-
gitur.

D. Cum omnipotentia et summa clementia de Pa-
tre prsedicetur, quare non mater vocatur ? —
M. Quia generatio principaliter a Patre procedit.

D. Gum vero veritas, vel sapientia, de Filio dica-
tur, cur non filia appellatur ? — Quia Filius simi-
lior est Patri quam Filia.

D. Gur Spiritus sanctus amborum Filius non di-*
citur, ut unus esset Pater, et altcr mater ? — p
M. Quia simul et «qualiter ab utroque procedit, et
ipse est vinculum totius Divinitatis.

3. De Dei hMtatione ae loco.

D. Ubi babitat Deus ? — M. Quamvia obiqae po-
tentialiter, tamen in intellectuali coelo substantia-
liter.

D. Qnid est hoc ? — M. Tres coeli dicuntur :
unum corporale, quod a nobis videtur ; aliud spiri-
tuale, eo quod spirituales substantlfley scilicet ange-
li, in eo habitare creduntur ; tertium intellectualei
in quo Trinitas sancta a beatis facie ad faciem con-
templatur.

D. Quomodo dicitur Deus in omni loco totus esse,
et simul et semper, et in nullo loco esse ? — .
M. In omni loco totus esse ideo dicitur, quia [in
nullo loco impotentior est quam in alio ; ut enim in
coelOi sic potens est in inferno. Simul esse dicitur,
quia eodem momento, quo in Oriente, eodem cuncla
disponit in Occidente. Semper autem in omni loco
esse prsdicatur, quia in omni tempore cuncta mo-
deratur. In nullo loco esse dicitur, quia locus est
corporeus : Deus autem incorporeua, et ideo illoca-
lis. Idcirco nullo loco continetur, cum ipse contineat
omnia : in quovivimus,fnavemur,etsumu${Act.xYW
28). In hoc enim dififert Deus ab aliis creaturis spi
ritualibus , qu» proprietate aubstantiaB finiuntur,
et loco tenentur, ut angelus qni asaistebat Apostolo

(178) A. Om. eadem est qwe.

4. De Dei scientiUf et locutUme.

D. Scit Deus omnia ? — M. In tantum, ut omnia
pneterita, praesentia et futura quasi coram posita,
prospiciat. Et antequam mundum crearet, omnium
prorsus et aogelorum et faoininum nomina, mores,
voluntates, dicta, facta et cogitationes, ac si pne-
8entialiter adessent; praescivit: unde graece Theos^ id
est omniavidens, dicitur.

D. Qualiter Deus loquitur angelis et hominibus ?
— M. Angelis interna inspiratione, hominibus vero
per angelos.

D. Cum Deus sinc initio fuerit, nunquid creden-
dum est quod ante creatum mur.dum quasi aolita-
riam vitam duxerit ? — M. Scriptum est : Quod
factum est, in ipso vita erat {Joan. i, 3, 4). In quo
patet omnem creaturam seroper fuisse visibilem in
Dei prtedeatinatione, quse poatea lisibiiis ipai crea-
turae apparuit in creatione : ut artifez, qui vnlt
eonstruere domum, prius traetat qaomodo velit
qufleque disponere, et machina quae post sui^t in
sedificio, eadem est quse (178) prius stabat in inge-
nio. Unde Deus dicitur non esse antiquior sua crea-
tura, teropore, sed dignitate.

5. Cur et quomodo conditus mundus^ et quatenus
omnia Deum sentiant.

D. QuflB causa fuit ut crearetur mundna ? —
M. Bonitas Dei, nt essent qnibus gratiam auam im*
pertiret.

D. Qualiter est factus?— M. Ipse dixit et faeia
sunt omnia (PsaU xxxii, 9).

D. Dikit aono verbonmi ? -^ M. Dei dieere, est
Verbo, id est in Filio, omnia creare ; unde dieitnr :
Omniain sapientia fecisti {PsaL ciii, 24).

D. Fuit mora in creando ? — In ictu oculii id est
quam cito possis ocuhim aperire, vel potius quam
cito acies aperti oculi possit lumen sentire.

D. Creavit per partes ? — M. Omnia simul et se-
mel fecit, ut dicitur : Qui manet in miemum^ creavil
omnia simul{Eccli. xvni, i). Distinxit autem (minia
per partea sex diebus ; tribua elementaY et tritras ea
quse sunt infra elementa. Prima ilaque die fecit
diem etemitatis, scilicet, apiritualcm luoem, et
omnem creaturam spiritualem. Seeniida die eoelum,
quod apirituaiem ereaturam secerait a e<»porali.
Tertia die creavit mare et terram. Aliis tribus die-
bus^ fecit qu» infra sunt. Prima die fecit diem
temporalitatis» scllicet, solem, et lunam, et st^s
in sopremo elemento, quodeatignis. Seeondadiein
medio elemeoto, quod estaqua, pisces et volucres. Bt
piaces quidem in erassiori parle aquce reliqnit ; vo-
lucrea autem in tenuiorem partem aqoe, qood eal

iiia

ELUCIDARIUM. — LIB. I.

iU4

aer, snstalit. Tertia die bestias et hominem de ulti- A D. Micbael, Gabriel, Raphael, nonstint nomina f

mo elemento, id est de terra, condidit.

D. Sentiunt elementa Deum ? — M. Deus nihil
nnqnam fecit quod inaensibile ei sit. Quse enim sont
inanimata, nobis quidem aont insensibilia et mor-
lua; Deo autem omnia vivunt, et omnia creatorem
sonm sentiunt, Coelum quippe eum sentit, quia ob
ejus jussom inoessabili semper revolutione circuit,
unde dicitur : Qui fecit ccelos in intellectu. (Psal.
cxxiVi v). Sol, et luna, et steliae eum sealiunt, quia
loca sui cursus invariabiliter servando repetunt.
Terra eum seotit, quia semper certo tempore fru-
ctus et germina producit. Flumina eum sentiunt,
qoia ad loca unde fluunt semper redeunt. Mare et
venti eum sentiunt, quia ei imperanti moii quies-
cendo obediunt. Mortui eum sentiunt, quia ad ejus b in carcerem relrusus ; et sicut prius pulcherrimus,

•^ M. Magis sunt agnomina, quia ab acoidenti sunt
eis ab hominibus imposita, cora ea non habeant in
eoelis propria ; unde et primus angelus ab accidenti
Sathael, id est Deo contrarius, nomen accepit.

7. De casu diaboli et satellitum ejus,

D. In quo fuit Deo contrarius ? — M. Cum videret
se omnes angelorum ordines gloria et decore prse-
cellere, spretis omnibus, voluit Deo ffiqualis, imo
major, existere.

D. Quomodo major, vel aeqiialis ? — M. Meliorem
Btatumi quam ei Deus dedisset, voluit Deo invito
arripere, et aliis per tyranniden imperare.

D . Quid lunc ? — M. De palatio est propolsus, et

imperium resurgunt. lofemns eum sentit, quia
quos devorat, eo jubente, reddit. Omnia bruta ani-
malia Deum intelligunt, quia legem ab eo sibi in
sitam jugiter custodiunt.

6. De angelarum electione atque nominibus.

D. Quid est quod dicitur : Factum est Vespere et
mane ? {Gen. i, 6, 8.) — M. Vespere esl fihis jam
consonimati imo ordinati operis, mane aufem inci-
pientis vel potius ordinandi operis.

D. Apertius omnia edissere. — M. Primo igitur
Deus, ut praepotens rex, constituit sibi prseclarum
paiatium, quod dicitur regnum coelorum, deinde
hunc mundum, in quo exitialem lacum, id est in-

fernum, constituit. Ad quod palatium praedestinavit q priferrentuVin potentia.
quemdam cerlum numerum electorum militiim,
quem ncc liceret excedi, et quem necessc esset com-
pleri. Porro hunc numerum voluit oonstare ex an-
gelis et hominibus. Ipsum autem numerum deter-
minavit in decem, novem quidem ordinibus ange-
lorum, et decimo hominum.

D. Quare novem angelorum ? — M. Propter Tri-
nitatem, in novenario enim numero temarius teitio
fit repetitus.

D. Quare uno hominum? — M. Propter unita-
tem, ut unilas in Trinitate ab angelis et heminibus
laudaretur, coleretur, adoraretur.

D. Cur numerum electorum voluit ex angelis et
hominibus constnre? — M. Quia duas princlpales

ita post factus est nigerrimds ; qui prius splendidis-
simus, postea tenebrosissimus ; qui prius omni ho-
nore laudabilis, postomni horrore execrabilis.

D. Prsesdvit casum suum ? — M. Minime.

D. Quandiu mansit in coelo? — M. Non plenam
horam in veritate slelit (179), quia mox ut creatus
est cecidit.

D. Quare diulius ibi non fuil? — M. Nc aliquid
de interna dulcedine gustaret, qui tam mature sibi
tantam majestatem usurparet.

D. Quid alii peccaverunt? — M. Quia ei consen-
serunt.

D. Qualiter ? — M. Placuit eis ejus extoUentia ; et
erant cogitantes quia si Deo praevaluisset, ipsi alii

D. Quid evenit eis? — M. Cum eo projecti sunt
principes eorum in cxitialem locum, id est in in-
fernum ; alii hunc tenebrosum aerem, in quo tameUi
ut in inferno, ardentes luunt supplicium.

D. Quare non omnes in infemum? — M. Ut ele-
cti per eos probentur, et magis coronentur ; repro-
bi autem per eos seducantur, et in extremo exa-
mine cum eis setemo incendio tradantur.
8. Cur gui ceciderunt non adjiciant ut resurgant ; et
cur non redempti^ aut facti impeecoHles,

D. Quare non sunt reverai? — M. Non potue-
runt.

D. Quare? •— M. Quia sicut nuUo instigante ce-
ciderunt, ita nuUo adjnvante resurgere (I80)debue*

creatoras fecit Deus : unam spintualem, alteram n , j ... .i ., w. v ^ • u

, ,r 1 .. . .. V i , , . , ^' runl: quoderateisimpossrbilc. Et ahud eis oberat,

corporalem. Yoluit igitur ab utraque laudari, de

spirituali ab angelis, de corporaU ab hominibus.

D. Quando facti sunt angeli ? — M. Cum dictum
est : Fiat lux (Gen. i, 3).

D. Dixit hsec verba Deus? — M. Non ; sed per
haec verba iUorum sublimis natura nobis insinua-
tnr, dum lux vocantur.

D. Quii* est natura ang elica ? — M. Spiritualis
ignis, ut dicltnr ; Qm facU angelos suos flwnmam
igfiis {Hebr. i, 7).

D. Habent nomina angeli? — M. Tanta scientia
cst in angelis, ut non indigeant nominibus.

(i79) A.| enim non stetit.

quia sua spontc malum elegcrunt, jusle ablata est
eis voluntas lolius boni : et idco non volunt ; et
quia nolont, nonqoam redire poteront.

D. Cur non redemit eos Cbrislus, sicut homines ?
— M. AngeU sunt omnes pariter creati, non ab uno
angelo, sicnt homines ab uno homine nati. Idco si
Christus ab uno angelo natoram angelicam somerct,
illum solum redimeret; alii extra redemptionem re-
manerent ; nec illom solum redimeret, com mori
non posset. Deus enim pro satisfactione non nisi
mortera voluit ; angeU autem immortales sunt, ideo
irreparabiles permanserunt.

(i^O) A.y surgere.

iif5

HONORII AUGDSTODUN. OPP. PARS IV. — DOGMAT. ET ASCET.

1116

D. Quare non creavit eosDeus tales, ne peceare A Gam enim ▼idereniillosroalumeuperbiendo cligere.

possent ? — M. Propter juslitiam, ut aliquod meritum
illomm essei, quod joste remunerari debnisset. Si
enim ita creati fuissent, ut peccare non possent, quasi
ligati essent, et inde meritum non haberent, quod
quasi (181) coacii hoc facerent. Dedit enim Deus his
libenim arbitriQm, ut sua sponte et vellent et pos-
sent eligere bonum, et si boc voluntarie eligerent,
juste in remunerationem acciperent, ne unquam
peccare possent.

D. Gum Deus praesciret eos tales futuros, qnare
creavit eos? — M. Propter ornamentumsuioperis.
Ut enim pictor nigrum colorem substernit, ut albus
vel rubeus preliosior sit, sic collalione malorum
justi clariores fiunt.

D. Gur non creavit alios angelos pro eis? — M.
Alii angeli non debuerunt pro eis restilui sive crea-
ri, nisi tales essent, quales illi fuissent, si perman-
sissent, non visa ulla poana peccantium : quod erat
impossibilei nam ut illi peccaverunt, mox in poenas
pronierunt.

9. De dcmonum scientia et poiestate ; et bonorum
angelorum confirmatione, forma^ et dotibus.

D. Sciunt demones omnia ? — M. £x angelica
nalura inest eis plurima scientiai non tamen scinnt
omnia^ Et quanto illorum natura est subtilior ho-
minum natura, tanto in omnibus artibus peritiores
sunt, quam ullus hominum. Futura nesciunt, nisi
quantum ex transactis colligunt, vel quantum Deus
eos sinit scire. Porro cogitationes et voluntates ne-
mo scitnisi Deus, et cui ipse voluerit revelare.

D. Saepe mala cogitatio pro perfecto opere nun-
cnpatur. Num hec ab illis ignoratur ? — M. Imagi-
nes phantasmatum a se immissas ab animabus con-
cipi, et in cogitationibus formari conspiciunt, quia
animas, quss lux sunt, mox quaedam tenebrse obte-
gunt. Species autem virtutum a Deo immissas et in
mente conceptas non vident, quia ut noster aspe-
clus jubar solis, ita ipsi fulgorem justitise ferre non
praevatent. Justos antem nequaquam tentarent, si se
ab eis superari scirent.

D. Possunt omnia quae volunt? — M. Bonum
quidem nec volunt, nec omnino poterunt. Ad ma-
lum vero valde efficaces sunt ; non tamen quantam
volunt, sed quantum a bonis angelis.permittuntur.

10. De bonorum angelorum con/irmaiione, forma^

scienUa et potestate.

D. Quid dicis de bonis angelis ? — M. Post lapsum
illorum mox (182) ita confirmati sunt, ut nunquam
cadere nec peccare possint.

D. Quid est, non possint ? — M. Nunquam veiint.

D. Gur non etiam illi similiter sunt confirmati ? —
M. Non tam diu exq>ectaverunt.

D. Num casus illorum fuit causa confirmationis
istorum ? — M. Nequaquam, sed meritum ipaorum.

(181) A., guia.

(182) A., om. mox.

(183) A. , fioft ; sed eiiam vel equidem in margine.

indignati sunt, et summo bono fortiter inhsserunC :
unde continuo in remaneratione confinnitioDem
aoceperunt ; el qui priuB de aoa beatitudine ineerti
erant, tunc facti aunt certi.

D. Qualem formam habent angeli? — M. Qoo-
dammodo Dei. Ut enim imago cenn imprimitar
dgnaculo, sic expressa eat in eis Dei similitado.

D. Quse similitudo ? — M. In eo quod sunt lux,
quod sunt incorporei, et omni pulchritudine deco-
rati.

D. Sciunt omnia, vel possunt omnia? — M. Nihil
est in rerum natura quod eos lateat, cum in Deo
omnia conspiciant. Sane omnia quae facere volunt,
sine difflcultate poterunt.

B

11. De hominis formatiane : et quomodo aiparvui

mundus et ad hnaginem Dei.

D. Nonne casus malorum minuit numerum bo-
norum ? — M. Ita (183) : sed ut compleretur decto-
rum numenut homo decimns est creatus.

D. Unde? — M. De spirituali et corporali sub-
stantia.

D. Unde corporalis ? — M. De quatuor elemen*
lis : unde et microcosmus, id est minor mundus
dicitur : habet namque ex terra camem, ex aqua
sanguinem, ex aere flatum, ex igne ealorem. Gaput
ejas est rotundum, in coelestis «pbseras modum : ia
quo dud oculi ut duo luminaria in ccbIo micant ;
quod etiam septem foramina, ut septem ccelum (184)
G harmoniae omant. Pectus, in quo flatus et tussis
versantur, simulat aerem^ in quo venti et tonitrua
concitantnr. Yenter omnes liquores, ut mare omnia
flumina recipit. Pedes totum corporis pondus, ut
terra cuncta, sustinent. Ex coelesti igne visum, ex
superiore aere auditum, ex inferiore olfactum, ex

aqua gustum, ex

terra habet tactum. Participiam
duritiae lapidum habet in ossibusi virorem arbonim
in unguibus, decorem graminum in crinibus, sen-
sum cum animalibus : hsec est substantia corpo-
ralis.

D. Unde spiritalis ? — M. Ex spirituali igne,
ut creditur^ in quo imago et similitudo Dei expri-
mitur.

D. Quae imago vel similitudo ? •» M. Imago in
D forma accipitur, similitudo in qualitate vel (186)
quantitate consideratur. Divinitas consistit in Tri-
nitate ; hujus imaginem tenet anima, quae habet
memoriam per quam prseterita meminit, habet in-
telleclum quo prsesentia et invisibilia inteiligit, habet
voluntatem qua mala respuit et bona eligit. In Deo
cottsistnnt omnes virtutes : h^jus similitodiDem
habet anima, quae capax est omnium virtatnm. Bt
sioat Deus comprehendi Boa poleat ab onmi crea-
tora, com ipse comprehendat omnia, ita aaiBia a
nulla visibili creatura potest comprekeodi, cam ipaa

(184) A., caslL

(185) A., qualitate exprimitur, vel.

1117

ELUCIDARIUM. — LIB. I.

lilS

omnia visibilia comprehendat : non enim potcst A D. Ubi fuil creata mulier? — M. In paradiso, de

latere viri dormientis.

D. Quaredeviro? Mr Ut sicut in carne una,
ila per dilectionem esset cum eo in roente una.

D. Gur non sunt omnes electi simul creati, ut
angeli? — M. Voluit in hoc eliam Deus habere
Adam sui similitudinem , ut sicut ab ipso omnia,
ita omncs homines nascerentur ab illo ; unde et
Eva ab illo.

D. Quamobrem non creavit eos Deus tales, ut
non possent peccare? — M. Propler majus meri-
tum. Si enim tentati non consensissent, mox ita
firmati essent, ut nec ipsi nec posteri eorum un-
quam peccare possent. Voluit ergo Dcus ut bonum
eligerent libere, et islud acciperent in remunera-
B tione.

14. Degeneratione instatuinnocentias ; etpluscula
de eo statu, et detentatione ac casuprimorumpth
rentum,

D. Qualiter gignerent, si in paradiso permansis-
sent ? — M. Quemadmodum manus manui, ita sine
eoncupiscentia jungerentur, et sicut oculus se levat
ad videndum ita sine delectatione illud sensibile
membrum suum perageret officium.

D. Quali modo pareret mulier ? — M. Sine sorde,
et absqne dolore.

D. Esset infans ita debilis, et non loquens, ut
nunc ? — M. Mox ut nasceretur ambularet, et abso-
lute loqueretur; et contra singulos defectus de lignis
ibi positis uteretur, et praefixo a Deo tcmpore de
T^ ligno vitse ederet, et sic in uno statu posmodam
permaneret.

D. Quandiu debuerunt esse in paradiso ? —
M. Usquequo impleretur numerus angelorum qui
ceciderunt ; et ille numerus eleetorum; qui erat im-
plendus si angeli non cecidissent.

D. Quomodo posset paradisus eosomnes capere?
— M. Sicul nunc generatio per mortem prseterit, et
generatio per vitam advenit, ita tunc parentcs in
meliorem slaturo assumerentur, filii vero eorum
praeflnito tempore (quod creditur circa triginta an-
nos) post esum ligni vitae suis posteris cederent, et
ad extremum omnes pariterinccBlisangeliscosBqua-
rentur.

D. Erant nudi ? — M. Nudi erant, et non plusde

coeium ei obsistere quin coelestia tractet, non ab}^-
sus quin infernalia cogitet : hsec est substantia spi-

ritualis.

D. Formavit eum Deus manibus? — M. Jussu
tantum. Per hsec verba innuitur nobis ejus fragilis
natura.

D. Quare de tam vili materia creavit eum ? —
Af. Ad dedecus diaboli, ut plus(186)confunderetur;
cum hic fragilis et limus et luteus intraret gloriam
de qua ipse gloriosus cecidisset.

D. Unde nomen accepit ? — M. cum esset minor
mundus, accepit nomen ex quatuor climatibus
mundi; qu» Greece dicuntur anatole, dysis, arctos,
mesembria, quia genus suum quatuor partes mundi
impleturum erat. In hoc eliam similitudinem Dei
habuit, ut sicut Deus prseest omnibus in coelo, sic
omnibus homo prseGSseit in terra.

19. De animalibus ad hominis bonum conditis,

D. Cur creavit Deus animalia, cum his non indi-
geret homo ? M. Prsescivit eum Deus peccaturum,
et his omnibus indigiturum.

D. Cur creavit Deus muscas et culices, et alia quae
sunt homini nociva ? — M. Tantam diligentiam ex-
hibuit Deus in muscis et formicis, et culicibus for-
mandis, quantam in aliis.

D. Ad quid talia ? — M. Omnia ad landem glorifle
suae. Muscae quidem et culices, et his similia pro
pter superbiam hominis sunt eondita ; ut cum eum
pungnat, quid sit cogitet, qui nec vermicalis minu-
tis (187) resistere valet. Unde et Pharaonem non
ursi, non leones vastavemnt, sed culices, mascie, et
cmiphes afflixerunt. Formic» aatem, sive arane«»
vei talia quae instant operibiis, ideo sant creata, ut
de eis studii et piilaborisexemplasumamus. Omnis
itaque Dei creatio consideranti magna estdelectatiot
dum in quibusdam sil decor, ut in floribus ; in ali-
quibus medicina, ut in herbis ; in quibusdam pastust
ut in frugibus ; in quibusdam significatio, ut in ver-
mibus et avibus. Omaia igitur sunt bona, et propter
hominem creata.

i3, De Paradiso in quo homo a Deo locatus est^ ct
formata mulier : et cur uterque peccabilis.

D. Ubi Adam est creatus? — M. In Hebron, ubi

etiam post mortuus est et sepallus, et positus est in D iliis membris quam de oculis erubescebant

D. Quid est quod dicilur : Post peccatum vide-
runt se esse nudos (Gen, iii, 7^, quasi ante hoc non

paradiso.

D. Quid est paradisus, vel ubi est ? — M. Locus
amoenissimus in Oriente, in quo arbores diversi
generis contra varios defectus erant consitae : verbi
graiia, ut si homo congruo tempore de una come-
deret, nunquam amplius esuriret, congruo tempore
de alia, nunquam amplius sitiret : si de alia vero»
nunquam lasseratur. Ad ultimum, si de ligno vitae
uteretur^ non amplius senesceret, non infirmareturi
nunquam moreretur.

(i%e)A.^dedecusdiabolietexcusationemDei;utsi
forte tentatus caderetjdiabolusperhoc Dei non tn-
sultaret; siautemnon superaretur, diabolus plus.

viderint ? — M. Post peccatum mox per concupi-
scentiam in invicem exarserunt ; et in illo mem-
bro exorta est confusio, unde humana procedit pro-
pago.

D. Cur in illo membro plus quam in aliis? —
M. Ut scirent quod tola posteritas illorum eodem
crimine obnoxia tenerelur.

D . Quomodo (1 88) viderunt Deum in paradiso ? —

(187) A., minimis.

(188) A. om. quomodo.

iH9 HONORll AUGUSTODUN. OPP. PARS IV. — DOGMAT. ET ASCET. 1120

M. Viderunt per assumplam formam) ut Abrabam A esl Christus natus. Volo le cliam sclrc quod a texn*

pore Adae usque ad Noe noa pluit, et iris non fuit,
ei homines carnes non edebant, et vinum non bibe-
bant, eratque totum tempus quasi vernalis tempe-

et alii prophetse.

D. Quare seduxit eos diabolus ? —- M. Propter in-
vidiam : invidil enim illis, ne ad honorera illum
pervenirent de quo ipso superbus cecidissel.

D. Per quid invenil adilura tenlandi? — M. Per
superbiam ; voluit enim homo in propria potestale
manere, quoniam dixit : In abundantia mea non
movebor in osternum (Psal. xxix, 7).

D. Cur perraisit Deus hominem tenlari, cum sci-
rel eum superari? — M. Quia prscscivit quantabona
de ejus peccato esset facturus.

D. Quomodo seduxil eos?— M. Per serpenlem.

D. Locutusne est serpens? — M. Non, sed(189)
diabolus locutus est per serpentem, ut hodie loqui-

ries, eopiaque omnmm rerura, qus omnia post itn-
mutata sunt propter peccata hominum.

D. Quid peccavit homo quod expulsus «st de pa-
radiso ? ~ M. Sicut Deusesseconcupivit, etideo con-
tra ejus prsBceptum de interdicta arbore comedit.

D. Quid raagni fuit comedisse poroum ? — M . Tara
grave piaculum fuit, ut toto mundo redimi non
posset.

D. Hocproba. — H. Justumne tibi videtur ut
horao obediat divinae voluntati ?

, _u • . A A » «« T> D. Nihil justius, quam ut onuus creatura ratio-

tur per obsessum horaraera, el queraadraodum an- B ,. .... ^ . ,.^^. . , . .. r.

_^_,r , ,___ nalis nihil orarano (192) prseponat voluntati Creato-

ris. — M. Ergo voluntas Dei major esl quara totufl

mundus.

D. Utique. — M. Si igitur tu slares coram
Deo, et aliquis diceret tibi ; Respice relro, aut
totus raundus interibil, diceret autem Deus : Nolo ut
rctro respicias, sed in me inspicias(193) ; deberes tu
Deumcontemnere, quiest Creator omnium renim,
et gaudiura angelorura, ut liberares transitorium
mundum?

D. Minimc. — M. Hoc Adam fecit : coram Deo
stetit, et diabolo inblamanle, retro respexit, et
majus peccatum quam mundus esset coromisii.

D. Quoroodo majus? — M. Quia sex crirainalia
p flagitia in hoc uno criraine commisit, quibus sex

gelis locutus est per asinam : cum nec serpens, nec
asina scirent quid per eos verba illa sonarent.

D. Quare magis per serpentem quara per aliud
aniraal ? — M. Quia serpens torluosus est et lubri-
cosus, et diabolus quos seduxerit tortuosos et lu-
bricosos facit : tortuosos fraudulentia, lubricosos
luxuria.

D. Fuit scientia boni et raali in illo pomo ? —
M. Non in pomo, sed in transgrcssione. Antepecca-
tura enim homo scivit bonum ct malura : bonura
per experientiara, malum per scientiara; post pcc-
catura autera scivit malum per experientiam, bonum
tantum per scienliam.

D. Nascerentur raali in paradisoT — M. Tanlum-
modo electi.

D. Quare nunc mali nascuntur ? — M. Propler
electos, ut exerceantur per lllos.

15. DeeorumexpuliioneaparadUo, et degravitate
peccati ob quod expuUi sunt,

D. Quandiu fuerunt in Paradiso? — M. Septera
horas.

D. Cur non diutius? — M. Quia raox ut raulier
creata est, confestim etiam est praevaricata ; tertia
hora vir creatus iraposuit nomina aniraalibus ; hora
sexta raulier formata continuo de vetito pomo prsB-
surapsit, viroque suo mortera porrcxit, qui ob ejus
aniorem comedit ; el mox hora nona Deus de para-
diso eos ejccit.

D. Quid fuit cherubira, vel flararaeu.s gladius ? -^
M. Gladiud fuit igneus murus, quo post peccatum
circuradatus est paradisus ; cherubira vero angelica
custodia, ut ignis corpora arderet, angelici aulcra
spiritus a loco voluptatis inhibcrcnt (190).

D. Quo ivit tunc Adara ? — M. lo Hebron est re-
versus, ubi et creatus est; ibique filios procreavit.
Occisura autera Abel a Cain, ut dicit Uierony-
mus (191), ccnliimannosluxil, ctEva^arapIiuscopu-
lari noluit. Sed quia Christus amaledicloscraineCain
noluit nasci,pcrangclum admonilus Eva; itcrura est
socialus, et pro Abel est Selh genilus, de cujus stirpe

(189) A., om. non, sed.

(190) A. om. aloc. voLinhib.f Iruncata senlcntia.

(191) A. om. ut dicit Hieron.

setates suse posteritatis morti involvit.

D. Quae fuerunt illa? — M. Primum&uperbiafuily
cum Deo sequalis esse voluit ; et ideo factus est om-
nium infimus, qui fuit omnibus prselatus, de hac di-
citur : « Immundus est coram Deo omnisqui ezaltat
cor suum . » Secunduro inobedientia exstitit, cnm
mandatum Dei prseterivit, et ideo facta sunt ei om-
nia inobedientia, quse prius erant subjecta, de hac
dicitur : Quasiscelus [Vulg., peccatum] est ariolan'
di,nolleobedire{IReg. xv, 23;. Tertium avaritia
erat, cum plus quara concessum fuerat concupivit,
et ideo omnia concessa juste amisit. De hac dicitur
per Apostolum : A varitia est idolorum servitus{Galat.
V, 20). Quartum erat sacrilegium , cura vetitura in
^ sacro loco per furtura subripuit, et ideo de sacrario
excludi raeruil. Dehocdicilur : c Qui profanat san-
cta, a sanctis exterminabitur. » Quintum fuil spiri-
tualis fornicatio : anima enim iUius crat Deo cOn-
juncta;sed cum, spreto Deo, diabolum admisit,
quasi Cum exlraneo adulterium comraisit, et ideo
vcri spoosl amicitiara araisit, de hac dicitur : Perdes
omnes gui fornicantur abs te {PsaL Lxxn, 5B7).
Sexlura : horaicidium perpetravit, quo se et omne
genus huraanura in raortcra prsecipitavit, de hoc di-
cit Moyses : Qui occidcrit.morte morietur {Levit cil.
XXXV, 47; Exod. xxi, 12), raorte scilicet aeterna.

{m) A.

(193) A.

om. omnino.
me respicias.

1121

ELUCIDARltJM. - Llfi. 1.

\m

unde et in intcriori homine mox est mortuus, et ja- A qui tyrarmum contercrcl, el fugilivum sefvum cum

cuit in sepulcro corporis sepullus.

D. Nonne ille miser a ncquissimo spirilu et men-
dacissimo erat seductus? — M. Etiam : sed non ideo
minus fuit obnoxius (194). Si enim quis servo suo
opus injungeret, et raonstraret ei foveam ne iotus
caderet, de qua surgere non posset, ille vero, con-
tempto domino. sponte in foveam caderet, el injun-
ctum opus inactum remanerel, non essel reus?

D. Imo duplici culpa esset obslriclus : una qua
Dominum contempsit, alia quia se ad injunclum opus
impotem fecit.— M. Ita fecit Adam : Deum contem-
psit, opus obedientiae deseruit, foveam mortis in-
cidit.

16. De satisfactione Deo exhibenda pro eainjuria. B

D. Quali modo oportuit eum reverli ? — M. Hono-
rem, quem Deo abstulit reddere debuil, ot pro pec-
cato quod fecit satisfacere. Valde enim justum cst
ut qui aliis sua abstulit, et ablata restituat, et pro-
i^juria illata satisfaciat.

D. Quid abstulit Adam Deo? — M. Tolum quod
proposuit in sua curia de ejus generatione facere.

D. Qualiter debuit ablatum honorem reddere ? —
M. Diabolum ita vincere ut ipse victus est ab eo, et
seipsum omnesque proedestinatos ad vitam tales re-
slituere quales futuri erant si permansissent.

D. Qualiter autem debuit setisfacere? — M. Quia
peccatum majus mundo commisit, aliquid majus

rebus domini sui io graliam regis reduceret.

D. Quare homo redire potuit post lapsura? —
M. Quia sicut non pt^r se, sed per aliura impulsus
cecidit, ita dignum erat, cum per se non posset, et
vellet, ut per alium adjutus resurgeret.

17. Necessitas Incamationis Verbi ad eam satisfa-
ctionem exibendam.

D . Cur non misit angelum, ut eum redimeret ? —
M. Si angelus hominem redemisset, tunc illius ser-
vus esset ; homo autem sic restitui debuit, ut aequa-
lis angelis esset. Et aliud oberat : aogelus in sua na-
tura invalidus erat hominem redimere ; si autem
homo fieret, minus posset.

D. Quare non creavit Deus alium hominem de
terra, ut mitleret eum pro perdito? — M. Si novum
hominera Deus creasset et misisset, tunc ad genus
Adse redemptio non pertineret : de suo enim genere
debuit esse, qui pro homine satisfaceret.

D. Cur non misit Deus patriarcham, vel propbe-
tum? — M. Patriarchae et prophetse in peccatis
concepti et nati erant ; et ideo genus humanum re-
dimere non poterant.

D. Evolve caetera. — M. Quia igilur angelus redi-
mere non debuit, et homo per se satisfacere non
potuit, Dei Blius, per quem facta sunt omnia, ut et
redemptio per illum fieret assumpsit plenum homi-
nera, et in duabus naturis factus est uaa persona .
Et in illa natura, quae Deus erat, vicit diabolum, ut

mundo Deo solvera debuit. Horum neutrum uUa ra- q jp^g vicerat hominem, et omnibus praedestinatis

lione potuit facere. Ideo in morte permansit,

D. Rt cur penitus non periit ? — Statutum Dei
immutari non poluit : proposuit enim ex genere Adae
electorum numerum complere.

D. Quid ergo? — M. Quia debitum honorem Deo
non solvil, Deus ab eo invito accepit, cum eum poe-
nis subegit.

D. Quomodo honor Dei esl poena hominis ? —
M. Quia quem dulcem patrem, ut filius, in gloria
babere contempsit, hunc suum Dominum in tor-
mentis, ul rebellis servus, sensil.

D. Cum solvere vellet, et non posset, cur Deus,cura
misericors sit, non ei dimisit, aut talem in gloriam
admisil (195) ? — M. Si Deus ideo ei suum honorem
dimitteret quia habere non possel
si autem peccatorem horainem impuaitura in glo-
riam assumeret, unde angelum pro una cogitatione
exlrusissel, injustus esset. Porro si peccatura im-
punitum remaneret, aliquid in regno Dei inordina-
tum csset ; sed in regno ejus nihil inordinatum re-
linquitur : peccator ergo puniri debuit; Quis enim
gemmam de coeao sublatam in thesauros suos re-
condat non purgatam ?

D. A'l quera finem ergo debuit devenire? — M.
Quoniam transfuga servus cum furto domini sui ad
ssevissimum profugerj«t tyrannum, filius regrs missus
est de palatio in carcerem post exsulem servum

(194) A., noxius

(195) A., sumpsit.

ccelum aperuit, et angelis coaequavit; quod solus
Deus facere potuit. In ea autera natura qua homo
fuit raajus pro injuria mundo solvit (196), cum mor-
tem indebitara subiit ; quod solus horao debuit fa-
cere.

18. Cur Verbum sit incarnatumj et ex Virgine, et
in temporis plenitudine,

D. Benedictus serrao oris lui, qui de coelis mihi
deduxit Filium Dei. Sed dic mihi cur Pilius sit in-
camatus, et non Pater, nec Spiritus sanctus? —
M. Si Pater, aut Spiritus sanctus incarnaretur, duo
Filii in Trinitate compularentur : unus Filius Virgi-
nis, qui esset incarnalus ; alter Filius Dci. Et alia
impotens esset ; £; cansa erat. Fiiius esl sirailitudo Dei ; angelus autem
et horao assumpserant sibi similitudinera Dei. De-
buit ergo iile incarnari, cui specialiter injuria facta
fuerat : ut istum misericorditer salvaret , illum
jusle damnaret. AUud etiam : quia omnia per Fi-
lium, ideo et redemptio per eum.

D. Cur Yoluit nasci de virgine? — M. Quatuor
modis facil Deus horaines. Uno raodo absque patre
etmatre; scd de terra, ut Adam; secundo modo,
de solo viro, ut Evam; lertio modo, de viro et fe-
mina, ut quotidie nascuntur omnes ; quapltf modoj
de sola fcraina, quod privilegiura Chn^y soIiTeser-
vatum esl : ul sicut raors per feminara virginem in-»

(196) A,, fuit^ pro injuria majus mundo sohit.
P., fuit hatus, proinjuria mundum solvit.

1123 HONORII AUGUSTODDN. OPP. PARS IV. ~ DOGMAT. ET ASCET. 1124

travit la mundum, ita per feminam virginem vila A D. Conligit aliquid miri eo nascente? ~ M. Se-

intraret^ qusemortem excluderet.

D. Cur non venit mox ilio tempore ante dilu-
vium vel po8t diluvium ? — M. Si ante diluvium
venisset , dicerent homines illius temporis non
fuisse necesse eum venisse, cum ipsi a parentibus
suis omnia bona didicissent, qui nuper de paradiso
exiissent, et a Deo et ab angelis ejus omnia edocti
essent. Si autem mox post diluvium venisset, dice-
rent Deum Noe et Abrahae locutum fuisse, et omnia
agenda vei vitanda ab eis didicisse.

D. Quare non venit tempore legis? — M. Si tunc
venisset, dicerent Judaei se copiose a lege inslru-
ctos, geutiles vero a pbilosopbis se abunde edoclos.

D. Cur non distulit usque circa finem mundi.^ —

ptem specialia miracula.

D. Quge fuerunt illa? — M. Stella nimis praeful-
gida apparuit. Circulus aureus, vel purpureus, cir-
ca solem claruit . Fons olei de tcrra erupit. Pax ma-
xima fuit. Universus orbis ad censum est descriptus.
Numerus ad triginta millia hominum, qui Dominum
recusarunt, est una die occisus; et animal brutum
locutum est.

D. Yellem horum myslicum audire. — M. Stellae
significant sanctos ; stelia igitur praeclara illuxil,
quia Sanctus sanctorum venit. Circulus aureus vel
purpureus circa solem fulsit ; quia Sol justitiae auro
suae divinitatis Ecclesiam illustrare, et purpura suae
passionis coronare venit. Oleum significat miseri-

M. Tunc pauci eum imitarentur. et electorum nu- g cordiam. Fons olei de terra fluxit. quia fons mise-

merus non impleretur. Necesse ergo fuit eum venire
quando venit plenitudo temporis.
, D. Quod fuit illud tempus? — M. Quod praefixit
Deus ante tempora saecularia, scilicet cum Judaei se
magis lege gravari quam relevari ingemiscebant, et
gentiles relicto naturali usu contra naturam lurpiter
vivebant, et cum neque sacerdos neque levita subve-
niret : necesse erat ut verus Samaritanus adveniret,
qui semivivum jumento sui corporis imponeret, et
ad stabulum supemae curiae perduceret.

19. De nativitaiit Chrisii circumstaniiis^ et
pairatis in ea mirabilibm.

D. Quomodo potuit nasci sine peccato de massa
peccatrice? — M, Ab inilio Deus quosdam qui se p
familiarius colerent de aliis segregavil, de quibus
Yirgo quasi de linea producta pullulavil; quae velut
olim virga arida sloe humore prutulit (197) florem,
ita sine concnpiscenlia mundo edidit Salvatorem.

D. Qualiter genuit eum? — M. Sine sorde, et sine
dolore. Clausa enimjanua thalamum uteri introi-
vit, humanam naturam sibi conjunxiti et clausa
porta, ut verus sponsus de thalamo processit.

D. Cur novem menses fuit clausus in utero? —
M. Ut homines,qui erant clausi in miseriis hujus
mandi, sive inferni, reduceret ad consortium novem
ordinum angelorum.

D. Qua hora natus est? -^ Media nocte, ut dici-
tur ; « Dum medium silentium tenerent omnia , et
mox in suo cursu medium iter haberet ; Sermo tuus
a regalibus sedibus venit (Sap. xviii. U et 15). »

D. Cur nocte? — M. Primo quia occultus venil,
deinde ut eos qui in nocte erant erroris, ad lucem
perduceret veritatis.

D. Seivit aliquid Christus infans? — M. Omnia
plane, ut puta Deus, • in quo fuerunt omnes Ihe-
sauri sapientiae et scientiae absconditi {Col. 11, 3).

D. Potuit ambulare vel loqui, mox ut natus est?
'— M* Secundum potentiam utrumque potuit ; sed
humaaam naturam per omnia absque peccato imi-
tari voiuit

(197) A. om. protulit.

^198).Poftt convertebdtur inserit A. : Discip.
Omnia qua^ desiderat cor meum audire, audio.

ricordiae de Virgrne emanavit. Pax ingens exslitil,
quia pax vera in terris apparuit. Mundus ad censum
est descriptus, quia ad supernum regnum chri-
smate est praesignatum humanum genus. Qui Domi-
num recusarunt, occisi sunt, quia qui dixerunt :
Nolumus hunc regnare super nos (Luc. xxi, 14),
disperierunt. Pecus loquebatur, quia ad laudem Dei
populus gentium convertebatur (108).

20. De Magis, de fuga Christi in ^gyptum^ et reli'
qua ejus vita usque ad bapHsmum.
D. Quare attraxit tres Magos cum muneribus?
— M. Quia Ires partes mundi, scilicet Asiam, Afri-
cam et Europam, fide et operatione ad se trahere
voluit.

D. Cur magis fugit (l99)iniEgyplum quam in aliam
terram? — M. Ut ostenderet se verum Moysem; u
sicut Moyses populum Dei de Pharaone et iEgypto
liberans, in terram duxit promisbioms, ita ipse po-
pulum fidelium de diabolo et inferno Jiberans, ad
regnum duxit beatitudinis : uode et post seplem
annos reverlitur ad terram Israel ; quia per septem
dona Spirilud sancti reduxit nos de mundo ad coe-
iestem Hierusalem.

D. Quare in triginta annis nec docuit, nec signsL
fecit? — M. Exempli gratia venit in mundum ; ideo
voluit prius facere, et tunc docere : ut dicitur : Quia
cofpitJesvLs facere et docere {Act. i, 1). Per hoc
igitur exemplum praebebat ne quis ante legitimam
aetatem docere praesumat, vel prius velit docere quam
D discat.

D. Cum in eo fuerit plenitudo divinitatis corpora-
liter^ et nihil posset ei gratiaQ accedere, cur est
baptizatus? — M. Ut nobis aquas ad baptisma (200)
sanctificaret.

D. Quare in aqua baptizatus est? (201).— M. Aqua
coctraria est igoi. Quid est peccalum, nisi ignis ?
Sicut in animo ira, ita in carne concupiscentia ;
unde et igue supplicii punitur : ut hic ignis exstio-
guatur, in aqua baptizatur. Est et aliud : Aqua
sordes diluit, sitim exstinguit, imaginem reddit ; ita

(199)A.,/at7.

(200) A., baptismi.

(201) A., baptizatur in aqua.

im

BLUCIbARlUM. --LtB. I.

1126

gratia Spiritus sancti in baptismate sordes pecca- A D. Yalait mors ejas ad exhaarieada omnium pec-

torum abluit, sittm animffi verboDeirestinguit, ima-
ginem Dei per eulpam amissam restitait.

521. De CkrisH pulchritudine, patsihHitaieetmorie.

D. Com scriptam sit de eo : Spedosus forma prce
filUs hominum {Psal . xuv, 3), erat corpore palcber ?
— llf . Secundum naturam talis fuit quaUs in monte
discipulis snis apparait. Sed qaia homines ejus
elaritalem ferre non poterant, sub larva apparuit,
quia forma despicabiUs fuit : unde didtur, « Yide-

mus eum non habentem speciem neque decorem

(Isa. LIII, 11). n

D. Erat passibiKs et mortalis ? — M. Passio vel
mors, peccaii est peena ; sed ipse absque peccato

venit, el sine peccato vixit : igitur secundum natu. g daret ei, cum sua essent omnia ? uti dicilur
ram impasaibilis et immortalis fuit ; sed secundnm omnia mea tua sunt {Lue. xv, 31).

cata ? — M, Transcendit etiam infinite.

D. Proba. — M. Si coram te Christus staret, hi
eum Dominum majestatis scires, ct aliqais diceret :
interfice hunc, aut totus muudus interibit, interfi-
ceres eum, at salvares mundum ?

D. Nequaquam . — M. Quare ?

D. Quia vita ejus longe dignior videretur (204)
quam infmiti mundi, et taie piaculum viderer (205)
committere, quod innumeris mundis non posset
expiari. — M. Sicut ergo vita Christi dignlor estin-
finitis mundis, sic mors ejus longe pretiosior fuit
innumerabilibus mundis, el ideo suirecit ad redem-
ptionem omnium.

. D. Quid dedit ei Pater pro hoc merito ? — M. Quid

Fili,

potentiam utriHiique esse voluil, et pasaibil» et
morUlis (2091).

D. Quare mortuus est ? — M. Propter obedien-
tiam, ut dicitur : Factus estobediens Patriusquead
mortem {Philip. n, 8).

D. Exegit ab eo mortem Pater ? — M. linnime.

D. Cur oceiderunt eum Judsi? Hoc volo a te
audire ? — M. Quia justitiam, vivendo et veritatem
docendo, indeclinabiliter tenait ; hanc obedientiam
humanitas Divinitati debuit, hanc Deus ab omni
rationali exigit creatura.

D. Quis unquam pater unicum et bonum filium
occidi permiltat, si prohibere qaeat ? — M. Cum Deus

D. Non potuit ipse mercedem suse mortis dare
coi vellet ? — M. Potuit; ideo eam dedit bomini, pro
quo hase omnia sostinuit : pro passione impassibili-
tatem, pro morte immortalitatem, pro peregrina-
lione patriam letemam.

22. Quid de humanitatis partibus factum^ dissoluta
compositione .

D. Quot horas fuit mortuus f » M. Quadra*
ginU.

D. Quare ? — M. Ut quatuor partes mundi, qu«
in decalogo legis (206) erant mortuas, vivificaret.

D. Qui crucifixerunt eum? — M. Quia pro Judffiis
et gentibtts mori voluit, Judai mortem ejus consi-

vidit Pilium suum tam egregium opus velle, scilicet ^ ^^^ ^^^^^ ^^^^^ ^^^ crucifixerunt eum.

saevum tyrannum expagnare, et captivum ab eo
liberare, ad tam laudabile opus ei consensit, et eum
mori permisit (203).

D. Quomodo apud Deum juslum fuit, quod opti-
mum pro impio dedit ? — M . Quia pessimus sim-
plicem hominem seduxerat, justum erat ut optimus
pro eo obses fieret, qui pessimum revinceret, et in-
nocentem pristinas libertati restitueret. 8ed et tali
modo charitatem suam Deus ostendit mundo, ut
dicitur : « Ut servum redimeres, Filium tradi-
disti. »

D. Si Pater tradidit Filiumi ut dicitur : <> Proprio
Filio suo non pepercit, sed pro nobis omnibus tra-
didit illum, » et si Filius seipsum tradidit, ut dici-

D. Cur jaciiit in sepulcro duas noctes et unum
diem ? — M. Duae noctes signi6cant duas nostras
mortes, unam corporis, alteram animae ; dies signi-
ficat suam mortem, quse fuit lux nostrarum mor-
tium, quarum unam abstulit, alteram ad exercitium
electis reliquit, quam denuo veniens extermina-
bit.

D. Quo ivit anima ejus post mortem? — M. In
coelestem paradisum, ut dixit ad latronem : Hodie
mecum eris inparadiso {Luc. xxiii, 43).

D. Qaando ad infernum descendit ? — M. Media
nocte resurrectionis, qua hora angelus iSgyptum
devastavit : ea hora, id est, media nocte, Christus
infernum despoUavit ; et cum triumpho inde rediens.

lur : Qui tradtdit semetipsum pro nobis {Ephes. v, ^^,«. •„ j^ ;„ ^«^. j:«« «^ii^««„:i «/..,.„- «.«,« ;«
^. ^ . , .. » j . f. . J.J.. ... 1 n rsptos mde m paradiso collocavit, corpus suum m
%), » quw peccavit Judas, qm etiam tradidit lilum ? ^ ._.., ..:«u^..:, j a ...:- ^--:.....:. i\..:

-*- if. Pater tradidit Filium, et Fiiius seipsum pro

ptpr charitatem, Judas vero propter avaritiam

D. Quare voluil mori in ligno ? — M. Ut eum qui
per lignum viciti reviaceret> el illum qui in ligno
cecidit rediroereU

D. Cur in cruce ? •— M. Ut quadrifidum mundom
salvaret.

D. Quamobrem permisit sibi quinque vuloerain-
fligi ? ^ M. Ut redimeret humani generis quinque
sensus a diabolo captivos.

(fli02) Ai, vel immortaUi.

(203) A., ^tto.

(204) A., videtur^

sepulcro visitavit, quod de moriuis excitavit. Qui-
dam sentiunt quod ab hora mortis usque ad horam
resurrectionis in inferno cum electis fuerit ; et inde
cum eis abiens resurrexit.

23. De circumstantiis resurrectionis Dominicoi.

D. Quare non stalim post moriem resurrexit? —
M. Dicerent non eum mortuum fuisse, sed in tor-
mentis obstupuisse. Si autem post multum temporis
resurrexisset, esset dubium an ipse esset.

D. Cur ergo tam cito resurrexit ? -« M. Ut ci-

(205) A., videret.

(206) A. om. legis.

H«1 IIONOtlll AUGUSTODCN. OPP. ^ARS IV,

tius snos consolaretur, qui de sua morte trisla- A
bantur.

D. Quare in die prima hebdomadae ? — M. Ut
mundum ea die renovaret, qua eum creaverat.

D. Cur in lertia die suae passionis?— M.Ul eos,
qui tribus temporibus ante legem, sub lege, el sub
gratia, in peccatis mortni erant, sublevaret, et ut
nos, qui factis, dictis, cogitationibus, laWmur, per
fidem sanctse Trinitatis resurgamus.

D. Ubi mansit illis quadraginta diebus ? — M.In
paradiso terreno, ut creditur, cum Elia et Enocb, et
cum iis qui cum eo surrexerant.

D. Qualem formam post resurrectionem habuit ? —
M. Seplies splendidiorem quam sol.

D. Quali forma viderunt eum sui ? — M. Tali ut
ante consueverant eum videre. B

DOGMAT. ET ASCET.

412S

84. De appariiionibus ChrisH postresurrectionem.

D , Apparuit eis vestilus ? — M . Vesles ex aere ts-
Bumpserat, quse, eo ascendente, in aerem evanue-
runt.

D. Quoties apparuit? — M. Duodecies. Primodie
octies : Primo, Joseph ab Arimalhia in carcere in
quo posilus erat co quod eum sepelierat, ut scripta
Nicoderai declarant. Secundo, Matris Huae, ut Sedu-
lius manifeslal. Terlio, Mariae Magdalenae, ut Mar-
cus asserit. Quarto, duabus mulieribus a sepulcro
reverlenlibus, ul Mallha?us paLdit. Quinto, Jacobo,
ut Paulus teslatur, qui se in sexla feria devoverat
non manducaturura donec videret Christum vivum.
Sexlo, Petro, ut Lucas narrat, qui propler negalio-

D. Qna forma asceudit ? — M. Usque ad Bubes
ea forma quam ante passionem habuil : susceptus
autem a nubibus, ea qua in monte apparuit.

D. Qunre non statim ascendit postquam resurre-
xit ? ■— M. Propter tres causas. Primo, utsui expe-
limentodiscerent eum Teraciter surrexisse, quem
viderent manducare et bibere. Seeundo, post qua-
draginta dies voluit ascendere, ut demonstraret eos
qui decalogum legis per quatuor Evangeiia imple-
verint, posse coelum ascendere. Tertio, quod fiode-
sia, quae corpus Christi est, post pasaionem quam
sub Anticfaristo erit passura, deiiide post quadragiata
dies creditur coelum ascensura.

D. Quid est Christum in dextera Patris aedere f
-— M. Humanitatm in gloria Divinilatia quie-
scere.

D. Qualiter pro nobia interpellat Patrem ? — M.
Repraesentando jugiter suam paaidoBem.

26. De missione Spiritus saneii, et de Christi
gaudio.

D. Cur non mox misit Spiritum saaetumi sed post
decem dies ? — M. Ob tres causaa. Primo, ut apo-
stoli jejuniis et oraiionibus se aptos ad ^us adven-
tum pnepararent. Secundo, quod hi Spiritum san-
ctum perciperent, qui decem pnecepta explerent.
Tertio, quod in quinquagesimo die a re surrectione :
ut, sicut populus Dei post liberationem ab iSgypto
quinquagesimo die accepit legem timoris, ita popu-
lus fidelium post liberationem suam a mundo, quin-
quagesimo die acciperet legem amoris. In jubilaeo

ab aliis*segregalus in fletibus permanebat. Se C etiam anno, id est, quinquagesimo, recepit populus

nem

ptimo, duobus discij ulis in via Emmaus, ut idem Lu.
cas refert. Octavo,omnibus, januis clausis, ut Joan.
nes describit. Nono, in oclavo die, quando eum Tho-
maspalpavit.Decimo, ad raareTiberiadis.Undecimo,
in moote Galilaeae. Duodecimo, recumbentibus un-
decim discipulis apparuit.

D. Cur dicit Evangelisla : Apparuit primo Maria:
Magdalencet (Marc. xvi, 9.) — M. EvangeUa cum
summa auctorilate sunt edita;sed scribere evange-
lislae nolebant, nisi ea quae omnibus nota erant, unde
dicitur : Multa etalia fecit Jesus, qucenonsuntscrir
pta in librohoc(Joan, xx,30), id est,inEvangeIio.
In aliis aulem quaedam, non tamen omnia, inve-
niunlur ; quae enira fidem excederent, scribere no

Christianus(207) iibertatem amissam et paradisi (208)
hsereditatem ; ita in hac die recepit populus chri-
atianus amissam libertatem et paradisi hseredi-
tatem.

D. Habet Christus nunc plenum gaudium? — M.
Quodammodo habet, et quadammodo non habet :
Quantum ad suam personam, plenissimum ; quan-
tum ad corpus suum, quod est Ecclesia, minime.
Adhuc enim non sunt subjecta omnia sub pedibus
ejus. A Judaeis enim adhuc blasphematur, agenlibus
subsannatur, ab hsereticis dilaceratur, a malis cbri-
stianis impugnalur. In membris etiam suis quotidia
patitur. Cum hsec omnia ad se collegerit, tunc gau-
diura plenum habebit.

luerunt. Unde resuscitationem Lazari, Johanne solo D 817, De mystico Christi corpore^ hoc est Ecclesia.

narrante, cseleri Evangeiisteetacuerunt.

D. Num apparuit Dominus ipsadiein Galilsea?—
M. In monle Sion locus vulgo Galilaea vocatur, quia
ibi hospitari solebant qui de Galilsea Hierosolymam
veLerant : in hoc et Dominus hospilium habuit,
cum in grandi coenaculo coenavit ; in hoc ja-
nuis clausis apparuit ; in hoc et Spirilum sanclum
misit.

85, De ascensione et sessione Christiad dexteram
Patris : et guomodo M oret pro nobis.

D . Ascendit soius ? — M . Quicum eo surrexerunt,
cum eo etiam ascendenint.

D. Quomodo est Ecclesia corpus ejua, et electi
membra ejus? -- M. Ut corpus capiti inbaeret,et ab
eo regilur, ita Eccleaia per sacramentum eorporis
Christi ei eonjungitur; imo unum cum eo eorpus ef-
ficitur : a quo omnes justi in suo ordine, ut membra
a capite gubernantur. Cujus capitis oculi sunt pro-
phetae, qui futura prseviderunt : sunt et apostoli,
qui alioa a via erroris ad lumen justitise rednxerunt.
Aures, sunt obedientea. Nares, discreU. Phlegma,
quod per nares ejicilur, bunt haeretiei, qoi jadieio
discretorum de capiteChriatiemunguntur. Os, sunt
doctores. Dentes, sunt saone ScripturieexpoaiCores,

{tQ^) A. om« Christianus^

(20d) A. om. paradisi*

ilS9

ELUaDlHICM, — UB. I.

1130

Manus, EcclesuB defensores. Pedes, sont agricolae A in adulterio, fornicatione, et eaeteris flagitiis vitam

Bcclesiam pascenles. Porro fimus qui de ventre
porcis egeritur» Bunt immundi et luxuriosi altaris
ministii, et alii intra Ecclesiam facinorosi, qui ven-
trem matris Eccl^siecmerant, quos per mortis ege^
Btioiirm deemones> ut porci, devorant. Qaod totum
corp«s compage veritatis et charitatis ia unum con-
glotinalor.

28. De corpore Christi in Eucharistia.

D. Quare de pane corpus ejus, et sanguis ejus de
vino oonficitar ? — < M. Corpus ideo de pane, quia
ipse dixit : « Ego sum panis vivas {Joan. vi, 41) ; »
SAnguis autem ideo de vino, quia ipsc dixit : « Ege
smn vitis vera (id. xv, 1). » Et sicut pane corpus
nntritur, ita Ghristi cibo anima reficitur. Et sicut
panis ex mullis granis conficitur, ita Ghristi corpus
ex mnltis electis colligitur . Et sicut panis igne coqui-
tur, ita ChristQS in camino passionis assatur. Qui
paaia etiam diciiar caro, qtua at agnns pro nobis
immolatur. Yinnm etiam ex multis acinis eliquatur,
et in torcuiari exprimitur ; iia corpus Christi ex mul-
tis justis compaginatur, quod in prselo crucis torque-
tur ; quod vinum in sanguinem Christi vertitur, ut
anima nostra, qute in sanguine est, per hoc vi-
vifieetur.

D. Cum species panis et vini videatur, quomodo
caro et sangots prsedieatur ? — M. Cum vere sit il-
Indqood Maria genuit, qnod io cruce pependit, quod
eoBloa penetravit, species ideo panis et vini reman-

ducunt, vel Ecclesias, vel ecclesiasticos ordines
vendunt aut emunt, et pravo exemplo populum Def
occidunt, et omnia haec temere defendunt, hi tale
sunt Domini traditores simul et crucifixores.

D. Qua causa debent^sacerdotes missam oele-
brare ? — M. Dei solius causaet suae salutis, atquo
totius Ecclesiae. Sed ipsi (209) lucri causa celebrant,
ut videlicet ab hominibus honorentur, ct tempora-
libus rebus ditcntur. Qui igitur mysterium passio-
nis Christi pro favore humano et pro temporali lu-
cro vendunt, quid aliud agunt quam Dominum tra-
dunt ? Cum vero sordidis manibus, et pollula con-
scionlia, iUum tractare prsesumunt, in cujus con-
scientia, illum tractare praesumunt, in cujus con-
B spectu nec cceli mundi sunt, quid aliud faciunt quam
Dominum crucifigunt ?

D. Potest populus ex eis culpam trahere ? — M.
Cum filii Heli polluerunt Domiui sacrificium, totus
pene populus cum eis subiit interitum, quia facie-
bant eontra legis Domini prflectiptum. Qaantomogis
hi qui Chrisliani vocantar, et ministri Ghristi esse
videntur, et fornicationi ac luxurise subjaeeni, uxorea
dncunt, filios ac filias procreant, -- quod illieitam
est, cum manifesto ratum teneat universa Ecclesia
quod dictum est a Domino primo pastori, aciliceC
B. Petro, deinde successoribus ejus, videlicet apo*
stolis viris, archiepiscopis : Quodcunque Ugaperis
iuper terram, erit ligatwn et in ensUs, et fUAdeun'
que solveris super teiram, erit solutttm et inemlis

ait ; ne ta, si parum (ut vere est) sanguinem de la- {Matth. xvi, 19) ; ac in omnibus synodis sint et-

tere ^us stiilantem cemeres, hunc labris attingere
abborrerea; et ut majas meritum haberes, cum non
visuni sed intellectum crederes.

D. Qa» est salus in hoc ? -* M. Summa. Sicut
enim eaca in camem comedentis vertitor ; ita quis-
qae (Idelis per eomestionem hujus cibi in eorpus
Cbristi eonvertitur. Igitur per fidem mundo, vitiis
d ooocapiscQptiis Christo coneructfigimar, et in
baptisma e Christo consepelimur ; et i«Jeo ter im-
mergimar, per cibom vero corporis ejos ei incorpo-
ramur ; et ideo necesse est ut illuc, quo Christus
est, tranaferamor.

D. Habent plus sanctitatis, qoi plus accipiont?*—
M» Ut de manna dicilor : Qui plus collegU^ non plus

comrounicati, et exeommunicentur, — poUuntOf ;
dum admonentur, parvipendunt ; dum excommani-
cantur, non est timor Dei in eis, sed derident, et
dicunt : « Hoc anathema scper nos, et super filios
nostros. » Unde patet quod quotquot cseci eseoos
istos duces in foveam sequuntur, imo commoni^
cando eis comitantur, cum iisdem etiam in poenis
participantur.

D. Quid si incii eis communicaverint ? «^ M-.
ff Qui tangit picem, inquinabitur ab ea. t Et ideo
qni eis communicant, quamvis inscii, tamen ab eis
contaminantur.

D. Quid si resipuerint ? — M. Non eis ^rror co^
rum nocebit.

hakuitfneequiminusoollegUtminushabuit{Exod. «^ „ , .^ z,..^ ^.

XVI, 18^ : ita omnes «quaUter sumunt ; et unuquis- D ^O. Malos sacerdotes vere ChrisU corpus confieere
que totim Agnum comedit, et tamen integer in ccb- ^««*"^« ^^''«"* ^''«^*^ ^^ benedictto fiat inptcea^
lo permanet.

S9. he digne aut indigne communicantibuSf aut
saeri/icantibus.

D. Qoam mercedem habebunt qui hoc digne tra-
ctant? ^ M. Duplici praemio remunerabuntur : una
corona, quia hoc cum veneratione tractant ; altera,
quia se ad hoc dignis moribus coaptant, corona-
buntur.

D. Quid de his sentis qui hoc indigne et contra
canonum statuta agunt ? ^ M. Qui contra jus fasque

tum.

D. Conficiunt corpus Domini tales? — M. Quam-
vis damnatissimi sint, tamen per verba quae reci*
tant fit corpus Domini ; non enim ipsi, sed Christus
consecrat, et per amicos et inimicos salutem filiis
operatur : illi ad pernicien sumunt, alii ad salutem
accipiunt. Unde et a pessimis non pejoratur, et ab
optimis non melioratur : sicut solis radius a coeno
cloacae non sordidatur, nec a sanctuario splendifi-
catur.

D. Gum ergo bonum slt quod per eos conficitur,

(209) A., D. Qua causa, etc.» D. Proha. M. Qim cat^a, etc. D. Dei solius, etc. M. Sedipsi^ etc.
Patrol. CLXXn. S«

1131

HONORU AUGCSTODUN. OPP. PA»S IV. - DOGMAT. ET ASCBT.

1438

•I aeeipientibas non ab eis, sed a Christo detur, cur A aecepit (810), Judas vero, quia Doimnuaiofttvil, spe-

boDum acoipienti in pemiciem verliiur ? — M. Bo-
nom accipienti non solum non prodest, imo etiam
obesty si contro interdictum hoc ab eoaccipit, a quo
non debet.

D. Proba. — M. Inparadiso nuUum pomum erat
malnra, cum Deus fecerit omnia vaide bona ; sed
homo bonum in malum aibi vertit, cum hoc a ser-
pente, imo a diabolo, percipere non sprevit.

D. Si quis positus est in mortis periculo, cum
mundus est, ab hoc viatico ? — M. Si quis zelo ju-
atitife ab eis communionem recipere renuerit, et se
per os sacerdolumin unitateEcclesise quolidie com-
municare non dubitaverit, hunc credo hac fide sal-
vari si obierit ; si quis vero eorum opera mala ex
aecrans, et bonuiii Ghristi venerans simpliciter ab
eis communicat^ et hunc credo hac fide salvari, quia
et Joseph corpus Jesu a Pilato inOdeli petiit et ac-
cepit.

D. Poesont Deum placare pro populo? — M. Imo
macis offendunt. Suo enim ingressu loca sacrata
contaminaat, vestes sacras et vasa Deo dieata suo
lacta commaculant. Hos abborret Angelorum con-
ventua, bos fugit ipse Dominua, ut dicitur : Prov(h-
eaverunt eum filii nti, imo non /ilii sui in sordibus ;
ideo a^eondam faeiem meam ab et#, dicitDominue
{Deut XXXII, 19). Filios, propter sacerdotium, di-
xi\ : non filios, propter sordesi subjunxit. Horum
sacrificiam non suscipit Dominus, sed abominalur,
ut dicitur : Saeri/ieium vettrum odit anima mea^

ciem quidem panis accepit, sed virtos saeramenii
in Ghristo remansit : ideo post bnccellam mox dMr
bolos in eum introivit; quamvis Jude non corpiifl.
sed buccellam lantnm intinclam, sed non conaeerm-
tam dedit. Petru^ Domioo adherebat, etejua verbis
obediebat. Jodas c«n Domino eorpore ambnlabaty
cum traditoribus spiritu et raente erat. Hi ergo dmn
censum debitse servitutis Domino sunt reddituri
nocturnis laudibus, amplexibus delectantur illeee-
brose copulationis. Similiter dom pro . ae et pro
commissis Deum placare debent officiis divinis, li-
beros alludonl et fovenl in gremiis. Usibos dilifen-
ter insislnnt ventrinis, pefquimnt molieres, nt eo-
mm liberi accuratius sedeant vel stenl in plateia.
" B Ipsi Domtnnm ad iracuddiam provocant hia el hn-
jusmodi, nt dicitur : « Ipsi me provocavenrat in eo
qui non erat Dens, et ego provocabo eos, eto. >

31. QuomodomaliiMaterdotikusparendmmianmU
vere gueant, et an vUandL

D. Bst eis obediendum ? ^ M. Ubi bonum pr»ci-
piunt, non eis, sed Domino obediendam esl : di"
cunt enim, einon taciunt{Matth. xxti, 3). Ubiaaa*
lum imperant, contemnendi sunt ; quia obedire opor^
tet Deo magis quam hominibus (Act. v, S9).

D. Possunt solvere vel ligare?— M. SiabBeele-
aia publico judicio separati non sut, qoanvia ipri
fortiter alUgati sint, utrumque possttnt ; q«ia noii
ipsi» sed Ghristns per eoram offioinm ligal el aol*

dieUDominus:quiapanempollutumobtulisiismihi ^ vit : si autem judicio Ecelesise faeriniexclaai,8per

(Malae, i, 7). Et iterum : Ne offtsratis sacri/icium
ffustra : sacri/icium vestrum abominatio est mihi
(Itai. I, 43). Corpus Domini cum pollui nequeat,
quantum in ipsis est, polluunt, cum illud indiscrete
Tolut alium panem sumunt. Oralio eomm non sus-
ctpitur, sed fiet in peccalum, quia non exaudiet eos
Dominus. Benedictio eorum in maledictionem con-
Ttrtitur, ut dicitur : Convertam benedictionem ve-
stram in maledictionem^ ait Dominus {llEsdr. xiii,
S). Btalibi : Noluerunt benedictionem, et elongabitur
ab iis: eiegerunt maledictionem^ et veniet eis {Psal,
cvui, 18).
D. Sumunt hi corpus Domini ? — M. Soli filii Dei

nendi sunt nt ethnict. Quamdki Jodas eam \
lis fuit, ut amicus apparait ; ut alii ApoatoU, praBdi*
cavit, baptizavit, signa fecit ; postquam ab eia re-
cessit, ut pnblicus hostis clarail. Ita isti, qoamdio
sunt in commuoione BcclesisBy omciia sacraaeaU
per eos facta eront rata : ai excluai fueriot, q««»
cunque egerint, erant irrita. Qoia i^ur soal Inpi,
a Christi ovibus sunt fugiendi, ut dicilnr : EtnU da
medioillorum^ populemeuStnepartieipessiHspesnii
et tormentis illarum (Apoe, xvin, i),

D. Nunquid potest homo sua propler eoa relin*
quere ? — M. Ista separatio non potest corporaHler
fieri, nec debet ; quia si boni a malia separanliir.

aecipiunt corpus Ghristi» qui Ghristo sont ineorpo- ^ jam nemo ad bonnm per eoa eonvertitor. In qm-

randi, et Deum visuri : hi autem qui in Ghristo
non manent, quamvis videantur ad os porrigere,
corpus Ghristi non sumunt, sed judicium sibi man-
ducant et bibunt. Corpus autem Ghristi per manus
angelorum in coelura defertur, carbo vero a dseraone
in os projiciiur, ut Gyprianus leslalur. Et quia hoc
sumunt negligenter ut alium panem et aliud vinum,
vertitur eis in fel draconum, et in venenum aspi-
dum iosanabile.

D. Nonne Judas idem accepit quod Petrus ? — M.
Nequaquam : quia Petras Dominum dilexit : ideo
acceptum a Domino sacramentum cum virtute ejua

busdam tamen sunt devitandi, prsBcipueincoiiTivio^
et in servitio Dei, ut dicitnr : Nec cum hs^usmodi
cibumsumere (/ Cor. v, ItJ. Fugiendi sunl mente
et voluntate, ne consentiatur operibus eoram.

D. Qualiter fit eonsensos ad actns illoram? — M.
Si illorum roalefacta laudantur, et ad perpetranda
flagitia, consilio vel pecunia auxiliantur. Ideo non
solum qui faciunt, sed et qui consentiunt facienti-
bus, digni sunt morte. Itaque, quamvis mali, quam-
diu ab Ecclesia publice non sunt segregati, non sonl
devitandi, nisi sibi invicem onmes et prslati el
subditi ita in malo consentiant, ol nnlioa

(liO) k.f aceepto sacramento cum thmino comfnunieavit.

1133

FLUCIDARiOM. — LIB. U.

1134

pravitatem argaat : tunc omDibus modis sunt fu- A abjectio mandatorum Dei, ut drcitur : Male facer»

giendi, quia tuoc causa fiunt ruinsB populi

32. De eulpa Praslatorum malis saeerdoHbus conni-
venHun, deque non ordinandis sacerdotum filiis.

D. Quid de pastoribus eis consentientibus ? — H.
Legitur de Heli, quod, quia filiis prave agentibus
consenserit , et eos tepide super transgressione
corripuerit, mortem corporis iocurrerit : ubi mani-
feste ostendilur quia mortem, quam ille perpessus
est in corpore, isti patiuntur in anima. Ipsi peccata
delinquentium fovent, quatenus ab eis temporalia
stipendla percipiant, et ab sBlema bealitudine secloBi
pcenas aetemas cum eis Inant. Aliqui, cum pastoris
jura suscipiunt, ad lacerandum subditos inarde-
scunt ; pecunias ab eis extorquent et diripiunt, et r^
sacri ordinis per omnia inGdeles existunt, ut dici-
tur : « Pastores tui infideles, socii furum : sequun-
tur munera, manus eorum plense rapina (Isai. i,
«3). »

D. Sunt ordinandi sacerdotum Olii? — M. Mini-
me. Canonum decreta, et sanctorum Patrum con-
stituta prohibent eos ad sacros ordines accedere,
nec in Bcclesia aliquam prselationem habere, quia
ex foraicatione et transgressione sunt procreati,
Ex patdbus enim venenatis virus veneni transit in
filios.

D. Proba? — M. Legitur in Genesi quod Deus
Adse praecepit ne comederet de ligao, scientiae boni
et maH : at ille non de ligno, sed de interdicti ligni
fructu comedit, et veneno transgressionis omnem po

sciunt ; bene autem nunquam (Matth. xxiii, St). Isti
quamvis sint inferiores, volunt videri superiorea.
Ambiunt honores ; appetunt magis prasesse, qnam
subesse. Isti ad sacros ordines nuUatenus sunt pro#
movendi. Inter caeteros semper habeantur verecun*
di, et rejiciant pcenitendo venenum, quo a patribns
sunt illecti, et resipiscant tali pudore csteri sacer-
dotes. Hi nisi resipuerint poenitendo secundum mo-
dum culpae, arbor cum radice exterminabitur sine
fine, ut dicitur : Propterea Deus destruet te in finem^
id est, usque in finem, et evellet radieem tuam de
terra viventium (Psal, u, 7).

33. Exitus vitas malorum sacerdotum; et an
monendi, ac tolerandi.

D. Dic, quseso, horum reproborum sacerdotum et
infidelium quis erit finis, vel cruciatus eorum? —
M. Ut legitur : Corrupti, sunt, et abominaHles facH
sunt in operibus suis; ideo ad nihilum devenient
tanquamaqua decurrens. Ut oves, sic et pastores in
infemo posiH erunt : mors depascet eos^ qupftiam
Deus sprevit eos{Psal. xiii, 1 ; Lvn, 8 ; xlviii, 15).

D. Debent malis verba Dei dici ? — M. Si sciun-
tur, non sunt eis dicenda, quia proditor est qui
eis, cum sint hostes, reserat Dei secreta ; unde prs-
cipitur : Nolite sanctum dare canibus, nec mittatis
porcis margaritaSy ne conculcent et irrideant
{Matlh. VII, 6).Ubi aulem nesciunlur, propter elcctos,
qui inter eos latent convertendi, sunt sermones Dei
proferendi eis ; sicut et Dominus non cessavit Petro

steritatem infecit. Hic igitur patet, quia fruclus Te- ^ et aliis salvandis verba salutis ministrare, quamvis

nenati ligni a veneno inobedientiae immunis non fue-
rit, quamvis fmclum ligni comedere non vetuerit.

D. Quod est lignum scientias boni et mali ? (Gen.
u, 9.) — M. Scientiae diviuarum Scripturarum, et
aecreta mysteriorum Dei ; quod praecipue ipsis com-
mendatum eat, ut dicitur :

Vobis datum est nosse mysterium Dei {Matth.
XIII, 12).

D. Quod lignum mali ? — E. Notitia aaecolaris, et

sciret Judam et pharisaeos inde scandalizando cm-
ciari.

D. Debent tolerari mali, cum Christus Judam to-
leravit? — M. Mali in Ecclesia sunt tolerandi, sed
non imitandi ; quoadusque ille cum ventilabro ve-
niat. qui grana de paleis excutiat, et zizaniis igni
traditis triticum in horrea sua recondat.

D. Segreget te ab omni malo, et collocet te Deus,
magister bone, in coelesti gremio. Amen.

LIBER SECUNDUS.

1 . Qidd sit makim, et an a Deo. D

D. Aaiffla mea exsultat in Domino, quod deterso
ignorantiae nubilo, tanto per te iilustratus sum scien-
iiffi radio. Quaeso itaque, decus Bcclesiae, ut liceat
mlhi adhuc aliqua inquirere. — M. Quaere quae vis,
et audies quae cupis.

D. Dicitur malum nihil esse, et si nihil est, valde
mimm videtur, cur Deus homines vel angelos dam-
net, cum nihil faciant. Si autem aliquid est, videtur
a Deo esse, cum omnia sint ex ipso ; et sequitur
quod Deus sit auctor mali, et iiuuste eos qui hoc
faciunl, damnari. — M. A Deo nempe sunt omtiia,
et omnia fecit valde bona ; et ideo malum probatur
nihil perlaabatantiam ^m^. Omnia autem quab Deua

fecit, suhsistunt. Omnis vero substantia bona est;
sed malum non habet snbstantiam : ergo malum
nihil est. Quod autem raalum dicitur, nihil aliud est
quam ubi non est bonum ; sicut caecitas, ubi non
est visus ; et tenebrae, ubi non est lux, cum caecitas
et tenebrae non sinl substantiae. Nota hsec tria. Cri^a-
tura reposita est in praedicamento subsianliaB.
Subslantia est res omnium rerum, praedicamen-
torum in esse suo considerata. Natura diciiur
omnis res in esse suo, praeter ea quae discor-
daat a prima constitutione secundum suas
habitationes. Tolunlas autem seu natura quae. dis-
cordata Creatore, non remaoet natura sed per-
versitas naturae, et baec talis dicitur peccatum. Fa-

1136

HONORIl AUGDSTODUN. OPP.

etart tpeeies est ia hooore, id est homo ia ani-
meliy qai reliGto DAtarali boao perversa uiitur vo-
luntate. Hsc omaia secundum divtnos tria sant,
ereatura, natura et faclura. Greatura, ut elementa;
Mtiira, ut ex eis nascentia ; factura, quse liomo,
▼el angelus facit vel patitur. Qui malum faciuot,
pationtar poenas peccati. flaec Deus non facit, sed
fieri permittit, ut dicitur : Deut moriem non fecit
(Sap.if 13). Peccatum autem nihil aliud est, quam
qnod prsceptam est non facere ; aut aliter quam
preceptum esi agere : sieat nec malum est aliquid,
nisi hoao, id eat gaudio carere. Qaod saltem voca-
bttlum habet a Deo, tali mode babet, cum fit per
ilhim substantiam, quam fecit Deus. Juste vero dam-
nat eos Deus, id est non dat eis gaudium, qui non
fkeiunt vel aliter faciunt quam sit preceptum.

D. Qais est aoctor peccali? — M. Ipse homo,
incentor yero diabolus.

i. Peccati gravilast et quod tandem eedat in
Dei glorlam.

D. Est grave peccare? — M. Minimum peccatum
acienter commissum, gravius est toto mundo. Qoid-
quid autem mali vel peccati agitur» totum in laudem
Dei Tertitur; et ideo in omni creatura Dei nihtl
mali esse tcI fieri comprobalur.

D. Quiddicis? homicidium vel adulterium non
est peccatum? — M. Homicidium s«pe dicilur bo-
oum, ttt occisio Groliae a David, et Holopbemis a
Judith ; quod tunc maltim dicilur, cum proprio im-
puisu perpetratur. Cofljugium bonum creditur; sed
ideo maluAi est adulterium, quia aliter sit quam sit
eoncessum. Quse tamen in laudem Dei vertuntur,
eum ab eo juste puniuntur. Sicul eoim (2ii) impera-
tor est la^dabilis, qui milites suos remunerat ; ita est
etiam laadabilis, imo laudabilior, qui prsdones et
btrones damnat. Ila utique sicut Deus in saivalione
Justorum glorificatur, sic in perdilione impiorum
per omnia laudatur.

D. Cum scriptum sit : NihU eorum odisti quoe
fedsti {Sap. xi, 25), quomodo dicitur Deus amare
bonos, malos odio habere ? — M. Cuncta diligit
Deus quse creavit ; sed non cuncta in uno loco lo-
cavit. Sicut pictor omnes colores diligit, sed quos-
dam prse aiiis eligit, et unumquemque apto loco po-
nit ; ita Deus unumquemque sibi convenienti loco
disponit; ideo dicitur eos diligere, quos in coelesii
palatio recipit ; iilos odisse, quos in infernali car-
cere mergit.

3. De libero arbitrio^ et retrocessione a bono,

D. Quid est libemm arbitrium? — M. Libertas
eHgendi bonum vel malnm. Hoc in paradiso homo
habutt Itberam ; nnnc vero habet captivum : quia
bonam non vult, nisi gratia Dei praeveniatur» nec
potest agere (21^), nisi eum subsequatur.

D. Quid dicis de his qui sseculiun reTinquaat| re*
ligionis habitum sumunt, et transacto aliquo tem-

PAHS IV. - DOGMAT. ET ASCET. if36

A pore rejiciunt, et pejores quam prius fuerint fiunt?
quidam vero aliqua bona incipiunt, postea dese-
runt, et ad iniquitatem redeunt? — M. De hia dieit
Job : « Simulatores el callidi provocant irtm Dei
(Job XXXVI, 43). • Saepe servus errantem filiuni ad
patrem pertrahit, et ipse ad opus suum recedit; ita
et isti elcctos ad Deum pertrahuot, et ipsi ad mala
studia redeunt : sic etiam timor charitatem ad re-
gnum ducit, et ipse non introibit; sicutenim diabo-
lus servit Deo, ita membra ejus Hcrviunt electis
etiam tali modo.

4. Quomadodiabolus Doo seriimt, et mali bonU.

D. Quomodo diabolus servit Deo? — M. Quia
gloriosus princeps despexit ease in palatio; fecit
B eum Deus laboriosum fabrum in hoc mundo, at
coactus totis viribus serviat, qui vacare Deo fmendo
nolebat, ut dicitur : Faciam tibi eum servum sem--
pitemum {Job xl, 23). Cujus fabri caminus, est
afflictio et tribulatio; folles sunt tentationes et
soggestiones ; mallei et forcipes, sunt terrores, et
persecutorcs ; limae vel serree, sunt linguae maledi-
centtum et detrahentium. Tali camino et hisinstra-
mentis purgat ipse aurea vasa coelestis regis : hoc
sunt electi, in quibus renovat imaginem Dei, repro-
bos autem qui contra regem agunt, ipse lorret
et ut hostes punit. Tali roodo servit diabiolus Deo.

D. Qualiter serviunt membra diaboli eleclia? —
M. Cum eos trahunt ad regoum simulatione, vel
impellunt adversitate. Simulatione quidem eos tra-
p hunt, cum bona exterius simulant, quae interius
noil amant. Tunc filii Dei, adhnc in errore positi,
per eorum exem|jla, bona arripiunt, quae toto corde
diligunt; et cum simulatores illa bona deseruntf
quae non amavemnt, isli firmius in coepto bono per-
sistnnt : ut olim cum roali angeli ceciderunt, boni
firmius steterant. Adversitate autem eos impellant,
cum eis temporalia, quae plus justo diligunt, aufe-
rant, et eis ne caroalia desideria implere praeva-
leant, obsistunt. Unde diabolus et maU utiles, imo
necessarii comprobantur, cum per eos eleeti exa-
minati ad coelestia deportantur.

D. Quiddicisde presbyteria qui Ecdesiaa locri

gralia dimittunl, et alias accipiunl? — M, Lupt

sunt, apostatae et latrones, auoram et eoram ad qaos

yeniunt deceptores, imo traditores.

D

6. Quare via impiorum prosperaisar^ ei in annos

plurimos ; non sie autem pita pioswm , «m

quandoque.

D. Cur mali hic divitiis affluonl, potentia florent
sanitate vigent, et contra boni inopia labeaeunt, a
malis iiyuste opprimuntnr, debilitate marceseantt
— M. Propter electos bis redundant mali, ut hec
boni despiciant quibus florere etiam pessimos vi-
deant. Divitiis autem mali abundant, primo at
mala, quae concupiscunt| justo Dei judido explere
per peeuniam valeant ; secondo at| ai qua bona
fecerint, per luec remunerentor. Omnia enim qpm

(ilii) A. om. enim.

{%{%) A. om. agere.

1137

ELUGIDARIUM. — UB. 11.

il3§

&citmt, pro terrenis agunt,iindeetmercedem8aam A positi, semper polentes sont, et numquam pnemio
recipiuot. Potentia splendent, primo propter se- earebunt.

ipsos^ ut mala, qu« amant» poteiiter expleant ; se<
cundo propter reprobos, ut eos in malis defendant ;
tertio propter electos, ut eos castigent, et a malis
actibus emendent. Sospitate autem poUent, nec
cum hominibus flagella sentiunt, ut post eos gra-
vior dolor excruciet. Booi autem idoo inedia, op-
pressione et languore afficiuntur, ne in malis dcle-
ctcntur : aut si aliqua contra Ueumegeruntpeccata,
deleaotur ; si non, pro patientia coronentur.

D. Cur econtra quidam boni hic divitiis aban -
dant, potentia sublimantur, valetudine roboranlur ;
mali autem penuria, iofirmitate et oppressione la-
borant ? — N. Qnibusdam electis diviti&e ideo con-
eediintor, ut bona, quae amant, rebas implere va-
leanl ; et per hi»;c eliam admonentur si hsec tempo-
raltasuavia, quantomagisseteraavidentur. Potentia
tublimantur primo propier seipsos, at bona qus
nenrt eoneeperunt, potenter exercere possint. Se-
cttiMio, propfer cleotos, ut eis tn bonis (213) tutela
aini. Ttttio, propter reprobos, ut eos reprimant, ne
Umtarn qaantam volunt noceant. Sanitate solidan-
tur, ne justi de eoram sgritudine contristentur^ sed
ile eorom salute Istentur. £contra, mali quidam
hic af estate, afflictione, corporis dolore suspirant ;
at per haec discant quam amara sint ad qam pravis
moribos festinant.

D. Quare quidam mali diu vivant, quidam vero

boni citius moriuntur ; et e contra, aliqui boni diu- ^ . r i .

. / ,. , • .. . o G niarc epotare cogetur ; nam pro epolis replentar,
turnam vitam ducuut, mah vero celenus obeont ? ^ .. ,„_ ^__ Ju?:-.u:^ :*.:j:-:.. ^1: !

— M. Mali ideo diu vivere permtttuntar, at electi

D. Pro Dei amore, fac me hoc clarlus videre? -»
M. H^eprobi iropotentes sunt, quia praeventi ira Dei
bonum nolunt, et ideo nullo modo possunt ; malum
autem et volunt, et possunt. Malum vero probatum
est oihil esse : ideo eos constat nihil posse. Sine
sapplicio non sunt, quia sseva conscientia crucian*
tur, continuo timore anxiantur ne capianlur, ne
occidantur, ne res suae tollantur, unde dicitur :
Nan ett pax impiU^ dicii Dominui {ha, xLviti, 5t2).
Econtra, eleeti nimium potentes sunt, quia prm-
venti gratia Dei et bonum volant et possunt, malam
vero respuunt. Prsemio non carent, quia sine timore
manent, et spe futurse libertatiseertigaudent; unde
B dicitur : Ju$itt$ absque ierroreerii{Prov. xxxin» i).
Aliter etiam tibi volo insinoare quod malis nihil
boni contingat, et bonis uihil mali eveniat.

D. In Dci nomine quid loquerist Nonne mali hie
conviviis deliciantur» decore ac commixtione ma-
lierum ac liberorum complexione jocundantar,
pretiosa veste gloriantur, pecunia ac magnifida
ledifiriis exaltantur. Econtra, boni hic carceribus
includunlur, verberibus tunduntur, fame et siti el
aliis cruciatibus affliguctur t — M. Cum fortuna ma-
lis prospera arriserit, el eos copia de suo coma
his bonis qu» enumerasti repleverit, tunc assima-
lantar pisci qoi mordeas bamom gratolator» 8e4
hoc tripudio de aqua tractas eneeator, aut illi eai
poculum mellis pnebetur, ei post ftine flne amaram

per eos exerceantur, et a vitiis corrigantur ; ipsi
vero post majoribua suppliciis torqueantar. Boni
autem ciiius tollunlar, ne diutius hic adversis atte-
rantur, sed mansuris gaudiis inferantur. Econtra^
vita longttva justis datur, ut meritum illorum au-
geatur, eum plures per iliorum exempla corriguntur.
Mali sane celeriter ad tormenta rapiunlar, ut electis
adhoe errantibus tlmor incutiatar, et sic ab errore
retrahantar.

6. De btmo iribulaiionis ; ei quod malis nihil boni
contissgai ; bonis auiem nUiil mali.

ut ille dives, absintbio amaritudinis ; pro muUeram
amore, sulphureo foetore ; pro vestium nitore, in«
duentur confusione ; pro pecunia et aedificiis, hss-
reditabunt vermes in infernalibus antris ; oode di«
citur : « Ducunt in bonis dies suos, et m puncto ad
inferna descendunt {Job. xxi, 13). » Porro boni|
quos asseris hujusmodi incommodis affici» similes
sunt illis qui piper vel aliam herbam amaramgastu
prselibant, ut vioum post sumptum suavius sapiat.
Ita justi, pro carcere, recipientur inseteraa taberna*
cula ; pro vcrberibus, obtinebunt gaudium et heti-
tiam ; pro fame et siti, « non esurient neque sitienl
amplius {Is. xtix, 10); » pro cruciatibus, fugiet o^
eis dolor ei gemiius {Is. xxxv, 10). £x qua repro-

D. Sunt felices, qui adversis non tanguntur ? — D balur jnstos esse semper locupletes et beatos, impios
M. Imo infelicissimi sunt, quibus permittitur hic «emper esse inopes el miseros.

per omnia suaviter vivere, et oinnia desideria sua
pro libilu suo implere, sed (214) adversitate non
tanguntur ; quia tali modo ut arida ligna ad ignem
nutriuntur. Econtra, sunt illi felicissimi, qui hic a
suis desideriis arccntur, et muliis asperilatibus
exercentnr : quia tali modo ad regnum, ut fiiii, fla-
gellis erudiuntur, ut dicitur : Dew flagellat omnem
lilium quem reeipii {Heb^. xii, 6). Yolo te scire quod
reprobi, qoamvis corona regoi potiantur, omnino
irepotentes aunt, et nunquam sine suppUcio erunt.
Blecti vero, qnamvis captivi, quamvis in carcere

{%iZ) k.,bona.

7. Vnde digniiaies : ei quod eas vendere vel emere
nefas esi ; et quale debeat esse praslaiontm re^
gimen.

D . Unde sunt dignitates ? — M. A Deo sunt otique
omnes dignitates, et potestates malorum, seu bono-
norum,utdicitur : NonestpotestasnisiaDeo{Rom.
xiii, 1). Gur autem aUquando maU, aliquando vero
boni potestates sortiantur, jam soperias dictum
est.

D. Quam sententiam profers de his qpi eM ven-

(2U)A.,d.

1139

HONORII AUGDSTODUN. OPP. PARS IV. — DOGMAT. ET ASGET.

iilO

dunt vel emunt? — M. Qai eas emont, cum Sixnone A vel diem noctem sequi. Altera volunlaria, ut ali-

interitum subibunt ; qui vero yendunt, cnm Giezi
lepram animae (215) incarrunt.

D. Habent praelati majus meritum apud Deum ? —
M. Ordo officii aut dignitas potestatis nihil confert
horoini apud Deum, si desit meritum. Porro, qui in
ecclesiastiois prsesunt, ut episcopiet abbates seu (216)
presbyteri, si verbo et exemplo bene prsesunt, tot
prsBmia pr» aliis habebunt, quot animsB per eos
aalvsB fiunt, ut dicitur ; Super omnia bona sua con"
siUuet eos(Matth. xxiv, 47). Si autem (217) subditts
verbum salutis subtrahunt, et eos in foveam perdi-
tionis per prava exempla ducunt, tot poenas prae
aliis haereditabunt, quot animae eorum exemplo pe-
rienint, vel quot salvare preedicando neglexerunt,

quem ambulare, vel sedere. Quae Deus vultutfiant,
ut coelum et terram, inevitabile est non evenire,
sed per omnia necesse est ita contingere. Qoae aa-
teni fieri tantum permittit, ut homines per libenun
arbitrium bonura vel malum facere, non est neeesse
evenire. Omnia igitvr quaefuturi homines erant fa-
eturi, Deus futura praescivit, et per prophetas ven-
tura prsedixit ; non tamen sua prsescienlia aliquam
neeessitatem eis intulit ut fierent, sed potius ipsi ne*
cesisitatem (221) intulerunt, cum suam voluotatem
expierent.

D. Accidit aliquidcasu? — M. Nihil omniao^aed
omnia Dei ordinatione.

D. Quomodo ergo aliquse Dei ecdeBiae, vel ndifi-

utdicitur : Cui plus committiiur, plus ab eo exigitttr B cia etiam bonorum, fortuito igne invadente, qnasi

(Luc. xn, 48). Et iterum : Potentes poten ter tormenta
patientur (Sap. vi, 7). Qui autem in s^cularibus
praelati sunt, ut reges et judices, si juste judicant
et clementer subditos tractant, majorem gloriam
prae aliis a justo judice Deo consequentur : c qnia
qui bene ministrant, bonum sibi gradum acquirunt. »
Si autem inj[uste et crudeliter populum opprimunt,
atrocia supplicia prae aliis habebunt, quia durissi'
mum fietjudicium his qui prcBSunt{Sap, vi, 6), et :
Judicium sine misericordia ei qui non facit miseri-
cordiam {Jac. ii, 13).

8. Cur electi patiuntur cum reprobis ; dequeDei po-
tentia et proiddentia.

casu cremantur ? — M. Gasus nihil est, Scriptam est
autem : Nihil fit in terra sine causa (Job v, 6). Uode
patet quod nulla ecclesia, vei aliqua casa napiam in
mundo comburitnr, nec destruitur, nisi prioa a Deo
adjudicetur. Contingit autem hoc tribua ex caosis :
primo, si ecclesiae (IH) aedes per injnste «eqniaita
construct» sunt. Secundo, si inhabitantea eas per
immunditias coinquinant. Tertio, si eaa homineft
plus quani seterna (223) diligant. Sed nec minimiiai
pecus homini moritur vel infirmator, nisi Dai nnta
judicetur.

D. Cum mors et segritudo sint pcen» peoeati;
cur haec patiuntur pecora, cum per diseretionem

peccare nesciant? — M. Per ea homo punitar, cam
D. Cum electi non sint de mundo, cur cum rc- ^ eorum dolore vel morte in animo lorquetur.

D. Hoe potest esse de domesticis ; quid dicis de

probis patiuntur adversa mundi? — M. Quia commu-
nicant cum malis, ideo cum ipsis adversa tolerant ;
quia vero saepe mundialibus irretiuntur (218), ideo
mundi infortuniis affiiguntur.

D. Cum Deus omnipotens sit, ut dicitur : Omnia
qucecumquevoluit^fecit(PsaL cxiii, 11). Et iterum:
Subest tlbtposse omne quod volueris {Sap. xir, 8),
cur dicitur de eo quod quaedam non possit, ut est
mentiri, et praeteritum non facere quod non (219) sit
praeteritum ?— M. Cum hoc de Deo dicilur, non im-
potentia, sed summa ejus (220) omnipotentia prsedi-
catur, quod videlicit omnis creatura nequeat eum
ad hoc flectere, ut velit statutum suum immu-
tare.

D. Quid est providentia Dei? — M. Ea cognitio

agrestibus ? — M. Quod ea segritudine vexantar,
evenit eis ex corrupto aere, vel ab aliis rebns, qose
ob peccatum hominis in contraria matantur.

9. De prmdestinatione, et de permissionepeceaUin
electis.

D. Quid est praedestinaao Dei? — M. Ba dispo*

sitio, qua ante creatum saeculun qaosdam ad soom
regnum praeordinavit» de quibas nollas perire pos-
sit, et omnes salvari necesse sit ; et quoadam ad
poenam, quos peccati reos prsescivit, de quibus nal-
lus salvus erit.

D. Si nuHas potest salvari, nisi praidestiBati, ad
quid alii creati sunt, vel in quo sunt rei, quod per-

qoa omnia futura praescivit, imo aspexit ut praesen- D eant ? — M. Quidquid praedestinati faciant, perire^

nequeunt, quia omnia cooperantur illis in bonum,
etiam ipsa peccata. Nam post graviora peccata ho-
miliores erunt, et de sua salvaiione laudes Deo re-
ferent. Reprobi autem propter eleclos sunt creati,
ut per eos in virtutibus exerceantur, et a vitils cor-
rigantur, et eorum collatione gloriosiores appa-
reant ; et cum eos in tormentis viderint, de sua
evasione amplius gaudeant. Qui etiam propter se-

tia.

D. Si Deus cuncta futura praescivit, eteaita ven-
tura per prophetas praedixit, et non possit in sua
providentia falll, et coelum et terra prius transeant
quam verba Dei possint immutari ; videtur quod ex
necessitate cuncta evenerint quae uuquam contige-
rant vel adhuc ventura sunt? — M. Duae necessita-
tes sunt : una naturalis, ut solem in oriente oriri,

(215) P. om. animce.

(216) A. om. abbates seu,

(217) A. om. si autem.

(218) A.,u^n/ur.

(219) A.|9uin.

(220) A. om. ejus.

(221) A., vim necessitatL

(222) A., ccedem.

(223) A.» oBtemas.

1141

ELUCIDAHIUM.

LIB. 11.

IIM

tpsas jaste pereanl, eam malum spoale soa eligant, A iciensvoluntatefnDofniniiuiyetnonfaeiefi$,vapuUk'

diligunt et volant sine fine vivere, at possint sine
fine peccare.

D. Qaare permittit Deas electos peccare ? — M.
Ut patefociat in eis divittas misericordisB sae.

D. Salvantar prttdestinati, gi non laborant? —
M. Pnedestinatio taliter instituta est ut precibus vel
kboribos obtineatur, ut dicitur:Ptfr fnultas triba-
laHcnes oportet ftos intrare in regnumDei (Atit. xiv,
jH). Parvulis itaque per mortis acerbitatero, pro*
veetis autem setate datur prsedeslinalio per laborum
exercitationem. Quia vero scriptum est : /n domo
Patrii mei fnaniionei multof iunt {Joan. xiv, )),
anusquisque obtinebit mansionem secundum pro-
priQm laborem : ita prout quis plus laboraverit,
digoiorem ; qui vero minus, inferiorem possidebit. B
Nullua tamen plus laborare poterit, quam cum di-
vina gratia joverit. Nec aliam mansionem quts ba-
biturus erit, quam eam ad quam ante mundi exor-
dium prsBordinatus fuit : quia mm volentii, neque
eurrenUi^ ied Dei e t miierentii (Rom. ix, 16). Ita
BuUas reproborum quidquam plus facere prasvalet,
qaam ei (S24) divina censura permittit ; nec aliam
pflUkam babebit, quam cum divinum judicium, ante
muDdi initittm seeundum suum meritum, babitu-
mm proscirit ; ut Deus, antequam bonum vel ma-
lam facerent, dixit : Eiau odio halnd^ Jacob autem
dUexi (Mal. i, 3).

D. Quomodo possunt dignosci ? * M. Qui in bo-
nis actibas usque in finem perseveraverint, vel qui

bitplagii {^%6)paucii {Luc. xii, 48). Quiautemper
ingenium scire possunt, scd per malitiam scire dis-
simulant, ut clerici et monacbi, durius punientur,
ut dtciiur : Quiicit, et non facit, plagii vapulMi
muUii (ibid). xlvii). Qui vero bona audire noluat,
et quae debent facere discere contemnunt, dapliei
animadversioni subjacebunt. Primo, pro contuma*
cia, quod scienter peccant ; secundo, procontemptu,
quia bonum discere recusant ut dicitur : ReveUh'
bunt cceli ifiiqvitatemillorum^ et terraadveriui eoi
consurget (Job, xx, ^l)indiefurorii Domini, quidi^
xeruntDomino Deo : Hecedea fiobii, icientiam via^-
rum tuarttmnolumui(ibid. xxi, 14).

1 1 . Quid iit origifiale peccatum.
D. Quid est originale peccatum ? — M.

Iigusti-

tia.

D. Planius edicto. — M. Deus justum primum
homtnem fecit. Quam juslitiam ipsum servare et
posteris relinquere justum fuit : omnis namque ho-
mo cum tali justitia nasci debuit, quaU Adam con-
dilus fuit. Sed quia hanc Adam sponte deseruit;
omnis bomo in injustilia originem vivendi sumit,
quae injustitia originale peccatum vocatur ; pro qoa
omnia homo damnatur, nisi ei in baptiKnate dimil-
talur.

D. Cum omne peccatum sola voluntate perpe*
tretur, non video quomodo juste infanti recens ani«
mato vel nato peccatum imputetur ; prsesertim cum

mala faciens ea deserit et ad poenitentiam prosilit, ^ nullam voluntatem peccandi habeat , nullamque

et io hac usque in finem perduraverit, hic de prse
deatinatis erit. Qui autem in roalis perdurat, vel
bona agens hec relinquit, et mala perpetrat et his
usqne in finem insistit, de reprobis eiistit. Sicut
illi dicuntur rei, qui multa de Deo audierunt, et ob-
sequi noluerant^ ila videntur innoxii, qui nunquam
aliquid de Deo audierunt, et ideo non fecerunt. Ho'
mines sunt ita creati, ut naturaiter per dilectionem
proxnni serviant Creatori, secundum (tt5) illud :
Quod tibi fioi vii fieri, alii ne fecerii (Tob. iv, 16).
Nuilus vult pati furtum, adulterium, homicidiom ;
Don Aiciat alli. Cum hoc homines in proximo sper-
nunt, Deo, qui est dilectio, contradicunt ; quamvis
nallua stt in orbe angulus ubi non sit notus Deus,
cum mercatus gratia vel alterius rei, in illas et illas

justitiam facere vel intelligere praevaleat?— M. In«
fans recens animatus vel natus tribus de caosia
reus exiatit. Primo, quia naturalem jastitiam noa
habet, quam Deus primo homini contuUt. Secundo,
quia debitor satisfaciendi pro temeriute desertionia
existit. Tertio, quia miserias incarrendo se iootilem
suo Domino fecit. Omnis aulem homo angelis adte*
quandus justus nasci debuit, sicut Deas eonatitoic.
Sed qoia hanc Adam deseruit , Dens eam ab omoi
posteritate sua exigit.

D. Cum scriptum sit : miuifMnportoHi itiiqui^
tatempatrii (Ezech, xviii, SO); et item : Unui^
quiique onui iuum poriabit {Gal. vi, 5), quomodo
juste ab infante exigitur quod a parente delioqoi-
tur? — M. Nullus peccatum exigitur ab alio; nol*

terras, obi Deos colitur, mixtim homioes eaot, et D losque pro alterius, sed pro sua ipsius iojaatitia

punitur. Deus juslitiam ab omoi homioe exigit,
quam primo dedit ; omnis autem homo io natura
est Adam, in persona filios Adam. Et, quia omnis
homo absque bac justitia nascitur, non pro hoo
quod eam Adam deseruit, sed quia eam ipse noo
habet, punitur. Igitur quia natoralis justitia io io-
fante non invenilur, a juslitia Dei juste repeUitor,
ac justissime cum iojustis poensB a Deo subjicitur,
qui etiam in tertiam et quartam generationem peo-
cata juste ulciscitur.
D. Nihil magis cupio audire.

quse ibi de Deo audierunt, domi referant, et ideo
sunt ioexcosabiles.

10. De ignoratione Dei.

D. Possuot excasari qui Deum ignorant et bona,
et ideo Isciant mala ? — M. « Quiignorat, ignorabi-
tar. n Qui enim Deum in flde et opere, ut gentes,
ignorat hunc Deus ut hostem suum damnat. Qui
aotem Deom pcr fidem ooverunt, sed voluntatem
ejus aimpliciter, ut rustici, ignorant, si damnantur,
000 graviter damoantur , at dicitur : • Servui ne-

(tti) A. om. ei.
(tt5) Am per.

(226) A. om. plagii.

«14S

HONORII AUGUSTODUN. OPP. PARS IV. -- DOGMAT. ET ASCET.

iiU

. 12. Quomodo Deus in quariam generationem A juncta faerit, coneapisceDtiam ab ea trahit. Daas
peccata punit,

If • Deus ia prima geoeratione peccata retribuit,
dam peccantes pro naturaii lege spreta diluvio de-
levU. In secunda generalioue punivit, dum delin-
qaentes pro idolatria mari Rubro obruit. In ter-
fk gieneratione peccantes multavit^ dum eos pro
transgreasa lege scripta bello exterroinavit. Tn
qaarta generalione peccata vindicabit, dum pro
despecto Evangelio conteroptorem extremus igois
devorabit. Quamvis saepe pro peccatis parentum fi-
lii in 8ua injustitia juste deserantur, ut et hic et
ibi paniantur. Qualuor quoque genera sunt pec-
candi, cogitatio, locutio, operatio , in malis perse-
veratio. In tertia ergo et quarta generatione, Deus

autem vires anims inesse nullns dubitat,
qua corpus vivifiat : alteram qua invisibilia consi-
derat. Et illa, qua corpus vivificatar, animalilas,
vel carnalitas» vel sensualitaa nominatar. Ilia au-
tem qu» invisibilia contemplatur , apiritus, yel
mens, vel inlellectus nuncupatur. Inferior ergo pars
animse quae animalitas nominatur, a corpore quod
corrumpitur, aggravalur, et sensibus camis iBiiner
sa, ab eis obrailar, et spiritualia obiivisoitor, taii-
tum in terrenis delectatur. Et idcireo caro appeila-
tur, et contra spiritum concppiscere affinnatar. Su*
perior autem vis animae, qase spiritaa, vel interior
bomo, nominatur, spiritualia et ecelestia seralatur,
caduca respuens invisibilium contemplatione dele-

peccatum relribuit, dum pro faciis in malis perdu- B ^^^^^p ^t ideo carni adversari perhibetur. Dicilur

rantes punit.

D. Gum caro tantum ab Adam assumatur, anima
autem a Deo tribuatur ; mirum est quomodo juste
ab anima exigitur quod per carnem contrahitur. —
M. Non puto te ita desipere, ut arbitreris carnem
absque anima hoininem esse : anima quippe ad
hoc datur, ut caro vivificetur. Itaque ante acceptam
animam nihil a came exigitur nec ab auima ante
conjunctionem carnis quidquam exquiritur, prseser-
tim cum in semine humanae conceplionis nuUa
culpa, sicut nec in sanguine vel in iputo esse com-
probetur; et anima innocens a Deo creetur. Porro,
animse et corporis homo dicilur, et ob hoc de-
bitum Adse juste exigitur, et quia in iniquitatibus

aotem concopiscere, sicut dicitur aaris aadire»

D. Quomodo potest spiritus ab anima aaperari t
— M. Sicut Adam ab Eva :anima namque nxor
spiritus scribitar : earo utriasque anetUa dieitar.
Spiritus itaque imperet uxori suse per ralionem :
anima obediat marilo suo per dilectionem ; caro aa-
eilla famuletur per operationem. Quod si axor ab
ancilla illecta maritum ad consensom mali indiBa-
verit, et ipse cum ea per ancillam peccatum perpe-
travit ; sicut serpens persuadens, mulier concapi-
scens, vir consentiens, poenis subdantar, sie jasle
caro illiciens, anima concupiscens, spiritus consea-
ticns simul a gaudio excluduntor.
D. Quid igitur faciant? — M. Sara, scilicet ani-

concipitur, in injustilia nascitur, reus juslo judici C ma Abrahae, id est spiritui adhcrens carnalia
statuitur.

D./Quomodo in iniqoitate concipitar? — M. In
Goncapiacentia : omnis namque homo debuit sine
eoncopisoentia generare, sicat manas manai jungi-
ior aine delectatione. Sed quia primus homo a
jttslitia naturali recessit, et interdictum concupivit :
moz concapiscentia eum servum sibi sabegit, et ip-
sem omnasque posteros suos in concupiscentia ge-
nerare coegit. Igitur omnis qui in concupiscentia
ooncipitur, icyustus nasci convincilur; et ideo si
absqae baptismate, quod est mors Ghristi, moritur ;
in coelum angelis coaequandus non assumitur. Nul-
lus qoippe aogelis aequabitur, nisi cui nulla iojusti-
tia« sicut nec ipsis, dominabitur. Nemo aotem mun-
dus a sorde, nec infans unius noctis in orbe. 1

i 3 . Quid est concupiscentia .

D. Adhuc scrupulus animum meum tenet, cui
fortiter inhaeret. — M. Quisnam ?

D. Cam oaro insensibilis sit, ac per se nihil fa-
cere posait, nuUa ratione video qualiter adversus
spiritam concupiscere dicator, et eum ad consen-
sum sui atirahere astmatur. — M. Hoc clavis Da-
vid citius clausum reserabit, quoniam hominem
carnem ab Adam, animam aulem a Deo habere
constat ; sed concupiscentiam nec ab Adam, nec a
Deo habere nullus ignorat. Gum vero anima carni

re-
spuat, spiritualia concupiscat ; Agar ancillam, id esl
carnem suam vigiliis et jejuniis ad bona opera con-
stringat ; et sic eis Isaac, id est veram gaudium
nascetur, quo non discordes, sed perenni pace con-
cordes congratulentur.

D. Habet incrementum aniraa? — M. Non quan-
titate, sed ratione.

D. Qualiter nascunlur quidam fatui, cum aniaus
rationales eint. M. Dum crassior humor in visco
matris ulero concipilur, quodammodo anima in hoe
corpusculo hebetatur, sicut eliam adulti aliqua in-
firmitate sensu privantur.

U. De animarum originey et quales sint in infan"
tibus.
D. Sunt animae ab initio creatae aut creantur
quotidic ? — M. Deus omnia simul et semel per
maleriam fecit. ut dicilur : • Qui fecit quae futura
sunt ; » postmodum autem nniversa per speciem di-
slinxit. Ab initio igituranim» sunt creatae in invi*
sibili materia ; formantur autem quotidie per spe-
ciem, et mittunlur in corpomm effigiem, ut dici-
tur : Pater meus usque modo operatur, et ego operor
(Joan. v, n) (227) ; etalibi: Quifinxit singulaHtn
cordaeorum (Psal, xxxn, 15), id est animas.

. D. Cum Deus, summe bonus et samme saQetaa,
nonnisi bonas et sanclas animas creet, et ipsae ani-

{W) A. om. et ego operor.

1145

ELUCIDARIUM. - LIB. II.

1146

mae propter obedientiam ejus corpora intrent, omni ^
admiratione et omni stupore est admirandum cur
eant in inrernum, si illud corpu&culum mox fuerit
mortunm? — M. Deus, a quo omnis bonitas et om-
nis sanctilas est, non nisi bonas et sanclas creat
animas, et ipsae naturaliter desiderant corpus in-
Irare» ut nos naturaliter cupimus vivere ; verumta-
men cnm intraverint illud immundum et pollulum
vaBCulum, tanta aviditate illud aroplecluntur, ut
plua illud diligant quam Deum. Justum igitur est
ut, com ipsse sordidum vas,* imo carcerem, quo
includuntur, amori Dei preeponant, eas Deus a con-
aortio suo excludat.

D. Sciunt aninue aliquid in corporibus infan-
tium? — M. Legitur de B. Johanne Baptista, quod
anima ejus adhuc in matre senserit Christum ades- B
se : unde patet animas quidem parvulorum scien-
tia non carere, sed prae debilitate opus Dei (228)
noii posse exercere. Dicitur tamen quod nulla anima
per se ipsam plusquam corpus sciat, nisi a vivifi-
cante spiritn aceipiat.

15. Quomodc peccatum transfunditur etiam a pa-
rentibus bapthatis.

D. Cur vocas corpus immundum de homine chri-
stiano natam?— M. Quia de immundo semine con-
cipitur, ut dicitur : Quis potest facere mundum de
immundo conceptum semine f (Joh xiv, 4.) et alibi :
in iniquitatibus conceptus fum (Psal. i, 7).

D. Gum homo totus in baptismate emundetur, et
copjugium bonum prsedicetur, quomodo semen ejus ^m
immundum dicitur? — M. Homo in baptismate
interius et exterius sanctificalur ; sed rursum semen
ejus per carnis concupiscentiam coinquinatur.

D. Cum illa commixtio nequeat iieri absque de-
leetatione carnali, et ille infans non possit repu-
gnare parentibus, ut puta adhuc iaformatus, quo-
modo ipse est immundus, aut culpae aut poenae
obnoxius? — M. Crimen hujus poUutionis propter
fidem conjugii pareotes deserit; ob injustitiam au-
tem primaB praevaricationis transfunditur, quasi
haereditario jure, in generatione prolis ; et ideo te-
nentur obnoxii culpse Adae, in quo omnes peccave-
runt, et in quo omnes mortui sunt.

D. Si omnes in Adam monui sunt, quomodo na-
scuntur vivi? — M. Sicut si quis ad aliquam fene-
stram se demonstret, et statim revertalur, sic homo D
nascens quasi se demonstrat in mundo, et mox in
mortem revertitur.

D. Si peccata relaxantur in baptismo, cur bapti-
zantur qui de eis nascuntur. — M. Si aliqua pasta
veneiio fueril corrupta , omnes panes ex ea confecti
aunt morttferi : sic in Adam fuit massa corrupta, et
idea ex eo nati sunt omnes peccato corrupti ; et id-
circo morte digni, nisi fuerint in morte Redempto-
ris per baptismum vivificati. Sicut ergo parentes
pro setpsis in baplismate sunt emundati, ita filios
oportet pro seipsis per mortem Christi in baptismo

(2S8) A., Corpusculi.
(229) A. om. in hU.

renovari, ut dicitur : Omnes, qui in Adam tnaiiiin-
<ttr, in Christo mvi/icabuntur (/ Cor. xv, 22>,

D. Si preegnans mulier baplizstur, prodest inlanti
illa baptizatio, si in ea moritur? — M. Nihil. Non-
dum enim sicut Adam fuit natus ; et ideo in Christo
non judicatur renatus.

D. Cur non permittit Deus quosdam nasci ut
baptizentur, aut natos prius subtrahit morti, quam
regenerentur I — M. Judicia Dei abyssus multa,
ideoque occulta, quamvis causa in his (229) eloceat,
cum notum sit quod propter electos fiat : ut videlicet
cum istos tam immeritos et pene sine peccato viderint
in poena, et se post multa facinora tam indebitos in
gloria, uberius jubilantes Deo grates referant, oujus
gratia tam meritas poenas cvaserunt.

D. Quam poenam habent parvuli sine baptismo
mortui? — M. Tenebras tantum.

D. Nocet aliquid infantibos, quod de illidto eon-
jugio, scilicet de adulterio, vel cognatis, vel cano-
nicis, vel monachis, vel sanctimonialibus vel csete-
ris incestis commixtiooibns (230) nascnntur? — M.
Nihil omnino, si fuerint baplisma consecuti; sicnt
nec tritieo nocet, si furatum per furem fuerit semi-
natum .

D. Nocent peccata parentum filiis, vel filiorum
parentibus? — M. Scriptum est : Pater non portabit
iniquitatem filii, nec filius portabit iniquitatem pth
tris (Ezech. xviii,20). Si filii parentibus in malis
non consenserint , aut parentes filios suos ab his
prohibere non potuerint, nihil nocebunt peccata
alterutrorum aherutris ; sicut nec Josue nocuit quod
pravum patrem babuit, et rursum non obfuit quod
nequam fiiium genuit. Si autem parentes filiis, vel
fiUi parentibus consensum prsebuerint in peccatis,
mali sunt cum ipsis, et jam non pro illorum, sed
pro suis malis damnabuntur.

16. De connubio eum consanguinea, et commatref
ac fiHola, et de polygamia.

D. Est grave peccatum, ducere cognatam? —
M. Secundum naluram, nullum; sed secundum sta-
tutum Ecclesiae, magnum.

D. Quomodo hoc probas^ — M. NuUum fuit pec-
catum comedere pomum; sed contra praeceptum
Dei comedere, fuit maximum.

D. Quare olim sancti patres duxeraut suas con-
sanguineas? — - M. Charitas apud illos non extendit
se latius quam ad amicos, ut dicitur ? Diliges ami-
cum, et odio habebis inimicum (Matth, v, 43). De-
buerunt ergo cognatorum filias accipere, quibus
possent amorem impendere. Apud nos autem ex*-
tendit se charitas etiam ad inimicos , ut dicitur :
Diligite inimicos vestros {ibid., 44). (}uia igitur ipse
sanguis nos cogitcognatosdiligere; statuit Ecclesia
per Spiritum sanctum , alienorum filias docere, nt
uxor inter nos et extraneos sit dilectionis vincn*
lum, quo charitas se diiatet per omne genas hninft«>
nnm,

(230) A. om. velcmt. inc. comm.

1147

HONORII AUGUSTODUM. OPP. PARS IV. — DOGMAT. ET ASCET.

flM

D, Quomodo probas non esse peecaiQm cognatam
dnceref — M. Licet duobu8 fratribus duaa aorores
dueere?

D. Licet. -^M. Soror uxoris mese fit mea cogna-
ta per ejus sanguinem . Rursus meus frater cogna-
tus efficitur uxoris me« per meom sanguinem. Si
igitur secundum naturam est peccatum , cur ducit
meus frater meam et suam cognalam ? Igitur secun-
dum naturam peccatum nullum est , sed secundum
interdictum grave estpiaculum.

D. Non posaum intelligere quomodo sit illicitum
commatres vel filiolas ducere. — M. Hoc etiam,
aicut superius dixi, secundum naturam non est
peccatum, sed secundum sacramentum. Sicuti enim
oxor tua est filii tui mater in generatione, sic illa,
quse eum suscipit de fonte, fit ejus mater in spiri-
tuati regeneratione, et ita fit tua commater, soror
uxoris tuse, et fiiiola fit soror fili» tuse. Similiter
si tu alterius filiam levaveris, compater, id eat
frater sni patris eris, et non licet illi duas sorores,
aut mnlieri duos fratres accipere. Igilur per
stcramentum tale conjugium est penitus illici-
tum.

D. Propter qaod aacramentam? — M. Per car-
nale connubium significatur Ghristi et Ecclesiae aa-
cramentum. Sicut enim vir mulieri commixtus,
unum cum ea efficitur : ita Ecciesia per commixtio-
nem corporis Ghristi, unum cum ipso ; et ipse per
assumptionem humansB naturse, unum cum ea effi-
citur, ut dicitur ; Erunt duo in came una; ego au-
tem dico in Ckristo, et in Ecelesia {Ephet, v, 31 , 32).
Sicut ergo humana natura a Christo erat aliena,
quam sibi coi\ianxit, ita debet femina essa ex ali^na
parentela, quam vir in matrimonium dacit.

D. Quid de commatribus et filiolabus? — M. Com-
matrea et filiolae ideo nobis in copula interdicuntur,
quia nobis spiritualiter in sacramento conjunctae
noscimtur; et indignum judicatur ut de spirituali
ad camale descendatur.

D. Lieet plus quam unam uxorero ducere? —
M. Sicut Cbristus noH nisi uni catholicse Ecclesiae
eopulatar, sic lege divina vir jure non nisi uni mu-
lieri associatur ; unde primi patres nnptias repetisse
non leguntur. Quod autem inter Christianos una
mortua alia ducitur, non est divinum jussum, sed
apostolicum pemissum ob incontineniiae medica-
mentum, ne in fornicationis prolabanlur abyssum.
Porro, quod tertio repetitur, fornicationi adseribi-
tur.

17. De Ecclesia minittriSf ac monachii,

D. Anima mea, gratulare, quia omnia quae deai-
derasti contigit te audire. Eia nunc, nobilis doctor,
pocula Spiritua sancti tibi abunde infusa converais
largiler eruota, et qui jam de praelatis dixisti, de
raliqaia Eecleaiae ministris quid sentias, insinua ? —
M. Primo igitur sacerdotes, si bene vixerint, exem
plo iunt lux mundi; si recte docueriot, verbo sunt

^ sal terrsD. Reliqui vero Ecdesiae ministri aunt fe-
nestrse in domo Domini, per quos lumen seientiaa
splendet his qui sunt in tenebris ignorantis : qaod
M bene vixerint et non docoerint, sunt carbonea
igais, qui ardent et non lucent. Si bene docuerint et
male vixerint, sunt ardens candela, quie aliis laceft,
et aibimet cera liqoescente deficit, vel campana, de
qua aliis dulcis aonus redditur, et ipsa assidoo
pulsu atteriiur. Si autem nec bene vivunt nee do-
cenl, aunt fumus qui ignem obfuscat, et aciem oeii-
lorum reverberat ; de his dicitur : StellO! wm Imxe-
runt (Job xxv, 5) ; ideo de ccelo occiderunt.

D. Quid dicis de mundi contemptoribus, scilieeC
monachis, vel aliis habitu religiosis? — M. Si pro-
positum suam religiose vivendo impleverinl, eaoi

B Domino judices erunt; sin autem, miserabiliorea
omnibus hominibus sunt, quia non habeat nec u^
culum, nec Deum ; de his dicitur : Deseendani in
infemum viventes {Num. xvi, 30); quia aeieBlet.

18. De variii laicorum i/aiihu.

D. Quid sentis de mililibus f — M. Paoei booi :
de praeda enim vivunt, de rapina se vesliont, inde
possessionen emunt, et exinde benefieia redimunl ;
de his diciiur : Defecerunt in vanitate d^eomm^
et anni eorum eum fextinatione (231); ideo ira Dei
ascendit super eos{PsaL Lxxvir, 33, SO).

D. Quam spem habent mercatores? — M. Parvam :
nam fraudibus, perjuriis, lucris onme .pene qood
habent acquirunt.
G D. Nonne sacra loca frequenter visitant, libenter
Deo sacrificanl, eleemosynas multas danr ?— M. Haee
omnia ideo faciunt, ut Deus eis res suas augeal, el
habitas custodiat, et per haec recipiunt mereedem
suam ; de his dicitur : Qui con/idunt in multitudine
divitiamm suarum {Judith. ix, 9), aicut oves in in-
ferno deponentur, et mors depascet eos.

D. Quid seatis de variis artificibus? — H. Peae
omnes pereunt ; nam quidquid faciunt, cum maxinia
fraude agunt; de his dicitur : Non sunt tenehrm^ et
non est umbra mortis, ut abscondantur tM qui ope-
rantur iniquitatem {Job xxxiv, 22).

D. Hahent spem joculatores? — M.NuIlam : tota

namque intentione sunt ministri Satanse, de hia

dicitur : Deum non cognoverunt ; ideo Deus sprevit

Q eos, et Dominus subsannabit eos {Psal. ii, 4), quia

derisores deridentur.

D. Quid dicis de publice posnitentibua ? — M.Ndi
dicere poenitentibns, sed Deum irridentibus : Denm
etenim irrident, et seipsos decipiunt, qui laetanlor
cum malefecerint, et exsultant in rebns pesaiaua :
cum homines occiderint, cantant ; cum adoilerave-
rint, exsultant; cum penurant, aul saerilegiom
perpetrant, cachinnant. In poenitentia eonatiloli di«
versa fercula quaerunt, variis poculis inebriari ges-
tiunt, et omnibus deiiciis plus quam alii diffluool;
de bis dicitur : DuHt Dominus in came* eemm
vermes et ignem inexstinguiHlem {Judith. xvi« 21).

(231) A. ouLetan, eomm eum fest.

4149

ELUGIDAHIUM. — LIB. IL

11

D. Qoid de fatuis dieis? — M. Inter paeros re* A cam ipse sit ipsa JQStitia, si super membra diaboli

putaDtur ; melius enim faeere nesciunt ; et ideo
salvantur.

D. Quid de agricolis dicis ? — M. Ex magna
parte salvantur, quia simpliciter yivunt, et populum
Dei 8U0 sudore pascunt, ut dicitur : Lahores ma-
nuum tuarum qui manducant beati sunt {Psal

CXXYII, S).

D. Quid de parvulis ? -^M. Quotquot non loquen-
tes, at sunt triennes, duntaxat baptisma consecuti,
aalvantur, ut dieitur: Talium est enim regnumcas'
lorum (Matth. xix, 14). Qui vero quinquennes
sunt, et supra, quidam pereunt, quidam salvan-
tor.

autem de prava consoientia et oordis amaritndine
19. DesaltfandorumpaucUate,etquomodoChristusQ sant vultu nebuloso, et verbis et factis inatabiles ;

flecteretur misericordia, esset injustus. firgo justis
est misericordia, impiis vero justitia. Porro : mise^
rationes ejus super omnia opera ejus [PsaL gxliv, 9)«
quia solem suum oriri facit super bonos et malos
(Matth. V, 45), et pluit super eos^ et pascit eos.

ftO. De bonorum a malis intemotione^ et multipliei
remissione peccatorum,

D. Possunt aliquibus signis intemosci boni ei
mali ? — M. Possunt. Justi namquesibi bene con-
scii, et de futura spe certi, sunt vultu hilarea ;
oculi eorum quadam gratia micanles, in incesaa
modesti, de abundantia cordis dulces in verbis. Mali

pro omnibus mortuus.

D. Ut videtnr, pauei sunt qui salvantur. —
M. Arcta est via quae ducit ad viiam, et pauci aunt
qui ambulant per eam. Tamen, ut colnmba grana
pnra eligit; ita Christua suos eleetos de his omnibua
generibus latentes coDigit ; qui etiam quosdam de
genere latronum assumit. Novit enim qui sunt ejus,
pro qnibus etiam sanguinem fudit.

D. Gum scriptum sit : Christus pro impUs mor-
tnusest(R<m, v, 6), et gratiaDeipro omnUmsgustO'
vit mortem (Bebr. n, 9), profuitne mors ejus impiis?
— M« Christns pro solis eleetia mortuus est, qni
tunc emnt impii ; quia in infidelitate positi : pro

risu immoderati, tristitia mordacea, in ingressu in-
temperati, seilicet modo tardi, modo featini ; vene*
num quod in corde gerunt, nunc amaris, nnnc im«
pnris dictis fundunt.

D. Si in morte Christi peccata sunt remissa, car
baplizamur? — M. Peccata per mortem Christi re»
laxantur, si in fide mortis Christi baptizantur.

D. Quot modis relaxantnr peccata ? — M. Se-
ptero.

D. Quibus ? — M. Primo, per baptismum ; 8e«
cundo, per martyrium ; tertio, per confessionem et
pcenitentiam , ut dicitur : Confitebor injustitiam
meam Domino, et tu remisisti iniquitatem meam

oronibas aulem dicit, scilicet, de omnibus gentibas, ^ {Pfal. xxxi, 5) ; quarlo, per lacrymas, ut dicilur

et de omnibua linguis, et non solum illius teroporia,
aed pro omnibua fntaris, et pro his qui erant in
infemi claustris, ut dicitur : f9on ium missus nisi
ad oves qute perieruntdomus lsrael{Matth. xi, 24).
Domua Israel est regnum ccplorpm, et est regnum
Dentt videntium. Ovea que perierant sont electi,
qnoa veait Christus aaa morte redimere, ut dicitor :
Animam meam pono pro opihus meis (Joan. x, 15) ;
pro soia dixit, non pro iliis de quibus dixit : ¥os
nms esHs de ovlbusmeis{ihid.^ 26) Indehabes: Pro
eis rogo, non pro mundo (id. xvii, 9) ; et itemro :
Dikxisti eos ante constHutionem mundi (iMVJ.,i4);
de hift dieitor : Hie est sanguis qui pro vobis et pro
mnltis effundetur (Marc. xnr, 24). Non dicit, pro

Beati qui lugent, quoniam ipsiconsolabuntur(MaUh,
V, 5); quinto, per eleemosynam, ut dicitur : Sicut
aqua exstinguitlignem^ ita eleemosyna extinguii
peccatum (Eccli. m, 33) ; sexto, per indulgentiam in
nos peccantibus, ut dicitur : Si dimiseritis homini''
bus, et Pater meus dimittet vebis (Matfh. vi, 14) ;
septimo, per charitatis opera, ut dicitur : Charitae
operit multitudinem peccatorum (l Petr. iv, 8).

D. Quid valet confessio ? — M. Quantum bapti-
smus ; sicut enim in baptismo originalia , ita in
confessione remittuntur peccata actualia.

D. Et etiam judicium ? •— M. Duo sunt jadicia
Dei : unum hic per confessionem ; aliud in ultimo
die per examinationem ; in quo ipse Deus jodex

imnUms. Nihil enim contulit reprobis nisi justam ^^^ ^^^^^ accusalor. homo reus. In isto vero aa-
daronaciooem mora ChnsU. et tah modo etiam pro « ^^^^^ christi vicarius, judex ; homo el accusator
ipais mortnus est. Omnes enun miqui ab initio
mundi eooaeoaemnt in necem Christi, unde dicitor :
Venient heec omnia super generationem istam
(Matth. xxiHf 36;, scilicet malomm

D. Com Christus sit ipsa misericordia, et mise^
rationes ejussuperomnia opera ejus (Psal. cxLrv, 9),
qui non venit vocare justos, sed peccatores ad pcB-
nitentiam, cur non est misertus eorum ? — M. Qiri-
slos est soper eos misericors, qui ae cognoscont
miseroa ; impii autem putant se justos, ideo non
vocateos Dominus, utdicitur : Non miserearis omr
nHbus ftti operantur iniquiiatem (Psal. i.vui, 6). Et

et reus : poenitentia est sententia. Qui hic judicatury
non ibi ac^usatur, ut dicitur : Nonjudicat Deus bis
in idipsum (Nahum. i, 9 juxta LXX) ; et alibi : Sl
nos judicaremus, non utique judicaremur (/ Cor*
XI, 31).

D. Yalet eleemosyna vel poenitentia, sinon dese-
rantur peccata ? — M. Sicut (232) omnia mediea-
menta non valent ad sanandum vulnus, quamdin
ferram fuerit infixum, nisi ferram extrahatar : ito
omnia benefacta non proderant, nisi peccatum re*-
linquatur, ut dicitur : Qui facit peccatum^ servusest

(292) A., ri.

1151

HONORII AUGUSTODUIf. OPP. PAftS IV. — DOGMAT. ET ASCET.

US2

peccati (Joan. viu, 3i) ; et nemo potest alienum A M. In honorero divinum non altaria auro^atgemmis
servum facere liberum.

D. Prodernnt benefacta malis ?— M. Pro omnibus
bonis quae feccrunt, recipient homines retribulio-
nem, sire in hac vila, sive in futura. In hac vita, ut
dicitur de divite : RecipisH bona in vita tui {Lue,
XVI, i5). In fulura vero, ut dicilur: Centuplum ac-
eipieiU (Matlh. xix, 29.) Ita e contra de oranibus
malis quse fecerit homo punictur, aut in hoc sae-
culo, aut in futuro, ut dicilur :
Ante Dei vultum nihil unguam transit inultum.
Igitur aut ipse homo punit pobnitendo, aut Deus vin»
dicat puniendo.

21. Ad quid sacri/icia legalia; et de origine idolo^
latruB,

D. Gur concessit Deus iudseis legalia sacrificia, ^
cura non auferrent peccaia? — M. Ne idolis immo-
larent, quem ritum in iEgypio positi didicerant.
Ideo etlam tanto tempore circumduxit eos per ere-
mum, ut hunc morem obliviscerentur ; et propter
aliud : sicut iudaicus populus erat in figura, imo
umbra Ghristiani populi ; ita in eodem debuit prae-
cedere umbra veri sacrificii, ut in paschali agno,
vel rufa vilula, vel hirco. Poslquam autem Ghristus
veriias venit dare beuedictionem, qui legem dede-
rat, umbraticis hosliis tinem imposuit ; et singulare
sacrificium, quod aufert peccata, seipsum offerens
instituit.

D. Gum homines non colerent nisi unum Dcum

dedicanda sunt ; quse &ive habenii ideo largiaris,
quia superiorem te asseris, sive habenti param, qm
utrum feceris, contumeJia est ; nam qui ccelastia
pretiis invitat offendit.

D. Quibus maxime propitiatur nobis Deua ? -**
M. Verbo : Quod solum sibi cum bomine esl, soa
nimis (dmilitudine delectatur. Nam Yerbam Deas
es(^ hoc mundum creavit, hoc regit atque orania
alit. Hoc nos veneramur, hoc diligimus, ex boc api*
ritum trabimus. Siquidem Deus spiritus est, neque
terrenis divitiis nec largiiate munifica, sed religiosia
opeiibus et gratiarum actione placandus.

23. Peregrinationes sacra*. an probandas.

D. Prodesi Hierosolymam petere, aut alia loea a»-
cra iuvisere? ~* M. Melius est pecuniam, cum qua
iluri sunt) in pauperes expendere (2S3). 8i qui autem
amore GhrisU accensi, vel aaorum peeeatorom fiMta
eonfessione, et pecunia de propria haeredilale vel
proprio sudore acquisita ierint, et se in ittaere apod
congregaiiones sanctorum oratioaibus coBmeodft-
verint, de rebus suis ipsis vel aliia pauperib^ in-
pertierint, laudandi sunt quia et HeleBa ei Bndoxia
laudautur, quae haec fecerunt. Si qui vero proptar
curiositatem vel laudem humanam aU sacra loca
discurrunt, hoc in mercede accipiont, quod aaoBBa
loca, aut decora edificia viderint, vel laodem qaam
amaverunt audierint . Si qui autem pecania per hi«
crum, aut per fraudem, aut per rapinam, aut per

ab miUo, unde coepit idolorum cuUurse superslitio? . • . •. tv^ ^

»M . j f> u I . • . 1 •. r oppressionem coacervaU perrexerwt, lia Deo ▼«!

— M. Apud Babel turns giganium exorta legilur, ^.j '^■^ . . .• • ;• - nt'

cujus altitudo sexaginla qualuor stadiorum fuisse
fertur ; in qua primus rex hujus mundi, Nemroib,
et poslea Ninus, regnavit ; qui Belo patri suo ima-
ginem faciens, cunclos sibi subjugatos eam adorare
imperavit, quem post alii imitati charis snis, aut
prsepotentibus regibus, mortuis idola fecerunt, qus
vulgus colere compulemnt : ut Gretenscs suo regi
Jovi, et Athenienses Gecropi, Lalini Jano, Romani
Romulo ; unde dicitur :

Primus in orbe Deos fecit timor.

(PsTRON., Fragm.)
Dsmones vero formulas intrabant, et poputum per
responsa seducentes ludificabant.

D. Ubi fuit Babel ? — M. In loco in quo nunc est
magna Babylonia, quam de lalere et bitumine con- D ^ig^jg ^^ciDe
struxit Semiramis regina, ut lateres igni, bitumen . .
aquue resisterent. Gujus longitudinem et latitudinem
per sexaginta miiliariaextendisse dicitur, muri vero
latitudinem quinquaginla cubitorum, altitudinem
ducentorum cubitorum exstruxisse fertur. In hac
civitate idololatria coepisse perhibetur. In hac eliam
Antichristus nasciturus fertur, ut dicitur : « De Ba-
bylone coluber exibit, qui totum mundum devo-
rabit. »

2St. Vtrum altaria auro vel gemmis prceparanda
sint ; et quibus modis propitiatur Deus.

D. Sunt altaria auro vel genmiiB prsDparanda ? —

(238) A., extendere.

aanciis erunt accepti, aicot is qoi filium eoran pa-
tre suo immolati et aic cruentta raanibtta ad ilkun
venit.

Sl4. De frequenti cibi indigentia^ et vitm termino»

D. Cor Deus noneoneeftsit homini ot aomptocibo
sallem per aeptimanam posael carere ilio ? -^ M«
Famee eet oua de poeoii peecati. Homo aic creatos
erat, ut, si vellet, sioe labore viveret beatoa. Poat-
quam autem cccidit, non nisi per laborem redire
poluit. Qui si famem, vel frigus, vel ealera i
rooda non sustineret, laborare noilet ; ei sie
extorris a regno maneret. lodidit ergo ei
Deus, ut hac necessimte coactus laboret, et
hac occasione redire queat. Bt hoa

nam reprobis omnia ad poeDaoi ft-

D. Est homini termiooa vita prastitatQa ; et si
potest huno excedere vivendo, ve) prttveeire nao-
riendo ? — M. Unicuique statutumeat a Deo qaem-
diu vivere debeat in hoe seculo : oltra qoem ter-
minum homo non potest vivere; vel usom momen-
tom, ut dicitur: ConsHtuistiterminos ejus, qmipng'
teriri noti poterunt {Job. ziv, o). Potest aotemaml-
tia modis antevenire» sive in arma vel in beatiaa
mendo, seo veneno vel laqoeo viiam extorqaendo,
aot flammis vel ondis insiliendo, aieat meroeoarios
pravia moribus potest efficere ot non aotara i

1169

ELUCIDARIUM. — LIB. U.

1154

eede priveinr, veruin etfatn ante eonditum tempus A tarii namque est constmere, pictoris vero pingere.

expellatur.

D. Proba. — M. Deus cduxit filioslsrac] de Mgy.
pto, ut daret eis terram repromissioniSf quam pro-
^r peeeaia non sunt adepti ; sed antequam illuc
ve&irent, sunt in deserto prostrati.
f5. De juiU reorum ruee, et de eorum salute ;

dgqne puerorum diseiplintt ; de arca et de pro-

pheHs.

D. Peeeat judex, si rtos ponit ? — M. fmo peccat,
81 non punit : vindex est enim ine Dei in hoe ipsum
constitutus.

D. Peccant ministri, qoi a judicibns jussi dam-
natis moriis supplicium inferunt? — M. Minime ;
Md poHns ImiBt manns siias in sang^ine pccea-
loria.

D. Qni ia erimiDibus fnerunt deprehensi, et a
jtdteibiia ad eiiuttlenm vel ad aliud supplieium
dnnsati, el in ipso mortls articulo pnenituerHnt, est
•pea aHqn» de eia? — M. Magna : Quidam enim
per illtd «upplieium purf antur, et ut latro in cruce
aalvaBtttr ; quidam orationibus sanctorum de poenis
Kberantttr.

D. QusB eausa est quod pueri melius quseque
poasttDt diseere, quam senesT— M. Qnia anima adhuc
in ipsis e^t aovtt, ei ad universa eariosa . In seni-
btts vero qttotidiano usn, vei viso, vel anditn, <*8l
•eof 1$ oblttfloa, et per mttlKas cegitatioaea attenua-
tus.

D. Qiio veBil area Tealamentit — M. Imminente
Hieraaalem excidio a Babylooiis, Hieremtas ex prss-

Patriarchse itaque quasi desig^nalum Ecclesis lo-
cum figuris foderunt; prophetje fundamcnta ejus
scripiis suis posuerunt ; apostoli praedicationibns
parietes exslruxerunt ; illorum autem (234) sequaces
expositionibus depinxerunt. Sed sacra Scriptura
non est nisi illiis Dei scripta, quibus mater Ecclesia
per clavem David aperit omnia clausa. Non filii au-
tem tantum foris vident; et non intelligent, quia nee
amant, nec credunt.

D. Gum Septuaginia Hebrsei fuerint, cur aliter
transtulerunt, quam prophet» scripserunt ? •<^ M.
Sacra Scriptura duobus modis intelligilur, histo-
rice et allegorice. Prophelse ergo sensum histo-
ricum eontexuerunt : Septuaginta autem viri, et ipsi
Q prophetse, allegoricum sensum transtulerunt.

28. De angelii custodibus,

D. Habent homines cusiodes angelos? — M. Uni-
Cttique genti, unieuiqoe civitati prssunt Angelit qui
jura, leges, mores juste dispensant et ordinant.
Unaquspqne etiam auima, dom in eorpas mittitur,
angelo eommiititur. qiii eam semper ad l>onom
incitet, et omnia opera ejua Deo et angelis in caelia
referal.

D. Cam Deoa omaiat sciat, el saaeti aogeli in eo
eooeta eemant, quid pelest eis referri qood nesciaiU?
^ M. Angelos actus nostros Deo et angelia narrare,
non eai aliod quam de nostro proveclu in Deo eoh-
gratulari,ut diettur : Gaudium erU angelis Deituper

Mieraaauffii exciaio a jsaoyioous, uieremtas ex pr«. ^^^ j^atore pamilentiam agente (Lue. xv, 10) ;
eepte Domini eondidil eam in sepulcro Moyais cum ^ gj^.^^ ^ ^^^^^ iyo,^^ contristari, esl de noalris

aliis prophetia ; haec tempore noviasimo ab Blia el
Bnoeh proferelur, revelante Domino.

26. Cur modo signa non fiunt.

D* Gor BOB possttnl justi signa facere hoe tem-
per<e aiout olim feeenint ? — M. NuUns onqttam
aaaeUrttm feeil aliqaod sigoam, sed Deoa per eos
fscil, qoi menti illonim presedil ; ot dicitor : Tu
es Deus, qui facis mirabilia solus (Psal. lxxi, 48).
Porio oUm projpter incredulos visibilia signa. per
jttatoa feeeral, dum corpora laoguida sanaverat ;
luinc mijora, scilicet spiriiualia per eos perpetrat,
diun animas variis modis languidas curat. Interdum
auleqi, cum neceaae eat, exteriora signa per suos '
agit, interdum eliam per reprobos ; sed tamcn pro- D
pter electos mira facit. Ideo a quibusdam lapsis»
quamvia poenitentibus, Deus recessisse prsedicaturi
quia per eos signa non operatur. Ideo vero extremo
lempore penitus signa ab Bcelesia subtrahentur, ut
justi magis per tentationes probati abundantius re-
munerentur,

97. De prophetis et Seriptura saera.

D. Intellexerunt prophetes quae scripserunt ? — M.
Intellexeront.

D. Quare tune ila obscure et non manifeste scri'^
pta aoa ediderunl? — M. Non debuenint : c«men-

male geslia indignari.

D. Suttl jugiler angeli in terra cum his qaoa en*
stodiunt? — M. Cam opus fuerit, in anxilium ve*
ninnt, roaxime cum preoibns faerinl invitati : non
est enim mora veniendi, curo in moroento de emlo
ad terras, et itemm ad coelum relabi posaint. Qui
cum ad nos descendunt, gloria ioiima non fraudan-
lur, quia sefflper vident faeiem Patris, quocaaqiie
milteotur.

D. Qualtter appareDt angeli hominibus^ -^ M. In
forma hominis : homo etenira, cum sit corporects,
non potest videre spiritns ; propter quod assuraiml
de aere corpus, quod hotno videre et aadire possil :
Ipsum autem corpns visibile msgis est quam palpa*
bile ; non tamen omntbm vhibite, nisi his solnmmodo
quibus se volunt demonstrare.

S9. De damonUfus ineidianUbus et obsidenMue.

D. Sunt ds»mones hoflumbus insidiantes? — H.
Unicuique vitio praesunt daemones, qui sub ae ha'*
bent innumerabiles, qui animas jugiter ad vitia
illiciunt, et mala hominum suo principi cum ma-
gno cachinno referunt. Si quis lamen illorum ab
aliquo justorum pugnans vincitur, mox ab angelo
custode ejus in abyssum retruditur, nec amplius
cum aliquo justorum congredi permiltilar, quamvia
alius a principe daemonum in loctmi ejus aurroge-

(t34) A. om. autem*

iiftS

HONORII AUGUSTODUN. OPP. PARS 17. — DOGMAT. BT ASCET.

ii56

lur. Sicat enim a diabolo homo victus mox de pa- A
radiso e&t ejectus ; ita cum quis daemonum a sanctis
superatur, confestim confusus in tartara damnator :
hi saepius corpus de crasso aere sumunt palpabile,
quo magis possint fallere.

D. Possunt dsemones obsidere quos volunt? -*
M. Gregem porcorum intrare non potuerunt nisi
permissi, quanto miuus homines t Aliquando cor-
pus viri sancti obsident, illi ad coronam, sibi ad
pcenam ; malorum autem animas semper obsident,
interdum etiam corpora vexant. Corpus autem ho-
minis in baptismate ut templura Spiritui sancto oleo
et chrismate dedicatur, ut dicitur : Templum Dei
sanctum ett^ quod estU voi (/ Cor. iii, il). Igitur
hoc templum semper aut Spiritus sanctas, aut im-
mundus spirilus inhabitat.

D. Cur permittit eos Deus ad baptisma velad alia
sacramenfa accedere, cum eos sciat ab his deficere ?
— M. Propter electos» ut dictum est, ut trahant eos
exemplo.

D. Qu» est blasphemia Spiritus sancti, quae non
rcmittetur neque in hoc saeculo neque in futuro ?
— • M. ImpoBniteotia et diffidentia in Spiritu saneto
non datur remissio peccatorum : qui igitur de gra-
tia Spiritus sancti diffidit et non poenitet^ hie bla-
sphemat in Spiritum sanctum ; et hoc est irremiasi-
bile peccatum.

32. De morte^ et de sepultura bonorum et
lorum.

30. De unctUme, et posnitentia in extremis, ae de
morten

D. Quid valet unctio olei infirmis ? — M. Peceata
confeasa, et non iterata, vel qnotidiana per hanc
unctionem relaxantur, nt dicitur : • Et si in pec-
eatis eat, dimittentur ei {Jacob. v, i5). » Side pec»
eatis poenitentiam non egerit, ista unctio non solum
ei nihil prodest, sed et multam obest.

D. Prodest posnitentia in extremis ? — M. Qm
peceata aoa uaque ad mortem poenitere diffenmt,
non ipsi peccata, aed peccata eos deserunt ; quia
eoa diiutittB servos habere nolunt : qui tamen ex
corde poenitent, etiam in ipsa morte misericordiam
invenient, aicut latro in ipso mortis exitu, ut di-

D. Nocet bonis si occidantar, vel aubita morCe ra^
Bpiantur?— M. Nihil penitus. Non enim

morte moriuntnr, qui se semper cogitanl montofos.
Sive erg o ferro immoleatur, aive a bestiia dilaca-
rentur» aut flammis vel uadis immergantVt adC
suspendantur, vel in rota frangantur, vel qaolibet
infortunio moriantur ; aemper pretiosa est in con-
spectu Domini mors sanetoram ^ua, ut dieitar :
« Quacunque morte justusmorialur,ju8titia ejna aoa
auferetur ab eo. » Et talis mors noii obeaC, imo
muitum eis prodest ; quia si quid peecali 0OQtiax«<»
runt per huroanam fragilitatem, relaiatur ptf mmv
tis acerbitatem.

D. Prodeat malia, si dia decumbant ia leetia Uk^
tequam moriantur? — M. Nihil. Quacunque eniBa
morte moriantur, mala et snbita morte mofamtQr,

eitor : « Quacunque hora ingemueris, salvus eria G <l^i i^ Domino non moriuntur, et qni nuimoam eogi

{Eteeh. txxiu, 12). »

D. Unde mors dicitur? — M. Ab amaritudine,
vel a morau pomi vetiti, unde mors est orta. Sunl
antem tres mortes, scilicet immatura, ut in infan-
tibus ; acerba, ut in juvenibus ; naturalis, ut in se-
nibos.

D. Gom peccata in baptismate dimittantur, et
eum roors sit pcena peccati, cur permittitur post
baptiama etiam eiectis dominari? — M. Ut possint
pro Christo pati, et magis coronari. Est et aliad. Si
immortalitas corporum in baptismate daraur, non
pro Deo, sed pro hac immortalitate ad baptiama
ab omnibns festinaretur ; et sic nullus ad regnum
reverteretur. Peccatum ergo Deus in baptismo di-

taverunt ae morituros ; et ideo semper aort peeea-
lorum esl peasima.

D. Obest justis aliquid si in copmeterio Bcclesiaa
non sepeliantur? — M. Nihil prorsus. Totus enim
mundus est templum Dei, quod dedicatum est san-
guine Ghristi ; et sive in campo, aive ia aylvai va
in palude, vei in qnovis leco sepeliantar, vel proji*
ciantur, vel a beatiis vel a beUois devorentor, aemper
in gremio Bcclesie eonfoventar, qnai per latitadi*
nem terre diffunditnr.

D. Gonfert justis aliqotd, quod ia saeratia locis
tumulantur ? — M. Per quosdam jnstoa laea aaeran-
tur, in quibus tunmlantur. Qui autem is pomis
sunt, in eo prodest quod eomm corpora in aaeris

misit, poenas autem peccaU non remisit, ut justi D locis sepelianlur, quod eorum preeibas adjavantnr

per fidem ambulent, etper operationem se exerceant,
donec mors a vita absorbeatur.

3i. De reditu peccatorum, et de peeeato irremiS"
siHU.

D. Dimittuntur reprobis peccatain baptismate?
^ M. Dimittuntur ; sed cum ipsi post in eadem
peccata relabuntur, quae dimissa erant, etiam in eos
relabuntur et (235) revolventur, ut dicitur : Omne de-
bitum dimiti tibi {Matth. xvin, 3t), et mox subdi-
tnr: Tradidit eum tortorVms, donec redderet fifii-
versum debitum {ibid., 34)

(135) A. om. rel. et.

quibus per sepnlturam sociantur. Bt in boe etiam
prodest, quod cum aaici illorom ibi conveniont,
de monumentis admonitt preces pro eia Domino
fundunt.

D. Prodest malis, si in loco aacro aepeliantor?
— M. Imo obest multum, si eis per sepulturam
junguntur, a quibus per meritum longe disjungon-
tur : unde et multi leguntur ssepe per demones ef-
fossi, et a sacris iocis longius projecti.

D. Longe te faciat Deus, bone Doclor» a malis, et
Civibus asthereis societ te Christus in astris.

Amen,

liST

BLUGtDARlUM. — LlB.in.

liM

LIBER TERTIUS.

i • De deduetione juitorum in paraaisum; etquid A
sil paradisux.

D. Jam mnumeris hydne capitibus praecisis, aliis
atque aliis renascentibus pro eis, eia, lux Ecclesiae,
arripe gladium tu» nobilis linguae, et sylvam qus-
atioBum, io qua erro, succide, ut liceat mihi erra-
bundo per te ad campum scientise exire ; et qualiter
circa morientes agatur evolve? — M. Sicut sponsus
eum multitudine militum ad suscipiendam sponsam
Tenit, et eam cum canlu gaudens adducit : ita cum
iostns in extremis agit, angelus sui custos cum
multitudtne angelorum Tenit, et animam ejas spon-
aam Christi de carcere corporis tollit, et cum
maximo dulcissimie melodi» cantu, et immenso lu'
mine, ac suavissimo odore, ad coeleste perdueit
palalium, in spiritualem paradisum. B

D. Est hic paradisus locus corporeus, vel ubi? »
V. Non eat locus corporalis, quia spiritus non ha-
bitattt in locis corporalibus (S36), sed est spirituaiis
roansio beatorum, quam sterna sapientia perfecit
ab iiiitio, et est in intellectuali coelo ; ubi ipsa Divi*
nitas, qnalia est, ab eb facie ad faciem contnetur.

%. De perfeciis etjuiiis qui in ealum dedueuntur, et
de fnsrgandis.

D. Perducuntur illuc omnes animsB justorum ? —
M. Perfectorum anims, cum a corpore eximuntur,
mox illuc inducnntur.

D. Qui sunt perfecti ? <— M. Quibus pniH^epta non
sttfficiunt, sed plus quam prfleceptum est faciunt, ut
martyres, monachi, virgines ; marlyrium elenim, G
^rginitas, et ssculi abrenuntiatio noa sunt prsece-
pta, sed divina consilia : ideo qui haec faciunl,
regnum coelorum quasi haereditario jure posside-
bunt, ut dicitur : Ceniuplum accipietis, et vitam
OBiemam possideHtis (Matih, xix, 29). Et alibi : Cum
dederit dilectis suis somnum, ecce han^editas Domini
(Psal. cxxvi, 3). Justi autem quibusdam mansioni-
btts adhuc differunt (237), ut de his dicitur : Utillis
profidat ad honorem, nobis vero ad salutem.

D. Qui sttnt isti? — M. Qui praecepta Domini im-
plent sine querela, hi a corporibus exuti in terre-
num paradisum, vel potius in aliquod spirituale
gandium, ab angeils perducuntur ; cum spiritus in
loeis eorporalibus non habitare credanlur. Est qni-
dam ordo justorum qui imperfecti dicuntur, qui
tamen omnes in libro Dei scribuntur, ut sint conju- U
gati, qui mortui pro meritis in amoenissimis habi-
taculis recipientur. Ex his multi ante diem judicii
precibus sanctomm et eleemosynis viventium in
jnajorem gloriam assumentur, ut omnes post judi-
oium angelis coasocientur. Sunt quidam de electis,
qttibtta multum deest de perfectione, qui crimina

(5t36) A. om. ccrporaHbus»
(S37) P», differuntur.

sua differunt poenitere ; hi, sicut peccans filius ser*
vo traditur ad vapulandum; ita a sanctis angelia
permittuntur dsmonibus ad purgandum ; qui tamen
eis nocere non poterunt plus quam ipsi promerue-
nmt, aut quam sancti angeli permitlunt.

D. Scis per quod hi iiberentur? — M. Miss»,
eleemosynse, orationes, aliique pii labores bia pro-
auni ; maxime si ipsi viventea hiec pro aliis feee-
runt. Et quidam ex his septimo die, alii trigeaimo,
atii anniversario liberantur : quidam vero posC mul-
lum tempos. Tamen post judicium omnea, ut dictum
eat, angeiis coabquabuntur.

D. Gur magis aguntur bi dies ? •*- H. Tria el
quatttor sunt septem : per tria, fides Trinitatis ; per
qoatnor, homo qui constat ex quatuor elemenlia,
inteiligitur. Anima etiam habet tres virea, quasonl
rationalis, irascibilis, concupiscibilis ; et omne lem-
pus septem diebus volvitur. Agitur itaque seplimtta
dies, ut quidquid anima in tribus viribus suis per
quatuor qualitates corporis, per septem dies hiyoa
temporis peccavit contra septiformem Spiritum,
quem in baptismo suscepit, in fide Trinitatia reiaxe-
tur. Triginta per tria et decem surgont; per tria,
nova lex propter fidem Trinitatis, per decem, vetua
lex propter Decalogum inteliigitur. Triginta etiam
diebus omnis mensis labitur. Agitur itaque trigeai-
mus dies, ut quidquid homo in mensibus in nova
vel in veteri lege deliquit, deleatur. Annus eatCbri-
stus , ut dicitur : Annus acceptabilis DonUno (/lo.
Lvni, 5). Menses sunt duodecim apoaioli, ut dici»
tur ; Benedices coronas anni benignitatis tuce (Psal
Lxiv, 12). Solis cursus per annum, reditus lunse
postmensem. Agitur igitur anniversarius dies, ut
quidquid contra solem justitiae Ghristum, et lunam
ejus Ecclesiam, et doctrinam apostolorumi qui sunt
menses boni anni, egit, remittatur.

3. De purgatorio,

D. Quid prodest (238) purgatorins ignis? M. Qui-
busdam est purgatio in ista vita cmciatus corporis
quos mali eis aliquando inferunt ; aliquibus afiSi-
ctiones camis, quas sibi per jejunia, per vigilias»
per alios labores ipsi ingerunt ; quibusdam vero
charoram vel rerum amissio ; quibusdam dolorea,
vel aegritudo ; aliquibus victus vel vestitus egeatas ;
quibusdam ipsius mortis acerbitas. Post mortem
vero purgatio erit aut nimius calor ignis, aut ma-
gnus rigor frigoris, aut aliud quodlibet genus poe-
naram ; de quibus tamen minimum majus est quam^
maximum quod io hac vita excogttari potest. Dom
ibi sunt positi, interdum apparent eis angeli, vel
alii sancti, in quoram honore aliquid egerant in
hacvita;et aut auram, aol aaavem odorem, aol

(t38) A., est.

1159

HONORII AUGUSTODUN. OPP. PAHSIV. — DOGMAT. ET ASCET.

1160

aliqaod solamen eis impendunt, i^sque dum libe- A excitat fletum oculorum, frigus stridorem dentium.

Tertia, vermes immortales, vel serpentes et draco*
nes visu et sibilo horribiies, qui ut pisces in aqua,
ita vivunt in flamma. Quarta, fetor intolerabilis.
Quinta, flagra csBdentium, ut oiallei ferrum percu*
tientium. Sexta, tenebraB palpabiles, ut dicitar :
Terra tenebrarum, uH nullui ordo, sedte^npitemus
horrorinhabitat{Jobx, 22). Septima, confusio pec*
calorum, quia omnia peccata ibi patent omnibus, et
se abscondere non valent. Octava, horribiiis visio
daemonum et draconum quos igne scintillante vident
et miserabilis clamor flentium et insultantiam.
Nona, sunt ignea vincula, quibus in singulis mem-
bris ccnstringuntur.

D. Quare tot miserias patiuntur ? -* M. Quia oon*

rati introibunt in illam aulam quse non recipit uUam
macttlam

D. Quali forma sunt ibi positl? M. In forma
corporum quam hic gesserunt. Diciluretdedaeroo-
nibus, quod eis corpora de aere dentur , in quibus
crucientur.

D. Cum corpus sit insensibile, et per se nihil
possit operari, nisi quod anima per illud operatur,
quasi per instrumenlum, qua ratione damnatur ? —
M. Cum honunes inimicum suum ohsident, priuB
iBdilicia sua destruunt, vel incendunt : post ipaum
excrucialum interimunt, ut et de amiaais rebus do-
leat in animo, et de illatis vulneribus in corporis
exitio. Corpus est animae vestimentum, vel habita*

eulom : quod quia coniempto (239) Creatore anima B sortium novem ordinum angelorum neglexenmt,

dilexit, destruitur, et cum ea comburitur, ut ei de
a«i habitacuii vel vestimenli incendio crueietar.
Est etanim» instrumentua , non quale est tabicini
tttba, vel carpentario ascia ; sed iia ei coadanitari
ui ^pu4quid egerit anima, corpus etiam fecisse di-
-oalar, et ideojuste cum ea damoatar.

B. Qooi aoimfe pervenient ad ccelum ? -— M. Quot
angeli ibi permanserunt : qan singulfe singulis or-
dHmboa angeloram associabuntur, prout in meritis
. a Deo disceniuntur.

L Pe m^lorum dedueUone ad inferoij et de pcsnis
quas ibi iustinent.

D. Saiiamihi fecisti de his : nunc dic qualiter
agator oirea matorum exitum. ^ M. Cum mali in Q
extremis sont, demones maximo strepiiu conglobad
veniunt aspectu horriblles, gestibus terribiles, qui
adimam cum pervalido tormento de eorpore excu-
tiont, et crodeliter ad inferni clauslra pertrahunt.

D. Qoid est infernus ; vel ubi? — M. Duo sunt
inferni : superior, et inferior. Superior, infima pars
hu)us mundi, quae plena est poenis ; nam hic exun-
dat mmios sestus, magnum f rigus, fames, silis,
varii dolored corporis ; et verbera animi, ut timor et
verecundia. De hoc dicitur : £duc de carcere^ hoc
est, de infemo ansmain meam {PsaL cxu, 8) ideat
vitam meam. Inferior vero est locus spiritualis,
nbi ignts inexslinguibilis, de quo dicitur : Eruisti
animammeamdetnfernoinferiori{ibidLXxx.y,iZ),

juste novem tormentis addicti moerebont. Et quia
in igne concupiscentiarum hic exarserunt, jaste ibi
in igne ardebunt. Quia vero frigore malitis hic
riguerunt, juste ibi poenali frigore stridebunt. Di>
cuntur namque exterius igne candere, ut ferrom
in fornace ; interius frigere, ut glacies in hieme, ut
dicitur : Transibunt ab aquis nivium^ ad caiorem
nimium {Job xxiy, 19). Et quia invidia et odiam hic
eos ut vermes corroserunt, merito eos ibi veimea
mordebunt. Qui autem hic fetore laxuriae dulciter
delectabantur, juste ibi fetore patrido atrociter ora-
ciantur. Bt quia hic disciplinam recipere noloeront,
et cum hominibus flagellari non meroeraot ; ibi
ideo aine cessalione loris tunduntur, ut dicilor :
« Sunt parata judicia blasphematoribus, et perca-
tientes mallei stultorum corporibus. « ^Quia tenebraa
vilionim hic amaverunt, et ad lucem Christam ve-
nire noluerunt, ideo horridis tenebris ibi obscura-
buntur, ut dicitur : c In aeternum non videbunt la-
cem. > Et quia hic peccata confiteri despexeronti
quae facere non erubuenint ; ideo omnibus ibi nudi
et aperli perpetuo confundentur. Quia hic bona vi-
dere et audire dedignabantur ; joste ibi terribili
visu et miserabili auditu replebantur. Et qnia hic
per singula vitia deflui erant, juste ibi erunt per
sidgula membra catenis constricti. Optabant moriy
et mors fugiet ab eis.

D. Qualiter sunt ibi positi ? — M. Capita stnt eis
deorsom mersa, doraa adinvicem veraa; pedessar-

Qui sub terra dicitur esse, ut sicut corpora peccan- D ^^ erecti, et in poenas undique distenti.

tium terra cooperiuntur, ila animse peccanlium sub
terra in inferno sepeliantur ; ut de divite dicitor :
Sepultus est in infemo {Luc. xvi, 22). In quo novem
species poense esse leguntur.

D. Quas sunt ilhe ? -* M. Prima ignis, qui sic se-
roel accensus est, ut si totum mare infiueret, non
exstingueretur. Cujus ardor sic istum materialem
vincit ignem, ut isle pictum ignem ; ardet, et non
hicet. Secunda poena est intolerabile Irigus; de quo
dicitur : Si igneus moHs mitteretur, in glaciem
verteretur. De his duabus dicitur : Illic erit fletus
et slridor dentium ifat/yi. xxiY,i(i), quia fnmus

D. Heu quid unquam natus est homo, qoi taS
plectetur sopplicio? — M. Quid fles?quid lacrymis
fluis? Diabolus tantum et sua membra ista patiea-
tor.

D. Qui sunt membra diaboli? — M, Saperbi, in-
vidi, fraudulenti, infidi, gulosi, ebriosi, laxoriosi,
homicidae, fures, crudeles, praedones, latrones^ im-
mundi, avari, adulteri, fornicatores, mendaces^ per-
juri, blasphem),malefici, detractores, discordes. Qai
in his foeriot ioventi, in prsedicta sopplicia ibunl
nunquam redituri.

(239) A.t concepto.

4464

5. Quomodo beati erga damnatoi se habeani. A

D. Heul videbunt eos justiT -— M. Justi videbunt
malos in poenis, ut magls gaudeant quod has evase-
rint poenas : mali etiam ante judicium videbunt bo-
nos in gloria, ut magis doleant quod hanc neglexe-
runt ; post judicium autem boni videbunt semper
roalos iu poenis ; mali vero numquam amplius vide-
bunt bonos.

D. Non dolebunt justi cum eos viderint ita tor-
queri? — Itf. Non : licet pater videat filium, aot
iilius patrem in pcena ; aut filia matrem, aut mater
fiiiam ibi conspiciat, aut vir uxorem, aut uxor vi-
rum ; non solum non dolcnt, sed ita est eis delecta-
bile hoc videre, sicut nobis cum videmus pisces ia
gurgite ludere, ut dicitur : LcBtahitur jutlus^ cum
viderit vine^ctam peccatortim (PsaL lvii, 44). B

D. Non orant justi pro eis? — M. Gontra Deum
sentirent, si pro damnatis orarent : ita enim Deo
uniti sunt, quod eis judicia Dei per omnia placebunt ;
ideo et in eis gaudebunt.

6. Quie \infemus justorum animas ante Christi

adveutum exeipereL

D. In quo infemo erant justi ante adventum Chri-
stit — M. In superiori, io quodam loco juncto io-
feriori, in quo poterant alterutrum conspicere. Qni
erant ibi, quamvis carerent suppliciOi videbantur
sibi esse quodammodo in infemo, cum essent sepa-
rati a regno. Uiis autem qui erant in inferiori in-
ferno, videbatur quod illi qui erant ia illo infemo
juHCto inferiori, erant in refrigerio paradisi ; nnde p
et dives rogabat a Lazaro guttam super se stillari.

D. Quam pcenam habebant ibi T — M. Quasdam
tenebras tanlum; unde et dicitur : Habitantibus in
regione umbras mortis lux orta est eis {isa. ix, 2).
Quidam ex eis erant in quibusdam poenis. Yenit
ergo Dominus ad infernum superiorem, nascendo,
ut liberaret oppressos a diabolo ; descendit ad infer-
num inferiorem moriendo, ut redimeret captivos a
tyranno, utdicitur : Dices his qui vincii sunt^ Exite
et hisqui in tenebris sunt, Revelamini (Isa. xlix, 9).
Yinctos vocat qui erant in pcenis : alios vero in
tenebris : quos omnes absolvit et in gloriam doxit
rex gloriae.

7. Quomodo beati se invicem cognoscant^ et pro

nobis intercedant. D

D. Cognoscunt se jnsti et boni ia gloria? -^ M.
Animse justoram omnes justos oognoscunt et Bomine
et genera, et merita ipsorum, quasi semper cnm eis
faisseBt. Malos omnes etiam in tantum cognoscunt;
ul propter quod meritum unusquisque ibi sit,
sdaal. Maii quoque malos oognpscunt, et bonos
quos vident, ia tantum ut etiam nomina illorum
scianl; ul dives nomiiia (^O) Abrahse et Lasari co-

gnovit (Hii)*

D. OrftBt anime pro charis auis? -* M. Justi orant
pro his quos ia Oomiao aroaverunt, vel pro his qui
eos invoeaiil, ol a malo aerveotur et a muadi tenta-

(240) A. om. nomina.

Patrol. CLXXII.

ELnCIDARIUM. - LIB. III. il«2

mentis Hberentur; el si ia erroj^ sunt, ut corri-
ganlur, et eis celerius associentur.

D. QuaUtor orant Deum ^ -^ M. Desiderium illo-
rum est oratio eorum. Quidquid enim desiderant,
sine dilaiione percipient. Iliorum etiam orare, est
cruciatus corpoiis vel bene gesta pro Ghristo, Deo
repra}£entare. Non tamen aliquid oranl, nisi quod
ipse Deus disposuit facere : alioquia incassum ora-
rent.

8. De gaudio, et mansionibus ^ scientiat et appari^
tione beatorum : itemque de spectiis per damna-
tos exhiHtis,

D. Habent plenum gaudium Sancti? — M. Nequa-
quam. Sicut enim vocati ad convivium venientes
de sua vocatione et susceptione sunt Iseli, de absen-
libus amicis solliciti, donec simul conveniant om-
nes : ita animae justorum de sua nunc quidem glo-
ria laetantur, de absentia autem nostra sollicitantur.
Cum autem corpora eua receperint, et omnes in
unum convenerinty tuno pleuum gaudium habe-
bunt.

D. Qu» est donras Palris, et multae mansiones?
— M. Domua Patris est visio omnipotentis Dei, in
qua jttstiy ut in Domino gloriantur, Maasiones di-
verse sual pro meritis remunervtiones.

D. Sciunt animae quae bic geruntur? — M. Animse
justorum sciunt omnia quae hic agunlur; quse au-
tem in poenis sunt, nescinnt nisi quee eis angeli vel
sancti referunt. Quae vero in infemo sunl, non plua
norant qui hic agatur, quam vivi sciunl quid ibi
geratur. Ut lamen olim prophelte quaedam seive-
rant; quae alii ignoraverunt, non tamen omnia; ita
qusedam animse inter malos qusdam aciunt, qn»
aliae nesciunt, quamvis non omnia. Ilaque omnia
quse scint, vel eis divinilus revelantur, vel eisa
morientibuS; et illuc venientibus nuntiantor.

D. Possunt animae apparere quando volunt, vel
quibus volunt ? — M. Animae sanctorum apparenl
quando volunt, et quibus volunt, sive vigilantibus,
sive dormientibus. Quae autem in poenis sunt, non
apparent, nisi ab angelis permittantnr, et ut pro li*
beratione siia rogenl, aut Hberatae gaudium suum
amicis suis nuntient. Quae autem in inferao sunt,
nulli apparere possont : si autem aliquando viden-
tur apperere, sive in somnis, sive vigilantibus, noa
illae sunt, sed dsmones in illaram specie, qui eliam
in angelos lucis se transfigurant, ut decipiant. Si
autem veraciter contigerit, pro alicujus sancti me-
rito fit : ut cum S . Martino anima latronis apparuit,
ubi altare destruxh ; aut pro admonitione, ut anima
Benedicti papae in monasterio apparuit, cujus ca*
put et canda asinus, medietas ursus fuit, quae se die
noctuque per aspera et ignea loca trahi, et posl ju^
dicium deglaliendam asseruit olla geheanali.

D. In qua fbrma apparent? «^ M* Inhnmanocor-
pore assumpto de aere.

(241) A. om« cognovit^

m

1463

HONOHIl AUGUSTODUN.OPP. PaRS iV. - DOiirMAT..ET ASCET. H64

9. Unde smnia. A Qora quaiu nostra, aieat nostra eliam miiiora quam

D. Unde veniunt somnia? — M. Aliquando a Deo,

em aliquid fuluri revelatur ; »cul Joseph per stel-
las et manipulos quod fratribus suis praeferrelur.
JLut aliquid necefisarium admonetur, ut alio Joseph,
tit fugeret in jBgyptum. Aliquando a diabolo, cnm
aliquid tentare aut bonum impedire nititur; ut io
passione Domini de uxore Pilati legitur. Aliquando
ab ipso homine, cum quod viderit, vel audierit, vel
cogitaverit, hoc in somnis imaginatur, et in timore
positus per tristia, el in ipse per l»ta ludificatur.

iO. De AntichrUto, et adventu Enoch ac Elice,
D. Benedictum Dei verbum, qui tol secreU mihi
rcserat per os tuum. Nunc si rogare auderem, li-

antiqiorum.

D. Quid posteaerit?— M. Relinquentur quadragioU
dies his qui ejus errore vel feUacia lapsi sunl, ul
poenitere possint; post haec qua die judicium liet,
omnia homo ignorat.

ii. De navisHma tuba, et resurrecHone .

D. Quid est novissima tuba? — M. Cum Dominus
legem daret in monte, audita est vox tubie : ita an-
geli ad boc conatituli, corporibus et tubis de aere
sumptis, lerribile judicium Dei sonitu tub» intoaa-
bunt ; ut dicitur : Canet enim tuba, et mcrtui resur-
gent (/ Cor. xv, 62). Et iterum : Periit memoria
eorum eum sonitu {P$aL ix, 7), et altissima vocc

rcserat per os tuum. Nunc si rogare auderem, li- mortuis clamabunt, Surgite ; ut dicilur : Media no-
benter de Antichristo audirem. — M. Antichristus ^^ clamor factm est{Matth. xxv, 6). Ad quam vo-

in magna Babylonia de meretrice generis Dan na- - •

scetur. In malris utero diabolo replebitur, et in Co-
rozaim a maleficis nutrielur. Universo orbi impe-
rabit, et totum genus humanum sibi quatuor modis
subjugabit. Uno modo : nobiles sibi divitiis adsci-
scet, quae sibi maxlme afifluent, quia omnis pecunia
abscondita erit ei manifesta. Secundo modo : vulgus
sibi terrore 8ubdel,quia maxima mvitiainDei cui-
tores furiet. Tertio modo : sapientia et incredibil*
cloquentia clerum obtinebit, quia omnes artes et
omnem Scripturam menftoriter sciet. Quarto modo :
mundi contemptores, ut sunt monachi, signis et
prodigiis faliet. Faciet enim Um stupenda miracula.

cem omnes mortui, boni et mali, in ictu oculi, id
est quam cito possis ocuium aperire, imo aperto
oculo lucem videre, resurgent.

D. Quae est prima resurrectio?— M. Sicut du« sunt
raortes, iu sunt duae resurrectionca : vna anima-
rum, altera oorporum. Oum homo peccat, anima
moritur ; quia a vita Deo descritur, et in corpore
quasi in sepuicro sepeiitur : cum vero per poeniten*
tiam ad vitam Deum redit, quasi n morte resurgit.
Aiia erit corporum.

D. Qua die ? — M. In die Paschoe, ea hora qua
Chriatus resurrexit.

D. Erit aliquis tunc in mundo? — M. Ita plenus crit

prOOUgUS lauei. rftUiC* cmui muu o»-w|fw»«» •••..■•v«..«, u^ UjiH aiiqUlS lUUg lU UIUUUV* — rai.AW|«iiiuua ^i ••

nt jubeat ignem de coelo descendere, et adversarios m^adus tunc homimbus, ut esl hodie, qui ita opc-
suos coram se consumere, et mortuos resurgere, et ^ Yanie^ erunt, ut hodie. Quidam arabunt, quidam

navigabunt, quidam aedificabunt, quidam aliud et

sibi testimonium dare.

D. SusciUbit mortuos vere? — M. Nequaquam,
sed diabolua ejus maleficiis corpus aiicujus intrabit,
ct illud apporUbit, el in illo loquetur ; ut quasi
vivnm vidcalur, ut dicitur : In omnibus signis et pro-
digiumendacibus(n Thess. ii, 9). Hic antiquam
ffierusalem rcflsdificabit, in qua se ut Deum coli ju-
bebit, Hunc Judai ex toto orbe venientes summo
voto suscipient; sed per prawlicalionem Eliae el
Enoch ad Christianam religionem redibunt, et om-
nes pene dirum martyrium subibunt.

D. QuaU aelate venient illi duo? — M. In ea qua
assumpti sunt : qui etiam ab Antichristo, qui voca-
turAntemos, id eat contrarius; vel Ameomai, id
est nego, vel, Tiun, id est sol vel gigas, intern- D
eienlur. ffic per tres annos et dinoidium monarchiam
obtinebit ; deinde tentorium suum ad expugnandos
jttstoa in monte Oliveti extendet, in quo invenietur
aubita morte mortuus spiritu oris Domini, id est
jttssu Dei interfectus; ut dicitur : « Pr»cipilabil Do-
mmus inclytum universa terr» in monte san-

cto. "

D. Cum dictum sit : IHes illi propter electos brevia-
buntur {Matth. xxiv, M) : erunt tunc dies breviores,
quamnunc? — M. Dies tunc iu longi enint sicot
nunc, ut dicitur : Ordinatione tua perseverat dies
(Psal. cxviii, 91). Sed dies dicuntur breviari, quia
pcr brevc tempus, id est tres annos et semis regna-
bit. Porro corpora hominum creduntnr futura mi-
V

aliud facient.

D. Quid de illis fiet? — M. Justi, cum resurgent,
mox ab angeiis in aera obviam Christo rapientur,
et electi vivcntes cum eis rapienlur, et in ipso ra-
ptu morientur, ct reviviscenl : hoc praecessit in
Maria matre Domini, et Joannc EvangelisU : Ma-
rU, qu« recepto corpore post mortem in gloriam
cst assumpla ; Joannes qui vero fuit corpore raptus,
et in ipso raptu credilur mortuus et rcviviscens.
Reprobi de ipso terrore moricntur, et confestim
reviviscent : et hoc est judicare vivos et mortuos.

D. Resurgent qui in matris sunt mortni uteris?
— M. Quotquot vitalem spiritum aeceperant, re-
surgent.

D. Qua aelate, vel mensura ? — M. Qua erant, si
cssent triginU annorum; vd futuri essent, nisi
ante mcM^crentur.

D. Aliquando lopus devorat hominem, ct caro
homittis vertitur in suam eamem : lupum vcro ur-
sus, ursum leo devoraot ; quomodo resurget ex his
homo?— M. QttOd carofuit hominis, resurget;
quod bestiarum, remanebit. Scit cnim heo bene sc-
cemere, qui scivit ex nihilo CuncU condere. Sive
ergo membralim a bcstiia, sive a inseilNM, seo a
volucribns devorentur, omnes in resnrreetione rc-
formabuntttr in Untumtttace eaptlhiadeeiapereat.

D. Si capilli el ungues praecisi in locam suum

iie^

BLUCIDARIOM. — LIB. III.

1166

redeunt, nonne deformes eruot ? — M. Non est in- A
telligendum quod .«(intreducendi in priorem locum ;
sed sicut figulus si vas noviter facfum frangat, el
de eodem luto aliud faciat, non attendens, quid
prius ansa vel ftmdus fuerit : ila format Deus de
eadem materia, aliud corpus huic valde dissimile,
cui omnis deformitas et infirmitas absit, et omnis
integritAa et deeor adsit : quamvis unumquodque
membrum in locum smm Deus decenter restaurare
possH.

D. Qui hic habnerunt bina capita, vel plura
membra, vel quibus defuerunt aliqua, aut pingues
autmacri fuerunt resurgent tales ? -« M. Quid hic
habuenint duo capita, duo inde corpora resurgent,
et unaquaeque anima habebit suum corpus, cui
nihil indecens vel deforme adhaereat, ted pmnia q
membra sana et integra, et omni pulehritudine
plena habebit. .

D. Quid sentis de abortivis ? — M. In quantum
est semen patris resurget in patre ; iu quantum san-
guis matris, resurget in matre.

D. Qualia corpora justi habebunl ? — M. Immor-
talia et incorruptibilia, et ut splendidum vitrum
perlueida. .Reprobi quoque similiter immorlalia,
quoniam sine fine jngiter in morte dolentia ; et in*
corraptibilia in hoc quod cum omnibus pcenis affi*
ciantuT; non consumantur ; sed lantum tencbrosa.

12. De judicio ejusque circufastmtHs.

D. Qua hora fietiudicium ? — M. Media nocte,
qua hora angelus -figyptum devastavit, et Dominus C
infernum spoliavit, ea hora electos suos de hoc
mundo liberabit.

D. Qualiler veniet Dominus ad judicium ? — M.
Sicut,. cum imperator ingressurus est civitatem,
corona ejus, et alia insignia praeferuntur, per quse
adventus ejus cognoscitur ; ita Christus in ea forma
qua ascendit, cum ordinibus omnibus angelorum
ad judicium veniet : angeli crucem ejus ferentes
prsibunt ; mortuos tuba et voce in occursum ejus
excitabunt, omnia elementa turbabuntur^ tempe-
state ignis et frigoris mixtim undique furente ; ut
dicitur : Ignis ante ipsum prcecedet, et in circuitu
ejus iempestas vaiida (PsaL xux, 3) ; et alibi : Pw
gnabit orbisterrarumpro eo contra insensatos{Sap.
V, 21). D

D. Eritjudiciumin valle Josaphat? — M. Vallis
Josaphat dicitur vallis judicii. Vallis est semper
juxta montem. Vallis est hic mundus, mons est
coelum. In valle ergo tit judicium, id est in isto
mundo, scilicet in aere, ubi jusli ad dexleram Chri-
ati, ut oves, statuentur; impii autem, ut haedi, ad
sinistram ponentur.

D. Quomodo ad dexteram vel sinistram? — M.
Ad dexteram, scilicet, sursum in gloria ; ad sini-
stram, deorsum in terra. Jiisli enim geminis alis
charitatis ad alta sublevabuntur ; ut dicitur : Sancti
sument pennas ut aquilce {Isa, xir^31). Impii autem

peccalis ut plumbum ad terrena, quibus toto corde
inbaeserant, deorsum deprimentur.

i3.De fudiee et assessoribus .

D . Quali forma apparebit ibi Dominus ? — M.BIectis
in ea forma qua in monte apparuit : reprobi» vero
in ea qua in cruce pependit.

D. Erit crax ibi, lignum, scilicet, in quo Dominua
passus est ? -* M. Nequaquam^ sed lux is modnm
crucis splendidior sole.

D. Quare faciet Filius judicium ? — M. Filiu^ si-
militudo Dei est ; angelus autem et homo usurpa-
verant sibi similitudinem Dei : justum est ergo ut
cui facta est injuria, Judicium faciat pro vindicta :
qnamvis Pater et Spiritus sanctus ei cooperentur.

D. Erit ibi sedes in qua sedeat, ut dicitur: Se-
debit snper sedem majestatis f(Matth, xxv, 31.)—
M. Chrislus dicitur nunc stare, et pro sponsa sua
pugnare : tunc devictis hostibus, et sponsa ad se
recepta in majestate sedebit : hoc est humanitas in
divinitate requiescet. Super sedem suam etiam sede-
bit, quia ab omni labore in Ecclesia cessabit. Ta«
men quia homo ibi apparebit, super sedem de aere
assumptam ut judex sedere creditur.

D. Hadebunt apostoli sedes, ut dicilur : Sedebitis
super sedes duodecimjudicanles duodecim tribus
Israel^ (Matth. xix,28.)— M. Conscientiseeorumsunt
sedes eorum, in quibus devicto mundo et vitiis,
quasi in sede Iriumphantes quiescent. Sed et ipsi
super sedes de aere videbuntur sedere, ut dicitur :
Sedebunt super sedes injudicio.

D. Qualiter fiet judicium? — M. Nunc sunt bon,
et mali mixti ; et multi videntur boni, qui sunt
mali ; et roulti putantur mali, qui sunt boni. Tunc
ab angelis boni a malis, ut grana a paleis, secer-
nentur, et in qualuor ordines dividentur. Unus ordo
est perfectorum cum Deo judicantium. Alter justo*
rum, qui per judicium saivantur. TeAius impiorum
sine judicio pereuntium. Quartus malorum» qui per
judicium damnantur.

D. Qui sunt qui judicant? — M. Apostoli, mar-
tyres, confessores, monachi, virgines.

D. Quomodojudicabuntjustos? — M. Monstra-
bunt eos suam doctrinam et sua exempla fuisse
imitatos, et ideo regno coelorum ("242) dignos.
14. Dejudieandis et sine judieio perituris; de ira
Deit et de apertione librorum.

D. Qui 8unt qui judicabuntur? — M. Qui opera
miserieordise in legitimo conjugio exercuerunt, vel
qui peccata sua pceniteBlia et eleemosynis redeme-
runt, eis dicitur: Venite^ benedieti Patris inei; esu'-
rivi et dedistisnUhi mandueare^ etc. {Maith, xiv;
34, 35.)

D. Dicentur haec sonis verborum?— M. Cum
Christus homo ibi apparebit, et ipsi in corporibus
adsistent,. potest esse quod haec verba sonaliter
fient. Tamen» cum sit ibi omnilms manifestum per
quod meritum qutsque salvetur vel danmetur, ma^

(242) A. om. ccelorum^

4161

HONORII AOGUSTODUN. OPP. PARS IV. - D06HAT. ET ASCfiT.

iUS

gis nobis per haec verba hinuitar, per qnm merila A vel neglexerunt. Liber litm est etiam yIs divina.

salventor.

D. Qoomodo jadicabantur? •— M. Ckelesti pala-
tio, qui h»c fecerunt, digni censebuntur.

D. Qoi sunt qui sine judicio peribunt ? — M. Qui
sine lege peccaverunt, pagani, scilicet, etilli Judaei,
qui fuerunt post passionem Ghristi. Nam post suam
pasaionem legis observatio reputatur idololatriie su*
perstitio.

D. Videbunt ipsi Ghristum? — M. Videbunt, sed
ad sui pemieiem, ut dicitur : Videbuni in quem
tramfixerunt {Joan. xix, 37) ; omues namque impii
in necem Domini consenserunt.

D. Quare dicitur de eis : ifon resurgent imfdi tn
judicio f [PsaL r, 5.) - M. Non continget illis. ut citm- : Mani/eitabo illU me ipsum (Joan. xiv, «1).
ibijudicent; sicut hic fecerunt. De his dicitur ? ^' »v ^s^ ,_* «__j . ^ .^

in qua oomes suas conscientiaa quasi scriptas vide-
bimt.

15. De subsecuturis universale judiciumf etmundi
conftagratione ; ac de reformatione.

D. Quid sequitur?— M. Peracto judicio, diabolus
cum toto corpore suo, id est cum omnibos impiis, in
careerem, id est in stagnum ignis et sulpfauris prse-
cipitabitur : Ghristus vero cum sponsa sua, id est
omnibus electis, cum triumphali gloria in ctvitatem
Patris sui coelestem Hiemsalem revertetnr.

D. Quid est, Transiens, ministrabit illis ? (Luc.
xn, 37.) — M. Hoc eat remota serviii forma, talem
qualis est ostendet se electis in Patris gloria, ut di-

Pones eos ut clibanum ignis in tempore vultus tui
(Psal, XX, 10).

D. Qui sunt qui judicabuntur, etperibunt? —
M. Judaei, qui ante adventum Ghristi sub lege pec-
caverunt ; et mali Ghristiani, qui malis operibus
Deum negaverunt ; his dicetur : Discedite a me ma-
ledicti ; esuriuif et non dedistis mihi manducarCf
etc. (Matth, xxv, 42). Quibus verbis innuitur quod
ideo damnentur, quia crimina sua eleemosynis re-
dimere contempserunt. Et debes notare quod non
dicit : Venitet benedico vos, nec dicit ; Discedite,
maledico vos ; sed, quia estis benedicli, venite; et,
^ttta estis maledicti^ discedite.

D. Quis benedixit istos? vel quis maledixit illos ? p
^ M. Spiritus sanotus quotidie per ora aroicorum
et inimicorum electos benedicit, ut dicitur : Bene-
dicti vos a Domino {Psal. cxiii, 15). Et itenun :
BenedicHo Domini super vos {Psal. cxxviu, 8). Re-
probos vero per ora omnium maledicit ut dicitur :
Maledicti qui declinant a mandatis tuis {ibii., 21).

D. Quomodo judicabant eos Sancti? — M. Suis
meritis ostendent eos nec facta nec dicta soa secu-
tos^ et ideo omni supplicio dignos : bos in ira sua
conturbabit Deus, et devorabit eos ignis.

D. Habet Dominus furorem vel iram ? — M. In
Domino non sunt tales motus : qui, ut dicitur :
Omnia cum tranquillitate judicat {Sap. xn, 8) ; aed
eum in reos sententia justse damnationis profertur,
irasci eis, qui hsc patiuntur, videtur.

D. Habebunt justi defensores, aut mali aecusa-
tores ? M. Habebunt conscientias suas. Ita namque
omnes a fulgore cmcis illustrabuntur, ut sicut nunc
9ol ab omnilMis videtor; ha omnium hominam eon-
scientiie tunc ab omnibus in propatulo videantnr.

D. Quid est quod dicitur, Libri aperti sunt; et li-
ber vitoe, et judicati sunt mortui de his qum erant
scripta in libris ? {Apoc. xx, 12.) — M. Libri sunt
prophetfle, sunt apostoli, sunt alii perfecti. Qui iibri
aperti erunt, quia doetrina et exempla eorum omni*
bus patebunt ; in quibus omnes, quasi in libris, vi-
debunt quid facere vel quid vitare debuerunt. Liber
vero vit» est vita Jesu, in qua omnes quasi in
libro legent quid de praeceplis ejus, vel fecerunt,

D. Qoid est, Tradet regnum Deo et Patri {I Cor. xv,
24), et Deus erit omnia in omnibus ? {Coioss. iir, i t .)
— M. Id est Gbristi humanilaa, et tota Bcclesia iu
divinitate regnabunt ; et Deas erit gaadhim omnlam,
et gaudium singuloram. Singuli namque singalare
gaudium habebunt, et omnes simol de visioae Det
gaudebunt.

D. Quid posteade mundo erit?— M. Conflagra^
bitur. Sicut enim olim aqua dilavii mundo pneva-
luit, et super montes omnes cubitis qulndeeim ex-
crevit, itatnnc ignis pmvalens superomnea montes
quindecim cubitis altius ardebit.

D. Interibit penintus mandaa? — M. Berum muta-
bilitas, et pcenffi peccati, scilicet, frigus estus,
grandines, turbines, fulgura, tonitraa et aliie incom-
moditas penitus interibunt : elementa vero purgala
perroanebunt, ut dicitur : Mutabis ea^ et mutabun-
tur (Psal. ci,27). Sicut enim praesens figure nostro-
ram corporam transibit, et longc aliam huic ineom-
parabilem habebit, ita praesens mundi figura peni-
tus prseteribit, et longe alia incomparabilis glori»
forma erit, ut dicitur : Faciet Dominus caslum no-
vum et terram novam {Isa. lxv, 17). Denique cce-
lum, soI, luna, stells, aquse, quae nunc festinant
cursu irretardabili, quasi cupientes in meliorem sta-
tum immutari, tunc fixa stabiliter manebunt, et
quieta, et mirabili glorificatione immutata. Nam
coelum gloriam solis induet : sol septempliciter plus
quam nunc lucebit, ut dicitur : Sol habebit lumen
septem dierum. Luna et stelhn vestientur inef&bili
D splendore. Aqua, quse Ghristi corpus tingere me-
rait, et sanctos in baptismate lavit, omnemdecorem
crystalli transcendet. Terra, quae in gremio suo Do-
mini corpus confovit, tota erit ut paradisus. Bt
quia Sanctoram sanguine est irrigata, odoriferisOo-
ribus, lilfis, rosis, violis immarcessibiliter erit per-
petuo deoorata. Bt hsecest mutatio dexterae excdsi,
quia terra, quse erat maledicU, et spinis addicta,
tunc in perpetnum a Domlno erit benedicta, el labor
et dolor non erit ultra.

16. De corporibus beatorum, et eofum adjunctis.

D. Replesti me de bonis domus Domini : dic,qaa-
lia corpora habebunt sancti ? M. Septies qaam sol
splendidiora, et prse animb agiliora*

i1G9 BLUCIDARIUlf. — LIB. III. 1110

D. In qoa state, vel io qua mensura eront? — A macala, et c^jus coma multo pretio ponderabatur
M. Ut Ghristus, quando resurrexit. Yerumtamen cum prsBcisa ?

sit hic delectabile pueros senibus mistos, viris ma
lieres, longis breves junctos cemere ; credibile est
multo delectabilius esse ibi singulis statibus, sin-
gulis mensuris utrumque sexum virorum et mulie-
rum conspicere : sicut hic deleclabile est diversas
voces in organis vel in fidibus audire. Unde ma-
gia credendum est omnes in illa SBtate, et in illa
mensura resurgere, et ibi apparere, quacontigit eos
hinc migrare.

D. Erunt vestiti^ an nudi ? — M. Nudi eruot» sed
omni decore fulgebunt ; et non plns de aliis mem-
bris, quam nunc de gratiosis ocuiis erubesceot. Sa-
lus autem justorum et iaBtilia erunt illorum vesti-
menta : oam Dominus induet corpora eorum vesti-
menlo salutis, et animas eorum indumento laetitis.
£t sicut hic sunt^iversa genera florumy ut in liliis
albedo, et in rosis rubedo : ila diversa gratia colo-
rum creditur fore in corporibus Sanctorum» ut aliom
colorem martyres, alium habeant virgines ; et hiec
pro vestimentis reputabuntur.

17. De operatione et gaudio beatorum.

D. Possunt libenter facere quod volunt? — M.
Nihil nisi bonum volunt, ideo quidquid volunt,
libere agunt ; et ubicunque esse volunt, sine mora
ibi sunt.

D. Quid operantur ? — M. Vacant et vident Deum,
et in sascula saculorum landant eum.

D. QueestlaudalioSanctorum? — M. Deumsan-
ctos ibi laudare est tantum de visione Dei gaudere,

D. Recordantur malorum quse in corpore patie-
bantur?-*M. Omnium reeordantur.

D. Non habent inde dolorem? — M. Imo majus
gandium habebunt, quod Iubc omnia de? icerunt :
sicnt aliquis qui olim periculum belli evasit, et hoc
post gaudens amicis narrat.

D. Saper altiludinem terre sostulit me tua au-
rea lingua. Nunc eia, dic mihi illorum gaudia f —
M. Gaudia itaque Sanctorum erunt, quas oculus non
vidit^ nec auris audivit, nec in cor kominis ascendU^
gucB praiparavit Deus his qui diligunt eum (/ Cor.

«•9).
D. Quse sunt hsec?^ M. Yita stema, beatitudo

D. 0 gloria! — M. Quid si cum hocdecore esses
tam velox quam Asael, qui cursu pedum prse-
vertebal capreas.

D. 0 gratia 1 — M. Quid si cum his duobus ita
esses fortis ut Samson, qui mille viros armatos
proslravit una mandibula ?

D. 0 ingens decus I — M. Quid si cum his tri-
bus esses tam liber quam Augustus, cui totus
mundus servivit ?

D. 0 claritudo I ~ M. Quid si cum his quatuor
ita voluptate afQueres ut Salomou, qui nunquam
cordi suo aliquid denegabat quod desiderabat ?

D. O dulcedo ! — M. Quid si cum his quinque
B ita sanus esses ut Moyses, cui numquam dens mo-
tus est, nec caligavit ocnlus ?

D. O sanitas 1 — M. Quid si his omnibus habitis
deberes ita fieri longffivus ut Mathusalem, qui pene
ad mille annos vixit?

D. 0 magnificentia I Ifibi videtor, si cui optio
ex his eligendi daretur, unumquodque pro regno
jure eligeretur : si quis autem his omnibus polleret,
merito toti mundo praeferendus esset. — H. Opor-
tet, ut interdum sileas, dum prsestantiora audias.
Quid si cum his omnibus superioribus ita sapiens
esses ut Salomon, eui omnia abscondita et oc-
culta erant manifesta ?

D. 0 decus, vel sa^iuuiia! — M. Quid si super
heec omnes homines tibi essent amici, ut David
G Jonathse, quem dilexit ut animam suam ?

D. 0 beatitudo I — M. Quid si insuper onmes tibi
essent ita concordes, ut Laelius Scipioni, de qui-
bus neuter nisi quod alter voluit ?

D. 0 ine&bilitas 1 — M. Quid si ad haec omnia
ita potens esses, ut Alexander Magnus, qui Asiam,
AlHcam, Europam, sU>i potenter subjugavit ?

D. 0 sublimitas 1 — M. Quid si insuper ab omni-
bus ita honorareris, ut Joseph ab iEgyptiis, quem
adoraverunt ut Dominum ?

D. 0 celsitudo I ~- M. Quid si in his omnibus ita
securas esses ut Elias et Enoch?

D. 0 magnitudo I — M. Quid si his omnibus ha-
bitis tale haberes gaudium, quale is habet qui cnm

. . ic • .• • -Tk &d equuleum ducitur, repente in itinere ad regnuin

sempiierna,onmiumbonorum sufficientia sme omnbD fgpUQf o

indigentia

D. Hoc planios edicito. ^ M. Septem speciales
glorias eorporis habebunt, et septem animse. In
corpore quidem pulchritudinem, velocitatem, forti-
tudinem, Ubertatem, voluptatem, sanitatem, immor-
talitatem : In anima autem sapientiam, amidtiam,
eoncordiam, potestatem, honorem, securitatem, gau-
dium.

18. De corporum dotibus in beatis.

D. Levasti me super me. Hsec sunt quae con-
cnpivil aninsa mea audire. Rogo te, h»c aliqui-
bus modts exprime. — M. Placeret ne tibi si esses
ita pulcher ut Absalon in c^jus corpore non erat

D. 0 majestasl — M. Quid si amicum haberes,
qnem ut teipsum diligeres, et is similiter ut tu his
oronibus bonis abundaret ; nonne duplex gaudium
haberes ?

D. 0 immensa delectatio ! — M. Quid si multos
amicos haberes, et nihilominus his bonis afQuerent,
nonne tot gaudia haberes ?

D. 0 inenarrabilitas 1 Ita ego delector in sermo-
nibus tuis, sicut in omnibus divitiis. Mihi vide-
tur quod si quis quaedam ex his, non dico omnia,
haberet ; dignior toto mundo esset. Si quis autem
his omnibus esset plenus, videretur jure Deus.
-^ M. Recte sentis nam his omnibus bonia ipsi

H7i

HONORII AUGUSTODUN. OPP. PARS IV. - DOGMAT. ET ASCET.

H7f

(id est, sancti) longe excellentius exuberaut. Absa- A clare ; mullam pecuniam et variam sapeiksotilem

lonis namque fot*mositas ibi esset defortimas. Porro
illorum specibsitas erit ut solis claritas^ ut dici-
tur : Fulgebunljusti sicut sol {Matth, xiii, 43), qni
tunc septuplo plus quam nunc fulgoscet. Et hoc
eis promiltitur : Reformabit corpus humUitaiis no^
stra configuratum corpori claritatis suce (Philip.
III, 21). Nemo dubitat quin corpus Christi clarius
sit quam sol, utpote corpus Creatoris quam cor-
pus creaturse ; homines vero templa Dei dicuntur,
quod sol non dicitur. Si ergo corpora sanctorum
corpori claritatis Christi, quod est splendidius quam
sol, configurantur ; et Deus in eis, ut in templis,
habitat ; necesse est ut teropla Dei magis perspicua
sint quam sol. Ecce qaalis sanctorum pulehritudo.

possidere ; hsec omnia illis infinite redandaiit.
0 qualem voluptatem visus ipsi habefount, qui ita
clausis sicut apertis oculis videbunt 1 Quibus sin-
gula membra, ut oculus solis ernnt, qui Regem
glori» in decore suo cement ; omnes angeios et
omnes sanctos interius et exterius eonspiciait,
Gloram Dei, gloriam angelorum, glonam patriar-
charum, gloriam prophetarum, gloriam apoatolo-
rum, gloriaro martyrum, gloriam eonfeasoram,
gloriam virginum, et gloriam omnium sanetorum
videbunt : snos oculos, suas facies, omnia mena*
bra sua interius et exterius, cogitationes singulo-
rnm intuebuntur : omnia quee sunt in novo ccelo,
et in nova ferra contemplabuntur : inimicos suos,

Asael agilitas esset ibi pigra tarditas. Sane ipsi q qui se olim afflixenmt, in inferno jugiter videbunt ;

et de his omnibus inefiabiliter gaudebunt. O qua-
lis voluptas auditus itlorum, quibus inceasanter
sonabunt harmonise coelorum, concentus angelo-
rum, dulcisona organa omnium sanctorum ! Olfa-
ctio qualis, ubi suavissimum odorem de ipso sua-
vitatis fonte Deo haurient, et odorem de angelis
et de omnibus sanctis percipient I Eia qualis volu-
ptas gustus, ubi epulabuniur et exsuMuni in con-
spectu Dei (PsaL lxvii, 4) ; et cum apparuerit glo-
•ria Dei saturabuntur, et ab uberiate domus ejus
inebriabuniur t (Psal. xxx v, 9.) Voluptas taetut qoa-
lis, ubi omnia aspera et dura aberuiit, et onsiiia
blanda et suavia arridebunt ! 0 quam magna mul-
tiYudo dulcedinis divitiarum, ubi in gaudio Do-
p mini super omnia bona sua constituentur. Eece
tales surt deliciae sanctorum. MoyMs sanitaa esset
ibi infirmitas. Salus autem justorum a Domino.
Quos si tentares impetere ferro, non plus posses
Isedere quam nunc radium solis seoare ; talis est
sanitas justoram. Mathusalae longsvitas esset pro-
•lixse mortis difficuHas, quos mors et dolor fegiaiit,
quia in perpetuum vivunt. En qoalem habebunt
vita diuturnitatem, qui indeficientis vitse feliciter
hnreditabunt sdternitatem. Et haeo tantum sunt
bona corporis.

veloces sunt ul quam cito oriens sol occidentem
sdo radio tangit, tam cito ab oriente in ocoiden-
tem venire possint, et quam cito oculus se elevans
visum ad coelum dirigit, tam cito ad lerram de
coelo, de terra ad coelum relabi poterunt : hoc et
enim angeli facere possunt, quibus ipsi coaequa-
les erunt, ut dicitur : Erunt a^guqles angelis Dei
(Lue.jJi, 36). Ecce qualis illorum velocitas. Sam-
. sonis v^letudo esset ibi invaletudo : nempe UIO'
rum talis erit valentia, ut ai montes et omnem
molem terr» pede vertere vellent ; valenter pos-
sent, et tam facile, quam nunc videre : hoc enim
nemo dubitat angelos posse, quibus ipsi sequalea
dicuntur esse. Bcce qualis justorum forlitudo.
Augusti imperatoris libertas esset ibi captivitas :
qui potuit capi, ligari, claudi. IUorum vero talis
est libertas, ut omnia obstantia penelrare valeant,
et nulla creatura eos retinere queat ; sicut sepul-
crum corpus Domini teaere non potuit quin re-
surgeret, et januis clausis intraret. Huic ipsi con-
figurabuntur. Bcce qualis illorum libertas.

\^, De volupiaie beatorum.

D. Salomonis deliciae- essent eis miseriae. 0 qua-
lis est illorum voluptas, quibus ipse Deus fons
omnium bonorum est insatiabilis satians satietaa I
-^ M. Du8B sunt beatitadines : una minor paradisi,
aitera major coelestis regni. Quarum quia neu-
tram experti sumus, de eis comparationam dare
nescimus. Et duae sunt miseriae : una miuor hujus ^
mundiy altera major infemi. B quibns quia unam
quoiidie experimur, comparationem de experta
dare novimus. Sicut igitur si ferrum ignitum.ali-
€ujus capiti esset in6xum, et sic candens per
omnia membra transiret t sicut ille dolorem in-
terius et exterius haberet ; ita ipsi per contrarium
modum in omnibus membris suis interius et exterius
voluptatem habent. Hic, id est in hoc mundo, est
voluptas multitudinem virorum ac mulierum spe-
' ciosarum videre, induere vestes pretiosas, praeclara
aediftcia cernerey dulcem cantum, sermonem con-
cinnum, organa, lyras, citharas, et talia audire ;
thymiamata, et alias diversi pigmenli species odo-
rare, variis epulis deliciari blanda et mollia Ira-

20. Dotes animarum in beatis ; ei guod de peceatis
riie expiaiis non erubescani, degue pleno omnium
gaudio.

D. Sicut dulcis fons sitientem agricohm, ita de-
lectabilis favus de ore tuo distillans meam refocillat
animam. Sed o incomparabiliter beati, qui ad tam
inefiabilia bona sunt prsedestinati I ^ M. Yere beati
sunt, qui habitant in domo Domini, quia in his om-
nibus vivent in saeculum saeculi. His Salomunis sa-
pientia esset magna insipientia. Porro ipsis omnis
sapientia afiluit : omnem scientiam de ipso fonte
sapientiae hauriunt. Omnia quippe praeterita, pne-
sentia, et si qua fiitura sunl, perfecte sciunt. Om-
nium omnimo hominum, sive in coelo, sive in in-
ferno, nomina, genera, opera boaa vel mala un-
quam ab eis gesta norant ; et nihil est quod eos la-
teat, cum m sole justitiae pariter videant omnia.

D. Heu quantas lacrymas miserlae mee nunc co-

1473 ELUCIDiWUM. - UB. III. 1174

git me fandere fons tom doqaentue. Scient omnes A P^ cupient quam habebunt, et nibil polest a^jict
sancti quod ego feei? ^ M. Utiqne, non solum qu»

fecisti, sed qu« unqaam rel cogitaati, vel dixi8ti<
aut aliquis bomo sive bonum, sive malum, indelebi-
liler cognoscent.

D. Quid tunc valet confessio, et poenitentiapecca-
torum, si non delebuntur : et si ipsi debent turpia
etfoBda flagitia nostra scire, quje etiam exhorresci-
mus cogitare? — M. Quid abhorres? quid times?
An vereris quod de tuis factis ibi confundaris? De
foedissimis et turpissimis actibus tuis confcssls et
pcenitentia lotis non plus verecundaberis, quam si
quis nunc narraret tibi qu» olim gessisti in cunis :
nec plus crubesces, quam si vulneribus in praeiio
acceptis perfecte sanatut esses. Nihil eat aliudpec-
cata dimittere vel delere, quam non punire : per B
poenitentiam et eonfessionem remittuntur : sed de
Dei et sanctorum scientia nunquam delebuntur.

D. Vellem mihi hoc exemplu probari ? — M. Nun-
quid scis quod David homicidium et adulterium
perpelravit?

D. Scio. — M. Num nosti Mariam peccatricem
fuisse, Petrum Christum perjurio abnegasse, Pau-
lum Ecclesiam orudeliter impugnasse ?

D. Novi. — M. Gredis eos in coelo?

D. Oredo. — M. Si igitur tu adhuc corruptibilis
et fragilis haec nosti, quanto magis ilii nomnt, qui ab
omni corruptione et fragilitate liberi erunt ? Non
tamen inde nunc verecundantur, sed magis de sua
salvatione in Domino gloriantur.

D. Non abhorrent tales angeli velsaneti qui pene
nihil peccaverunt ? non habebunt eos pejus ? —
M. Neqnaquam ; sed» sicut his amici congaudent qui
naufragium vel aliquod grave periculum evadunt,
ita angeli et sancti de illomm evasione congratu-
lantor, quibus omnia, etiam ipsa peccau, in bonum
cooperantur. Et sicut medicus magis de desperato
egro, si eum sanaverit laudatur, ita Deus uberius
de illorum aalvatione glorificatur.

D. 0 immensa Isetitial — M. Davidet Jonathaeami-
citia esset illis inimicitia. 0 quam dulcis amicitia
ilios copulat, quos Dens ut filios suos amat, et ipsi
Deom plus quam seipsos diligunt, et omnes angeli

gaudio eomm. Quod enim quisque in se non ha-
buerit, in altero habebit : ut , verbi gratia, Petras
in Joanne gloriam habebit virginitatis ; Joannes
in Petro gloriam passionis. Rt ita gloria unuiscu-
jusque erit omnium, et gloria omnium uniuscujua*
que erit. Dic igitur quidcupere plus poterunt, qui
angelis coflsquales emnt, et hasc omnia, quae com-
memoravi, et plura habebunt. Alexandri ampla po*
tentia esset ilUs angusla custodia. Nempe illoram
tam etficax erit poteotia, ut si aliud ccelum facere
vellent potentur possent. Sunt enim Filii Dei, et
cohaeredes Ghristi et ideo dii, ut dicitur : Ego dixi^
diie$tis(PsaL lxxxi, 6). Et quia dii sunt, omnia
quffi volunt possunt.

D. Et si possunt, quare non aliud coelum (aciunt?
— M. Deus nihil imperfectum reliquit : quia omnia
in mensura, numero et pondere, perfecte absolvit.
Bt si ipsi aliud coelum facerent esset superfluum ;
sed nihil volunt quod sit indecens vel superva-
cuum, Nos etenim multa possumus, qmetamennon
facimus, ut saltare, vel currere.

D. H»c omnia possunt credi de Apostoiiset sum-
mis sanctis : circa nos bene geritur, si nobis in ser-
vitio eorum vivereconceditur.M. De omnibua omnino
justis dictum est : Erunt eequales ongeUs Dei {Luc.
XX, 36). Siout enim illni est perfecte calidum, a
quo omne frigu^ cii iiMUium, et illud est perfecto
jrigidum, a quo omnis calor removetur ; et tamen
p aliud potest esse calidius aut frigidius ; ita, licel
omnes sancti sequales sint semper videndo faciem
Patris ; tamen ita differant in gloria ut stallarum
claritas, vel solis et lun» lumina. Sicut igitur si rex
praeteriens ssgrum, quem in coeno jacentem viderel,
levari balneari, vestibus suis indui juberet, nomen
suum ei imponeret, in fihum suum adoptaret, re*
gnum ei in haereditatem daret : iUi Deus cemens
nos in luto peccatorum, nos inde per fidem levavit,
baptismate lavit, nomen suse DiviniUitis nobis im-
posuit, in regnum suum hseredes adscivit, nt dici-
tur : Qiiotquot receperunt eum,dediteispotestatem
filiosDeifieri(Joan. i, 12). Quamvis ergo alius alio
prsestantius, alius alio eminentius gloriam pro me-
ritis sortiatur ; tamen omnes unam domum PatriSi
licet diversis mansionibuss, et unum denarium de

etomnessanctieos ut seipsos diligunt. LaUi et D yisione Dei et consortio angelorum percipient. Jo-

Scipionis concordia esset illis discordia. Sane con
cordia iUomm est ut oculorum : quo unus aspicit,
mox se alter illac flectit : quidquid aliquis iUorum
volet, hoc Deus, hoc angeU, hocomnessanctivolent.

D. Eia, si Deus et omnes sancti volent qood ego
volo : tunc vellem simUisesse Petro ? — M. Gerte si
hoc volueris, cpntinuo eris. Non dico qood Petrus
sis, sed Petro simUis. Nam si cuperes Petras esse;
cuperes non subsistere. Si enim tuam essentiam
exueres, nibil esses ; quamvis nullus ibipluscupiat,
quam promeruerit; sicut nec pes cupit oculusesse,
aut manus auris; vel vir esse muUer. Si enim aii-
quid plus cuperent, plenum gaudium non haberent;
scd omnes plenum gaudium habebunt : ergo nihU

seph honor esset eis ut dedecus. O qualem honorem
habeboDt ipsi, quos Deus, ut filioshonorabit, angeU
ut principes, omnes sancu ut Deos venerabuntur I
Debitorest cnim eis Deus, quia hoc qood de eis sta-
tuit iacere, ut hoc fieret, toto adnisu se prseparave-
re. Debitores sunt eis omnes sancti, quia quod bi-
nam stolam, imo centuplum percepemnt , ex ei ex
magnaparte habebunt. Debitores sunt eis angeli
quia quod eorum numerus est impletus, quantum in
ipsis fuit, fecemnt, debUores sunt eis coelum et ter-
ra, et omnis creatura, qaia quod tam exceUenter
immutata sunt, ut hoc fieret, suis meritis festina-
verunt. Eli» et Enoch securitas esset eis timoris
anxietas quia ita securi sunt; quod nec mortem

ins

HONORH ADGUST0D13N. Ol»P. PARS. lY - DOGMAT. ET ASCET.

1176

iiee aliquod infortunium timebant ; et haec omaia A maximo honore erunt prflBdiii, ita illi maximo de-

nunqnam amittere pavebant. Deus eaim non aufert
ab eis, eum sint filii ejus charissimi : et ipsi nun-
qnam amittere volent ; nunquam igitar ea perdent,
equuleo vero erepti, et in regnum rapti perfruentar
laetitia pro moestitia. 0 qualem leetitiam et exsalta*
lionem ipsi habebunt, qui in gaudium Domini in-
troibunt I O Deus 1 quale gaudium habebunt, qai
Patrem in Pilio, et Verbum in Patre, et Spiritus
sancti cbaritatem in utroque, sicuti est, facie ad
faciem semper videbunt. Gaudium habebunt de con-
sorlio angelorum, gaudium de contubernio omnium
Sanctorum. Gaudebunt itaque de bonis Domini in*
terius et exterius, supra se, et infra se, in circuita
et undique. Ad hsec omnes amicos meos incito ; qoi

decori erunt dediti. Sicut isti seouritate egregia tri-
puifiabaat, ita iUimaximopavoretrepidabunt. Sicu
isti ineffinbili gaadio erunt jubilantes» ita illi mise-
rabili mcerore sine flne ejulantes. Odiom enim Dei
habebunt, quia, quantum in ipsis erat, ei obstite-
runt, ne unquam civitas ejus aediGcaretur. Odiam
habebunt, angeloruro, quia, quantum potuerunt,
efiecerunt ne unquam numerus eorum impleretnr.
Odium habebunt omnium sanctorum, quia, quantum
in ipsis erat, nunquam gaudium plenum habebunl.
Odium a novo coelo, et a nova terra et ab omni
creatura habebunt : quia, quantum in ipsis erat,
impedierunt ne unquam immutarentur. 0 mirabilis
contrarietas t Sicut illorum gaudia erunt inexcogi-

si me audierint, in eorum consortio, quorum multa g tabilia et indicibilia : ita istorum supplicia erunt in-

millia sunt, his deliciis affluere et superabundare
gaudebunt. Ecce, hoc est plenum gaudium ; et haec
est omnium bonoram sufficientia sine omni indi-
gentia.

%i . AnHtheses beatonm et dafnnatorum.

D. Ila replesti meum cor gaudio, quod pene vidi
faciem Domini in nubilo raptus in coeli gremio. Id
circa laetor super eloquia tua, sicut qui invenit spa-
lia multa. — M. Sicut igitur hi amici Dei perenniter
felices in Domino gloriabuulur : ita, e contrario, ioi-
mici ejus nimium miseri et infelices jugiter crucia-
buntur. Bcce sicut isti decoremaximo illustrabun-
tur, ila illi maximo horrore deturpabuntur. Sicut

comparabilia et ineffabilia. Ideo vocantur perditi,
quia a cultu Dei sunt lapsi.

D. Hoc non intelligo ? — M. Gum Deus palatium
aibi cpnstitueret paries lapsus est, quando angeli
corruerunt. Quem Deus volens restaurare, misit
Filium suum vivos lapides ad hoc aedificium con-
gregare. Qui scandens currum, multos convexil;
lapsos inde reliquit, ut dicitur : Ascendessuperequos
luos;etguadngastuaBsalvatio {Habac. iii, ^. Dei
quadrigse sunt quatuor Evangeiista. Equi sant &po-
stoli, qui praedicatione gua Christum in hoc curra
per mundum traxerunt, et multos ad Dei aedificium
coUegerunt. Lapsi de curru sunt haeretici et scbis-
malici, ut dicitur : Exnobisexierunt,sednanerant

isti summk agilitate erunl aUeviaii, iu Uli summa Q exnobis (/ Joan. ii, 19). Qui autem sunt adducli.

pigritia praegravati. Sicut isti praecipuo robore soli-
dati, ita iUi erunt praecipua invaletudioe debilitati.
Sicut isti aogusta libertate potientur, ita Uli anxia
servitute deprimentur. Sicut isti immensa voluptate
deliciabuntur, ita illi immensa miseria amaricabun-
tur. Sicat isti egregia sanitate vigebunt, itaiUiinfi-
niia infirmitate deficient. Sicut isti de beata im*
mortalitate triumphantes laetabuntur, ita ilH de
dolenda sua diuturnitate lamentabuntur . Sisut isti
perpoltti ernnt splcndore sapientiae, ita iUi obscurati
erunt horrore insipientiae. Si quid enim scient, ad
augroentam doloris scient. Sicutistos dulcia amicitia
oopulabit, ita Ulos amara inimicitia excruciabit. Sic-

ut lapides quadrati a summo opifice in aedificio coe-
lesti sunt locati. Hi sant electi, quatuor virtutibus
politi, id est prudentia, fortitndine, justitia, tempe-
rantia, quibus muri Hierusalem fient reparati, ut
dicitur : Hierusalem^ quas mdi/ieatur ut ehntat {Psal .
cxxi, 3). Quidam vero lapides asperi, impollti, ab
opifice sunt reprobali, in ignem missi, et in calcem
versi ; murique his firmati quasi caemento etomati.
Hi sunt impii a coelesti aedificio rejecli, et in foma-
cem gehennae projecti : de qaoram exitio jusU vin-
culo charitatis quasi caemento maros firmias oom-
paginabuntur ; et eorum gloriosus coUatione deco-
rati, sine fine in Domino Deo jacandabantur.

nt isti concordiam cum omni creatura babenles,
ab omni creatura gforificabuntur, ita IIU cum omni „ ^" ^«cunditale ct exsuliatione repleat te Dominus
creataradiscordiamhabentesabomnicreaturaexse-^®'*^ omnipotens, optime magister glorificatione
crabuntur. Sicut isti summa potentia sublimabuntnr, «anctorum, et videas Regem gloriae in suo decorc ;
ita Uli summa impotentia augustiabuntur. Sicut ist» ®* ^"^®*® ^^^ Hierusalem omnibus diebus vitae tuae.

DE COGNITIONE VER;E VITiE.

(Exstat in Appendice ad tom. YI Operum S. AugusUni , Patrologiae tom. XL, coL 1003.)

1477

LIBBR XU QU^STIONUM.

1178

LIBER DUODECIM QU^STIONUM

In quibus prcedpue quwritur
Num sanctus archangelus Michael beato Petro apostolo, an Petrus Michaeli pr«ecedat.

(Ex eod. ms. inclytffi cartbusiaB Gemnicensis in Anstria, exprompsit ven. D. P. Leopoldas Wydemann ;
edidit. E. P. Bem. Pbzius, Thes. Anecdot. t. II , p. i, col. 199.)

PROLOGDS. A

Thomae, splendore sapientie rutilo» Honorius vi-
dere faciem Domini in jubilo. Quastionem, ut reor,
mu)lis optabilem, nuper a nobis ntcunque solutam,
optimum duxi tno judicio miUere examinandam.

Duo in itinera casu convenerunt, quonim unus
canonious, alter erai monachus : ineundo qusesivit
ulerque ab altero, quis vel unde essel? Canoiiicus
dixit se esse beati Petri ; monachus vero dixit se
esse sancli Michaehs arehangeli ; eanonicus dixil,
dominum suum digniorem, utpote Ecclesi» princi-
pem, et coeli janitorem. Monaehus econtra afiirma-
vit, dominum suum celsiorem ntpote aogelam, et
hunc paradisi pnepositum. Gumque uterque suam
partem taK ratione vel auctorltate roborassel, qui-
dam seiscitati sunt a nobis , cui eorum palma dari B
debuisset. Quibus tunc breviter viva voce pro tem-
pore respondi, sed ipsis petentibus Scripto totam
quasstionem edidi.

SUMMA XII QUiESTIONUM.
In hac evangelica qusestione solvuntur duodecim
quffistiones.

I. Quod Deus Pater omniasimul in Filio fecit, et
quod hic mundus sensibilis illius arcbetypi um-
bra sit.

II. Quod universitas in modum citbarsB sit dispo-
sita, in qua diversa rerum genera in modum chor-
darom sint consonantia.

III. Quod sicut nullum genus pro altero, sed pro
seipso sit conditum : ila homo non pro apostata
angek), aed pro seipso sit conditus ; et ideo si nullus C
angelus ceddisset, horoo tamen swira loeum in
universkate habnisset.

IV. Bst quod electi homines non pro apostatis
angelis sed pro seipsis in ccelum assumantur ; re-
probi autem , vel angeli vei homines ul disson»
chord» apto loeo ad consonantiam ponantur.

V. Quod de singuhs angelorum ordinibus aliqui
cecideriot; et quod electi bomines stantibus angelis
pro meritis associandi sint, similiter et reprobi sin-
gulis ordinibns lapsorum pro meritis aggregandi
aiqt.

YI. Quod chorus apostolorum seraphim associan-
dus sit; et ideo Petrus superior Michaele sit in
coelo, quem Ghristus Deus Lomo principem Ecclesiae

constituit, et cui Roma, quse est caput mudi, pri-
matum obtulit.

YII. Quod homo sit angelo dignior, sed angelus
homine felicior : eo quod angeli adorent hominem
Deum, non homines angelum Deum.

YIII. Quod in Ecclesia sint novem ordines justo-
rum secundum novem ordines angelorum.

IX. Quod Deus et angeli et animse non habeant
corpora, sicut justitia et sapientia; et quod sola
mente videantur.

X. Quod oorporalia corporeo visu, imagines spi-
rituy voluniates intellectu diseemantur, et hoc modo
per angelorum mentem discernantur.

XI. Quod angeli setberea, dsemoaes aeria; homi-
nea terrena corpora habeant : et aieut nos veatcs
mouire possumus, ita dsemones sna corpora in va-
rlas 6guras transformare^ et angeU sna, prout ve-
lint, valeant permutare.

XII. Quod animabus corpore exutis forma eorpo-
ris adhereat : et quod Dominus post resorrectionem
suam suum eorpos proot voluit, exhibuerit.

Gap. I. Quceitio prifna : QuodDeus Fateromnia U-
mut in Pllio feeitf et quod hic mundus senfUnlis
iUius arehetypi umbra sit.
Plerique arbitrantur horoinem hac sola causa
conditum, ut per eum instauretur lapsus angelorum.
Quod si ita est^ neeessario sequitur, hominem nun-
quam fuisse conditum, si perstitisset in coelo nume-
rositas angelorum. Et si homo nun fuisset condttus,
nec hic mundus creatus , cujus ipse Dominns est
eonstitutus, et qui propter eum creditur iustitutus.
Quod si hic mundus factus non fuisset, consequen-
ter nec infernus esset, qui utique in hoc mundo est
positus et in quem trusus est diabolos, mox ut a
coelo est pulsus; sive aer iste, qui est pars mundi,
in quo adhuc dicitur servari usque in diem judicii.
Si hoc verum esset, tune falsum esset, quod ait
evangelista : Quod factum est in ipio, vita erat
(Joan, ]). Yita in Deo est Deus, dicente Filio Deo :
Ego sum vita ei veritas {Joan. xivV Quod si omne
quod factum est, in Ghristo vita et veritas est, et vita
et veritas est Deus ; igitur omnis ista creatura est
umbra vitse et veritatis : et sicut semper f uit vita et
veritas, ita semper fuit umbra ejus. Yerbi gratia ;
Dictamen a me compositum, et adhuc non seriptum

1179

HONORII AUGUSTODUN. OPP. PARS IV. -^ DOGMAT. ET ASCET

1180

quodammodo in me Tivit, quod quast exemplar
inspicio, dum illud in tabulis scribo : et tllud, quod
foris scriptum apparet, est umbra iliius non scripti,
quod inlus latet. £t exterius quidem potest redigi
in nihilum, interius autem manet incorruptum;
sed inlrinsecus est simplex et uniforme, forinsecus
multiplex et varium, scilicet in litteris et in dictio^
nibus, et in syllabis et in casibus, in temporibus, in
schemalibus, in figuris. Sic universa creatura in
divina menle coocepta est simplex, invariabilis et
«terna, in seipsa autem muitiplex, variabilis, trans-
itoria videlicet in generibus, in speciebus, in indi-
viduis. Manet autem in seternum qui creavit omnia
simul ; quasi diceret : Deus Pater Filium , id est,
sapientiam suam ex se aeternaliter genuit , in quo
omnia simul fecit.

Gap. II. Quofttio iecunda : Quod universitas in mo-
dum cytharce sit dispositajn qua diversarerunt
genera in modum ckordarum sit consonantia,

Porro ante creationem angelorum scribilur : In
principio fecit Deus coslum et terram {Gen. i). Ad
quid fecit cceIum?Ulhabitatio esset angelorum. Ad
qoid terram? Ut esset habitatio hominum. Summus
namque opifex universitatem quasi magnam citha-
ram condidit, in qua veluti varias cfaordas ad mul-
tiplices sonos reddendos posoit : dum universnm
suum opus in duo, vel duo sibi contraria distinxit.
Spiritus enimet corptis qnasi virilis et puerilia cho-
ros gravem et aeatnm sonum reddunt, dom in na-
tura dissentiont, in essentia boni eonveniunt. Ipei
ordiaes spiritnum reddont discrimina vocnm, dum G
archangeli angelos in gloria prsecelluBt, illos autem
virtutes honore transcendunt, has vero potestates
dignilate vincunt, et hia Principatus superiores exi-
stunt. Homm gloriam Dominationes superant, ips»-
que thronos in olaritate non ssquiparant ; ei hoa
Gherubim in sdentia, Seraphim in sapientia obscu-
rant. Qai omnes dulci harmonia consonant, dum
concorditer suum factorem amando laodant : et
singulis propna gloria sufficit, nec quis alterios
donum concupiscit. Simiiiter corporalia vocum dis-
crimina imitantuo dum in varia genera, in varias
spedes, in individua, in formas^ in numeros sepa-
rantur ; quas omnia concorditer consonant, dum
Jegem sibi insitam quasi tinnulos modulis servant.
Reciprocum sonum reddunt Spiritus et corpus, an- D
gelus et diabolus, ccelum et infereus, ignis et aqaa,
aer et terra. dulce et amaram, moUe et durum, et
sic cetera in hunc modimi.

Cap. III. QwBStio tertia : Quod sicut nullum genus
pro altero, sed pro seipso sit conditum; ita homo
non pro aoostata angelo, sed pro seipsosit eondi-
tus : et iaeo si nuUus angelus cecidissety homo
tamen suum locum in univrrsitate habuisset.

Et notandum quod unusquisque iu proprio loco
fundatur, nec uHum pro alio locatur. In generibus
quippe nec avis pro pisce nec piscis pro bestia, nec
lapis pro arbore surgit, nec arbor pro lapide succe-
dil. Similiter in speciebns nec aquila pro eiconia,
nec palma pro oliva , nec topazius pro chrysolitho

A surgit : ita et homo in universitate habet
proprium locum, sicut et angelus suum propriom.
Igitnr homo non est pro angelo. sed pro seipso
creatus, alioquin migoris dignitaiis vermis esset,
qoi proprinm haberet, quam homo, qui proprio looo
careret ; et aiterius locam occuparet sicqae disso-
nantia in universitale fieret. Sed et Dens improvidas
esset, qui aliqnid in loco alterius poneref. Bt qaia
hoc veritati repugnat, vera ratio probat : si omnes
angeli in eoslo permansissent , homo in c<plo pro-
prium locom pleniter habuisset. Post lapsom quo-
rumdam angelomm tot homines assuQiahtar in
consortium persistentinm, quot assnmendi esaeniv
si omnes permansissent; insuper tot, quot inde
lapsi snnt : qui tamen non locom angelorum occapa-

Q bunt, sed proprinm locum implebunt.

Gap. IV. Quasstio quarta : Quod electi homines non
pro apostatis angelis^ sed pro seipsis iss ecelum as-
sumantur: reprobi autem vel angeii, vel homines
ut dissente chordcb apto loco ad consonantiam
ponantur.

Qaidam namque affirmant, quod pro apoatatis
angelis nec alii angeli nec hominea reponantar :
sicut nec pro damnatis hominibas, in Kcdesia alii
homines vel angeli redonantur ; sed atantes angeli
in charitate firmati in saa numerositate penna-
neant : el hominea justi tn sua multiplicalione pro-
priura iocnm impleant. Deos enim, qui ereavit
omnia, ut sint, et nihil de creatoris snis palitar re-
digi in nihilum , at non sit , cum ait melius esse,
qaam aon esse : angeium et hominem per liberam
arbitriam a summo bono ad minus bonam decli-
naates, qoasichordas in magna dtharadisaonantes,
de loco excellentium tulit, et in iocam gravium
posuit : in quo nuUam dissonantiam faciant, sed
universitati apte concinant. Sunt alii qui putant
quod dimidia pars angelorum ceciderit, et ideo tot
homines ad ccelum asceasuri sint , qnot angdi ibi
remanserint. Bt quia scriptum est : Draco cauda
sua traxit tertiam partem stellarum et mitit eas m
terram (Apoc. xii), sunt aliqui qui putant, tcrtiam
partem angeloram corruisse, et hanc per electos
homines restaurari oportere.

Gap. Y. Quofstic quinia : Quod do singulis aHoelo-
rum ordinibus aliqui ceciderint : et quod electi-
homines stantibus angelis pro meritis assoeiandi
sint; similiter et reprobi singuHs ordksibus
lapsorum pro meriiii aggregawU tkst.

Item sunt alii, qui arbitrantur decem ordines an-
gelorum fuisse, et decimum totnm corraisse, indn-
cti evangelica parabola, quae narrat, mulierem de-
cem drachmas habuisse, et decimam perdidisse :
unde adhuc vulgo dicitur, quia decimus chonis
angelorum ceciderit. Nos aotem sacrse ScriptonD
auctoritate decimus novem ordines angelonmi
luisse, et esse, et de singulis ordinibas aliqoos
corruisse. Quod quidam de angelis eeciderint, te-
statur Joanoes in Apocalypsi dicens : Draeo iUe
magnus, qul vocatur diabolus et Satanas, projectus
est in terram, et angeRejuscumeo missisunHiM^.
Item Dominus in Evangelio : tte in ignema^ternum,

HSt

LIBER XII O^iESTIONUM .

il8S

qui prmparatui eit diabolo et angelit ejui {Matth. A ram, tantQm praoeUit Petm priiiceps apoBtolorum

xxv), Idem de archaagelis ictelligitor : Qui enim in
malitia roalis angelis presiint de arcliangelis, fue-
runt. De principibus dicit Psalmus : Sicut unui de
principibui cadetii {PiaL lxxzi). Item Apostolus de
principibus et potestatibus : Nan eit nobii eoHucta'
tioadveriuicamemet ianguinem, icdadver&Ui prin-
eipatui et poteitates, advenui reetorei tenebrarum
harum^ eontra tpiritualei nequitioi in ealeitibui
(Ephei. VI). Ilem Apostokis : Exipoliavit prineipatui
et poteitatei» triumpham Hhi in semetipio (Coloi^
ii). Item Apestolus de aliis ordinibus : Cum eva-
cuerit omnem principatum et poteitatem et virtu^
tem et dominationem (I Cor. xr), De thronis dicit
Psalmista : Nunouid adhosret tibi iedei iniquitatii f
(Fial. xmi). Throni BUDt sedes : sedea iniquitatia |^ horainVm DeumrnonVominesVngelum. Angelus est

Michaelem unum de ordine archangelorum. Hinc
est, quod Roma caput mundi Petro apostolo, non
Michaeli avchangelo primatum regiminis obtulit ; et
universa Bcclesia per orbem non solum in privatis
locis, sed etiam in precipuis urbibus episcopalem
sedcm Petro contulit.

Cap. VII. Quaatio septima : Quodhomo sit angelo
dignior^ sed angelus hominefelicior, eo quod ange-
li adorent hominem Deum, non homines angelum.

£t cum homo tanta gloria per hominem slt exal-
talus, quaeritur : quis dignior sit, homo an angelus?
Resp. Absque dubio : homo est dignior, licet ange-
lus sit felicior ; quia homo in Christo est Deus»
quod non est angelus ; et angeli adorant supra se

appeUali sont, qui de thronis lapsi sunt. De Cheru-
btn scribitur in Ezechiele : Tu Cherub extentui et
protegeni in delieiii paradiii fuiiti^ corruiiti de
ewto (Pial. xcm). De seraphim in Job legitur : Ipse
eit principium viarum Dei, et ipie estrex iuper uni-
venoi filioi iuperbim (loh xl). Hic dixit : SimUii
ero Altiiiimo (ha. xiv). Eiadera nominibus perditi
homines secuadum merita asaociandi enint : electi
autem hominea secundum merita sanctorum angelo-
nmi ordittiboa aasociandi erunt, dicente Domino :
Justi sequalea angelis erunt. Generaliter veroomnes
Spirituum ordines angeli vocaotur. Sed atteaden-
dum quod hasc di^putatio videtur esse contraria Hie-
ronymo, si tamen bcgus dieta a nobis recte intelli-
guntur. Hieronymus dicit ia sermone : Gogis me,
0 Paula,<^ aiiumptiene Virginiit quodamloco ita : ^
sic itaque ubique cpnfidenter sancta Dei canitEccle-
sia, quod de nuUo alio sanctorum fas est dicere et
credere ; ut ultra angelorum vel archangelorum
merita tranacenderit. late vere dicit transcendere,
cui etiam Gregorius coocordare videtur. Asserit
enim, quod omnis electus secundum differentiam
meritorum aociandus sit ordioibus angelorum.

Gap. YI. Queitio iexta : Quod chorui apoitolorum
ieraphimaaociandui itt^etideo Petrus iuperior
Miehaele iit in cmlo, quem Christui Deui homo
prineipem Eeclesiof constituit, et eui Rama qwe
est caput mundi, primatum obtulit.

Sicut ergo leguntur novem ordines angelorum, «^
ita in Bvangelio a Domino ponuntur novem ordines
electorum : Ex quibus pauperes Spiritu angelis,
mites arcbangelis associantur, lugentes virtutibua,
esurieotea juiiitiam potentatibos cossquanlar : mi-
sericorded principatibus, mondi corde domioationi-
btts copulantur, pacitici thronis aggregantur : per-
secuttonem patientes propter justitiam cherubim ;
roaledicta opprobria, mendacia propter Filium ho-
miais sustinentes seraphim in gloria comparantur.
Apostoli autem quos summus Dominus de homini*
bus elegit, et Ecclesiae sponsa; su.x prsefecit, ?um-
mum chorum angelorum scilicet serapbin intra-
bunt ; quia ipsi pro nomiue Jesu flagcllati, contume-
liamque passi, gavii^* sunt. Igitur quantum ordo
seraphim pnecellit dignitate ordinem archangelo-

felicior, quia semper in beatitudine mansit ; homo
aulem dignior, quia in miseria positus, contra vitia
et daemones pugnans, virtute beatitudinem prome-
ruit, quam angelus per gratiam Dei non amisit. Et
angeli administratorii Spiritus dicuntur quia salus
eeterna hominibus per Christum danda^ per eos
administratur : sieut lex per ministerium angelorum
scripta traditur, et oracula prophetarum per eos
administrata creduntur. Hi non solum homini Chri-
sto sed et apostolis ministrabant, cum eos de vin-
culis vel de carcere solvebant. Igitnr homo per
Christum prfficellit angelum dignitate ; ast angelus
per Deum pnecellit hominem felicitate.

Cap. Vni. Quasitio octava: Quod in Eccleiia sint
novem ordines justorum secundum novem ordi"
nes angelorum.

El quia beatis hominibus repromiltitur aequalitas
angelorum, ideo Ecclesia distinxit ordines fidelium
secundum ordines eorum, scilicet in patriarchas,
in prophetas, in apastolos in martyres, in confesso-
res, in monachos, in virgines, in viduas, in conju-
gatos. Simiiiter et officia illorum in novem discrevit
videlicet in laicos, in ostiarios, in iectores, in exor-
cistas, in acolythos, in aubdiaconos, io diaconos,
in presbyteros, in episcopos.

Cap. IX. Quautio nona : Quod Deus, et animcBt et
angeli non habeant corpora, iicut fuiHtia^ et
sapientia^ et quod sola mente videantur.

Sed hoc a quibusdam qua^ritur, quali forma cre-
dantur angeli esse, qui leguntur ssepe hominibus
apparuisse ? Quibus respondemus : Omne quod est,
aut Spiritus est, aut corpus. Corpus habet tres di-
mensiones, longum, latum, altum : haec tria prse-
stant formam omni corpori. Spiritus autem non
habet longum, nec latum, nec altum. Igitur nullam
formam Deus et aogelus habent, Evangelio testante :
Deus Spiritusest (Joan. iv). Ergo Deus formam non
habet ; quod vei*o Apostolus ait ; Cum in forma
Dei essei (PhHip. ii), formam pro essentia posuit.
Et angcli spiritus sunt, Psalmista dicente : Qui fa-
cit angelos suos spiritus (Psal. ciii) ; crgo et ipsi
forma carent . Sed et anims justorum Spiritus sunt,
Scriplura clamaute et dicente : Spirilus et animas^
justorum, benedicite Domino (Dan . iii) anim» per

4183

HONORII AUGUSTODUN. OPP. PARS IV. -^ DOGMAT. ET ASCBT.

1184

liaent ad Tkam et sensuiii, spiritiis ad rationeai et A non reponatur, 9ed pro aeipso in coelttm, id est, in

inieUeetani ; ergo nec ipsi fbrmara liabeat. Ita a«-
tem est intelligeadnm de spiritibus, sicol de virtnti-
bus» seilicet de jnstitia, de sapientia, etc.
Cap. X. Qmsiio decima : (Jttod corporalia eorpa-

reo vlsu^ imagines sfnritu^ voluntates intellectu

discemantur, etc.

Sed dicit aliquis : Quomodo Spiritus personaliter
accipiontur» si nulla forma circumscribuntur ? Scien-
dum est quod tribus modis videmus, visu corporaii
corpora, spiritu imagines, mente cogitationes vel
voluntates nostras. Hoc tertio modo videmus Deum
et spiritus. Et sicut visu corporis, corpus bominis
a corpore equi secernimus, ct sicut spiritu imagioa-
tionem viri ab imagiDatione mulieris sequestramus,

beatitudinem assumatur. Sed qnia boe durios qni-
busdam dieium vjdetnr lota Scriplura damante»
numerus angelorum electis bominibua redialegTna^
dus, eaucleatius ratione duce ehicideliir. Si onuies
ia muodo uno tempore aimulhunc solera aapieereat
ainguli eorum tolum illum viderenl, nee quisqoan
inde de lumioe ^us viderel, quia lotus eura respi-
*ceret. Si quis vero oculos clauderet, vetaliquo casu
oculos amitteret, ipse aolia se aspecltt privarel ; alii
vero oon magis nee minua viderenl, quam si ille
eum viderel. Quod si videos de eo vel de alio na-
sceretur» non pro illo, aed pro aeipso in universi-
late poneretur : el lamen solia noa pro cdeco, sed
pro seipso videret, quod aihilominus ^oerel, si ille

et sicut mente scientiam grammatic® a scieatia dia- 3 ckcus non fuissel. Porro ai ille ciecua de univeni-

lecticae separamus : sic personas spirituum intelle-

du discernimus.

Cap. XI. Qmestioundecima : Quodangelicetherea,

dasmcnes aereUf homines terrea corpora habeant,

etc.

Angeii qooque habentcorporaaelherea, demones
aerea, homines terrea : et sieut homines possunt
sna corpora decolorare, videlicet dealbare, et de-
nigrare aut aliqua veste contegere : ita possunt dae-
mones sua corpora in varias formas transfigurare^
aut splendida ad decipiendum, aut letra ad terren-
dum demonstrare, Apostolo dicenle : Ipse Satanat
transfigurat se in angelum lucis (11 Cor. xi). Et ut
nos pro voluntate vestes de illis vel de istis anima-

tate toUeretur ita, ut in nibilnra redigerelur ; aliqaa
nova persona, non de homano genere, pro eo crea-
retur, bm forsitam pro eo jure posila dicerelur.
Sed eum csacua suum loeum ia oaiversiUle, saeut
videas suum, possideat, maailealiim esl, quod vi*
deas pro eo locum non leneat, sed isle in loeo, id
est in numero non videntiom. Sic el de vila did
potest. Omnes quippe homines «qaaUter vila froon-
tur, et nullus pro alio vivit, lioet alius sit alio aa-
nior ; et hie, qui moritur, vita priiietnr ; hlc vero
qui nascitur, non pro mortuo, sed pro seipao vila
fruilur. Non enim mortous de nniversitale loltilar,
sed in loco sive in numero viventium ooa poailor.
In hunc modom est de Deo el angelia aenliendnm.

lium velleribus induimus ; sic daemones nunc illa- q Seriptura etenim testaate : Dens Usx est^ et in 00

rum vel iilarum besliarum formas induunl, scilicet
vel leonis vel draconis vel alterius ; unde scribitur :
Ne tradas bestiis animas confitentes tibi{PsaL lxxiii).
Angelorum corpora sunt simplicia, videlicet ex puro
aethere facta. ^her est ignis, scilicet quartum ele-
mentum. non calore, sed perpetua luce serenum ;
unde de creatione angelorum scribitur : Fiat lux
{Gen, i). In his corporibus nobis apparent : et haec
pro rebus, quas administraluri sunt, mutant. Hine
est, quod Michael armatus Josue apparuit, cum po-
pulo Dei in adjutorium venit. Gabriel quoque in
forma chrysoiithi Danieli apparuit, cum Ghristi re-
gnum prflenontiavit. Raphael eliam Tobi» pr»cin-
clus apparuit, cum Sarama dssmonio, patrem a cse-
cilate liberavit. Nascente Domino cum lumineappa-

tenebras non sunt ullw (/ Joan. i). El iterum aeribi-
lur, qnod sit soljustitia{Malac, iv), in qnemdesi-
deranl angeli proepieere. Hic eat gaodiom aogelo-
mm, ol isla lux est gaodiom oeoloram : honc la-
lem omnes angeli aspexeront, et smgoli pro modo
suo eum totum videronl ; quidam autem ocolos
menlis claoseronl, dum se a luce veritatis averte-
runt, et se illo lumine privaverunt. Se vero ilto
gaudio privasse, fuit a consortio angelorum comiisse :
visio enim Dei esl gaudiom beatorum. Porro eleeii
homines, qni ipsum gaudium pereepluri sunt, id
est qui illud lumen viaori suat, quo ipsi privali
sunt, non pro iqioslatisaBgelia, sed pro seipaisillud
videbunl : quomodo mtsericordes ipsi Deom vide-
bunt, quem nihilominus visuri essent, si iiU riaionis

^ _^^^ , ^ ^^ ._ ^^_., ^ — ,.„ —

ruerunt, et eo resurgente vel ascendente in albis ^ Dei privati non fuissent. Non enim protestate angeli

fulserunt. Marie ut juvenis apparuit angelus^ Caeci-
liae vero alis fulgentibus.

Gap. XII. QtuBstio duodecima : Quod animabus cor.
pore ezutis forma corporis adhcBreat^et quod Do-
minus post resurrectionem suam suum corpus
prout voluitfexhibuerit* Resolvuntur objectiones
adversus dicta.

Sed et animabus corpore exutis forma corporis
adheeret, in qua videri solent. Et hoc nolandum,
quod Dominus etiam post resurrectioncm suam
corpus suum transformaverit prout voluit ; ideo a
discipulis cognosci non potuit, a quibus aliquando
subito evanuit. Hsec de spihlibus sufiBciant. Supe-
rius dictum est, quod homo pro apostata angelo

de universitate penitus tolluntur, sed in loco gaa-
dentium, vel ia coslo, hoe esl, Deum mtcraam lu-
cem videntiam viderenon eensenlur. Ideoaulem de-
eti homines pro eis reponi dicunlor, quia illo gan-
dio, vel illa luee fruuntur^ qua illi privantor. Idcirco
dixit Dominus homini : Intra in gaudium Domini
tui {Matih. xxv) ; quia gaudium Domini, subaudi
Ghristi, est visio Patris Dei : in qua omnes beati
gaudebunt, quando gaodiom et laBliliam obdneboal
el fogiel dolor el gemitos.

Sed dicet aliquis : Rege a regao remoto vel de-
fuactOf alius pro eo coostituilor ; aic aagelo ca-

\m

LIBKLLIJS OCTO OUifiSTlONOM.

118«

denle homo proeo eonstituitar. Hie ftllitar : in re- ^
btts qttippe corporalibtts, qnod antts habet, nlter
habere non potest. Nam aunim quod iUe habet,
alter non habet qnando iste aafertur, et isti da-
tar, hie habet, ille non habet. Rex vivos solum
rcgno potitnr, defunctas aatem penitas de rebus
humanis tollitur ; item hic, qui pro eo constituilur
solus seeptro insignitur. In spiritualibus autem non

sic; quia eamdem virtutem multi similiter habere
possunt, et eamdem Grammaticse scientiam plures
habere poterunt. Sie Deom, qui est lux, vita et
gaudium angeli et homines simililer habere pote*
ruttt ; quem soli non habebunt, qui visum mentis
ab eo aveitunt. Igitur horaines non pro angelis re-
stituuntur, sed pro seipsis Deo, setema luce ,
deterna vita, ac setemo gaudio perfruuntur.

LIBELLUS OCTO QU^STIONUM

DE ANGELIS ET HOMINE.

(Brait ezeod. ms. inelyt» carthasiae Gemnicenais ven. D. P. Leopoldus Wydemann, ejusdem loci
bibliothecarius ) edidit R. P. Bem. Pezius Thes. Anecdot. 1. 11, p. i, col. 913.)

Cap. I. Viram homo crearetnr, H angelus in ccelo B
persHHsset.

DiSGipuLUs. Vellem mihi certa auctoritate mon-
strari, ac firma ratione probari, utram homo crea-
retur, si angelus in coelo perstitisset ? cum enim
'auctoritas cujusdam magni dicat, ut impleretur ele-
ctorum nttmerus, homo decimus creatur : videtur
ad hoc solum facta multiplicitas hominum, ut im-
pleretur imminata numerositas angelomm, . et sic
conseqaenter raina angeli fuit causa conditionis
hominis.

Maeiffm. Nihil est aliud anctoritas» quam per
rationem probata veritas : et quod auctoritas docet
credeodum, hoc ratio probat tenendum. Bvidens
seriptum aactoritas elamat, et perspieax ratio pro-
bat : si omnes angeli in eoelo permansissent, tamen q
homo cnm omni posteritate saa ereatnsfuisset. Iste
quippe mundus propter hominem est factns ; mun-
dtts aatem est ccslam et terra, et aniversa qufls
ambittt continentnr ; et valde absttrdum credi vide-
tur, ttt stanlibus angelis is non erearetur, propter
quem universitas creata legitur. Ad hane errorem
removendum sacra Scriptura, fatarorum prsescia,
aute creationem angeli et hominis exorsa estdicens :
/n prineipio creavit Deus ccelum et terram (Cen. i).
Utquid ccelum ? Ut esset utique habitatio angelo-
ram. Utqoid terram ? Ut videlicet esset habitatio
hominum. Et huic sententis auctoritas Ulius magni
viri, scilicet Gregorii, non refragatur, &ed potius
suffragatur : quia nimiram electoram numeras non
in solis constitit angelis, sed in angelis simul et
hominibtts, et quia in novem ordinibus angelo- ^
ram non erat perfectus nnmeras electoram, at hic
impleretur numeras, est homo decimus ordo crea-
ttts. Qttod Stttem homo cam angelo sit ereatus, te-
statur ipse creator Deus loquens ad Job : Eece Be-
hemothy guem fecitecum (lob xl), quod est dicere :

Quando feoi hominem, feci et angelom. Est aotem
dualis creatio hominis, una in fletemitate per pra*
destinationem, altera sub temporalitate per forma-
tionem. De ereatione prflsdestinationis scribttur :
Faciamus hominem ad imaginem et simUitudsnem
nostram . Et fecit Deus hominem ad imaginem et W*
militudinemsuam (Gen, i). Deereatione formationis
scriptum est : Formamt Deus hominemde limo terrat
et inspiravit in faciem ejus spiraculum Mee ; et fa^
ctusest ffi animam vivontem (Geis.n). Qui enim ma-
net in cetemum^ ait Seriptora, creauit omnia simul
{EcclL xviii). Omnia creavit simul per materiam,
distinxit vero sex diebns per genera, per specics,
per formas, per numeros. Uli autem sex dies non
sunt, ttt isti volabiles, intelljgendii sed in seter-
nitate fixi, ad quoram exempkr isti sunt facti. Bt
quia senarios nanenis perfectus est, ideo sex die-
btts Deus omnia feeisse legitur : ut operatio Dei
perfeota insinuetur ; quae in sex partes distinguitur»
scilicet in tria elementa et in ;tria ex his oreata.
Elementa quippe sunt ignis^ aqua, terra ; et de
igne ereati sont angeli, luminaria et sidera ; de
terra vero homines, arboreS| herbfls et animantia ;
de aqnis autem pisces et volueres. fist atttcro gemi'
na aqttaram natura, unacrassa semper terrae adhae-
rens, quse mare dicitur, de qua pisees producti
legunlur ; altera teniis a terra suspensa, qufle
aer dtcitar, de qoa volucres creatse noscuntar»
Quod autem angeltts sit prineipium viaram Dei,
seribitur in Job : homo vero ultima foctura Dei le*
gitur. Hinc per iUum incboatio, per istnm vero
eonsmnmatio operam Dei innaitur : cui omnis crea-
tura reliqua sttbjicttur. Igitnr sicut nec angeli pro
perditis bominibus creantur, jta nec homines pro
lapsis angelis ereati ereduntop, sed proprio loco
glorise possideado et decimum ordinem electorum
impleodo. Ideo autem pro perditis angelis dtountiir

1181

ttONOlin AOGUStOOtJN. OtP. PARS IV. - DOGIIAT. ET AlSCBT.

1186

fftcti» quia in glonam, de qua ipsi ceciderant, /^ eleclis duotaxat in Deum tanc tranaii. Sed et pri-

mus angelus, qui similitudineiB Dei sibi usurpavit,
quani soius Filius habuit, dum pulsus de coelo ceci-
dit, Christum Judicem in terra inventt. Adhac
quippe in terre materie latuit, per quem Pater ter-
ram condidit : qui angeluro de ccclo relbgum sub
terra mergeret, et hominem humilem de terra su-
per coelum erigeret. Quod autem Christos mortuns
est, qni est vita omnium, tres status sunt horoinis :
unus ante peccatum, in quo mori, et non mori po-
tuit ; alter post peceatum in qao mori necesse ba-
buit : tertius, qui erat ei futums, si tentatus non
peccasset, et adhuc post resurrectionem speratar, in
quo mori noB poluit.
Si ergo Chrislus in primo statu venisset, nec

sunt assumendi : quod nihilominus fieret, si nuUu*
angelorum corruisset. £t ecce nuUus hominum
' adorat angelum, mullitudo autem angelorum ado-
rat super sm hominem Deum, qui omnia in coelis
etin terris restauravit : dum hominem de pote-
state diaboli in terris liberavit, et in coelis angeiis
associavit.

CkP, II. Uimm CkrUtus incamaretur, si homo in
paradiso perstitisset ,

DisGiPULUS. Quia rationabiliter est probatum,
ruinam angeli non fuisae causam creationis homi- '
nis, nec hominem pro angelo, sed pro semetipso

creatum, vellem item eadem auctoritate, comitante ^ ipse nec homo unquam moreretur, sed jam deiGca-

ratione, doceri, utrum Christus incarnarelur, si
homo in paradiso perstitisset ? Cum enim tota Scri-
ptura clamat, Christum pro humana rederoptione
in came venisse ; putatur nunquam in came ve-
nisse, si homo non peccassct quem rcdlmeret : et
sic videtur peccatum hominis causa fuissc Christi
incaraationis. Quod si ita est, tunc illud peccatum
non fuit malum, imo magnum bonum, cujus causa
Deus factus est homo , coosequenter et homo
Deus.

Mao. Peccatum hominis non bonum, sed maxi*
mum malum fuisse, clamat totus mundus, cum mul-
tis miseriis suis. Unde enim mors cum tot cladibus
regnat in mundo, nisi de peccato hominis ? et ideo
peccatum primi hominis non fuit, causa Christi in-
caroationis, sed potius fuit causa mortis et damna- ^
tionis. Causa autem Christi incaraationis fnit pras-
destinatio hamans deificationis : ab aeterao quip-
pe a Deo erat prsedestinatnm, ut homo deificare-
tur, dicente Domino : Pater, dilexisli eos ante
constitutionem mundi (Joan. ivii), subaudi,perme
deificandos.

Sicut autem Deus est immutabiiis, ita el praede-
stinatio ejus est immulabiiis : oportuit ergo hunc
inearaari, ut homo poaset deificari. Ei ideo non
sequitur, peccatum fuisse causam ejus incaraatio-
nis ; sed hoc magts sequitur, peccatum non potuisae
propositum Dei immutare de deificatione hominia.
Siquidem auctoritas sacne Scriptur» et manifasta
ratio declarat, Deum hominem assumpsisse, etiamsi
homo nunquam peccasset.

Denique provida Scriptura ante peccatiim homi-
nis promittit Chrislum, dicens : Belinquet homo
patrem et matrem, et adkaarehit ussori suw et erunt
dtto in came una {Matth. xix). H»c Apostolos expo-
Dit ita, dicens : Sacramentum hoc magnum est,ego
dieo in Christo etinEcelesui {Ephes, v). Ecce adhuc
DuIIum peccatum ab homine eommitlitur, et Christi
et Ecclesise oonjunctio in una carae pnedicatur.
Unde idem Apostolos : Drtu, inquit, ante mundi
constitutionem elegit noi in Christo (Ephes. i). Chri-
stus eat Deus homo, in qno Deus ante mundi con-
stitulionem prsBdestinatos ad vitam elegit, qnia in
Christo nos deificari consiituit. Quando enim Deus
kumanam naturam induit, universa humanitas in

tus eomplelo numero ordmis decimi angeiis asso-
ciarelur : quod utique factum ita esset, si homo
tentalus non peccasset. Sed Christus hominem pec-
caturam, et per hoc moritoram prseschis, ideo in
secundo ^tatu venire et mori voluit : ut hominem
de morte redimeret, et ad statum vitse reduceret.
Et ideo dicitur pro humana redemptione venisse,
quia nisi ipse moriendo roortem nostram destraeret,
nunquam homo post culpam slatum vita rec^>eret.
Igilur Christi incarnatio fuit humanae naturae dei-
ficatio, ejtts mors nostrse mortis destructio, cjus
resurrectio vitae nostrae reparatio, et hoc modo
secundum Apostolum : Sicut in Adam omnes
moriuntur, ita et in Christo vivi/icabuntur (l Cor.

XV).

Cap. lil. Quomodo angeliex igne ereati sint.

DiSG. Haec solutio mihi probabilis videtur, ubi
aucloritas nationi, et ratio auctoritati patrocinatur.
Sed cum melior sit Spiritus quam corpus miror
cur angelos dixeris de igne creatos. Ignis enim cor-
ptts eat, angeli vero spiritus sunt : et non video,
quo modo melius de deteriori creari praediceCor
nisi yeris assertionibus comprobetur.

MaGi Spiritum de corpore creari dicere insani
capitis est, corpus vero de corporibus vel de ele-
mentis dicere creari assertio veritalis est. Angeiici
spiritus, et humanae animae, et informis materia
mundi ex nihilo creata sunt ; ex informi autem ma-
D toria elemcnta discreta sunt, dicente Scriptmra :
Qui fecit mundum de informi materia, Corpora
vero omnia ex quatuor elcmentis formata «unt,
sciiicet unumquodque corpus illi clemento specia-
liter attribuitur, quod in eo plus abundat. Unde
dicuntur quaedam corpora coelestia vel ignea, quae-
dam terrestria, qufledam aquatica, quaedam aerea.
Animarum coipora sunt terrestria, dicente Scri-
ptura : Formavit Deus hominem de limo terrce (Gen.
ii), id est corpus hominis. De anima vero subditur:
Et inspiravit in faciem ejus spiraculumvitos (ibid.)f
de cujus creatione praemittilur : Fecit Deus homi-
nemadimaginem et similitudinem suam (Gen, i), id
est animam hominis. Deus est incorporeus, ita et
in qua cst imago Dei, est iocoiporea. De

1189

UBBLLU5 OCTO QfliESTIONUM.

1190

Gorporibi»animaliamdicit.Scripara:Pr(>diM:a<te}Ta A ccelo gloriiicaudum. Uade imo dao elementa immu-

jumenta et bestlas in genere suo (Gen. i), sive cor
pora jumentorum et bestiarum. De piscibus quoque
et volueribos dicit : Producant aguas pisces et volu-
cree in genere suo {ibid.)^ iateliige, piscium cor-
pora et volucrium. Aquae dixit propter geroinam
naturam aquarum, scilicet crassse uti maris, te-
nuia uti aeris. Corpora autem aogelicorum spiri*
tuum Bunt ignea, dicente Scriptura : Qui facit an'
geloi iuoiipiritus^ et ministros suos flammam ignis
{Hebr. i); quod eat dicere, angelicos spiritus ex
nibilo fecit Deus; corpora vero eorum ex igne
creavit. De quonim creatione dicilScriptora : Dixit
Deus : Fiat lux {Gen. i), quasi dicat de igne fiant lu-
cida angelorum oorpora.

Sicnt enim rationalis anima corpore vestita dici- B
tur homo, ita intellectualis Spiritus eorpore vesti-
tus dicitur angelus. Angeli non alienis corpori-
bus, sed in propriis olim apparoerunt bominibus,
quibus locuti sunt : cum quibus ambulaverunt,
cum quibus manducaverunt ; quae omnia historia-
liter, non specialiter facta sunt. Quse tamen cor-
pora pro dispensatione ofScii sui in diversas spe-
cies transformare potueront : unde aliqnando ful-
gurea faeie , aliquando candida veste splendidi
visi sunt. Et in plerisqoe sanctoram Seriptoris
dicuntnr dsemones per aera discnrrere. Non enim
spiritns sine corporibus discorrunt, qni illocales
aunt. Bl notandnm, qnod Genesis nifail de creatione
spiritmim dicit, qnia non solet de invisibili natn-
ra, sed de visibiH corporum creatione narrare.
Apost^ua antem damat dicens : She visiMia, eive C mortemnonfeeit,necUetaturinperditionemorien'

tabuntur in gloriam filiorum Dei, dicente Scriptura ;
Coilumnovum et terram novamfaciet Dominus {ha.
Lxu) ; in qua nova terra corpora homiQum dun-
^ixat electorum jam deificata ut sol fulgebunt, et
corporibus angelorum sequalia erunt : quse ut sol»
qui utique est ignis, lucida fulgescunt ; quando
Christus relbrmabit corpus humilitatis nostrss con-
figuratum corpori clarilatis susb : qui in monte ut
sol apparuit, cum in gloria futuri status discipulia
apparuit. Prsterea summopere notandum est, quod
homines de primo elemeuto, scilicet de terra for-
mati» peccantes in secundo elemento, scilicet in
aqua sunt necati : angeli vero de summo elemento»
scilicet de igne creati, peccantes in secundum ele-
mentum, id est in aerem sunt prsecipitati. Am-
bo adhuc in igne damoabuntur, cum terra in
Christo et in elecfis deificata super ccbIob exal-
tabitur.

Cap. V. Utrum lapsus angeli ideo irreparabilis
fuerit, quiafuit immortalis ; hominis contra*

Di8c. Quonuidam assertio aon videtur mihi pro-
babyis, qni dicuaty quod angeli lapaus ideo fuii ir-
reparahilis, quia fuerit immortalis : hominis vero
recuperabiiis fuit quia mori poluit; cum Deus ni-
hii nisi solam mortem pro renonciliatioue utriosque
voluerit?

Mag. Hoc nee auctoritate probatur, nec ratione
roboratur, prsesertim cum auctoritas clamet : Deus

invisibilia in cetlis et in terris omniaper ipsumfor
cta sunt {Coloss. t). Invisibilia sunt spiritus, visibilia
vero corpora eorum.

Cap.

lY. Quare creator Deus corpus non de igne,
sed de terra sumpsit.

Dnc. In bac solutione bene concordat ratio ao-
ctoritati. Sed cum terra sit infimum elementum,
et iflBX omnium elementorum ; ignis vero summum
et purissimum elementum , quid rationis habet,
quod creator Deus corpus non de |gne| ledde torra
sumpsitt

Mao. Centrum est dignius quam circulus : cen-
trum enins immobile figituTi eireulua
bilis irolvttar« Terra enim eeotram elemenlonim
est fixa et stabilis : ignis est ut circulus motus
instabilis. £t licet omnia elementa in dignitate
conditionia sint sequalia; tamen in figuris secundum
naloram centram habet primatum. Terra eat cen-
trum mundi , et nntrix omniom animantiam :
ignis vero peremptor eorum, licet qusedam ani-
malia sint in igne innoxia, ut fertur de Sala«
mandra.

ted et terra est prima operum Dei, dieente Scri-

ptnra : In principio tu Domine^ terram fundasti

Psali ci). Dnas rationales creaturas Deus incorpo-

ravitdeprimo et summo elemento, hominem de

lem in seipso deificandum, angelum de igne in

tium {Sap. i). Bt iterum per prophetam : Nolo
mortem peccatoris {E%ech, xxzui). Ratio aotem non
ainit ullum contrarium suo opposito jungi : lux
enim est tenebris opposita, quas non recipit sed
repellit ; et vita est morti contraria quam non eligit
aed potius exstioguit. Mors quippe est poena pecca-
ti, quam liomo numquam subiisset. Deus igilur,
qui esl vita, nec ab angelo nec ab homine mortem
exigit, sed ut sibi el naturae contrariam adimit.
Porro natura rerum exigit, ut quse sunt in univer-
dtate diserepanlia, per sibi contrarium vel simiie
iant eonsonantia. Ut verbi gratia : voces graves
8unt acutis contrariae , et ideo dissona , per eas-

dem autem personantias fiunt consimiles et con-
vero mo- jj g^.

Homo qoippe Deo inobedieDS, diat>oIo ad injusti-
tiam factus est obediens, pro qua injustitia debitam
mortem incidit : sicque dissonantiam in universi^
tate fecit, dum ad vitam conditus , in morte defe^
cit. Christas vero per contrarium ex sinile exhi^
buit consonantiam , dum Deo ad justiiiam factus
est obediens, pro qua justitia indebitara mortem
sustinuit; sicque mortem deslruens hominem de
morte redemit. Justitia etenim exigit, ut sicut homo
absque peecato conditus , peccando offendit , pro
quo pcenam mortis pertulit : ita aliquis ex genere
ejus absqne peceato extstens, juste vivendo Deum
placaret; cujos cansa mortem subiret; per quam
eonsortes Deo reconciliaret. Et quia Ghristus haec

ilii FtONdRII AOGUSTdDON. OPP. PAftS IV. — ftOOMAT. KT ASCET. HH

fecit dicUur, quod nihil nisi mortem pro satis- A scirent eum inspiicterem ommnm. Porro raorre-

factione volaerit. Ab angelo autem hoc non qua^i
7it, quia mori non potuit. Juslum autem fnit, ut
sicnt se iUe supra omuia extuHt, dum similis Altis-
simo esse voluit, el ideo infra omnia cecidit ; ita
aliquis ex numero illo absque culpa existens, non
visa poena lapsorum infra omnia se humiliaret,
dum justitlam Dei in judiciis suis laudaret, suam
vero injuslitiam accusaret et hac confessione lan-
dis socios levaret. Sed ille, qui de veritate cecidit,
in qua non stetit, adhuc in mendacio, cujus, pater
est Joan. vin), persislit dicens : Mea sunt fiumina^
et ego fed ea, Ego feci meipsum :'ego sum Deus et
non homo. Et quia haec vox incorrigibilis est, ideo
lapsus ejus irrecuperabilis est.

Cap. VI. Qaomodo cuneti moriamur, cum mors Q
deitructa per Christum prcedicetur.

DiSG. Multum me movet quod omnes morimur,
cum mors per Christum destructapraedicetur.

Mjm. Du» mortes sunt, una corporis, altera ani-
mse. Mors corporis separatio est antmae a corpore ;
mors animae est eeparatio anknae a Deo. Sicut
ergo mors corporis anfert gaadia raundi, ita mors
anim» aufert gaudia coeli. Hanc mortem Chiiatua
destinixit, dnm animas de suppliciis exemptaa, gau-
diis coeK iBtuIit. Adbuc morlera destruet, dum aoi-
mas Sttis corporibus iaduet, quas pottea nulla mon
solvet.

Cah. YIL Cur resurrectio mortuorum futura Ht,
DisG. Ego credebam resurrectionem in novissimo

ctio ideo fit, ut boni plenum gandinm, mali vero
plenum supplicium suscipiaut : quod ut utramque
non nisi in corpore et anima esse poterit. Jusli au-
tem per Christum reconciliati ad viiam assumnntor,
qui si nonessent reconciliati, nunquam itluc assii-
merentur. Igitur si Christus in came non Tenissel,
et sua morte mortem nostram non destruxisset ;
et sua resurrectione nobis vitam non reddidiaset,
nullus unquam ad vitam resurgeret : sed omnes
pariter in morte remanerent.

Cap. VIII. Cur Deus non omnes homiMes post resuT"
recUonem ad beatam ^taim transferat, maxme
infantesy sine culpa deeedentes.

Disc. Cum genus humanum ad vitam sit crealum,
et per Christum totum sit ad vitam reparatum,
valde miror, cur orones homines post resurrectio-
nem ad beatam vitam non transferat, maxime in-
fantea, qui penitus sine culpa eraat.

Mag. Cbristua qui est resurrectio et vita, onmes
homines ad vitam re^ckabit ; et quia ipse est ju-
stitia, solos justos in beata vita glorificabit; inju-
stos in miseria relinqoet. £t quia ejos occoltum
judicium exsuperat omnem senaum , quosdam ,
quos vuk, nocenlea igne purgatorio purificatos ad
gloriam assumit : quosdam, quos vuit^ innooentes
in miseria relinquit, videlicet iafantes» quos unda
baptisraatis non regeneravil. Melius est enim per
misericordiain salvari, quam unquam Judicis sen-

futuram etiamsi Christos nunquam incamareUir, G tentia condemnari. Cur autem hoc faciat, nonplus

ut puta a prophetis praedictam.

Mag. Resurreclio non est ideo futura quia a pro-
phetis est prdicta ; sed ideo est praedicta quia erat
futura. Siquidem prophetica vox nil cogit fieri;
sed Spiritos sanctus, cui omnia praeterita et iutura
sunt praesentia, sua suis praecinuit ; quod vel ipse
oiiffl facere disposuit, vel homines factnri eranl, nt

possumus investigare quam illud possumus inda-
gare : cur. angelos non fecerit arcbangelos, vel illos
non feceril tbronos; vel feminas non fecerit viros,
vel bestias non fecerit aves, vel cur pavoni, tantum
decorem pennarum prae caeteris avibas dederil et
mulla his similia. Omnia enim iiuoecunque uoluity
fecit et facit (PsaL cxiu).

IINEYITABILE

SIVE

DE PRyfiDESmTIONE ET IIBEBO ABBITBIO

DIALOGUS.

(Brutus primura e eoenobii S. Mariae in Tongerio« ordinis Preemonstraieasis, bibliotheca, opera Y. P. Jota*
nis GoNBN, S. theologi» licentiati, ibidemjprioris : editus in Bibliotheca Patrum ed. liugdiin.,

tom. XX, col. 11^9.)

PRiEFATIO AD LECTOREM.

Qui priimo hunc Dialogum conseripsit^ Bonorius legitur in principiii librorum tria reguisi¥isie (t) *
Auctorem, materiam et intentionem. Auctorem ^uidem, ut noverit qui eum lecturus est^ nomen scrip-
toris; viitim ethnieus, an fideliSy utrum Catholicus an ha^reticus fuerit, .

(^43) Honorius prologo Comment. in Cantica cantic.

4103 INBVITABILB. 1194

Baque^ benevoie Lectery dum ego loevitabile Uiud auctori »uo asseHum eo, primum tibl breviter osten-
dam quis ille, aualis»e fuerii^ fu reliaua si legas, intelUges,

Joannes Triihenius abbas (244), ei illo recefUiares, guos licuit videre^ pauca quidem^ sed magna^ in
laudem ipsius, memorice prodiderunt : ea compendio referre conabor,

Anno circitermillesimo octogesimo septimo, a tra^itu Christi Servatoris ex Iioc mundo ad Patrem, Pas-
chaiifontifice max^ aique Henrico Juniore {ui est in Vita Sanctissimi P. nostri Norberti) (245) velf ui compu-
tavit illusiriss. card. Baroniuf, quarto, vel, ut alii, quinto ejas nominis Ctesare Augusto;in ducatu Surgun'
dice, Ucnorius quidamnresbyier, gloria et honore, jure corotiandus, in clero, velut sidus in caslo^ resplenduii.

(246) Erai enim inScripturis studiosissimus, ei valdeerudiius, in sacularibus scientiis 7u*biliterdociuSf
ingenio subtitis^eiclarus eloquio: et ideo Augustoduni (noia ibicivitate vernacule AmsImq] antiquitusfne'
iropoliei /Eduorum sede, assumpius in scholasiicum, verum dociorem sive Ecclesice iliuminatorem segessii,
Id esi (ui illorum ipse dignitaiem munusquedescripsit){lk7\verbo elexemplo, velut slelias in perpetuas
aeietniiaies /idelibut docirinoi lumen infudit; auoadusque ipsi Dominum moribus inuocare incipereni,
ei Ckrisium veram lueetn, omnem aaimam illuminare cognoscerent. More scilicet majorum, divi P.
Auguetini^ in/qmmy ei aliorum veierum Patrum exemplo scribendo libros, et docendo indoctos. Qua
in re iia divum Anselmum expressH; ut Ubri ejus De imagine mundi, illius dicti fuerint.

Renuntiavii auiem functionibus istis publiciSf et opporiune in xolitudinem, eremum, siue monasterium
se recepii : ui, quod aliquando aposiotis^ Magisiro suo renuniiantibus , quce ipso mittente egerani et
docueraniy dicium esse tegerat : ut venirent seorsum in desertum locum (iHarc. vi, 3), et requioscereni
pusilium^ observaret, et qui aliis docendis hacienus se impenderat, reliquo vitce temporesoU Deo viveret,
ei spiriiualis homo fieret. Hinc namque %nonnutlis Scholasiicus et SoUtarius, a^ a/mlaclusus, aliquando
eiiam Anacboreta nuncupaius invenitur.

Scripsii ium hic quam ibi, multa prasclai'a opuseufa,de quibusipsepersCy in libro Hlustrium Virorum,
guem prainotavit : Oe Luminaribus Ecciesia^, recensuit Inevitabile^ sive Oiagolum de libero arbilrio, in
eloMs ejui haeienus iypis non expressum.

Quingenii igiiur plus minus anni suni, quod ejus hoc opus (ui apparet) latuit ; nunc vero ex biblie-
theca nosirajuxia M. S. inibi servatum, nostra opera vrodit in puhlicis occasione cujusdam Dialogi de
praedealiiuuiona et libero arbitrio sub nomine ipsius , ab annis septmgintaf per Georgium Caasaadrum,
Coionioe anno videticei 15o iypis Lamberii Siivii excusi.

Prmferi auiem nomen loevitabile, quia hoc ab auciore illi datum^ cui, ut integrum resiitueretur, de
tnuliorum juxia ac gravium virorum, coasilio, nulla inparte contextus a me esi mutatum vel auctumt
sed tanium in manifesiis orihopraphue mendis, suis interpunctis et incisionibus <iuantum necesse fuii,
disiincium ei emenaaium, noiisque ai marginem aliquatenus adornatum.

Non esi igHuTf quod suspiceiu^ quispiam me ad aiicujus opinionem aliquid hic variasse vel aliorsum
iorsisse quam scripium fuit; aut quidpiam velut araneum, ex me in eo confinxisse. Securum te reddo
ceriumque^ praeier laborem describendi ex fiie, de meo, ioto ulhii esse libello.

Me vero mordei, quod sicui in partibus istis nostris vlx habemus vinum nisi dilutum, ita quorumdam
veierum seripia, non nisi mutata dicam an deprauata, recipimus. Quii enim nescity unus firasmus,
quanium suis scoriis, scholiis, inquam^ plurium etiam SS. PiUrum monu*nentri /ceiaritf

Quanio id proclivius est de Cassandro sentire.quem irrefragabili^ sanciissimce Roman(B sedis censura^
ad primam inierdictorum Scripiorum cla^sem, condemnauit{ii6)f quod an temere factum, nemo niei
temerarius, quoeral. Nihiiominus si piacei, ausculta : unde non minus certo quis fuerit^ eum, quam ex
unquibus ieonem, cognoscas, ei impostorem fuisse non neges.

Cassander patronymicum esi, sicut Taxander sive Tessander, ei decem alia a patria^ solo similia de-
ducia nomina, Georgius igiiur Cassander a Pago Cadsand , sive Calsant , aut euphonix causa Gassant
(unde Insuia Siusam inter et Germanicum mare sitaf Casaandria dicia esi) tanquam a loco natiuitatis
suof mmen accepii.

Cui magmficando^ habiiaHoni loeum , patria celebnorem Brugarum urbem opportunam invenisse videtur.
Urbem, inquam, in qut^, circa tempus quo Inevilabilis hujus auclor Honorius omnibus inevitabilem subiii
moriem, Carolus cognomenio Donus, marchio Flandrice {alii primum ejus nominis et ftium comitemque
dixerunt) non nUnori gloria inter Flandros, quam parens ejus Canuius rex OitonifB tnter suos Danos,
martyroccubuii^ eiexuviassuicorporis nd Sancti Donatiani, inmcrarum vestiumuvodyterio reliquit (249).

Hic Cassander in Wiiiorum domo erudiie versatus.cerarii publici salario cumOrcecas tum Latinas do-
cendo liiieras, ei scribendo quos a Gesnero ei Marchantio referuntur, id conseculus est, ut homce ab univer-
talis Ecclesiasprincipibus,Brugensisesse crederelur; verum ibiy inter Cleuos et Alemannjs in fidecor-
rupius, diu suisisierenonpoiuit,sed abscessit^eiposteaColonia: multo temvore fortasse vigintiann. vixit.

Ibi diversos evulgavit lioros; ei inier alios, supradictum Dialogum, quibus accessit Reii^ionis consul-
tatio, p^ostobitum ejus anno 1577 Colonveimpressa: quam doctissimus ille Molanus (^O), citat. illumque
persiringendo.ostendit, excessisse modum Christianae modestiae. Qui dum exlra Dei Ecclesiam esset,
scripsiimanere iantum vesiigia communis ac canonicue vitce, in cedificiis ac nominibus. Addidit deinde :
Reguloi deseriores monsiroso nomine dictos esse canonicos saeculares, hoc esi, re|[u1ares irregulares. Qua
re haud injuria Albertum Cranizium Coaoaicum ssBcularem, vocare monstrum sme exemplo, re|2^u?arem
sioe regula, canooioum aioe canooe.

Audin, amiceLector,virinomen,consianiiam,7^lumspiritumf Qui non vocatus,ad consilium venire^
de capeuenda reOgione senientiafn dicere; canonicorum coliegia. imo clerum totum, Ecclesiam ipsam
Romanam, adeoque supremam ei Cathoiicam, judicare et reformare praesnmpsit : putasne pepercit
Scholastico Honorio, et hunc ejus fetum iingua sua illa maledica lambendo non reformaviif

Sed videor audire qui obstrepii : vocaium aiiquando eum fuisse in consiliumt ei quidem ui formam
Religionis cuderei. Faieor : sed a quUfus, qua poiesiaie^ ei quando ?

(S44) Lib. de scrip. Bccl. aaetam, et demum jussu Clementis VII recogoitum

(245) Palroiogise t. CLXVI. et publicatum, ad nomen : Cassander.

(246) Trithem. supra. (249) Petrus Montanus ia descript. ad Tabulas

(247) Commeni. m Cantica. Gem. animae, lib. i, ffeoffraph. Keerii. Jac. tfarcbant. assigoat annam
c. 11, et Roder. lib. ii SpecuH, cap. 17. 1126, mensis ^farlii dic 2.

(248) Vide Indicem iibrorum prohibitorum aucto- (250) In indice lib. prohibit,
ritate Pii IV, primum editum, postea a Sixto V,

Patkol. GLXXII. 88

1195 HONORII AUGUSTODUN. OPP. PARS IV.— DOGMAT. ET ASCBT. ii96

Michael ab hselt Amerf&riiuij reeeftissimut Meioricns, auteor est (251), quod eum anno milMmo
iftUngentesimo sexagesimo quarto ambttiose ouidam rebus novis studentes totam ptBnmreipubiieaf Belgicct
tmperiique formam mutan postularent, et aesuper MbunaHum deiiberationes eonfundi ctepissent, plura
indies novarum rerum constlia proponebantur , ConciHum Tridentinum jactabant sine regis, sine certa
privilegiorum injuria, sine reipubltcce magno perieulo promutgari non posse. Prmposito S. Donatiani
Brugis, cmterisque in univeisum clericis, omnem qum dieeretur profanam jurisdietionem auferri debere.
Confiscationes regias vel toUi vel minui oportere.

IntereaLudovicus Nassovius Guilielmi Auraid principis frater^qui iis temporibus BruxeUis erai, Hcet
peregrinus, et nullam in repubHea administratUmem haberet : formam tamen reHgionist quani Beigmprofi'
tentur, meditabatur, evocatis ad hoc coneiHum Georgio Cassandro, et aHis, qui neque inquidtorum tkeolo-
gorumque acrimoniam^ neque Calvinistarum nimium vehementes animos pati se posse profiterentur. Sed
non successit illud negotium : moderatoresque illieo unde venerant, reversi eunt, Uaetenus Isselt.

Undey quassOy ouid est consequens fnisi Cassandrum abHsse aHouando in conHlium im^orum et in via
peecatorum siensse, etin cathedra pestilentiag moderatorem sedtsse^ ut nomm formamrenglonis euderet ?
imo, ut cum 6. Gregorio loquar (252), se diaboH malleatoi^em ejfeetum ostenderet :;««! $i mavis {prout hoc
in HbeUo loquitur nonorius) (253) infemaHs fabri malteum, aatundendam Eceiesiam ei formandum reii"
gionem {hoaresim dicendum essst) aptum se exhiberet ?

Quas cum ita sint, exisHmabis, benigne Lector, intuHsse Cassandrum sibi eam vim, ut in maxima op-
portunitate , qum cuims HbeUum hunc inspicienti obvia est, opus Honorii presbyt^srf ad incudem non
revocarety Hmaret, et suum efficeret? speetosoque, sed emenUto nomine{quodtalium homknum est pro-
prium) fraudulenter non extruderet f

Mihi non videtur, sed verius {pace tua dicam, Georgi, et certe tua dicam, si per pceniieniiam, unde exei-
disH), ut quidam opinantur {redisH), exi^timo quod eum dormirent homines, inimicus homo, per eulpem,
mortuam simulanlem^ animarum egit prcedam.

Sed heus tu, bone vir, iterum te compeUo, Georgi, qui aliquando cumvulpe nonnisivulpinari di^HeiHL
Audi veritatem et fatere : quem propter dintumum nlentium aut somnum, mortuum putasU.ideoque ad
iecipiendum induisti.non estmortuust sed dormit letsivis dicam, oi»it. ExistimastilnevUaHle antiquiS'
simi doctissimif H optimi, ideoque non partHB in Ecclesla auctoriiaHs mri Honorii AagQslodQBMisiB presby-
teri, propter quatttor amplius sceculorum silentium, mortuum et mtemum fore sepultum, si (hto ilHtu
exemplaria Bmnioilerense^ et altemm S. Pantaleonis, isttid curiosum, hoc mendosum, imo {ut vropriis
t1tisverbis(2^i) memoriam tibi refricem), istud hiatus aliqttos habens, quos ab hoc acephalo ei neghgenHus
etimpoHHus scripto^ nonnuUis in locis oportuit suppleri; depravando cormmpereset e medio ioUeres^
sicqtiesubspecie diu demorttdfaUeres. Sed Dei bentgnitate procuratum fuit^ ut terHum essei exemplar
sanum omnino hoc^ quod non nisi a sanis in fide probaretur : caslum omnino hoeet genuinumynon adulte'
rinum^ qtwd non nisi vertts S. matris Ecclesia! fUius odittbenH sinu exdperet : docttm omnino hoe, et
admiranda verbomm gratia ac sttavitate eonditum, ettod htmilibttsetbenevoHs.non niei vitaeodorem im
vitam inspergeret, qttodquedeindttstriafStttdiose, diligenteret accurate^amajoribttsnostris, sivein reU-
gione priecessoribus conscriptumy et in temptts opportunum servatum videreiurt ut auetorem mttm^iiAit-
aoaue ad vivum (ut aiunt) reprcesentaret^ redivivum sisteret, et te impostorem qttidem fiHsse eonmnceret,
sea emendatum, a graviori pama, qttam forte diutius fallendo merittts esses, eximeretae Hberaret.

Quis enim non ut vappam exspttat ttta hoeCy Cassander, verba ? Quemadmodiim ignis neeesftario calet,
glacies friget, sic necessario omnes ad regnum Dei praedestinati, salvi fient. Ei iUa ': Qoi raergtintor in
stagnum sulphuris et ignis, magis secundum Dei juaicia quam propria merita ilhic retmdiinior. Quam
fetet hmc vappa ? vere odor ejtts odor est mortis : quemqui sie conceptt ut eo imbuius in finem perseoeret^
ilH uttque in mortem astemam est. Ha olet : Regnum Dei 'non sectmdum gr&Ham dari,pro ui Dtaloftts isie
Cassandrintts tjidetur asserere. Ubi n. Honorius per discipulum qucerendo propostterat : Si Deos m nobis
operatur, etc, que raerces horoini iroputatur? hoc iUe per magistrum responaendo affirmat h»e modo :
Cfnid meretur homo nisi malum? vel pro ^o merito exspectat oois a Deo prffimiumt (Jnidqiiid electi boni
operantur, Deus in eis operatur, etqtto! ibi sequttntur. QuaUa plurasparsim totoHbro videre esiadplures
paginas extensa, quorum in hoc exemptari non est invenire vestigium^ sieut e contra doetrinm hie iradiiagy
toto liMeUi ejus spacio^ vix est ostendere ires qttatuorve oeriodos iniegras et eottformes.

Suaserimttaqtteconcludendo contra Dialogum a Cassandro typis commissum, ut eorepttdiato, hune qtti
secundum sanam doctrinamest^ etfideliterex m. Tongerloefisi imnslatus, tanattam vemm ei gentdmtm
Inevitabile abHonorio pTesbyiero Augttstodunensiconseriptum, ampleetereris^ eiqtteinierveierttmtttorum
scHptomm monumenta non inArmum locum tribtteres.

Qtui in removere te non debety qttodexD. AttgttsHno{$>f56), gttasri solet : Qttid opus esi ut eomm semte^
mur opuscula qui priusqttam ista hasresis oriretur, non habtterunt necessitatem in hacdiffieiii ad sotvendum
qucBstione versan^f Nam et ipse sanctissimtts Paier Augttstintts sttam de eiectione Det deetrinam ex
simitibus probare non dubitavit (256) .

Et certe nemo CathoHcus, venerandam talium Paimm antiquitatem, nisi in confusionem sua)n, unqttam
sprevit, r^on asstimavit, non honoravit. Et tu quamcunqtte tandem orthodoxomm senientiam teqttaris^
D. Ambrosium [si ejus modo est Commentaritts) honorijice compleeteris, ubi sic loquitur (25T) : Hl secondam
propositum vocantur, quos credentes prsscivit Deus futuros sibi idoneos, etc. Item (258) : Quos preaciTit
ruturos sibi devotos, ipsos elegil, etc. Et alibi : Apostoium Paulum perseqtteniemy eleiric, pneseitis utiqoe
quod futurus esset b nus, etc. Et aHos, ut Hieronymumt Chrysostomum, Epiphanium, CyriUum^ HHarium^
eodemvelsimiH modo locutoStVelseqttendo tenes^ aut praseurrendo defendis, expHeas, excttsasi venerariSt
non rejicis, non damnas.

Idem ego te, Leetor, moneo ut proestes Honorio doetissimo ei per iotam Beclesiam latuiatissimo tnro
Christianas hoc humanitatis officium. Neque enimjtsdiees, aniequam iegaSf ei inielHgat. Ki ei qttU eftts aH-

'251) Hist. sui temporis ad ann. 1564. (256) Cap. citato et proUxias De bono persev.,

252) In c. XLi Job, cap. 10. cap. 19.

:253) tnfra in hoc Diaiogo. (257) Ambros. in cap. viu Bplst. ad Rom., Ters.

(254) In epistola dedicatoria huic dialogo prse- Spe enim saM.

missa. (258) Id cap. 9.
(255)DePr8ed. SS.,c. 14.

H97

fNEYlTABlLE.

\m

quo t» lo^tlbinm tiMtfasU^ itBrumque legoi, el toium legat, oula quod forU uno % loeo ex parle tantum
et ex occaiione dictum, tuum animum non Qhkctabitf hoc alihi integre et ex intentione clanusque tra-
ditum eum eatiabit, ,

V. D. PWOW 8D0

Honorii vindici

F. WlLLiROADUS BOSSGHART» CANON», T02fQ|E&L.

Gftssander vitam «laripfodvceire H<mori
Dnm jaotat, perimil : preh male fida manus 1

Hsereticis genius ; blanda sub imagine vitae,
GoBjieere in baratbmm ; myie neeere modnv '

Ast ta mertiferam cladem niseratns Honori
Conen ApoUlnea doetus ab arte magfs :

A Laesum conirectas, reficis tu vulAera, priscee

Yilfle restituens : o bene fida manus !
Post cladem, longum das yiverc, et ille vicissim

Extendet nomen posteritatetuum.
Post tenebras lucem prsebes, famamque decusque

Hinc lux nascetur, flkma. decusque tibi.
Amborum virtua dupHci cumulata decore est :

Alter ab alterins Itraiine lumen habet.
0 natum gemma splendescit sio magis aurum :

Sie magis fn auro gemma reposta oucat.

a

INEVITABILE

SIVB

D£ PiUEDESTIMATIONB BT UBBRO ARBITRIO INTBR MA6ISTRUM BT DISGIPULUM

DIALOGUS.

D18GIPUI.U8. Fratres in domo Dei ambulantes onm B
eoQsensu, sunt pro tua salute orationi instantes :
diligentiffi quidem tu«, orationes ; Glavi autem
David Ghristo» gratiarum solvuot aotiones : qui ob
Genitricts su» merita, toteis ia Ganlicis, de ea per
te reseravit mysteria (%59). Ob hano canaam^ el ob
alia quse moltis incogniU« elucidana in kudem
ejos« debitores fecisti,

Iik>ram ergo nunc Idngor legatione, et ipai anaa-
ma deposcunt devotione, nt solvas eis modum liberi
arbitrii inextricabilw : Si ioU Paofdeetinati (utqtfi'
damaiunt)quMdquid etiam fecerint^ $aUtaniur : libe-
rufn arbiJtriMm penitue tolli asttimaturf et hiqui
damnantur, non tolum jam tine ctUpa^ ted etiam
it^utte puniri putaniur.

Unde rogo te,. de hao re latins disserere ; nec q
minimum sorupulttm alicBi hebeti vei e»co oltra
rdinquere. ' ^

MAOisTKn» Gum snmmi doctarea de hac materla
inulta ediderunt opuscula, quid a me araplius pos-
citis qui ad comparationem iUorum sum elioguis T

DiBC. lUi quidem egregie dispotaverunt : sed di-
versa (ut noUs videturj sentientesi incertiores dos
reddiderunt. Tu autem (ut verum fatear) facis nobis
breviter qnodammodo palpabile, qqod ipsi longis
tractatibua non fecerunt saitem conspicabUe,

Mao,. Quod petis, non denego ; quia oon mea,
sed qu£ sunt charitatis quero. Phaleras verborum
contemno, dum fratrum simplicitati eonsulo : livi-

(259> Gomm. intellige aucloris in Gantica canti^
corum : praecipue autem B. Mar. Yirg. Deiparae Si-

dos quoqoe dentes invidorum despicio : quis auxt-
lium meum a Domino.

Disc. Quaesout me vere insipientem sufferas(260),
et ignoranliam per me sciscitantium, verbo veri-
tatis corrigas.

Mag. Yeritas se quaerentes de tenebris erroris li-
berabit, et iuce suse claritatis illustrabit. Si enim
insipientem te facit causa charitatis, occurret tibi
sapientia cum lumine veritatis.

Dis. Tres nodi nexu nimis perplexo se invicem
compHcant ; quos vix aliqois transit, quin eis in-
haereat.

Unus, quo asseritur : quod soli prcedettinati taU
vantur.

Alter, quo astrnitur : quod pertolam gratiamho-
minet talutem contequantur,

Tertius, quo dicitur : quod solum liberum arbi^
irium talntem operetur.

In primis itaque seca nodum Praedestinationis ;
qui quadam violeutia, cardinem obligat totius quae-
stionis. Putant enim quidam, quod Praedestinatio
ad electos solos pertineat, cum Apostolos dicat:
Quot autem pragdetHnmitf hot ei vocaoit^ jutti/ika-
vit, magni/icavit -"nod bbI

Unde primitus obseoro, «t dicas, ^(fMsiPfihB'
dettinatio. > oiJki xsolqaisq sa

Mao. Nibil aliod est rri)rrifmMifiii[iipMHjf>iMiUii
ritis cujusque, vel ad gloriam, vei ad poenam,
mema Dei praparjgoiijiiupol obom msboa (fdS)

fioiia r.iasbsBi^ .als f.oasBiS .looaoo
giUum.^ttfii^ ob Totfripol obom moboa .f .foo .i8I

&mi\i\a^ihA^iiiM4§9^fe3iiifi^biip^

il99

HONORIl AUGUSTODUN. OPP. PARS IV. — DOGMAT. ET ASCET.

1200

Bst autem gemina Preedestinatio ; qM) bonomm A rebus dieitQr ; iibi oplio ellgeiidi de oMhia propo-
ad gloriam ; altera malorum ad poeoam.

Sed quia quidam etiam de Providentia ei Prm-
tdentia mussitant ; quasi h» necessitatem omnibus
inferant : sciendum est, quod nec Providentia ali-
quem compellit ad boni stndium ; nec Praedestina-
tio ullum Yiolenter trahit ad yitse pramium. Simi-
Htcr Pnescientia neminem cogit ad peccatum ;
et Praedestinatio nullum impellit necessitate ad
supplicium.

Porro qui pnevisi sunt in bonis permansuri, ad
gloriam sunt praedestinati : qui vero pnesciti in
malo vitam fiaituri, ad pcenam aunt utique praeor-
dinati.

Ergo quos Deus prffiscivit in Fiiium suum credi-

nilur.

Angelo autem vel homini, quibus solis dalum est
liberum arbitrium, non nisi soia justitia propo-
nebatur, qua servata, aetema bealitudine (rueren-
tur. Igitur definitio noa vkletiir oonveniens libero
arbitrio.

Disc. Quid si dicatur : quod mors et vita homini
proposita sint ; et ipse mortem elegerit ?

Mag. Non hoc eat venim : non enim mortem
elegit, sed deceptus altiorera aisientiam concu-
pivit.

Disc. Quid si dicatur : qood bonom a Deo pro-
ponaiur; malum antem a diabolo suadeatnr, et
in libero arbitrio hoaiinis sii, quid eligere velii t

tUTOSi et mandata ejus voluntarie servaturos, hos q Mao. De bomine hoc utrumque dici; do Aogelo

ante saecula praedestinavit : hos suo tempore ad

fidem vocavit : hos per Baptisma justiflcavit : hos

virtutibus magnificavit : hos vasa misericordiae glo-

rificavit. Quos autem minime facturos proacivit,

hos a regno gloriae reprobavit ; et vasa irae et con-

luroeliae, apta ad poenam praedestinavit.

Disc. Cum scriptum sit : Pater, dilexiiti eos ante
mundi comHtutionem ; videntur necessitate sal-
vari, qui ante mundi exordium sunt dilecti.

Mag. Deo nihil est futurum : sed omnia aunt ei
praesentia, quae jam sunt, et quae futura suut. Om-
nes ergo futuri semper in Dei praesentia fuerunt, et
ideo ante mundi constitutionem sunt dilecti : sed
suo tempore pro meritis ad glonam electi

non poteat, cum nemo fuerii, qui ei aliquid mali
persuaserit. Porro inter bonum et malum nihil est
medium. Sed si homo in aUquo medio constitutus
viderelor, Innc fortassis, recte, libertas bonum
vei malum eligendi ei inesse diceretur. Sed cum in
bono tantum sit constitutus, et nihil aliud sii
mali electio, quam quaedam animi in bono defe-
etib, cum videllcet deserit justitiam, qnam servare
debuit, et ad injustitiam declinat, quam devitandam
ton ignorat.

DiSG. Sed quae sii ejus definitio magnopere ex-
specto.

Hao. (261). /trM/ntifitestpropriaevoluntatisjudi-
cium quid velit, quidque nolit. Hoc liberum dicitur :

Quos ergo Deus ante mundi constitutionem prae- q ^^^ "<>» ««^ necessariom, sed quibus inest ratio,

destinando elegit, hos non nccessitas, sed proprium
meritum ad gloriam traxit. Quibus ipse in tine
mundi dicturus erit : Venite, benedicti Patris mei,
pereipite regnum quod vobis paratum ett ab origine
mundi*

Ut quod boc regnum pro meritis eis detur, di-
vina vox ostendit, quae mox eorum bona replicando
exsequitur.

Disc. Remoto ergo repagulo Prsedestinationis,
eia jam ingredere silvam exspectatap disputa-
tionis.

Et quid sit liberum arbitrlum,

Bt quomodo ei non repugnet Prcedestinatio vei
Prmscientia.

inest etiam volendi nolendique libertas.

Et quia liberum arbitrium pro sela justitia ser-
vanda (in qua saius animae consisttt) datur, ejus
definitio sic congrua estimatur.

Libertas arbitrii est potrstas servandi reeliludi-
nem voluntatis, propter ipsam rectitudinem. Recta
qaippe volantas esl, velle quod vult Deus. Deus au-
tem vult, ul rationalis creatura ei non coacte, sed
sponte subdita sit, ut ei bene sit ; quando et hoc
ipsa vult, tunc voluntas ^us recta est.

(26S) Ad hanc rectitudinem servandam est Hbera,
nuila neeessilaie eonstrieta : reclitiido aulem volun-
tatis est;t»t<to. Si ergo jQSlitiam non propter
aliud quam propter ipsam justitiam diligit Deum

_ .. , ^ .. . (qui esl juatilia, el summa bealitudo) pneroium ha-

^[^}^'']'^^ ^^T. L^lt^^ ^ *>«»>*«• I|filorconvenientissima(i^/lm«o/t^*rW<rii

est : potestas servandi reetilQdinem volontatis pro-

cunque inde capita surgentia ense rationis re
seca.

Mao. Dic tu mihi, quid sit liberum arbitrium, et
quid arbitreris.

Disc. Mihi videtur, Wforum arbUrium dici liber«-
tas bonum vel malum eligendi.

Mag. Haee definiiio licel plerisque placeat, voreor
ne perspicax ralio eam abnuat.

Eleciio nnqiie non nisi de duabus vel pluribus

(S6i) Bodem modo loquitur D. Anselmus lib. De
ooocor. Praesc., etc. Pnedest., circa fin. c. 1, f.
164. col. 2. Eodem modo loquitur de gratia et lib.
arb. f. fHA, eol. 1, vel secundom reoentiorem edi-

ptcr ipsam rectitudinem, per qoam jure possidet
Betemam beatitudinem.

Diso. Sed quomodo nunc habet liberum arbitrinm
ad servandam justiliam; cum non babeal Josti-
tiam?

Mao. Sicul aliquis habet visum, ad videndmn so^
lem, cum ipse abtit, quem ulique videre potest si
adsil : ila homo habet nalnraliter liberara arbi-

liottem, fol. 4580.

(9162) Yid. D. Anselmum supra in diverais capi'^
tlbus.

1201

INBVITABILB.

1208

triain, ad servandam jasiiliam, eiiamsi ipaa desit» A et hos elegit in Glmsto anU mundi comiUuHonem

quam servare potest si adsit.

Hanc aatem noa babitam, per se habere non po-
test : qaia nuUas (ezceplo Deo) habet quod non
accepit (263)» qusB si ei datur, gratia ^us est, qui
ait : Sine me nihii potestit facere. Acceptam autem
justitiam non deserere, liberi arbitrii est. Hanc aa-
tem servare, meritam est.

(264) Ideo non volentis est : subaudi quod vult :
nec currentiSf sabaudi quod currit : sed miserentis
Dei : qui (nuliis prsecedentibus meritis, sed gratisj
gratia eum pra&venit, dando, ut justus sit : el sub-
sequitur, ut in stadio justitiae currat, quatenus bra-
viom vitae suscipiat, aut percipiat.

(Epfi. I, IV).

(267) Qui autem a libertate deficiunt, et nulla ne-
cessitate cogente, sed sponte se servituti subjiciunty
dum servi peccati effecti (Joan. viit, Si), daemoni-
bus, qui vitiis praestant, jugiter serviunt^ hi sunt
populus Pharaouis, et non sunt ex ovibus Domini,
sed sunt oves in inferno ponendae, quas mors depa'
scet{Psal, xLviii, 15). Hi tales, tot doctrinis audi-
tis, tot signis visis, tot plagis perpe.<%sis, incorrigi-
biles sunt, et eos Dominas abjicit, cum eos juste in
iDJustilia derelinquit.

Itaque Pnedestinatio et Preescientia Dei immuta-
bilos et fixse manent : qaia omnia, quse fienda
praescit, et prsedesttnat Deas, indeclinabiliter fient .

Sicuti, si egens nudos a divite vestiator : non . vl l* • i

eslipsius, quod veslitur, sed ejus qui vestem largi- B ^"*** *"'«J? f ''"*«™" arbitnum, saintem homi
tur. In suo autem arbitrio est, utrum vestem portet,

aut deponat. Sic est de gratia praeveniente, libero
arbilrio comitante.

Mag. Cum Apostolus dicat : Antequam vel bonum
vel malum scirent^ dicfum est : Jacob dilexi^ Esau
autem odio Ao^ui (265) : videntur quidam non secnn-
dum merita, sed secundum propositum Dei salvari,
vel damnari : aut Deus videtur quorumdam facta
punire, antequam perpetreatur. Nam ob quod me-
ritum Jacob diligi meruit, qui nondum bonum fa-
cere scivit ? Ob quem etiam reatum Esau odio ha-
bitus, qui necdum aliquid mali operatus est ?

Disc. Sicut superius dictum est : Deo nihil est
futurum. Sacra Scriptura testatur Jacob sim-
plicemi Esau profanum. Et quod ipsi suo
tempore per liberum arbitrium erant futuri^ hoc,
antequam nati essent, erant in con&pectu Do-
mini.

Ergo quia Jacob in conspectu Domini simplex
fait» ideo Dominus eum dilexit : quia vero Esau
profanos erat, ideo eum odio habuil.

Dilexi autem praeteritum tempus, propter aetemi-
tatem posuit : quia sicut praeteritam, semper est
praeteritum, ita immulabile est omne, quod aeter-
nitas praevidet fiendum.

Porro quia injustitia non est apud Deum (266)
nullum sine praecedente injustitia punit, sed multis
perpetrata peccata misericorditer ignoscit.

Igitur licet necesse sit, omne fieri^ quod Deus
fieri proposuit, praescivit, praedestinavit : tamen D
propositum^prasscientiatpradestinatiOy nuQam vim
necessitatis alicui inferunt ; quio quisque libero ar-
bitrio facit quod vult.

Et qui per liberum arbitrinm declinant a malo et
faciunt bonam, hi sunt populns et oves pascua ejus
(Psal, Lxxviii, 13) ; et his praeparavil pascua vitae^

nis concordt foedere operatar : homo vcro a li-
bertate sola voluntate defieiens, ad peccatum in-
elinatar.

Di8G. Qttia nodam Uberi orbitrH per adjutricem
gratiam eleganter enodasti : rogant, insinues, ai
diabolus ad beatitudinem conditus sit.

Mag. Gonstat quod rationalis creatura ad beati-
tudinem sit condita : Diabolus autem rationalis
ereatura est : igitur ad beatiludinem ost conditus.
Seriptum quippe de illo est : plenus sapientia et
perfectus decore, in deliciis paraditi Dei fuisU
(Ezeeh. xxvm, 12, 13).

Disc. Bt qoid est, quod de eo Dominus dicit :
quod in veritate non stetit (Joan. vni, 44).
G Mag. Id est, in reclitudine voluntatis non per-
mansit : justitiam enim sponte deseruit. Et ideo
joste beatitudinem amisit.

Disc. Quid est Beatitudc^

Mag. Omnium bonorum sufficientia, sine omi in-
digentia.

Disc. Gur non fecit eam talem, ut hanc amittere
non posset ?

Hag. Si talem eum fecisset, tunc neeessitati ut
bestia subjacuisset. Fecit autem eum justum,
bealum, liberum. Justum^ ut vellety quod Deus vo-
luit : beatumf nt semper Deo frueretor : liberumf
ut sponte jnstitiam veilet, et hoc pro merito jure
semper beatus foret.

Disc. Et cur ab hac gloria cecidit diabolus ?

Mag. Quia hoc appeliit, quod non debuit, et
qood Deus noiuit, et similis Altissimo esse voluU
(ha. XIV, 14).

Dnc. Qaoniodo similis?

Mag. Deus dici voluit ; et ut Deos ab angelis
adorari voloit.

(263) I Cor, IV, 7 Quidautem habes quodnon ac-
eepisH ? etc, Joan xx, 5.

(264) Rom. ix, 16. Haec eadem sed verbis paulo
aliier dispositis sunt apud D. Anseknum, traet. De

graesc. el praed. concordia, f. 159 ; col. 2, sob
nem.

(265) Rom. IX, xi, xii, xin. Cum nondumnati fuis^
sentt aut aliquidboni egissentaut maliy utsecundum

electionem propositum Deimaneret, non ex operir-
bus sed ex vocante dictum est ei : Quia major serviet
minori sicut scriptum est : Jaeob dilexi Esau autem
odio habui.

(266] Rom. IX, 14. Nunquid iniquitas est apud
Deumi

' (267) VW. Z>. Anselmum et divers. locis illius
libri.

4203

HONORIl AUGUSTODUN- OPP. PARS IV. — DOGMAT. ET ASCBT.

Disc, Ciiiasit illocalis, ul puta ineorporfus {Ange- A quod erat jOBtitUi, at>ru|fit ; }ii8te

lui) : uDde et quomodo cecidit ?

Mag. Sieut aliquis in luce solis stans, si subito
visnm aroitteret, diceretur in tenebras incidisse,
cnm locum non mulaverit, prsesertim cum in nnllo
fnerit.

DiSG. Cum Deus per omnia beatus, et sibi sem-
pcr sufficiens fuerit, quae causa exslilit, quod ali-
quid creare voluit ?

Mag. Propter bonitatem suam creavit omnia, ut
essent, in quos effueret suae bonitatis abundan-
tia (268).

Omnis namque creatura aliquo modo fruitur bo-
nitate creatoris Dei. Qusedam, quod sunt ; quaedam»
quod vivuQt ; quaedam, quod seQtiont ; quaedam.

1t04

beatitudiiie

in miseriam incidit, de qua, juslitit dietaote, iraa-
quam eripim^mit.

Hoc ratio justittae exegit : etenim qui nullo im-
petletfte eemiit, jtiale a nutto ievari debuit.

Disc. Qirid est de bomine?

Mag. Romo similiter nulla vi coactos, mi!It ne-
cessilate impulsus, sed libera votuntate justltiam
deseruit, et injustitiae se subdidit, dum sicut Deus
esse concupivlt.

DisG. Cur hic lapsus erigi meruit ?

Mag. Hujus reparatio, gratia fuit ; sed et ratio jQ*
stitiae hoc fieri poposcit : eteuim qui alio impellente
cecidit, juste ab alio levarl debuit.

DiSc. Deum, ut arbitror, eis liberam arbitrium

quod intelligunt. Singula ergo sunt bon/i ; univeraa * dare non decnit, pcr quod eos peccaiuros praescivit.

considerata valde bona (269).

Angelican\ autem naturam et humanam, ad se vi<-
dendam condidit ; quAutaliquod |uroprium meritvm
apud eum baberent» quod r emunarare deberet ; ju-
stiiiam eis dedit. Ut aotem plenum gaedium faabe-
rent, liberum arbitrium addidit, quo non coacti,
sed liberi, juslitiam dalam servarent ; etaic semper
cum eo bene regnarent.

DisG. Et si ad beatitudinem conditi sunt, cur toi
pereunt?

BIag. Quia per liberum arbiiriom a bonodeflciuot»
et peccato se subjiciqnt.; juste i^loria beatitudinia
prlvantur, et pcenis mancipantur.

Mag. Hoc est tale, quale dicas : Scienti^m eis dare
non oportuit, qua eos abuti p.^^escivit. Si scientiam
eisnoo dedisset, quid a brutis animalibus distarent?
Si liberum arbitrium non dedisset : necesaitati per
omnta, ut bestiae, subjacereut, nec ulhim meritom
apud Deum haberent.

Oportuii ergo ut eis scienliain daret, qua Greato*
rem agnoscerent. Liberum etiam arbitrium addere-
tur, quo libere justitiam servarenc, per quaifi sem-
per beati forent.

Disc. Si Deusomniapraescit ; tunc uiique eos male
acturos, et per hoc aeteroum supplicium passuros

praescivit : cur ergo voluit eos ereare, qui tot et
Diso. Et quomodo verum est quod Deus vuU ^tAnia, flagitia et facinora erant facturi ; et pro his
%ne^ smIvos /ieri^ (/ Ttm. ii, 4.) ^ aetemas pcenas hituri.

omne^

Mag. Deus condidit rationalem creaturam ad glo*
riam ; sed angeli et homines, rationales creaturae
suot : ergo. omnes ad gloriam creati sunt.

Quod autem ad gloriam eos condidit, hoc Volens
aut nolena fecit.

Jhad. Nolens non pofuil.

Mag. Yolens ergo fecit.

Bisc. Hoe sequitar.

Mag. Quod autem semel Deus vult, hoc semper
vult. Est enim vohmtas ejos immutabilis. Igitur sem-
per omnes vult salvos fieri.

Disc. El si vult, cur omnes non salvanlur ? Volun-
taii enim eju$ quis resistiH {Rom. ix, 19.)

Mag. Deus omnia praescivit ; et hoc aeteraitati ejus
congruit, qui nihil futuram, quasi fiendum ; nec
aliquid praeteritumi quasi tr^nsactum novit ; sed
omnia fienda cft transacta, immutabili intuitu prae-
sentla Inspicit.

Quod autem angelum vel hominem creavit, quem
utramque male aoturum praescivit : hpc ratio justi-
tiae et potentiae poposcit.

PotentUB, quia praescivit, quod illoram malitia
oihil sibi penitus nocere potuii, et quanta bona ipse
de malls eorum in universitate facere disposuit.

Justitim autem, quia justum erat, ut omne id
Deua fisceret, quod ad aliquid in uoiversitale utile

Mag. Perditio pereuntium nonprocedit ex volun- ttforet. Quamutiles autem, et quam necessarii in Dei

(ate Dei, quia non vult moriem peeeatoris {Eiieeh
mii, 2»^, et q«ii noHem non fecit, neo latatur in
perditione morientium (270) ; sed ex libero aititrM,
quo sponte justitiami quao e$( pacten i^ieaii^iidwis,
deserant: qua Aes^rta, beatitudinem anuttunt;6t
sic scmper miseri eruiit.

Disc. Quomodo ex libero arhitrio ?

Mag. Angelusnullapraedestinatione, nulla neccessi-
tate trahente ', sed sola libera voluntate, justitiam
deserait dum Deo similis esse voluit (Isa. xiv, 14).

Et quia propria voluntate, vinculum beatitadinis,

(868) Prov. XVI, 4. Universa propter semetlpsum
operatus est Dominus,impium quoque ad diem m&-
lum.

republioa sint dasmones vel mali homines, noo igno-
rant sapientes.

Greatis ergo justitiam dedit, quam eos minime
servaturos praescivit ;, imo eos justos condidit^ quia
hoc bonitati ^us copgralt^ ut nihil nisi justum et
rectum faceret.

Quibus etiam liherum arbitrium dedit, id est suae
voluntatis compotes fecit ; quia hoc suae perfeetioni
convenit, ul nihil nisi perfectum absolveret : perfe-
cti enim non essent, si lib^ri noo essenL fit sj liberi
■on eaaent, neoessitati, Ut besiia, sufajaceranl, firgo

(269) Eccll. xxxix, 21. Opera Domini universa
bona vatde.
(«70)Sap. 1, 13. Nec Uetalur inperditionevivorum.

1906

lotam Xecil, ut vpluit^ et ut Cacere, debaU.

Disc. Cur eo8 Deus a malo non prpbibuit com
posset ? si Toluit et noa potuity cur impoteQfi fuit *, si
autem potait et aoluit« our eos peccare, e( conae-
quenter pati pcenas voluit? Kt cum peccare permi*
sit, peccatis utique consensit. Si enim aliquis prin-
ceps pnescit, quod sibi quilibet subjectus perimere
velit ; et aoq prohibet dum possit, utique bomicidis
consentit, dum illud fieri permittii. Si autem volena
permittit, impotentem se ostendit.

Uag. Quod eos Deus a malo prohibuit, hoc
ratio immutabililatis vetuit.

Deus namque condidit eos ad plenum gaudium»
plenum autem gaudium non haberent, si liberi non
essent

INEVIfABILE. «)tO€

^ tit, in fiendo conscntiat, si prohibere possit. Nam

cum aliquis in agro suo spiaas nasci permittit^ eum
prohibere possit ; nec tamen conseatitf neque ad
sepis munimentumf neque ad ignium nutrimentum
crescere sinit, cum ad utramque apt® sint; m
Deus, cum eos peccare permisit, peccato tamen non
conseasit, nec ad pqsim creavit ; quos tamen post
peccala poenis mancipavit, sed libera voIuntate«
sibi, qui est summa beatitudo, inhaerentes. gloria ei
hanore coronavU {PsaL viu, 6) : libera nihiiominus
voluntate , a se qui est sstema justitia, reeedentes
congruis suppliciis mullavit ; et illorum asperitate,
ut spinis sepem, istorum gloriam firmat et illorum
concremalione universum opus suum illustravit.

Diac* Cur iUos Deua ereavit, quos jusiiiiam miai*
Ut ergo plenum gaudium haberent, dediteis libe- B me servataros, et ideo gloria» amissuros prMcivit,

rum arbitrium : imo creavit eos libcros, id est suae
voluntatis compotes, ut libere in laetitia delectaren-
tur ; et non necessitate coacti vel violenlia compulsi,
gaudio fnierentur.

Libertatem autem quam semel eis dedit, immuta.
bilis Deus auferre non debuit, nec etiam potuit. Si
enim abstulisset, tunc nollet eos justitiam velle, quod
impossibile est ; voluit enim eos velle justitiam.
Nihil enim aliud est peccare quam justitiam nolle.
Bt ideo malum vel peccatum nihil est per substan-
tiaMi, slMl k^QSlitia. Injustitla aiHem nikii aliud
est qoam «bi non est jusUtia. Sieut silenfium, id>i
non est vox, sicot tenebrae ubi non est lux. Halum
iiaqae iMeraiito esl alM qaam a jula voloBtiite

elnoaiilos soloQWMdo, qaos pro servanda justitia
pnssoivil peraaasaros in gloria?

Hag. Hoc est lale, qaale caaseris, cur Deas no-
Glsm psraaseril esse, eam sit lenebiosa ; 4ies au*
tem lacidas, qoasi sit imitilis, el noa neesssaria :

cum potius ipsa nox sit requies lalxHn»liam et re-
paralio vifium. Sio bonom per malum commenda-
tur. Josti enim i^jostis comparati gioriosiores a^ pa-^.
renty sicut dies nocti coUatus gratiosior darel. Ra*
tio erge boni poscebat, ut Deus malom esse pemut-
teret, per quod reciprocis modulis, per contrarieta-
tes suas in omnibus consonaret. Quamvis enimma-
lum nihil sit per ^ubslaiitiam ; et ideo aetern» Dei
dispositioni nullam ing^rat dissooantiam; substantia

delicere. liberletea autesa qoodaraBwdo Deas eis g lamen per idipsum quod est, faclt*omaes subslan

tias bonas apparere ; et innotescit quam bonum sit
summo bono inhaerere.

DiSG, Valde mirum de i>onitale Dei videlur : qood
aliquid creare voluit, quod aetemis doloribus aeter-
nisque cruciatibus subderetur, cum videretur mullo
melius, aliquam rem noo subsistere, quam misere
sabsistere ant at lapidem insensibilem esse, qaam
setemos dolores tolerare.

Mag. Sapienti Deo melius visum est, esse quod
utramque est, quam nullo modo esse. Bt ideo fecit
esse, quod est.

Quod autem non fecit omnia aequalia sed dispa-
ria, per hoc cognoscitur et ineffabilis sapientia arti-
ficis, et inaesfimabilis adoraata plenitudo operis.

abstulisset, si ab eo cohibiti, peccare non
Bl si cQgeii jneliliem aemsseal. oierilam jusliti»
non haberent.
Diec4 QeidY neaae boai aaceii peecare non pes-

Buntr
Um. Hee naa es4 ex inpoasteati» neeessilate» eed

ex magnae potentiae procedit voluntate ; magna quippe
est potentia semper velle, quod quis deberet, et de-
cet, verbi gratia semper sanum et sapientem esse.
Maxima vero impotentia, imo dementia, velle
quod non debet nec decet, ut se velle inlerimere.
Etenim aliis angelis ad injustitiam decUnaatibus,
ipsi boni angeJi justitiam libera voluntate servave-
runt : et pro hoc merito^ mox in hac voluntate sic

confirmati sunt, utuitra malum nolint. Ktideodici-D^t quamvis Deus poenas fecerit, niiul lamen ad

tur : Quod non possunt,

Disc. Sedy ut dictum est, Deus videtur peccato
eorum consensisse, quos peccare perroisit ; vel po-
tius ad pcenas creasse» quos a pecoato non prohi-
buit.

Mag. Yeritas consulta longe aliud ostendit.

Qoamvia vise Domini a viis hominum elongenturt
quantum cceli a terra esaltantar (271) ; tamen non
moltam a cogitationibas nostris haec res discrepat,
quam nolMs perspecta ratio sie elucidal.

Non semper seqttilar« ul qui aUquid fieri permit-

peeiias cret^t : alioqoin praestant^or insensibilis
creatora, qaam sensiMIis esset : quae sine fine, do-
lorem peenae sentirel.

Rationalis creatura porio dum sponte justitiam
habitam abjecit, tunc propositam gloriam amisit;
sicqoe miseriamincidit. Est autem mUeriaf inde do-
lere quod amisit , nec posse babere quod cupit, et
Iris in quibus est affligi ; nec his posse exui. Pcenis
autem cruciari, non est alhid, quam sibi contrariom
contra voluntalcm pati.

Ob decorem autem universitatia^ creavit Deus, duo^

(«71) Isa . Lv . g. Non enim eogitaiiones meas eogi- minu*. Quiasicut exaltaniisr cmH a Urra^ sie exal-
tationesvestra; ne<fuevi<jevestras,vU»mecefdicitDO' tntee su^t vias mem a viU vesiris, etc.

4207 HONORII AUGUSTODUN. OhP. PARs rV. - DOGMAT. KT ASCET. it08

et duo (27J), sibi coniraria, ut aquam igni et ler- A cui injuria ficta est veniret; et ae vemm Denm.
ram aeri ; et in his creata alia; de contrariis dolorem et illum fallacem ostenderet.

patiuntnri sicnt in aquis vel in terris formata in igne
cruciantur. Salamaadra qnippe vivit in flamma, mo-
rittir in unda ; plseia autem in aqua nutritus, in
ijpne moritur.

Rationali itaqne natnrae, sentire dolorum amari-
todinem, est, nou habere suavttatis bealitudinem.
Ratio namqne justitiae posctt ut semper sint in ama-
ritadine miseriae, qui sponte se exuenint beatitudine
gloriae. Ut autem hoc sine fine sit, est hflec causa :
qnod immortales creati sint.

Disc. Cum ab aetemo esset a Deo dispositum, nt
Pilius ejus incarnaretur, videtur necessario homo
peccasse, quatemis propositum Dei compleretur. Si

Disc. Et cur in homine venitt

Mao. Ut ipse innocens homo pro homine reo
(Hebr. i, 35), DeoPatri satisfacerel, et perhomincm
tyrannum reprimeret atque hominem ab oo deee-
ptum erueret.

Disc. Per quid perdidit diabolus hominem quem
quondam possedit ?

Mag. Per justiliam Dei et potentiam. In poten-
tiam enim Dei, ut caecus graviter offendit ; quia jam
non solum Deo se aequavit ; sed super Deum se
exaltavit (/*o. xiv 14), dum se a Dei Filio, Patri
coaeqtiali inMentatione adorari imperavit. Offensam
vero justitise Dei graviter in passions incurrit, dum

eaim ipse non pecGaaaet, Filius Dei incamatus non g justum el innocentem hominem occidit

esset; sicqne statulum Dei irritun fleret. Ergo ex
necessitate videtur utmmqoe pendere ; el illmn
peccasse, et istum incarnatum fuiase.

Mag. Deus pneseivil ab aaterao homtnia lepaimi, et
ideo ab aterno propo»iit Piliura suum pro ejua re-
demptione incaraandum.

Porro homo nulla necessitate, sed sola libera
voluntate peccavit : et ideo Dominus peccatum illi
imputavit : qui si necessario peccasset, reus non
esset, cum hoc faceret quod vitare non posset.

Sed quia Dominus eum de peccato praemonuit,
et ci poeoam mortis proposuit, et ipse divina moni-
ta contempsit, idcirco reus exstitit :

Quod auiem Filius Dei est incaraalus, seu pro .^^^^ „,
homine immolatus, quanium ad ipsum, sola fui* oiwnitur'^
voluntas; quanlum ad hominem, summa necessitas.
Nisi enim hic incaraaretur, ille nunquam salvaretur.

Necesse ergo fuit homini, ut ille veUet incarnari.

Disc. Cur non angelus vel bomo pro redimendo
homine esl missus, sed Dei Filius.

Mag. Ratio juslitifB hoc poposcit. Angelus eaim
pro homine mitti non debuit^ quia nihil homo ad
angelicam naturam pertinuit. Homo vero mitti non
dcduit, quia omnis homo peccator fuit, et peccator
peccatorem redimere non poluit. lUum ergo mitti
oportuit, qui solus sine peccato, Deo hominem re-
conciliare potuit (273).

DiSG. Cue nec Pater» nec Spiritua aanctus ; sed
solus Filius est incarnatufi ?

Ergo per justitiam expertus est potenti.im. Nam,
dum justus homo injuste occiditur, injustus lyran-
nus juste opprimitur ; et homo deceptus, injuste
oppresbus, per justitiam redimitnr , alque per poten-
tiam super angelum (quem ut Deum coluit) consti-
tuilur. Unde adhuc prosperae res secunda dicun-
tor ; quia per justiliam pervenitur ad aeteraam po-
tentiam.

Disc. Est in infantibus liberum arbitrium?

Mag. NaturaUlev iaeat eia libenm arlHtrii» ;
sed ut ignis in silice latens, nihil ia eia opera*
tur.

Dttc. Gur noQ eoiaes pMri pro redenptieM aai-
vanimry ia quiiras liberom arbitriefli adkue ntlul

Mag. Juatitia hoc exegit. Ipse enim quaai secundo
loco post Patrem» est Deus, non digoitate» sed or-
dine. iEqualis est enim Deo Patri; ut puta» unum
cumeo. Unde et similitudo Dei dicitur; diabolus
autem sibi hoc privilegium usurpavit, dum similis
AUissimo esse volmt^ acilicet Deus dici, et ab aoge-
lis ,ut Deus adorari. Et quia in ccelo ab angelis hoc
non oblinuit, in mundo ab hominibus, se ut Deum
coli, et ttt Deum adorari docuit. Oportuit ergo, ut

(1l72)EccIi. xxxrv, 45. Contra malumbonumest,
etconttamortem vita :sic et contra unum justum
peccator, Et sic intuere omnia operaAltissimiduoet
duo et uwum eontra unum,

f^73) Rom. III, 40. Quia non est justus quis--

Mae. Hoo ex ratione j«wtite preeedit^ €|uia lahil
bomini prseter poenam debitum est.

DiSG. Et qaare plarimi sahmfliar, in qafinis »qne
liberum arbitrium nihil operatur r

Mao. Hoe tntena ex gratia deseenM^ qwe etiam
immeritis sua dima tribnit.

Si alicujus civitatis populus regem offenderit,
ipse quosdam juste puniret quosdam clementer
absolveret ; sic cum totus mnndus Deum offendisset,
de quibusdam snpplicium per justittam sumpait;
quibusdam autem per misericordiamignovit.

Disc. Unde est quod jam multi liberi arbitrii
-^ ,compotes salvantur, et pluriroi non salvantor ?

Mao. Badem causa est qua dicta est. IIU qni
salvantur ex gratia et.Iibero arbitrio, et ex dono
Dei, et non ex proprio merito salvantur homines.

Ex gratia Dei qiiippe esf, quod a Deo praeventi
bonum volunt ; ex libero arbitrio, quod bonilro non
deserunt. Cujus boni perseverantia, dono Dei, et
merito hominis ascribitur : pro quo et vitad prttmio
remunerabitur. Qoi tmm perseveraveritusquein/i''
nem, salvus erit (Matth, xxiv, 43).

quam^ etc. Et Rom. v, 12. Sieut perunum hominem
peccatum in huncmunduminirawUetperpeecatum
mors, etita inomnes homines mors pertransiii in
quo omnes peccaverunt .

1209

INBVITABILB.

ililO

Disc. UDde est quod qoidam inveterati in maiis A ttericordiam, quem vult : et reprobat per justitiam.

taodem salvantur ?

Hag. £x gratiaetlibero arbitrio : ex gratia quippe
prceyenieDli bona voluntas divinitus gratis inspira-
tur; ex libero arbitrio ipsi oblatae cooperantur, et
pro hoc merito salvantur.

Hflec duo, ut anima et corpus, simul sunt. Per
graliam namque arbitrium (ut corpus per animam)
vivificatur ; arbilrium vero gratiae» ut corpus animse,
cooperatur. Gralia sine libero arbitrio est per se
potens ad salvandum ; Hberum arbitrium sine gra-
tia^ est impotens ad bonum operandum.

Igitur per gratiam liberum arbitrium mulium
operatur, cujua perseverantia primocoronatur.Gra-
tia est, quod per plurea annos, dum a pueritia qs-
que ad decrepitum, iii maliliainsatiabilitergrassan- q
tur, in ipso vitae exitu per poenitenliam ab ipsis dia-
boli faucibus rapiuutur, et paradisi amoenitate coo-
fruendi deducuntur.

Disc. Et cnr alfi non salvantur ?

Mag. Hoc ex justitia e( libero arbitrio esse Don
ignoratur.

Ex justitfa ; quia gratia ad bonum non emolliun-
tnr, sed indurari permittuntur, licet sspius fona
gratite in eos affluat, et eis poenitentiam ad horam
tribuat, quam ipsi mox abjiciunt, et ut eanes ad
vomitum redeunt {Proif, xxti, 11 ; Petr. ii, IKt).

Bx libero arbitrio ; quia justitiam oblatam reeipere
nofunt, et iniquitatem magis deligunt.

Illis supradictis est verbum Dei causa salutis, et
via ad vitam; istis autem, causa mortis et testimo- q
nium ad interitum . Illi sunt vasta misericordtse, praa- '
parata in bonorem ; isti vasa ine (Rom. ix, 3S),
prseparata in contumeliam. De illis semo perirepo-
terit ; de istfs nemo salvoserit. Illis est preparatum
regnum a constitotione mundi ; istis caminut igntg
cum diabolo et angelis ejus (S74).

Bx hac varietaie evenit qood pleriquefnmonaste-
riis sob magna distrietfoue vilam tranaifont; ((Qam
plorimi hi ei-enio degentea summa abslineDtia n-
tam solitariam docunt ; ad extremom ad ima bih>
raibri desooadMt.

Diic. HoG est onmt admiratioBe 8t«peodum.

Ma». Aoeape eausas aittfulonwi* Quiin monaate-
riis pcrt— t, m soa pradenAia eoofiduot ; prselato-
rom neaila eostemoiiet ; io iaN>bedie&tia obeoot. ^
Qoi vevo i» erevia ioAereiiot,sioe diacretiOQevivuot, "
qoiodo ailH eiigaBt ot aaMtt^mmaeelentorexeaapla,
patris pnecepta despicieodo aspeffoantor. De his
seribitor : Sunt vim quoe videntur hominibusjuitig^
quarum/inii deducit ad interitum (275).

Dnc. Qoaaiobnm io eadem oolpa parea, qoidam
setvaatur, qmdam reproJMDtor?

Mag. Rlnc fncomprehensibilia Dei jodiera pnedt-
cantur (276), qui terribilitinconiiliiseuperfHioiho-
minum (PsaL lxv, 5)af!irmatur : qoi etigit per mi-

quem vult, cui nemo potest dicere : cur ita facis?
Gujus universib via misericordia et veritas {Psal.
XXIV, iO).

Disc. Utrum magis gratise, an libero arbitrio aa-
Io& ascribitur ?

Mag. Summa salutis gratiffi Dei attriboitor ; coi
etiam roerita ascribuntur ; quia oemo potest veoire
ad Filiura (guiestvita ceterna) nisi Pater per gra-
tiani,id est Spiritumsanctum,o//ma;m^ettmr/oaii.
VI, 44). Sine illoenim nihil possumun facere (/oan.
XV, 5). Deus quippe in nobis operatur et velle et
posse, pro bona volunlate (i77J.

Disc. Si Deus operatur, qnaj merces bomini im-
putaturt

Mag. Et Deus operatur, et elecli cooperantur.
Deus operalur in electis suis, sua gratia praeveniendo
velle, et subscquendo posse, Cooperantur ipsi per
liherom arbitrium, consentiendo bona voluntate.
Hsec bona voluntas remuneratur in eis, ut scriptum
est : Accepimus gratiam pro gratia (Joan, i, 16).
Gratiam aceipimus, cam nos Deus praevenit, ut
velimus ; et subsequitur, ut possimus, Pro bac gra-
tia iUam gratiam dabit ; eum nos in gloria remooe-
rabit.

DisG. Soleot qoidam dieere, qood ptsedestioati
oeeeasario salrentor. Quod si ita est. cur qoidqoam
hilK>rantt aut cor geDHbos prasdicator ot conver-
tanlort vel eur verbum admonitioDi^ quotidie a sa-
cerdotibus administratur populo, ot io proposito
, Dei profioiant servilio?

Mag. Praedestioatio quidem Dei Demiroen violen-
tar salvat, vel damoat. Olim pro meritis ad regaum
prsedestinati, tunc quidem neeeasario satvantor,
eum ex justitia propoeita gloria eorom meritis re-
eompeosatur : aed qoia nollos ae pmdeatioatom
praesumit (cum nec vaa eleotioois Paoios boe de ae
praesumpserit) Decesae est toto ooDamine labori
inoombere, quo valeaot preedaatiiiatiooem obti-
were.

Per laborem oamqoe prsBdestioatio vitBs adipisei-
tor, ot ioaacraaoctfMritatediettur: Per muitms tribu--
laHonesoporteinosimtroire in regnum Dei {Act. xiii,
21). lofanlibus itaqoe per mortis acerbitalem ; ju-
vcoi^s per operia exercitationem io extremis pee-
niteotiam ageolibua, dotor prvd^sliBaiio per por-
gatorii cruciatus examioationem.

Gentibus vero ideo prsedicatur, quia pnedestinali
foris, in foro otiose stantes in vineam Domini ad
laborera convocantur (Matth. x, 6). Quibus etiam
denarius in mercede proponitur : quia praedestinata
gtoria usque in finem laborantibus dabitnr.

Saepe quoque quidam de reprobis, cum eis in vi-
ncam ingrediuntur ; sed in initio laboris ab opere
deficiunt, et aut de vinea blasphemantes exeunt,
aut in vinea manentes, iaborantes impediunt. D<e

(274) Mattb. XXV, 34. M&nachiet eremiim.
(S76) Prov. ziv, M, eiw, ^^.Estviaquofvidetur
homini iusta^novUaima autem ejus deducuntad mor-

tem.

(9176) Rom. XI, 33. 0 altltudo divitiarum.

hll) Philip. II, 13. OperattirveUc etperficere, etc.

mi

HONORII AUGUSTODUN. OPP. PARS IV. — DOGMAT. ET ASCET.

«12

his dicHtir : Sx noHs exierunt : $ed non erant ex no- A bomine numerua est ineoeptaB . Bt, sicnt namenis

bUi^S). Etiterum: MultiplicaH gunt supernume^
rum {Pial. xxxix, 6), scilieet ad Titam pradestina-
tonim. Multi quidem per Gdem sagenae Petri inbas'
seruBt {Matth. xm, 47) ; sed quia in numero eiecto-
rum prseco^^niti non sunt, in fluctus vitiorum^ nxpto
reti, resillerunt.

Popuhis autem fidelium, in labore pii operis fa-
tigatus, verbo admonitionis, ne deficiat, suble-
Ystur.

Sicut aeger ad ecclesiam vadens, sed in via defi-
ciens, ut iter peragat, ab aliquo sustentatur.

Verbum quippe Dei est verum semen {Luc. viii,
li) ; ager vero, corda hominum. Cum hoc semen
per Dei agricuUores spargitur ; semenDeigratia est.

crescit ad perfectionem, ita propago bumaDa suc-
cessit usque ad electorum completionem.

Hic ergo sacer numerus, soli Deo cognitus, et ab
eo, astema certitudine prsefixus, est quasi cujusdam
civitatis ambitus, intra quem necesse sit onmes
eontineri, qui higus civitatis cives ab aetemo sunt
praecogniti. Lex autem dvitatis, inviolabilis justitit
est a justissimo rege instituta, ac hijus servatores,
justi cognominantur, et hi soli inter cives connume-
rantur. Privilegium hujus sacrae civitatis, est liber-
tas. Regnum ejus, beatitudo. Ergo omnes habilato-
res hujus civitatis sunt justi, liberi erant, legem
hujus civitatis servare nolebant. Et ideo Inter cives
ejus numerari non poterant. Ad Domhiinm autem

Si aulem ab agricuhura recipitur, liberum arbiirium B ejus aspirabant, dum uterque ttt Deus ineaesseap-
est : quod per fidem receptum, si germen bono- pctebat.

rum operum emiserit, messis in praedestinatagloria
erit.

Disc. Cum haec cuncta, perapicua ratio, de luce
veritatis proferat» oportet ut eunctia studiosia» per
omnia vaide complaceant.

Porro me niultum movet, quod «ngeliea naturt
cadere potuit, si ad beatitndinem condita fuit : vi-
detnr eoim, qood qundap vis eam impolerit, ^od
ita irrecuperabiiiter corruit. Namnimia delapauho»
minia moveor quod de tanta gloria io lantam miao'
riam devenire potuit, ai nuUa aecesaitaa eum im-
pulit.

Unde rogo ut eflfundas cor tawm, et enMtea veri*
tatis arcanum.

Ma«. Breriler tthi pasidam Dei ooeuka» el reoluat
eordia diiigenter auacnltt.

AnteqiUMi Deta oonderet mandum, prSBscivlt et
tngeli et btminia caanm : qum Ideo fieri permiait,
^iia boD«m malo iUtatrtri eeaauil.

Praeseivit etiam, qui et qnot secum easenl per*
maaauii, qm et qtol easeat reeessori, qui ei quot
ad se reversuri. Si enim hoc ignorasset, praeaetui
Aitaronim boq eaaet. Bt ai certoa nmnema eleelo-
rom tot eaaet, lune regnom Dci, not ordinalt dit-
peeitione, led fDrloite otso eotattral, td qood ia-*
certi namevi frequeilit conflaeral. Sed com apod
Detm sil eerliis nonMrot oapillonm (m), mMo
magis eat aptd Deom prmftxua DOBaerut eledo-
nim.

Quot autem sunt in hoc numero a Deo poraeseri-
pti lii ante mundi constitutionem sunt ad beatitudi-»
nem electi. De hia nuUus peribit, sed ad prsedesti*
natam gloriam toto conamine quiaqoe featinabiL
Qui autem super hunc numerum muUiplicatUiry
inter oves Christi non numerantur.

£t quia hic tumerus angelis cadentibus est immi-
nutus, hominibus nascentibus est restitutua. £t
ideo sicut ab uno numerare incipimus^ aic ab uno

(278) I Joan. ii, 19. Exnohis prodierunt,
(479) Matih.x,30etLuc xxu, 7, C<^nltt capiHs
vfiitri omnei numeraH tunt.
(3180) II Petr. ii, 19. A quo ^ui$ $uperatu$ e$t,

Igitur nulla vis, nulla necessitas, eos ab bac urbe
expulit ; sed lex joatitiae violatores juris in ea oseA
esse vetuit.

DisG. 0 quam in excelsam speculam me duxisti,
in qua plurima conapicio! aed quia adhuc aliqua
sunt clausa, ilia mihi aperiri postulo.

Si liotm per libenim arbitripm cadit, cur per 11-
berum trbilrium aoo resurgit?

Ha». Homo poteat a# de alto moatfiin proAmdnm
yraeeipitium per acipsom miitere \ wbl poteal aolem
nisi per aliom t4iutasi redire. Ita per liberom tr-
bitrium, jQstitkm quidam deaerere ; non per se tu-
tem,. aed per aolam gratlam potest eam recipere. A
G qoo enim quia vincitur, illius et servos effecitor (iSO) .
Nam qui apotte luxuriae vel cuiiibet vitio, cui prae-
eai, addicitur ; jam poo valet per liberum arbitrium
ae de jugo dominatioais ^os excutere» ctyus domi-
nio se libere voluit subjicere, nisi gratia Dei praeve-
nial eum, ut bonum quod sprevit cupiat ; et subse-
quatur, ut illud implere praevaleat.
, Diac. Com volottta hapikiia ait lacu libera,
oiNle eat ad matan ttm pront, tt td bontm ttm
pigntt

Mag. Omnis rationalis voluntas atlandiMr eapil

summom bontm ; aed erfort decepu labildr m ftl-

soro, qood eat mthmi. QtiHiMl eoim vtH eaa#bea-

tos, et ideo Id qoiaqiot qo«n mtxime tppelil, ia

^ qoo se spertt tere l»ealunk 9ed qoit sumtMan bo-

" nom, vd beatitodo, toiMrial tt atlt ^ <

qoiaqois aliquid
bono appeHti erfat.

HiOus autem erroris causa hec est : Dens condi-
dit hominem justum et beatum, sine omni in^gen*
tia, in booenma omoitn tofideBlit(MI), et 4edit
liberam voluntatem, joalito el bettiliidiDia» «I vo*
luniate joatitise, eorpori aubdito imperartt; vokin-
tate bettitudinis, Deo obediret. Habuit erg o justi-
titm^ ad honorem Dei ; beatUudinem, ad commo-

kujui et $ervut e$t ^ _ ^ _,* * ,

(28t) Eccl. vif. 3#. Int>0ni^nmu fBcerUhmi-
ntm recfum ,et ip$einfiniH$mi$€uerU g$tmtionUws .

\m

INEVITABILB.

1244

dum suam. Et si servata juslhia Dcutn honorasset, A Dria David {II Reg, xi, 4), Deus hoc juste fieri

ad summam angelorum beatitudinem pervenisset.
Sed quia justHlam deserQit, beaiiCiidinem amisH.
Sed voltmtatem beatitudiDis retiniiit. Qui ergo fer«-
vet desiderioeommodoram; sed commoda raliODalis
natanecoropetentia, quaa perdidi^ habere non valet,
ad falsa et brutorum commoda et bestiales appetitus'
se convefftit. Et qaia jumentia insipientibua similis
factus est (282) : ideo per concupiBcentiam utbentia
ooit ; eum ^olore parit ; lacle iafantes, ut beatia
catuloa, nutrit ; et sola commoda corporis ap*
petit.

Disc. Cur bestise pro bis non damnantur?

Mag. Appetitus in brutis animalibus non sunt
peccatum : sed sunt nalurales, in bomioibus vero

permittit, quod lamen ipse in laudem sui conver-
tit, dum post lapsum exstiterunt humiliores, et sibi -
grates referunt uberiores ; quibus etiam ipsa pec-
cata oooperantor in bonnm (S83). Brgo omnia ex
ipso et per ipsum (Rom. xi, 36).
. Per reprobos quoque Deua operatur, dum ju-
dicium suub per eoa exercet, sicut per ChaldfiBoa
Hierusalem destruxit (Jer. ui, 24). Ecce unum et
idem opus Deus et Chaldaei, diverso modo operati
sunt ; et tamen bic inde laudatur, et illi daninan-
tur. Et quod ipac per juatitiarai hoc ipsi per ssvi-
tiam egerunt.

SinuUter per Judam Detia Filium soum tradidit
(MnUh. XXVI, 48), et mua4um a mprte.redemit. £a

irrationales : cstera namque animantia feinintur g Deus et Judas, unum opus diversa mente operati

necessitate ; homo regitur libertate. Unde scribitur :
Qui hoc fecerit, quod homo facere non debet, tol-
latur dehominibus.

Disc. Quid est, quod quinam immenso conatu
nituntur, ut bene vivant ; et nihil proficiunt ? aut
post magnum profectom a proposito decidunt f
NoiRM alM|ua ooeolti vis eoa irtrahit, ne caiptiim
opas iinplare posaiD| ?

■▲o. NuUa eoa neaeaaitaa relrahit ; aed aolt
vi^iiiilaa eoa avertit, dQn» magia volael quod ^*
gerit eis tentatio, quam quod persaadet nUio.

QHidam etiam de arbiirio magia qaam de gra-
tia pneanmuBt ; e t oudcui auia meritia ascrihuAt :
ideo eoa gvetia desareate, juate laborem auona per*
dunt.

Dtsc. Cur Deua facit homioia acbitrium ita nm-
tabiie ?

Mag. Ob magnum ejus profio^n : qood enin
pQtest converti ad malum, potest iterato con-
verti ad bonum. Si homo semel lapsus non esset
mutabilis, hunquam esset ad bonum convertibilis.

Disc. Quare non feciteum Deos^ ut in bono esset
immutabilis ?

Mag. Tune esset Deo sequalia ; boc enim soliua
bei est.

Diac. Si quisque operatur libero arbitrio, quo-
modo operatur Deus omnia in omnibus ?

Mag. Universa quae fiunt bona, sive in coelo, sive
in terra, seu in omni creatura, Deus solus bo-
nus, per electos vel angelos vel homiaes opera- ^
tur, cooperantibus eis per liberum arbitrium con- ^
sentiendo.

Operatur Oeus per eleetos, ut per apostolos gen<^
tes convbrtit ; ipse interius inspirando et incremen^
tom dando : cooperantur ipsi per exterins mini*
sterium, plantando et rigando.

Si quid autem electi, contrarii egenmt, ut io

(292) Psal. XLViii, 43. Homocum in honoreeuei^
non tntellexit ; eomparatui eti fUmenHs ineipien-
tibus et timilU factut est illU.

(293) Rom. yiu, 28. DiligentUm Deum omma co-
operantur in bonum»

(384) Eccli. xi« 14. Bona et mala^ vita et mors,
paupertas et honestas a Deo sunt.

aunt. Sed dppo totus orbis inde Deum veneratur,
Judam verg detestatur ; quia quod Deus ob humani
generis amicitiam, hoc Judas egit per avaritiam.
Audenter dico, quia Deus etiam per diabolum ope-
ratur, quod de justitia, per eum in reprofais exer-
ceri decemitur. Sed quod Deus per justissimam
aequitatem, hoc agit diabolos per neqniasimam cru-
delitetem. Qui tamen aen plui potoat asnre in eos,
qoam peranttilnr. Unde Dens laudabiliter ma«
gnifieatur ; ille vero pro eodem damnabiliter repro^
bator,

Qnttoonqoe entem a Teprobia perlibemm arbi-
trium cootra iiutitirta eommittoiitor, e Deo qtidem
fieri sinuntor, et in laudem ejus vertuntur, dum
hiate eb eo poeaia aohiguntor. Igitur Deos onuiia
operaiur, aut favendo aot sinendo.

Et quia ex ipso, ut in lib. Sap. l^gitur : A Deo
bona et mala (284), omnia sunt bona^ et nihil eat
palum, nisi quod amarum est his, qui aliquid
aaperi patiuntur, id malum appellatur. Et ideo om-
nia ad laudem et gloriam Dei, qui roiseretur cui
vult (285), gratiam largiendo; etindurat quem vult,
in malitia relinquendo.

DisG. Nunquaro hsec auditasunt in mondo?

Mag. Imo, qootidiein Scripturisaudinntur(286);
sed a desidiosis et negligentibus non attmduntur :
et ideo non intelliguntur. Cum vero in disputatione
a doctis hsc audierint, quasi a somno exeitati stu-
pescunt. Vera esse dubitiint, quia nusquam esse
acripta putant. A studiosis autem leguntur, audiun-
tor, attendontur, discutinntar et intelliguelar, et in
memoriam reducuntur.

Sponsus namque Ghristus abiens, sponsse Eccle-
sisB daves scientise reliquit, quibus quotidie pnlsan-
tibus filits, secreta Dei per intellectom reserana,
aperit. A cambuB aotem, et a porcisi nargaritaa;
pe^poinquinentur, claudit.

(285) Rom. ix, i8. Cuiusvultmiseretur^eiifuem
vuii indurat.

(286) Mattb.xviii, 18. auceeunque solveritU sttper
terram, erunt soluta et in caslo. Et n. 19 : Quia si duo
ex vobU eonsenserini super terram^ deomni re quam-
cunque peiierintf /Ut iltU a Patre meoqui in emlU
est, Et xxviii, 19: Euntes docete omnesgentes.

1215

HONORII AUGOSTODDN. OPP. PARS IV. — DOGMAT ET ASCET.

isie

Disc. Cuncta quse proponis, tam validis testiroo- A filiis, servivit, diun eos a vasis irae segregans, fia-
ciis probando per iliationem concludis, ut plus csco geilis enidivit.

probetur errare, qui haec prsesumpserit pertinaciter
impugaare.

Sed, quaeso» edisseras : Utrum prospera et ad-
versa per liberum arbitrium eveniatit.

Mag. Imo per gratiam et justitiam Dei. Gratia
quidem Dei, prospera roinistrat ; justitia aatem,
advena dispensal. Sed justi per prospera ad pe-
rennia bona provocantur : injusti autem per pro-
spera, ut dives ille (S87), remunerantur. Adveraa
autem ob tres causas electos taogimt. Primo, nt
quidam a peccalis per adversa corrigantur, ut Da-
vid ; secundo, ut quidam tentati magis corooentur,
Qt Job ; tertio, ut quidam a deiectatione peceati re-
trahanlur, ut Paulus.

Beprobos vero ob duas causas feriunt. Primo, ut
electi per eorum plagas corrigantur, ut in exitio
Gore legilur ; secundo, ut ipsi a malitia, ne tantum
quantum volunt, noceant, reprlmantur, ut de Antio-
cho et Herode scribitur.

Disc. Parietem fodisti, et eoce apparet ostium.

Cum Scriptura dicat, qaod Pharao a Deo ait in-
daratus (288) ; imo in hoc ipsum, ut annuntiaretar
noaien Dei in oniversa terra per eam sit consti-
tutus : quis non videat quod, necessitate cogente,
populum affliierit, cum in hoe ipsum constttu-
tu9 sit, et quasi qoodam fato trahente submersoa
nt?

Mag. N(»ta tria : Popuium affltetum : Pharaonem 0
affligentem ; Deum liberantem.

Deus electos, ut vasa aurea per reprobos, in
camino tribulationis, tentando examinat ; sed ipsi
reprobi nou intendunt, quod eorum vexatio istis
ad salutem proQciat, quos sola crudelitatis malitla
tribulat.

Porro diabolum, qui libere jusiitiam deseruit, in
iojustitia, ut incudem malleatorum, indarari per-
raiait, eumque fabrum, ad purganda vasa misericor-
diae constituit : qui faber omnes impios sibi in-
strumenta fecit : ex quibus Pharao unus exstitit ;
qui dum per liberum arbitrium Deo servire ooluit,
Deus, eum induravit ; dum cum a malitia, et duri-
tia non liberavit.

£t 6um popttlos Dei per afflictionem esset ten- ^ ^^^^ ^^^ debuisset ?

Diabolos et impii malam quidem per se voIudI
non autem quantam vohmt, ted qttaotom pemiii-
tuntur facere poteninl. Et cum a Deo electis pre-
,valere permittantur, in hoc ipaon eonatkai diean-
tur (289).

Nomen autem Dei per Pharaonem omnibas inno-
tuit, dum ipse cum omnibas sois jast« interiit ; et
Deus ab eo oppressos, ut vasa jam if ne examtnala
in fornaee, signia et prodigiis eripuit.

DisG. DeJuda quoque scribitur : Ut Scriptura

impleatur. Qui manducat panem meum, levavit con-

tra me calcaneum suum (290). Et iterum : Nemo

n periit ex his quos dedisti mihi, nisi filios perditio-

nis, ut Scriptura impleatur (S91).

Et cum Scripturam, ipso Domiao teste» impleri
necesse sit, quis nisi per omnia cecus non videat
quod Judas quadam vi necessitatis impulsus, Do-
minum prodiderit ; maxime cum Doroinvs veneral
pati, et necesse f uerit eum per aliquem tradi ?

Mae. Dominus qaanlora ad ipaam, mm aeoes-
sitate, sed liberrima voluntate pali volail, qoia na-
tura divina knpasaibitia fuil : «1 hoe nobia fteri
vakle neeessarium foit ; qaoa nneafleitaa mortis ad
inteiitam impulit.

Jttdam nuHa neaeaaitaa, sed malilaoaa fohmtas
ittstigavit ad proditionem ; dam Dominiun oom Ju-
dseia otfiaae, quam cum aposldia diligere nialoil.

Similiter Judiei nuUa necesaitate compulai, aed
peasima voluntate impulsi eum oceidenint ; dam
eum gratis odio habueruat, qaem signis et virtali-
bus constare doluerunt*

Sed quia Spiritus sanctus, cui omnia htura sunl
praeflentia, qui talia eos velle faeturos pnescivit ;
ita per prophetas in Scripturis prssdizit, sicut posl-
modum totum contigit (29t) : tamen illa Scriptnra
nullam necessitatem volendi vel faciendi eis intulit.
Sicut ego, si bellum prmscirem, et iUud fiitarum
praedicerem, verba mea non facerent bellum necea-
sarium.

Disc. Quid igitur quis hinc colligat, nisi neces-
sarium fuisse, Christum a Judsis crucifigi, qui ve-
nerat ab eis occidi, quod utique non fecisset, si fa-

tandus, et adversitate probandus : Deua in hoc
ipsum, Pharaonem ad tentandum populum consti-
tuit, dum ipse se per liberum arbitrium (ut puta
unus de m^eis diaboli) ad tundenda vaaa Dei ob-
tulit ; sicqne Pharao nescius, justis, quasi servua

(287) Luc. XVI, 25 : FiU, recepisii bona in vila
tua et Lazarus similiter mala ; nunc autem hic
consolatur, tu vero erueiarit.

(288) Exod. IX, 16. Idcirco poiui te ut ostendam
in te fortitudinem meam et narreturnomen meum
in universa terra, Et Rom. u, 1 7 : Quia in hoc ipsum
excilavi te ut ostendam inte virtutem meam : et ut
annuntietur nomen meum in universa terra,

(289) Videri meritodebetinhac materia et modo
loquendi D, Grefj. Kxposi. moral. Ub. xiii in c. 17

Mao. Et credis tu soloi Judaos Chriatum ocei-
disae ? omnes iniqui ab inicio uaqae in finem mnn-
di, consenserunt in necem Ghristi (293) : quot enim
justitiam et veriutem odio habent, hi justos prop-
ter justitiam et veritatem, qui est, persequuntur,

Job, c. f2. Ei lib. xxxrv, tn c. 41, c. 16.

(290) Joan.xvi, 18 : QuimoMdueatpanemmeum,
ete.

(291) Joan«xvii> 12 : Quosdedisti mihi custodivi^
et nemo ex eisperiit niH filius perdOioniSj ut Scri-
ptura impleatur*

(292) Psal. cvm, 8 : Fiant dies ejus pauei, et 0pt-
scopatum ejus accipiat alter,

(293) P?al . Lxxxvi, 5 : MuitipHeati sunt super
capiUos capilis fnei quioderunt megratis.

«n

WEVrtABILfi. im

et omncs mortis DomiDi rei inveniuntur. Vellent A tant, verba Dei calcant, pro lalibus ei his similibus
quippe, si posseut, juslos omnes delere, quo securi

B

possent sua desideria absque conlradictione cx

plere. Ergo si illi non fecissent, simiies illorumper-

fecissent.
Disc. Inlroductus per te mterios, ronka prseclara

considero ; sed roalta sigillata me noo posse cer-

nere doleo. Unde rogo ut, tradiU libi clave scientise,

hsec ciausa mihi aperiaa, et iste, iavoluU evolTeiia,

me inspicere faeiaa.
Ma6. Tain diligeofcer pulsanti, Dominua per ne

prospera raspoftdens, arcana seoretoraro tibi ape-

riet.
Disc. Qoidaain cani® esse dieimasy qaod Deos

permittit eos din errare, quos prsedeatittavil, pe-
reoniter aecum regoare?

Hao. Per hoc longanimitati patieoti» sue pne-
rogat, quod etiam diutius in errorem, at Pauhim,
tolerat (Rom. n, 4) : quod vero eos repentead poe-
nitentiam, ul idem Paulum et Mariam revocat [Lue.
viii) ; divitias misericordiffi suae insinuat, Pros hia in
mundum venit ; pro hia et mortem subiit.

Bt qoamvis pro peccatorihua mortuoa sit, Annse
et Gaiphse, Herodi et Pilato, mors ejua noopro-
fuit, sed multum obfoit ; nen idcirco solum quod
io morte Domini conspiraverant, sed ideo, quia bo-
oum graiis odio habuerant {Joan. xv, 25), et poeni-
tere neglexerant.

Caeterum electi quamplures, in nece Christi,
quamvis tgnoranter, consenserant, pro quibus ipee ^
et in cruce oravil, dicens : Pater^ ignosce UIU,
quia nesciuni quidfaeiuni 294) ; et sanguinem poat
credendo biberunt, qnem prius saeviendo fuderunt.

Dt80. Cum malefacta bominum Deo nihilnoceant,
et eorum bene gesta nihil conferant : cur eos post
mortem segregat, et non omnes pariter et «qualiter
inomim locat?

H Ao. Rationi justitiae repugnat, ut justi cum in-

justis, et ecoDlra, locum obtinednt, et mnlli-

pliciter variando lotam picturam distinguit.

Ideo, sicut pictor opus suum coloribus variat, sic
Deus regnum suum discretis ordinibus e.regie cla^
rificat. Quis enim esset decor picturae, si laqaear
totum cooperiret uno coIoreT nec pictura etiam
posset dici. Nunc divcrsos colores diversis loi-id'D
pingit : et sic opus saum visui delectabile reddit.
Sic insignitor lapidum varias gemmas diversis locis
imprimit, et sic opus suum pretiosius efficit.

Disc. Ad quid ultimum judicium restat ?

Hao. Justitise ratio exigit, ut judicium flat ; ut
qui nunc se hypocrisi occultant, iniqui appareant ;
et qoi nunc publice in flagitiis gloriantur, dignis
tunc suppltciis juste subdantor ; et qui leges con-
temnunt, justitiam despiciunt, pauperes et justos
opprimont, et per potentiam securi sunt, de rapinis
florent, de damno aliomm gaodent, jostis insul-

(294) Noia ef/icaciam orationis Christi Sejvatojie
in eruce, Loc. xxiii, 34. Vide h«c verba apud D,

laodantur, per terrorem ab hominibus honorantur :
hi, inquara, tunc a justis hic oppressis, et gaudio
sequestrentur, et iujustis in supplicio consocien-
tur. Justi autem qui nunc injusle oppressi sunt
releveotur ; et qui bene viventes egerunt, remune-
rentur; et qoi propter justitiam in opprobrio erant,
honorentur.

Diac. Nonc, eur in paradiso positos sit homo,
com ibi pennansurus non essel edicto.

Hag. Protoplastus ad bealitudincm creaius, in
paradiso, id est, in loco voluptatis, locatus erat :
sed, quia praeceptum Domini servare noluit, ideo
contemptor joste exsilium subiit; qui si nihil de
paradisi deliciis gostasset, sed acceptum mandatum
violasset, nunquam forsitan pCBnitentiam egisset, et
aie semper exsul loret. Poslquam vero expertam
paradiu doteedinem, sed eito an^ssam, ad roemo-
riam revocavit, gravi se poenilentia multavit. Ideo
rediity et ideo rcditom raeruit. De cujus mox otero,
quaai de qoodam eastello, gerainos exeroitos, ele-
ctonim scilicet et reproborum, prodiit ; et acta hac
re, certamcn implacabili discordia iniit.

In hac itaque pogna ioagoa in utrumque cei*-
latorv et violores qoidem laureati triumphaates as-
tra petunt : victi autem confusi, ad ima barathri
deseendaot.

Sta etiam luc, et eoosidera utrorumque inatao-

De cvvihut Jerusalem humilibus,
AKquis per viam humilitatis, ab intantia incedit,
et osque ad senilem setatem, semper in mclius pro*
ficit. Omnes homioes superiores sibi putat ; se vero
ioferiorem omoibos aeatimat. Omoiom actos laodat ;
aoos reprobat.

De cive Jerusalem casto,

Alius castilalis semitam arripit, magna custodia
sensus suos munit, et tamca omnes alios sanctos
computat, et se velut immundum judicat.
De patiente.

Alius patientiae callem calcat, universa dura et
aspera pro Chtisto patienter lolerat, alios mansuctos
reputat, scipsum immitem cogitat.
De absiinente.

Alius per abstincnliae iter graditur ; magna ca-
stigatione camis maceratur : el tamen alios in abs-
tioentia dislricliores honorando seslimat se ut vo-
racem damnat.

De charitatem habenle.

Alius per latitodinem cbaritatis incedeos^noo so-
lum amieos io Deo, i*ed etium ioimicos propter
Deumdiligit ; conlumelia accepta non solamposcenli
veniaro, injuriam laxat, sed etiam ipse recoociliari
featinat.

Hiec et talia sont eiviom ierosalem itinera,

Oregor. Bxposi. moral., lib. xiii io cap. n JoB, c.
H, vel secundum recentiorem editionem.

iM HONORn AUGUSTODUN. OPP. PARS JV. ^ DOGMAT. BT ASCET. tm

quibus ab exsilio properant ad fleterna taberna- A Yide etiam io boe agone : qQfditer saepe reproM

cula.

Ds civibus Babylonias et de reprohis.
Yerte te ad cives BabyloQisei et Tide qoalas sittt,
per quas tendunt, plate».

De luxurioso.
Aliquis a primaeva aetate a loxuria inchoat ; et in
bac insatiabililer usque ad decrepitum perdurat,
mmquam qnid jam feeent, sed ^quid adtiuc faeere
possit, pertraetat.

De guloso,
Alius voracitati et ebrietati a pueritia se subji-
cit, et usque ad ultimam senectutem bis insistit.

De rapaeibus ei crudelibus.

cum electis eurrere proponunt, et aliquando dia
currunt, et in itinere fatigali, deficiunt, et turpitcr
ut canes ad vomitum redeunt (Prw. xvi, li ; IlPetr,
* 22).

I>eciMMBa^lonMiinparMculari,etprimod4 his
qui suni prineipes et judiees super alios.

Veiii feiiie ad^ supereiliom montis, unde cuncta
ttdifieia CMspicere posaiA damnat» eivilatis.

Intuere priDcipes et jodices. Bcce posita est in &s
^stitt sedeSi Omni tempore sunt ad oMlam intenti,
ratiper in nei^a kiiqiDlltatia ineiplebiliter oc-
cupati flagitia non solum faciunt» sed et alios fa-
oer^inaCruunt, aaneta venduBt^sceleraevmot, lotis

Atius tolo nisa rapere feaanat; aliua furtis invi* g ^ribna kboranti ne aoli ad tartara veaiant

filat; aUuaemd^tatepaaeitur; aliua Incria nonaa-
tialur. Hic invidia tabeacit ; bic vero immnBdilia
aordescit. Hic auperbia ereetns, ^nctte deapioit;
hie odio plenua^ ounctoa mendaeiis, et detraelia-
nibna aiicit. Talea et lales aant plaleae reprobo»-
inm, quhna irrtvocafeiliter featinaiit ad profoada
inferornm.

De diverso modo pugnandi dvittm Hierusa lem , eontra
cioes BalufUmioi^ et econtra.

Aaploe nunc etiam aoies diverao modoadpugnom
instmotas.

Reprobis justomm verba et opera abominantur,
et consortia eoram detestaatur, et refogiant omne
eoram consilium . Ssepe eos callide circumveniont ;

De clericis ei sacerAoiibus Bdbyloniee.

Terte te ad clenim, et videbis in eis bestise ten-
torinm. Dei servitium negligunt ; terrenis lueria in-
serviunt; saoerdotlum per imrtlunditiam polluunt;
popttlum per simulationem sedueunt; Denm per
roala opera abnegant ; omnes Scripturas ad salutem
pertinentes abdicant ; omnibus modis se laquenm
et minam populo eflferant ; quem csecttn ipsi cadci
ad interitnm pr»eunt.

De monachis Babylonim.

Gontemplare etiam monachorum concQiabula, et
videbis in eis bestisB tabernacula.

Per fictam professionem Deum irridentes iram
ejus provocant ; normam ejus regularem moribus

saepius bona eorem fraodoleater aut eliam violen- Q ot vita calcant ; per habitnm ssecnlnm ftJlunt,

ter diripiunt ; seepissime eoa verberibas, vel etiam
craciatibus affligunt,aut in membroram trancatioDe,
vel variis suppliciis interimunt.

Boontrajosti reprohoram mores^nt grave poadiii,
sufferant; de miserabili illoram conversatione ge-
munt; contagia eoram, quantum posaunt, devitant;
citius ab illorum conlubernio liberari optant ; pro
eoram salute Deo supplicant ; necessaria qus pos-
sunt, eis subministrant .

De bona concordia citdum Jerusalem^ et mala con»
cordia ciinum Babylonias.

Adhuc aliud consLdera.

Electi omnes in bono concordant, et bonum quod
non praevalent facere, in aliis amant.

Reprobi vero, in malo omnes concordes sunt ; in
bono semper discordes existunt, et si alicui illorum
ab aliquo justorum, forte increpationis vel admoni-
tionis offertur verbum, omnes resistunt ; omnes pa-
riter contradicunt ; ipsi etiam qui non faciunt, quia
bona quae facere nolunt, in aliis odio habent, mo-
leste ferant. Ideo eum onmes, etiam quem non no-
verant, dignum odio dieunt, mendaciia detrabunt,
injnriis lacessunt.

Contemplare diligenteri ei videbia in islo toto eer-
tamine, semper Cain paratum in acie contra Abel
atare; et lamael armatnm adveraus Isaac ;Esau pu-
gnare contra Jacob; Saul resistere David ; Judam
in Dominum, et Simoaem Magum irmcre in Pe-
trum.

multos ipsi decepti decipiunt; aaecularibus ne-
gotiis implicati sunt, id esl m aervitio Dei de-
aides existunt ; plerique iUorum gul» et iHeee-
bris dediti annt; quidam immunditiB aordibns com-
pulrescont.

De moniaiibus BabyUmia.

Prospice etiam habitaculamonialiiim,et emeain
eis besti» prseparatumthalamum. Hsec ateiteraaBtate
impudicitiam discunt; complices sibi quanipla-
rimas ad cumulum suae damnationis asciscunt*
velo se operire festinant, quo magis frena luxu-
rise Idxare queant omnibas fornicariis; stercore
immunditise implentur ; haec mentes juvenum illa.
queant et gaudent, si plures decipiant ; et hsec
rv vult habere palmam victorise, quae aliis preevalet in
scelere.

De communi plebe civitatis Babyloniai.

Verle te ad reUquam plebem, ^ inveniea bestise
effigiem.

Saeerdotes despiciunt; de Deo qoidquam au-

dire contemnont; totum tempus vitse in vanitate

et jactantia ducunt, et ad omne opus soum reprobi

sunt. Yulgus quoqt^e indoctum..bestiaB habet ido-

lum; Deum veram non ooscunt; Deo ventri

tota intentione deserviunt ; per varia camas deai-

deria diffluunt, et per omnia vitam bealialem da-

cunt.

De milieribus Babyloniw,

Yeni hoc ad hnjus vallis proclivia, et videbis

in\ INEVITABILE. im

monstraosa mulieris coaveaticuto. In hiB besSia A ConeUuio sive ucapUulaiio kujus libri. .

Ot igitpr Dostr» disputalionls sententiam brevi
^Qogo conclu(ftm.
Propositum Dei est : Numerum electorum ex an-

omnes suas pompas et roonatra posuit ; et has sua
anna ferre eonsiituil. Vllaii (|ntfter|bTe»esperlu-
xnriam illaqueantur. inanmltosTenenoeneoat; heec
vtri vitam pro auro perdit ; bsec partus suos o<;^-
dit ; h»e lites provocat ; altera bella instigat. Ista
maleficiis mentes bominum alienat ; hanc vero mil^
lus pecunia aut luxuria satiat; yidendo miiltos
decipit, ifla fiendo plerosqoe sedocit : btee snnt
hujiis eivitatis preplignaeala ; et hsee snni bestiie
jacula.

DiSG. 0 Deus, quanta prodigiosa conspicio.

M46. Koenia civitalis Babyioniep vidisli» destra-
etionem ^qoe ejuslibet intueH . Nubc eivea iab^
lonii, cum sint plures nnmero, civibus SieruiakffQ
semper inferuat beUum, qui apod eoa in exsilio B
poaiti sunt. Poatmodnm vero, rex, eceleatisHiemsa-
lem Deus, cum exercitu angeloruni veniens, haac
peid^tam aivitatem fundilua snbveftet, el electos
suos iode libenms, io CQelestepalatinBi aecm addu-
cet, qnibus tale nunc apeotacoJtom prsebet. Hasc
quun vides Babyloniam, id eat| hqjus muqdi glch-
riaa» com auo prinGipe diaMo et omoib«8 h<4us
civitatis civibus, scilicet : biuus mundi amatoribua,
repeote in stagno ignis et sulpburis merget ; et tuac
omnia Uk meliorem statom permotabit..

Diac. Magaooi apeelaeidum pnebnsti eamibvs
hM lefentibua ; ideo illi spectaeaio te intereaae
eoncedat Deus. Rt qua de oaoaa enmt joati in
gloria ?

gelis et hominibus perfici.

Praelestinatio : Justos in beatitudine seroper glo-
riari, injustos semper in miseria cruciari.

PrMsientia vei providentia : Puturarum rerom
seniper prsesens Dei inspeclio.

Necesistas : Hominem postpeccata mori.

Justitia rectum velle.

Arbitrium : Rectse justili» volendi judicium.

Ubertas : Servandi justitiam potestss, vel arbi-
trium nolendi volendi judicium.

Gratia : Boni inspiratio vel mali liberatio.

Meritom perseverantia joatilise.

PraMioB sommom : Eeatitodo.

SBppfieiom : eterea miseria.

Et quia quosdam infantesutpote baptizatos, sola
8ua justitia non damnari est inevitabile ; et qoosdam
proveeta aetatis, iustHi» Det per Kberom arbitrium
spretorea justitia dictante, debitam poenam evadere,
est iBevJtabile, propter hoe noraeD boio liMio im-
poDitor.

tnevitahile.

Hee de prodeatinaitione, pnescientia et libero ar-
bifrio offero filils fieelesifie, quia ea despieient fiHi

^ . . . ^ ^ . ^. t> Dabylonise. Sed fluiconque boc eontempserit vel

Mao. Q«.a si sine fbe viverent. semper ,»sU esse B .^^^^^^^ ,^ ^ „ J^^ pr»de8tin«ton,ni non

vellent. Justitia igitur exigit ut semper beati aint,
qui semper justitiam amplexati sunt.

DisG. Quse autem est causa^ quod iojusti semper
erunt in poena?

Mao., Qttia sin6 fine vellent vivere, ut siae fine
male iacere possent. Igitur justitia poscit, ut nnn-
quaQi supplicio careant, qui nunqoam justitiam vo-
lebant.

Dwc. Cur aon possunt justi post resurrectionem
peccare.

Mao. Quia aic Uberum arbitrium eoraai eonfir-
maium esi, qood nibil nali voknt ; cam flsqoalee
aogelia eront, el ideo in perpatooaa beati emnt.

esse demonstrabit. Qni vero qosestionem post hsoc
de fibero arbitrio moverit ciecus dara die in mor-
temoffendit.

DiSG. Benedictus Deus qui hoc Uispiravit fratri-
bus ut velient me ad te dirigere ; qo«lenus hiecmira
mererer a tuo mellifluo ore percipere. £t reverano-
verisy quod greges reproborum pro hoc venerando
opere, magno te odio abominabuntur ; et maxime
ob hoe quod eosdem per liberom arbUriom, fiiios
vitioroffi, imo dBemooum probaveris, deteatabttotur.
Magoas autemgratea tibi persolvet, gloriosns coetus
od vitam priedestinatonun, quod tam mirabile opus
prompsiati in laudem ipsorum. Et, sicot, te audivi

Diac. Giir io}osti ad bOBOm convei^ non pote* ^ ^^^^^^ ^ ^ ^^ a De^ prspdestinattim, otqoid-
^^^ ^ ^uid electi Juste petierint, eis tribuatur ; magnis pre-

Mag. Quia bonum semper odio habent et idee mK cibus Dei cleroentiam exorant ut te ultima dies in
seri in perpetuum erunt. consortio iilorum inveniat. Amen.

APPftOBATIO.

BieSHt^0ffU$oUmdefrasdeifiHaii»neei UheroarkitrioperR. D.BenoriumAugutiedfineniem, ei nune in
confusionem Georqii CassandritjfterK. Pairem prioremmonafierii &, Marias de Tongerlo S. T*L eruius, et
leetui apluribus^ invenius, est sincerusetliberabomnierrore ; ut tuioeumpius lector legere possit^neglecto
eivulcanpcommisso.quemGeorgiuiCaiMan^erimp^eiubnarHine hujui Honorii Augustodunensii impi-imi
curavit. Quodcenseo.

Decembris^ anno 1620.

Egbertui SHTHOLoioa S. T. L* canon eipleb. Anhterpiemii librorum cemor.

1223

HONOdll AUGUSTODUN. OlP»I». ^ARS IV. - DOGJtAt. ET ASCET.

1224

DE LIBERO ABBITBIO

LIBELLUS.

(Bx cod. ms. indyts canhasiae GemnicensM in Auslria exieriptos a ven. D. P. Leopoldo Wydemaoa,
ejusdem carthusis bibliotbecario ; editus a R. P. Bern. Pszio, Thes, AnecdoL U U, p. i, ool. S3o.)

cum hoc ex no-
quoA iivUo roodo
devitare possent ; et maDiter qutsque oraret, eom
ml se orando, Fato obstante, obtinare speraret. Hoc
philosophi eonsiderantes talidis ai^gumentis proba-
vemnt rationalem creaturam natQraliter habere It-
berom arbitrium, id est voiendi nolendique animi
judieium. Arbiter namque dicitor judex, et tnde ar-
bitrium dicitur judieiom ; eum quis judicat ia ani-
fldo qoid sibi ait koiendom , qoidve devirandum. Bt
hoc arbitriom est libemm, id eat non necessariora,
vel coactivum : quia onosqoisque neqoe stella, ne-
qne fafo coactos, aed propria, et libera vokmtate
facit, qood volt. Hocrecepto deliramenta matbema-
tieonns er«t irriia, acripta phiiaaophorum rata,
acaUoat Deum proaibus plaoari» boaia pnemia jaaie

Gap. III.

PROLOGUS. A ^^ remunerari, inijostos puniri

Godeschalco, fideetopere sudanti in sancto pro- cesaitate facerent ,ftito dietante

posUo^ verbo et exemplo gregi Christi prceposito, Ho-

norius^ cum oppameritprineeps pastomm, videre in

Sion Deumdeomm, Queestionem nuperinier noe or-

tam de libero arbitrio^optimum duxi mdikui eno-

dare styli officio : quam wiUmans fratribus wmesse

ingratam^ vestrojudicio misi examinandam,

Gap. I. Oecasio hujusopusculi fuUvetuserroreorumf
qui omniahomininecessiiatequadamevenireasu'
memnt,

Qui aKquam qoaBStionem solvere kborat, inpri-
mis oportet ut radicem, unde surgit agnoscat, qao
facilius implicitum quasi de frondosfe arboris ra-
mis expediat. Radix ercro huius qnestioois esterror

Uhs. Faen.oK.hm bomiae. qmdM. »«..toqu.jJo- B ^ .^ ^

tms ven ignari, qui mala soa a«clon totms bom* -rr « o

tatis imputantes, ee vero exeusaiUas , dixerttiit :
quidquid io mundo contiogeret vel quis quid faoe-
ret, aliter fieri non posset, qoia ila a Deo dispositum
esset : videlicet imitanles Adam, qui increpatos a
Deo, cur vetitum comedisset, culpambuam relorsit
in Deum dicens : Mulier, quam dedisti mihif dedit
mihiy et comedi {Gen, iii) ; quasi diceret : Non ego
peccavi, sedtu, qui hanc mihi sociam dedisti, cu-
jus instinctu interdictum vitare non potbi. Quem
errorem quidam decepti homines magis scriptis ro-
borsotes conslellationes introduxerunt, asserentes,
omnia immutalrili fato et inevitabili neoessitate sub^
jacere, sob bona stella nalos, bonos necessario fii-
tnros, verbi gratia : Si quis sub stella Martisnasce- Q
relur, homicida esset futuros : et si quis sub stella
Veneris, adulter esset futurus : et si qois sob stella
iovia, hic blandus, el bonus ex neeessitate esset fii-
turos ; et in honc modum omnia facta sua fato, et
omnia homioom merita necessitati adscribentes :
aoctorem Deum blasphemabant .

— Exponitur^ in quo libertas arbitrH
eoniisiat ?

Cap. II. Confutaturrelatuserror^probaturque^ra-
tionalem creaturam naturaliter Hberum arbi^
trium habere.

' Hoc errore usquequaque per genus humanum
rimos suos expandente, qoidam viri sagacis inge-
nii, et ob amorem sapientiae philosophi dicti, nato-
ras rerum diligentius perscrutanles deprehenderunt,
per hunc errorem incassum preces fundi, nuUum lo-
cum justitise judicibus relinqui, praemia ju&tis pro D
benefactis toUi, supplicia injustis pro malefactis in-
juste impingi. Bt revera summa eseet injostitta ju-

Porro ecclesiaslici viri, Spiritu iOustrati, liberta-
tem et polestatem arbitrii genus esse perpendentes,
et in varias species dividentes, invenerunt aliam po-
testatem ambulandi vel standi, aliam comedendi vel
bibendi, et in hunc modum alias, quamm nolla ad
salutem anime pertinet : intellexcrantque liberta-
tem arbitrii in soia animas salute consistere, qoam
etiam sic definierant : Libertas arbitrix esi potestas
servandi fustitiam prepter ipsam justitiam. Augo-
Btino namque definiente, hic non est liber, qui vel
timore sopplicii malom devitat, vel ape praemii bo-
naaa fticit. Servit enim timore eoaetoa vel spe ille-
ctus : et com tinor et spes ei dominenlar, noolfl>er
ease jure coiiviacitur. Hie solun^modo liber jodaca-
tur qui bola delectatione justitiae bonum operator.
Ad justatiameiigo servandam taotum dalom eom-
probatur liberam arbitrium et ideo soli justi sont
Uberi, et hi nomioantur fiUi, et his promitlitur hae-
reditas Domini. Injusti autem dicuntnr servi, quia
omnis qui facit peccatum, servus est peccati (Joan.
vm), et hi sunt fiUi irse et perditionis. Habent quippe
et ipsi liberum arbitrium, sedlibertate abutuotur ad
aervitufem : sicot qols gladio, quo se defendat, ab-
otitur ad sui perniciem.

(Up. IT. Quamam sit in Deo, angeUs, haminibus
justis^ impiis, doemonibusve libertas arbitrii f

Qnia vero Deus et angeli non possunt facere pec-
oatum, sunt quidam qni pntasit, eos non habere li-

1225

DE LIBERO ARBITRiO.

4226

beruni arbitnam : quod si non habenl, liberi noa A camis scquimur : per voluntatem ffralia visrilifta

sunt. Si autem liberi non sunt, ergo bestiis similes
sunt ; quod de Deo vei angelis dici absurdissimum
esl. Porro Deus solus per se est, sumrae liber, ha-
bens per se llberrimum ad omne quod vult, faciendi
arbitrlum : Quia omnia qucBCunque voluit, fecit
{PsaL cxiii); el quod noluit, non fecit. Ipse namque
est summa libertas, cui subest posse omne quod
vo!uerit : a quo habet libertatem omne, quod ra-
tione et intellectu viget. Angeli quoque liberrimum
habenl arbitrium, per quod malum nolunt, et justi-
tiam solam volunt : pro qua sola servanda liberum
arbitrium acceperunt. Homines etiam justi liberum
arbitrium habeni, sed absque graiia infirmum : vel-

uti si fortis vir diu aegrotans diceretur quidem ba-

, ...... ** . . , . . ^ *«»»'^ uauuc lu uuern servai

bere fortitudmem sed valde debilem ; quia non g dine sine fine requiescunt

possil ea uti, nisi baculo suslentatus. Posl praevari-

cationem uamque primi hominis sic fragililate hu-

manfle condilionis debilitatum est in homine liberum

arbitrium, ut sine adjutrice gratia inefficax sil ad

omne bonum. Gratta enim eum praevenit, ut bonum

velit : subseqnitur eum, ul bonum possil. Ipse au-

tem homo per liberum arbitrium oblalam gratiam

volendo recipit et hac se, ut baculo, sustentando

bouum peragit. Suum ergo merilum est gratiae ba-

culum recipere, et acceptum uon rejiccre. Mali quo-

quc homines, et daemones liberum arbitrium ba-

bent, quod aui accipere oblatum nolunt, aut accc-

ptum rejiciont : el ideo sicut infirmus sine baculo

suo, vel sicut habens visum in tenebrosa domo po-

situs sine lumine.

jejunia et alia justitiae opera perficimus.

Sed homo per libertatem arbitrii volunlatem ju-
sliiiae deseruit, moxque beatitudinem amlsit : sed
voluntatem bealitudinis retinuit. Nam omnis homo
naturaUler vult bealus esse, sicut naturaliter vnlt
vivere. Nemo aulem vult esse justus nisi gratia Dei
praevenlus ; nec polesl esse justus, nisi gratla Del
adjutus. Et quia sine jusiitia vult esse beatus, efi
nemonisiperjustiliam potesl veram beatitudinem
obtiuere, falsam bealitudinem in caducis et trans-
itoriis semper aaxlus quaerit? et nusquam inveniens
nunquam requiescit. Qui aulem amissam justi-
liam, per graluitam gratiam, redditam libera volun-
tate usque in finem servabunt, hi In vera beatilu-
^ ne sine fine requiescunt.

- Aliud opusculum abhoc divevsum edidii Hononut
deliberoarbitrto, ^ttod Inevitabile, inscHpsit : quod
ama m Bibltotheca veterum Palrum fomo XV Co-
lon.edtt.reperitur typo excusum, nunc ab ejds dc-
scnptione absttneo. Sententias autem Patrun de li-
bero arbitrio etgratia (quas inter opuscula Hononi
repertasadverbum subnecto) videtur ipse Hononus
pro elucidatume sut opuseuH collegUse.

Leopold WroBM.

IsiDORiTS. — Arbhrium est voluntas liberffi pote-
slalis, quae per se sponte vel bona vel mala appe-
tere polest. Gratia autem divinae misericordiae gra-
tuitum est donum, per quam et bonae voluntatis
initium et operis promeremur effectum : Divina
quippe gratia praBvenilur, horao. ut bonus sit. Nec
humanum arbitrium Dei gratiam antecedit, sed ipsa
gratia Dei nolentem hominem praevenit, ut etiam
bene velit. Nam pondere homo sic agitur, ut sit
ad peccandum facilis, ad poenitendum tardus! Babet
de se ut corruat, et non habet, unde surgat ; nisi
gralia conditoris, ul erigatur, manum jacenli exten-
dat. Denique homini per Del gratiam liberum re-
staoratur arbitrium, quod primus homo perdiderat.
Nam ille hahuit inchoandi bonum liberum arbitrium,
quod tamen Dei adjutorio perficeretur. Nos vero et
inchoationem liberi arblirii et perfeclionem de Dei
gralia sumimus : quia incipere et perficere bonum
de ipso habemus, a quo et gratiae donum dalum, et
liberum arbitrium in nobis est restauratum. Dei

Cap. V. Quomodo liberum arbitrium a bono ad
malum deficiat^ vel quomodo libertas servitus
fiat.

Quomodo autem li^jerum arbitrium a bono ad
malum deficiat, vel quomodo libertas servitus fiat,
breviter est dlcendum. Dcus coudidit hominem ad
beatitudinem, et dedit ei voluntateni, ut vellet esse
beatus : dedit quoque et justitiara, qua servata sem-
per esset beaius ; dedit ei etiam voluntatem, ut
vellet esse iustus, quo merito semper esset beatus .
Ad servandam autem voluntatem josiitiae dedit ei
libenim arbitrium, quo non coacte, sed libere eam
servaret, et iu remuneratione nunquam beatitudi-

nem amitteret. Est autem justitla summum bonum, -w

id €81 Deum dUigere, et ei obediendo adhaerere : in- D ^^* ^^^^ bonum, quod agimus, propter grailam prae-

juslitia aatem est infiraum bonum, id est hunc ^«"'•^nt^'" '^' *"»*«'*--"'- •

mundum diiigere, et transitoriis concupiscendo in-
haerere : et hoc est peccare, et hoc est a libertate
deficere.

Cap. VI. Quid sit voluntas beaHtudinis^ quid volun-
tas justitiof, quarum hanc homo peccando ami-
sity illam retinuit,

Homo ilaque habet duas voluntales, unam beatl-
tudinis, alteram justitisb : voluntas beatitudinis dici-
tur n»tura, et voluntas jusliliaB dicitur gratia. Hia
datura, ista dicitur donura; horaini quippe datur
esse : donalur vero bene esse. Bx his duabus volun-
tatibus procedunt omnia hominum merita. Per vo-
inntatem enim naturae libidines et concupiscentias
Patbol. CLXXU.

venientem et subsequentem : nostrum vero est pro-
pter obsequentem liberi arbitrii volunlatem. Nam
si Dei non est cnr illi gratlas agimus? et si no-
strum non est, cur retribulionem bonorum ope-
rum exspectamus? proinde ergo in eo, quod gra-
tia praevenimur, Dei est : in eo vero quod ad bene
operandum praevcnientem gratiam sequamur, no-
strum est. Nemo autem Domini gratiam meritis an-
tecedit, ut tenere eum quasi debitorem ppssit ; sed
miro modo aequus omnibus coaditor alios praedesli-
nando elegit, alios veroin suis pravis moribus justo
judicio dcrelinquit. Unde verissimum est, grati» mu-
nus non ex humana virtute vel ex merito arbitrii
cousequi, sed solins divinaB pietatis bonilaie largiri.
Qttidam enim gratuitaB misericordiaD ejus praeve •

89

1227

nONORlI AUGUSTODUN. OPP. PARS IV. - DOGMAT. ET ASCET.

ins

mcntc dono salvanlur effecli vasa misericordiae : A ul sit bonus. Iste nascitur in errore, ct uiorit jr ; ille

quidam vero reprobati ad paenam proedestiDali dam-
nantur effecti vasa irs. Quod exemplo de Esau et
de Jacob necdum natis intelligitur : qui dum essent
una conceptione vel parlu geniti, pariterque nexu
peccati originalis astricti, alterum lamen eorum
ad se misericordiee divinse bonitas pi^seveniens gra-
tuita gratia traxit ; alterum quadam severilate justi-
ti» odio habitum, in massa perditionis relictum
dannnavil : sicut per prophetam idem Dominus lo-
quitur dicens : Jacob dilexi, Esau autem odio kabui
(Malac. i). Unde consequens est nullis prsevenien-
. tibus meritis conferri graliam, sed sola vocatione
divina, ne|ue qucmquam salvari sive damnari, eligi
vel reprobari, nisi ex proposito prsedestinamis Dei :
qui justus est in reprobatis, misericors in electis, g
sicut per Psalmistam dicilur : Universce vias Domi-
ni, misericordice verilas (Psal. xxiv). Omneautem
donum gratiae non omnihus ad inlegrum dalnr, sed
singulis dona singula dividuntur; scilicel ut quasi
corporis membra singula officia habeant, et aller
alterius indigeat : non quod habet aller, vel inde
omnium fiant communia, dum iuerint sibimet mem-
bra necessaria.

Idbm. — Sciant liberi arbitrii defensores, nihil

posse in bonum sua priBvalere virtute, nisi divins

gratiae sustenlelur juvamine. Unde el per prophelam

Dominus dicit : Perditio tua ex te hrael ; tantum in

me auxilium tuum (Osee, xiii) ; quasi diceret : Ut

pereas, tuo merito? ut salveris, meo auxilio. Quid j , • , ,. •. j • .-.•
*^ . * .,, , . .. . j r v • r . r» ad gloriam, praedeslmavit ad lusiiUam
emm ex se ille latro meruit, qui de faucibus mferni d ,.^,:^^L^^^ j_.

crucem ascendit, de cruce paradisum adiit? Reus

quidem iile ex fraterno sanguine venit cruentus, sed

divina gratia mutatus.

Liberum arbitrium est animae ratlonalis voluntas
sine prohibitione cujusquam mola ad quodcunque
volueiit| sive ad bonum sive ad malum, sic ab au-
ctore coDcessum. Rursus : Liberum arbitrium est
intellectualis animae molus sui juris ; praeeleciio vero
cst consultum desiderium eorum, quse in nobis
Bunt, aut consilium desiderabile : quod enim prae-
indicatum est, ex consilio tenemus eligentes. Con-
silium vero est intentio perquirens de hisi quae no-
bis sunt facienda cum cauteia.

IsiDORUs. — Gemina est prsedestinaiio sive electo- D
rum ad requiem, sive reproborum ad mortem :
uiraque divino agitur judicio, ut semper electos su-
perna, et interiora sequi faciat ; demperque rcpro-
bos, ut infima et exleriora sectentur, deserendo per.
mittat. Quamvis juslorum convcrsatio in hac vita
probabilis sit, incertum tamen hominibus esse ad
quem sunt iinem praedcstinati, sed omnia reservari
futuro examini» mira dispositio est supernse dislri-
butionis, per quam hic justus amplius justificaiur,
impius ainplius sordidalur : malus aliquando ad bo-
Dum convertitur, bonus aliquando ah illo refle-
ctitur. VuU quis esae bonus, et non valet; vult
alter esse malis, et non permittitur interire ; datur
ei, qui vult esse boBua, alius nec yult, Dec ei dttur,

in boao, quo ccepit, usque in finem perdurat. Tan-
diu iste stat, quousque cadat ; ille diu male vivendo
in Bnc salvatur despectusque convertitur. Vult pro-
desse in bono justus, nec praevalet ; vult nocere
malus, et non valet. Iste vult Deo vacare, et aaeculo
impeditur ; ille negotiis implicari cupit, nec pro-
ficit , dominatur malus homo , bonus damnatur
pro impio, impius honoratur pro justo. Et in
hac tanla obscuiitate non valet honio perscrutari
disposilionem Dei et occulium praeJestinalionis per-
pendere ordinem.

Pjltrus. — Liberi arbilrii potestas est sensus ani-
mae habcns virtutem, qua possit, ad quos velit
2Clus inclinari

FuLGGNTivs. — Pi-aedesiination Del non est alia,
nisi futurorum operum ejus eetema praeparatio. Sic-
ut enim praescientia neminem compellii ad pecca-
tum (cum utique singulorum praeseierit anle aaecula
aeterna peccata) ila quoque et praedestinatio ejus
neminem compellit ad poenam : licet et antequam
nascatur aliquis, praedestinalus sit permansurus in
justitia ad coronam, vel in iniquitate ad pGenam.

Ambrosius. — Nullus ideo ad poenam vadit, quia
hoc in prffidestinatione Dei ante fuerit. Ex eo antem
quod praescitus est in peccatis permansurus, etiam
ex eo deputatus est ad pa*nam.

IsiDORus. — Deus praedestinavil quosdam ad glo-
riam ; quosdam ad poenam ; sed quos praedestioavit

quos autem
praedtistinavit ad poenam, non praedestinavit ad cul-
pam. In sanctis ergo coronat Deus justitiam, quam
eis gralis ipse tribuil, gratis servavit, et gratis per-
fccit : iniquos autem condemnabit pro iniquitate
vel injustitia, quam ipse non fecit. In illis enim
opera sua glorificat, in istis autem opera eorom
condemnat.

AuGUSTixus. — PraedestinBtionis nomine non ali-
qua voluntatis humanae coactiva necesaitas expri-
mitur, sed misericors et justa divini operis sempi-
terna dispositio praedicatur. Dei namque praedesti-
natione aut peccatorum prasparata est pia remisaio,
aut peccatormm justa punitio. Deus praedestinavit
bonos ad regnum, malos aulem ad ignem aetemum.
Bonis etenim dicturas est : Venite, benedicli [Matth.
XX v), etc, etc. Malis autera dictums tsi : Its male"
dicti{ibid.) etc, etc. Dominus iniquos et impios
praedcstinavit ad suppliciam justum, non ad aliquod
opus injustum; ad pcenam, non ad culpam.

Idem, — Liberum arbitrium est vias mandatorum
Dei libero eligere vel relinquere arbitrio ; quas smn-
psimus fulti adjutorio, continua devotione sequi-
mur, in fine subjeclam in nobis obedicntiam coro-
nabit. Liberum vero quod ab eo habemus arbiirium
prono ad nequitiam lapsu fluit ; et cum ad virtutis
indolem Dei auxilio dcserentc nihil possit, ad genus
omne peccali deticit, nec fultum virtute subsistit.

Idem, — Primus homo libenimhaboit tii>itriam,
et poterat per naturam vires diligere et vitare vitia :

m9

SCALA COELl MAJOR.

1230

neque cnim habebat in se bellum viliorum. Sed posl- A tione justitisB justus est. Ad hoc habel liberum arbi-
cpiam volens peccavit, amisit liberum arbitrium in inum.

bono, ita ut jam nihil boni per se velle, ncdum
facere sine Dei gratia possit ; et ut non solum vo-
lens, sed eiiam nolens peccet : unde malum quidem
a nobismelipsis babemus bonum autem tantummodo
a Deo.

HiEnoNYMUS. — Homo per Dei graliam ad agen-
dum, quidquid voiuerit, liberum babet arbitrium.
Si enim aliquis invitus bonum faceret, nulium ia-
de prsmium acquirere posset : et si nllus a Deo
coactus malum ageret, nulliim pro hoc supplicium
pateretur. Deus autem aliquando hominem nolcn-
tem ad bene agendum miserieorditer cogit, ita ta-
men, ut illins bona voluntas postea sequatur.

Gregorius. — Mala solummodo libero fiunt arbi-
trio ; quia postquam primus homo peccavit sponte,
ad bonum quidem iiberum amisit arbitrium, ad
malum tamen retinuit. Nisi ergo divina praeveniat
inspiralio, nullus valet agere aliquidboni.

JoANN. CnRYSosTOMus. — Natur» rationali Dcus
liberam aibitrium concessil« imo eam talem fecit,
quse habiTet liberum arbitrium. Ergo et naturae non
tollit, quod dedit, et ipse prseterea errare penitus
ncscit. Nalura igitur rationalis ab ipso suae crealio-
nis exordio liberum habet arbitrium ; sed quia per
semetipsam sponte bonum deseruit, non jam habet
illudin bono, habet tamen illud in malo. Non jam

AuousTLNUS. — Non est liber, qui timore supplicii q sufficiens, sed prorsus deficiens, nisi praeveniente,
devital mahim, el spe praemii facit bonum ; servit adjuvante et subsequenle gratia DeL
enim tlmore coactns, et spe praemii illectus ; timor Anselmus. — Libertas arbitrii est potestas ser-
autem et spes dominantur ei. Hic est liber, qui nec vandi rectitudinem voluntatis propter ipsam recti-
timore sapplicii> nec spe praemii, sed sola delecta- tudinem.

SCALA CCELI MAJOR

SBU

DE ORDINE COGNOSCENDI DEUM IN CREATORIS

DIALOGUS.

Ex codice ms. inclytsB carthusiae Gemnicensis in Austria eruit venerabilis D. P. Leopoldus Wydemann,
ibidem bibliothecarius ; edidit R. P. Pbzius Thes. Anecdot. t. II, p. i, col. 155.)

PROLOGUS. C

Frequenti meditationum animo revolvo quam plu-
rimoiiummo conamine ad ardua nitenteSt sed quasi
quadamrepulsaacaspto cursu de/icientes, Causam
diligentius perscrutatus latitantem, nil quidem in-
vestigare potui quam inscitiam, caligine mentem
eorum obscurantem. Quampestiferas verecundias la-
iebras quasritantem fortius stringens ad lucempro-
duxi, ac spiculis rationum prefossnm ad nihilum de-
duxuSuntnamquepluresquiadspiritualiascandere
nitunlur, sed ordinem graduum ignorantes, per
abrupta se prcecipitant ; et dum non gradatim scan^
dendo, sedperprceceps inconsulte ruendo nec hujus
necillius relinaculum reetitudinis, quogressum fir-
menty inveniunt, pondere penduli, visu pressi cas-
sum iier linquunt ; atque in profunda: fabulce opi- D
nioneset tenebras ignorantias errabundi resiliunt.
Quorum animi inopia pie permotus, navem eis de
exsilio ad pairiam opimis opibiu instruxi, et scalam
congruis gradibus ordinabiliter disparatam de cceno
ad ccBlum erexi : quam si rite scandere eontendunty

regemglorias in decoresuo videbunL Unde si vide^
iur, libellus Scala coeli vocetur.

CAPUT PRIMUM.
DisciPULus. Quid inter sedulse disputationis docu-
menta te trebro navem vitse vel Scalam caeli intro-
dueereaudio quid sibiilla vocabula velint, edicito.
Magistbh. A patria paradisi quasi in colliminio
cujusdam maris separamur, et in boc mundo quasi
in quadam insula peregrinamur. Mare est hoc sae-
culum multis amaritudinibus turbidum ; navis est
Cbristiana reiigio, velum fides, arbor crux, funes
opera, gubernaculum discretio, vcntus Spiritus san-
ctus, porlus seterna requies ; hujuscemodi nave pe-
la^us saeculi hujus transitur ; et ad palriam aeter-
nae vitse reditur.

CAPUT n.

Disc. Et quid ScahcasUfMkQ, In valle lacryma-
rum, imo in lacu miseriae sumus constituli ; de qua
ad altnm supemse patriae montem per quamdam
scalam sumus ascensuri. Haec scala est charitas,
quam copulat sanctarimi Scripturarum auctoritas :

1231

HONORII AUGUSTODUN. OPP. PARS IV. — DOGMAT. BT ASCET

1232

hujus gradus Buot scientia et sapienlia. Scientia, A
quae Dos praesentis vitae instruit actionem ; sapientia,
quse docet slernfie vitSB contemplationena. Scientia,
qua; nos Scripturis instruit roysterium Ghristi hu*
manitatis ; sapientia, quae docet majestatem ejus di-
vinitatis. liaec scala per geminam dilectionem Deiet
proximi hinc inde erigitur, ad quas series totius
Scripturse, Veteris et Novi Testamenti, refertur ;
quae per Sapientiam scribitur per scientiam eipo-
nitur. Et quia hsec scala usque ad tertium coelum
pertinet, ad quod rite scandentes perducet, tribus
ordinibus graduum , corporalium , spiritualium ,
intellectualium, connexa surgit.

CAPUT m.

DiSG. Quid tertiom coelum dixeris, ignoro. Mag.
Tres visiones sunt, corporaiis, spiritualis, intelle-
ctualis. Corporalis est, qua coelum hoc et tcrra, et
omnia corporaiia per corpus videntur : el haec pri-
•mum ccelum vocatur. Spiritualis est, qua simili-
tudo corporalium in Spiritu nostro forniatur : et haec
secundum coelum nominatur. Iniellectualis est, qua
nec corporalia nec similitudo corporalium, sed ipsa
essentia divinae veritatis, vel angelorum vel anima-
rum natura, sicuti est, contemplatur, et ha^c ter-
tium coelum appellalur.

GAPUT IV.

Diso. Ordinem graduum magnopere dignoscerc
desidero, quis est ordo corporalis visionis ? Mag.
Imprimis elementa, scilicet terram, aquam, aerem,
ignem, ex quibus omnia constant, ad laudem Dei
cernimus : quibus totidem subjicimus, dum ea,
quae tantum sunt, ut lapides ; et ea, quae quodam
modo vivunt ut berbae et arbores ; el ea quae vivunt
et sentiunt ut animantia ; el ea quae vivunt, sentiunt
et intelligunt ut homines, ad laudem Conditoris
videmus. His vero totidem subnectimus, dum qua-
tuor genera in mundo viventium, gradientium, ser-
pentium, reptantium, volantium, natantium ad lau-
dem Dei conspicimus. Quibus totidem supponimus,
dum cuncta pulchra a deformibus viso, cuncta so-
nantia a dissonis audila, cuncta olentia a putenti-
bus odoraiu, cuncta dulcia ab amaris gustu, cuncta
lenia ab asperis tactu dlscernimus. Deinde multi-
plices gradus inteximus, dum in terra diversa ge-
nera lapidum, marmorum, geromarum ; diversa ge-
nera arborum, foliorum, pomornm ; diversa genera
herbarum, foliorum, olerum ; diversa genera radi-
cum, fructuum; seminum, diversa genera bestia-
rum, reptilium, serpenlium ; multigenas facies et
ritus horoinum, multimodos colores et cultus ve-
stium ; alta moenia urbium, aedificia domorum, pi-
cturas, sculpluras, varias lexturas ; diversa arlifi-
cia, ludorum vel artium exercitia ; ordines mini-
slrantium; dignitales dominantiom mirando distin-
guimus, Deinde gradus ex aqua ordinamus, dum
genera varia volucrum, varia piscium, glaciem et
varias tempestates, et quasdam aquas dulces, quas-
dam amaras laudando Deum consideramus. Post
hoc aerem scandentes, Stvpentes, gradus imprimi-

mus, dum nubes, ventos, falgura» toaitraa, plu~
vias, nives, grandines, pruinas, rores mirando con-
spicirous. Hinc per gradus aelherei ignts nitimar,
dum nunc ci*escentis, nunc decrescentis lunse glo-
bum, luciferi comas, solis flammas, aliarom erran-
tium stellarum jubar ad laudem Conditoris intue-
mur . Poslremo per gradus hujus corporei coeli leva-
mur, dum firmamentum in medio aquarom loca-
tum, et sidera in eo clare fulgentia, venerantes
Deum, conlemplamur. Hi sunt gradus pulchrae
ascensionis dispositi de ordine corporalis visionis.
Hac visione universa pene animantia nobiscum
fruuntur et quaedam, ut ibices et aquilae, plos nobis
poliuntur.

CAPUT V.

B

DisG. Quis est ordo spiritualis visionia ? Mag.
Animam plures vires habere non igooras : ex qui-
bus ea, quae corpus vivificat, et per corpus corpo-
ralia senlit, proprie aniroa cognominatur, ea vero,
in qua imagines corporalium formantur, Spiritos
appcliatur ; €8 autcm quae interna etextema intelli-
git, mens vocatur. Spiritualis ergo visio est/cum
non corporalia, sed corporalibus similia in Spiritu
videnlur, quae duodecim gradibus buic scalae iaoe-
ctitur. Primus gradus est, cum alicujus corporis
similitudo per corporis sensus percepta, in Spiritu
nostro formatur, ac in memoria reconditur, at
puellarum. Secundus, cum absentia corpora jam
n nota, cogitamus, et corum imagines in Spiritu oo-
stro formarous, ut urbium. Tertius, cum eorum
corporum, quae non novimus, sed esse non dubita-
mus, similitudines, non ita ut sunt, Spiritu intue-
mur, ut unicornium vel griphium. Quartns, cum
ea, qua3 non sunt, vcl esse nesciuntur, pro arbitrio
imaginamur ut chimeram bestiam. Quintus, cum
nolentibus nobis varia forma rerum ver&atur ia
animo, ut in oratione, pugnantium vel aedifican-
tium. Scxtus^ cum aliqua facturi disponimus, cun-
cta prius in Spiritu cogilando formamus, ut fabri-
cam domus. Septimus, cum loquimur, vel aliquid
facimus, eadem similibus rootibus inlus in Spirita
praevenimus. Octavus, cum a dormientibus somnia
in Spiritu forraantur, tamen nihil vel aliquid signi-
ficantia ; ut Pharaoni septcm spicae septem annos
praesignantes. Nonus, cum invalitudine corporali
perturbalis sensibus variae phantasiae imaginantar,
ut phrenelicis fieri solct. Decimus, cum ingrave-
scente dolore corporis Spiritus abscntatar, et ima-
gines rerum corporalium demiratur, gaudia vel
supplicia prae se ferentes, ut non ex loto defunclis
pleromque contingit. Undccimus, cum alicujua Spi-
ritus a sano corpore ad videndas similitudines cor-
poralium ab aliquo Spiritu rapitor ul fit in exstasi
positis. Duodecirous, cum Spiritus penitasa sensi-
bus corporeis avertitur, et solis similitadinibus
corporalium spirituali visione fruitur, ut in prophe-
tis quondam factum est. Haec visio spiritualis bonis
et reprobis communis est, et secundum coelum vo-
catur ; quod doctis per disoretioaem reaeratOTi et

D

1233

SCALA COELI MAJfOR.

i234

indoclis per prffisamplionem obfirmalur. In hoc A vui). Similiter hi, qui corpore subtracti , et rursus

coelo Moyses similitudinem tabernaculi vidit , quod
in eremo fecit : in hoc coelo Isaias Dominum supcr
solium excelsum, et seraphim cum sex alis Sanctus,
sanctus, sanctus, clamaotia conspexit ; hoc coelum
apertum est Bzechieli quando rotam in rota et qua-
tuor animalia oculis plena conspexit ; de hoc coelo
vidit Petrus discum animalibus plenum submitti, et
iterum in idem recipi; hoc coelum vidit Joannes
apertum, in quo omnia conspexit quse in Apocalypsi
scripsit.

CAPUT VI.

Disc. Num est aliquid in rehus exstantibus, quale
Joannes, vel alii prophet^e, vel qualia subtracti qui-
dam a corporibus viderunt ct rursus vivis redditi se

vivis redditi gaudia et supplicia, claram lucem, et
horridas tenebras, vel quielibet alia videruat vel
audierunt, intra se quasi in quadam regione con-
spexerunt.

CAPUT IX.

Disc. Poenee in Spiritu visse, utrum sint ver»
poenae an falsae ? Similiter gaudia in Spiritu visa,
utrum sint vera gaudia an falsa? Mag. Quidquid
illud est, unde anima moerore afficitur, vera poena
est. Ilerum quidquid illud est, unde Spiritus laeta-
tur, verum gaudium est. Sunt autem quidam gra-
dus in poenis animarum. Primus est, cum anima
conlristatur, quia de assuetis Ioci:i, corporibus, vel
parentibus vel notis hominibus separalur? Sccun-

vidisse retulerunt? Mag. Omnia qu« formaliler sub- B ^^^^ ^^^ ^^ ^^j^^.g ^^^^^ exterioribus, vel amicis

sistunt, in hoc mundo sunl ; nusquam autem legi
tur, quod usquam terrarum beslia deccm cornua
habens reperiatur ut in Apocalypsi et in Daniele le-
gilur. Nec alicubi lapis septem oculos habens, ut
in Zacharla Icgitur ; nec usquamlibet gentium mu-
lier sole amicla vcl draco scptem capila habens re-
perilur. Quae si tunc substantialiler fuissent nunc
quoque similiter essent ; sed cum nusquam neque in
ccelo neque in terra hujuscemodi res sint, liquet
quod nec tunc fuerint. Igitur non sunt ex rebus
exslanlibus ; per angelos autem talia in Spiritu ho-
minum formaotur, per quae fulura aliqua prsefigu-
rantur : unde et a doctis exponunlur, a quibus
etiam inteUigunlur.

CAPUT VII.

DisG. Cum quis talia videt , num per oculos cor-
poris, an solo Spiritu ea cernit? Mag. Corporalia
per corpus, spiritualia autem extra corpus videri
. omnino non possunt. Neque Spiritus sine corpore
ad loca corporalia, nec corpus rapi polest ad spi-
ritualia. Omne autem quod corpus non est, et tamen
estaliquid, Spiritus est. Ergo non percorpussed
in Spiritu falia videntur ; incorporea enim natura
videri non potest per corpus; corporea autem si
sine corpore vidcri potest, tunc longe alio et miro
modo, quam nunc, videtur.

CAPUT VIII.

Disc. Utrum videt haec anima intra se vel extra
se ? Mag. Sicut omnia corporalia intra corpus viden-
tur ita cuncta spiritualia intra Spiritam cernuntur;
et si^ut hlc corpon*.us mundus coeluro et terram et
universa corporalia intra se conlinet, ita quoque
anima quemdam amplum mundum, coelum spiri-
tuale, et terram intra se continet; in quibus cun-
cta spiritualia , corporibus similia videt ; et ideo
cum solem, lunam, et sidera coeli, urbes, regiones,
insulas maris, vel similia caetera his contemplatur,
non extra, sed intra se imaginando vagatur. Itaque
Joannes vel alii prophetae non extra se, sed cuncta
in Spiritu suo per angelos formata, futuras res si-
gnificantia viderunt : unde et Videnles dicti sunt ;
hinc est qnod Joannes dicit : Staiim fui in Spiriiu
(Apoe. i) ; et alius propheta : Vidi in Spiriiu (Dan.

perditis anxiatur. Tertius, cum de corporali dolore
torquetur. Quartus, cum violentia de corpore pel-
litur. Quintus, cum quasi in somnis, horridis visis
afficitur. Sexlus, cum in exstasim rapta formis mo-
leslis affiigitur. Se[>timus, cum corpori subtracta a
tetris spiritibus in poeDalibus locis cruciatur. Octa-
vus, cum corpore penitus mortuo , non corporali,
sed spiritali et poenali substantia arctatur. Nonus,
cum recepto corpore, aeterno igni tradita daemoni-
bus associatur. Hi poenarum gradus, quanto quis-
que alteri est in ordine superior, tanto est in cru-
ciatu immanior.

Similiter quidam gradus in gaudiis animarum
considerantur. Primus, cum anima de societate di-

^ lectorum hominum laetatur. Secundus, cum de ade-
plione cupitarum rerum gratulatur. Tertius, cum
de evasione damni alicujus rei vel corporalis dolo-
ris gaudet. Quartus, cum superatis adversariis tri-
pudiat. Quintus, cum periculum mortis evadens
exsullat. Sextus,cum in somnis laeta visa eam
exhilarant. Septimus, cum in exstasim rapta exsul-
lat. Octavus, cum, corpore sublracla spiritualibus
in locis, mirabili luce deliciatur. Nonus, cum, cor-
pore penitus mortuo, non corporali, sed spiritlAli
et ipsa veritatislaetitia jucundatur. Decimus, cum,
corpore recepto, angelis adaequata de visione Dei
ineffabiliter gloriatur. Hi gradus gaudiorum, quanto
quisquis est alteri in ordine altior, tanto est et in
ordine eminentior.

D

CAPUT X.

Disc. Unde formantur Spiritalia visa? Mag. Ab
animabus, a daemonibus, ab angelis. Ab animabus,
cum quis in tenebris ea, quae per corpus vidit, vel
videre potuit, vigilans imaginatur ; aut quae corpori
acciderunt vel accidere potuerunt, doiTniens con-
templatur; haec aliquando vera, aliquando sunt
falsa. A daemonibus, cum Spiritus nequam in va-
rias formas se transiigurans, animae dormientis, vel
vigilantis se ingerit ; quae phantasiae vel illusiones
vocantur; aliquando corpus obsidens, animae se
commiscens, quaedam vera praecidit, et alios arre-
ptiiios, alios falsos prophetas facit. Ab angelis au-
tem in exstasi rapti vel a corporis sensibus alienati,

4235

HONORII AUGUSTODUN. OPP. PARS IV.

DOGMAT. ET ASCET.

4236

quaedam mira, et aliquid significaDtia, conapiciunt ; A ritas. His et talibus transeensis, ac sanctis conjon-

qus interdum ipsi angeli eis exponunt , ut Gabriel
Danieli et angelus Joanni, et haec ostensiones vel
revelationes dicuntur.

CAPUT XI.
Disc. Estne peccatum turpia imaginando, cum
quis nocturnali illusione poUuitur? Mag. Cum quis
vigilans turpia imaginando delectatur, ac dormiens
per easdem imagines polluitur, hoc ad peccatum ei
imputatur : si vero contra votum suum a dsemoni-
bus ludificatur et poUuitur, in hoc reus non judica-
tur. Si autem absque consensu delectationis poltui-
tur^ sic caret peccato : sicut vigilanles de concubitu
loquentes, eadem cogitamus.

CAPUT XII.
DiSG. Vident dsemones imaginationes in anima-
bu^? Mag. Qttidem malas vident, bonas non videol.
Cogitatlones enim hominum malas, per eos nun-
tiatas, certissimum est (scire) bonas autem si scirent,
sancloa non tentarent; a quibus superari nullent.

CAPDTXm.
Dic. Unde est, qnod longe facta annuntiant?
Mag. Quia inest eis acrimonia cernendi corporalia :
incorporalis enim ipsorum natura nobis praestanlior,
et longe nobis subtilior est.

CAPUT XIV.
DiSG. Unde eat, quod aliquando phrenetici futura
praedicunt, vel etiam aliqui eani, ut Caiphas, qui
prophetavit? Mag. Aliquis spiritus commiscet se-
ipsum eorum spiritui, et futura praedicit. lu hujus-
modi gradus scandit anima in spiritualibus ; sed
aliquando fallilur^ dum aliud pro alio approhat : et
id corporale quod est spirituale , vel id spiriluale
quod est corporale, putat ; sicut Petrua discum de
spiriluali coelo submissum, corporalem rem esse
pulavit; sed hic error falsae opinionis non obligat
animam peecatis.

CAPUT XV.
Diflc. Quis est ordo graduum intelieclualis visio-
nis? Mag. In haec verba : Diliges proximum tuum
sicut teipsurti (Uatth. xix) tria considerantur late
[f, laterej : qui corporaliter videntur, proximus qui
absens in spiritu cernitur, dilectio quie mente intel-

cta spiritibus per angelica scandit ministeria no-
vem gradibus, contemplans iu sptema gloria ange-
los, archangelos, virtutes, potestates, principaius,
dominationes, ihronos, cherubim et scraphiu. Sic
rite scandens pervenit ad domum Dei, et thronum
msgestalis, ubi regem gloriae in decore suo videbit;
ibi est secura quies , et inefTabilis yisio verilalis ;
ibi una et tota virtus amare, quod vidcas, et summa
felicitas habere, quod amas ; ibi beata vita in fonte
suo bibilur, ibi lux vera in lumine videbitur clari-
tas Dei, non corporali visione sicut visa est in
monte Sina ; nec spirituali visione sicut vidit eam
Isaias vel Joannes in Apocalypsi ; nec per aenigma-
ta, ut in liac viia viderunt eam sancti , sed per spe-
Q ciem sicuti est facie ad faciem. Propter hunc adi-
piscendum nune labores subimus, indigentibos sub-
venimus : a voluptatibus continemus, adversitates
substinemus. Ad hunc videndum corda mundamus,
quia beali mundo corde ; quoniam ipsi Deum vide-
bunt. In hoc tertio coelo esl paradisus paradiso-
rum , in hoc est requies sanctorum , in hoc gloria
beatorum. Sed sicut spiritus corpore est praestan-
tior, sed spirituale coelum , non loci positione sed
neque dignilate huic corporali coelo est praestan-
tius : spirituali autem coelo intellectuale esl emi-
nentius.

CAPUT XVI.

Corporalis autem visio dividitur in doo, in infe-
riorem et superiorem. Inferior est, com terrtm, et
G quae in ea suut, conspicimus : superior cum coelum
et coeli corpora, scilicet solem, lunam et stellas in-
tendimus. Similiter spiritualis visio dividitor in
duo, in inferiorem et superiorem. Inferior est quasi
terra^ cum animo rerum similitudines imaginalur;
superior, quasi ccelum, cum imagines per angelos
formatae demonstrantur. Nihilo minus intellectualis
visio dividitur in duo, in inferiorem et superiorem ;
inferior est quasi quaedam terrai dom virtutes in
anima gignuntur ; superior, quasi summum coelum
dum curtcta in Deo inleiliguntur.

CAPUT XVII.

DisG. Cum anima de corpore exierit, utrum fer-
turad aliqua loca corporalia, an ad incorporalia.

ligitur. E.t ergo intellectualis visio, cum nec corpo- ^^ ^i^us similia, an ad ali^d quid excellenlius?

raha, nec corporalibus simiha conspicmntur ; sed ^^^ ^^ ^^^,.^ ,^^^ ^^„ ^^^j^,^ ^.^, ^„^ ^,.^

ipsae verae subsiantiae animarum vel angelorum,
velvirtotes, vel ipsa summa veritas, sicut est,
mente intelligitur. Et hoc tertium coelum dicitur io
quod tribos gradibus conscendimus. Primo dum
in anima virtutes consideramus , secundo cum an-
gelorum orJines discernimus , tertio cum universa
in Deo intelligimus. Porro fidelis anima multiplices
ascensiones in corde suo disponit, dum de virtute
in virtutem it; et ita locum tabemaculi admirabi-
lis, quasi regionem latissimam inteilectualium, in-
greditur, dum qood ipsa mens vel omnis animsF
bona affectio, cui contraria snnt vitia, contuetor,
ut cst castitas, continentia, mansoetudo , fides, bo-
nitas, benignitas, ioBganimitas, pax» gaodiom, cha-

Mag. Ad corporalia loca non ferlur nisi cum ali-
quo corpore, nec localiter potest ferri nisi corpora-
liter; anima autem corpore exula nullum habet
corpus, ergo non fertur ad loca corporalia. Ad
spirilualia vero loca corporalibus similia, pro me-
riiis fertur, habilura vel gaudia vel supplicia. Sicut
enim cum corpori subtrahitur, imaginem sui cor-
poris habere cognoscitur ; sic postquam corpore
exuta fuerit similitudinem sui corporis habere
poterit, in qua vel tristitia afBciatur vel I^etitia
fruatur.

CAPUT XVIII.

DiSG. Si anima ad loca non fertur, tonc sequilor,
quod infernas non sit corporeos, et quid de hac re

1237

SCALA CQELI MAJOR.

1238

scntiendum sit, dubito. Mag. Si inferaus est locus A sub terrls in inferos mergi videaiur. Ideo anlem in-

tormenlorum, in quo anima vel cum corpore vel
sine corpore cruciatur, tunc septem speciales in-
ferni reperiunlur. Primus infernus esl corpus cor-
ruptibile, quod animam agg^ravat, et eum multis
doloribus cruciat ; patitur namque in eo famem»
sitim, laborem, fatigalionera, morbos, dolores. va-
rias infirmitates ; ex ejus inhabitatione, ira, invidia,
odio, Iristitia afficitur, avaritia, concupiscentia car-
nali, vana gloria vexatur. In hocinfemo ingcmiscit
se fidelis anima cruciari, et de hoc flebili prece po-
stulat deliberari, dicens : Educ de carcere animam
ineam ad confitefidum nomini tuo, Domine [PsaL
GXLi). Secundus infernus est hic mundus, in quo
cum corporeanima cruciatur, dum se a palria pa-
radisi exsulare lamentatur ; paritnr autem in eo 3
frigus, seslum, tcmpestates, pestilentias, bella; prse-
das, incendia, damna et varia incommoda. In ani-
mo autem affligitur de amissione natorum, vel
parentum, vel amicorum vel rerum ; de contume-
liis, de injuriis, de maledictis, de variis adversita-
tibus. De hoc infemo anima liberata cantat gratu-
lando : Eduxii tne de lacu miserios et de luto fascis
{Psal, xxxix). Tertius infemus cstcohabitatio invi-
cem se odientium ; dum vel justi de cohabilationc
raalorum, sicut Lot in Sodomis, cruciantur ; vel
mali de conversatione bonorum torquentur, cum
a perditis moribus prohibentur. In hoc inferno
verbera, vincula, jejunia, vigilias, carceres, bestias,
igne^, varias passiones ab invicem patiuntur : in
animo, timore, moerore, anxietate, pusillanimitate,
angustia, tristilia consumuntur ; hujus inferni poe-
nis affici dolel qui testando clamat : Dolores inferni
circumdedirunt me^ proBOCcupaveruni me laqnei
mortis {Psal. xvii). Quartus infernus csl locus in
raedio temrt positus, igne et sulphure plenus; hic usi-
tato nomine dicilur infernus vel stagnum ignis et
sulphuris ; ad hunc pertinent omnia loca vel in
terra vel super terram ardentia. Quintus infernust
cum anima corpori subtracta ad loca spiritualia et
poenalia, corporibus similia ducitur cracianda.
Sexlus infernus est, cum anima, corpore penitus
morluo, non corporalia, sed spiritualia corporalibus
similia patitur, sed et dolore, moerore ac tristitia
afficitur. Hic quia corporaii est inferior et depres-
sior, infemus inforior vocatur ; de hoc scribitur :
Eruisti animam meam ex inferno inferiori {Psal.
Lxxxv). Septimus infernns est ignis aeteraus, in
quem anima cum receplo corpore truditur in die
judicii cum daemonibus semper crucianda. Utrum
autem hic infernus in hoc mundo, an extra mun-
dum futuras sit, ignoratur.

feri dicuntur, quia sicut omnia corporca, si ponde-
ris sui ordinem teneant, inferiora sunt omnia gra-
viora, ita spirilualia omnia inferiora sunt tristiora.
Hinc est quod quidam tanta tristitia afficiantur,
quod fragile corpus eam capere non possit ; unde
vitam suspendio vel praecipitio vel aliqua vi extor-
quent. Postquam anima a corpore excutitur, non
in aliquo loco retrulitur, sed in immensum tristi-
tiae et doloris barathrum immergiiur. Omnis enim
locus longitudinem, latitudinem; altitudinem babet,
sed anima dum his omnibus caret, in nullo loco in*
cludi valet.

CAPUT XX.

DiSG. Nonne dives ille fuit iu loco tormentorum,
et de eo scribitur, quia crucior in hac flamma?
Mag. Ego puto divitem illum in sexto, quem dixi,
inferno fuisse : Dominum autem de quarto, id est
de corporali poena dixisse ; sed quia id quod in re
erat, capere non poterant, quasi de corporali tor^
mento illis narrabat. Yerumtamen quomodo intelli-
genda sit illa flamma inferni, ille sinus Abrahse, illa
lingua divitis, ille digitus pauperis, illa sitis tor-
menti, illa stilla refrigerii, vix forlasse a mansueto
qusBrentibus, nunquam autem invenietur a conten-
tiose scrulantibus.

CAPUT XXI.

Disc. Quid de inferis senliendum sit, Deo per te
nos illuminante, jam video ; quid vero de regno
coelorum credendum sit, omnino ambigo. Mag. Re-
gnum coelorum non est locus corporalis sed spiri-
tualis^ corporali similis ; in quo esl pax et gaudium
et inefifabilis laetitia in omnimoda gloria; in quo sub-
stantia Dei, verbum quoque Deus, per quod facta
sunt omuia, in charitate Spiritus sancti sicuti est,
videtur, et beate fruendo sine flne habctur. Hoc est
tertium coelum, in quo est paradisus, in quem raptus
est Apostolus : hoc est coelum in quod assumptuft
est Christus ; in hoc coelo sunt agmina angelorum,
et animae beatorum, non locali positione disjun-
ctae, sed misericordia disponentis pro meritis in
gloria distinctse. Et hic sunt mullse mansiones in
una domo Patris, iu quibus disponuntur justi a
j^ justitia pro justitise merilis. Hic est spei nostrae ex-
speclatio, hic laboris retributio.

CAPUT XXII.

CAPUT XIX.

D18C. Si inferoi corporalia loca uon sint, unde
sub terris esse dicuntur ; vel unde inferni appellan-
tur, si sub lerris non sint? Mag. Ideo sub terris
inferoi esse dicuntur vel creduntur, quia congraen-
ter in spiritu illarum rerum similitudines sic de-
monstrantur ; ut, quemadmodum caro moHua sub
terra reconditur, sic pecoans anima a carne soluta

Disc. Et quid opus est corpus ab auimabus re-
cipi, qnibus sine corpore potest ipsa summa beati-
tudo praeberi? Mag. Quidam naturalis appetitus
inest animabua administrandi corpus, quo appe-
titu retardantur quodammodo ne tota intentione
in id summum coelum pergant ; quandiu non sub
est corpus, cujus adminislratione appetitus ille
conquicscat : ideo necesse est, ut corpora sua
recipiant, quae spCciali gloria promerita angelis
jam adaequentur, et in summi cceli visione, veri-
tatis liberrima intuitione semper jucundentur.

4239 HONORII AUGUSTODUM. OPP. PARS IV. — DOGMAT. ET ASCET. mo

GAPUT XXIII. A inlellectaalia in natura integra et beatitudine per*

Tanc qaoque tres visiones non deerunt ; quia fecta, ut vere sunt, contemplantur. Qui ergo hanc

coelum novum, et tetTam novam, et omnia quae in scalam ordinatim per gradus suos soandere po-

eis sunt, nova perspicue per corpus videbunt, cum tuerit, in tertium coelum, quo raplus est Apostolus,

sicut sol fulgebant. Eadem spiritualilerimaginantur : pervenire se gaudebit. Amen.

SCALA C(ELI MINOR

SEU

DE GUADIBUS GHARITATIS OPUSGULUM.

(Ex codice ms. inclytse carthusiae Gemoicensis in Austna in lucem asseruit venerabilis D. P. Leopoldus
Wydemann ; edidit R. P. Bern. Pbzius, Thes. AnecdoL t. II, p. i, col. 171.)

Gap. I. Scala cceli charitat ett^ cujus gradus di-
versas virtutes,

Ad aternam gloriam perveniendi scala nobis bo-
die erigitur, per quam a fidelibus cooli culmen at-
tingitur. Haec enim scala est charitas, per quam ad
coeli fastigia tendit. EcclesisB humilitas. Hujus vero
Bcalse latera, sunt gcminae dilectionis scilicet Dei el
proximi praecepla ; sed gradus, qui his lateribus in-
seruntur, sunt diversae virtutes, per quas charitatis
praecepta complebuntur ; per quos qui rite scande-
rit, faciem Domini, qui est charitas, in jubilo vide-
bit. Quindecim gradus texunlur, quia per quinde-
cim ramos charitatis coelestia petuntur : unde et in
templo Domini ad sanctuarium quindecim gradibus
ascendebatur, quia scandens in hac scala ad coele-
stis templi sanctuarium, Christium scilicet, subleva-
tur. Primo quoqne quindecim gradus inscribuntur,
quam he virtutes inslruontur, per quas aethera a
beatis scanduntur. Quindecim autem sunt ter quin-
que ; nam per fidem sanctae Trinitatis debemus
quinque sensibus nostns, charitatis opera adim-
piere.

Gap. U. Primi tres hujus scalce gradusy patienUa^
benignitas et pietas.

Primus itaque gradus hujus scalae est patientia ;
in qua animas possideri docet aeterna Dei sapieniia.
In hunc gradum scandentes gressum firmamus : Si
injurias et contumelias patienter pro Ghristi amore
toleramus ; qui opprobria et contumetias, flagella
et ipsam mortem pro nobis paiienter sustinuit,
se imitantibua praemia permanentis gloriae resli-
tuit.

Secundus gradus intexitur benignitas, per quam
angelicae socictatis acquiritur dignitas ; huic gradui
gressum imprimimus. Si pro malis non mala sed
bona retribuimus : et proximis nostris necessaria
pro noslro posse benigne impendimus ; quia et
Ghristuff crucifixoribus suis pro malo bonum, scili-

B cet aeternam vitam per suam passionem reddidil :
quara etiam suis imitatoribus tribuit.

Tertius gradus inseritur pielas, per quam super-
nomm civium adipiscilur dulcis socielas. In bunc
gradum pia mens scandens exaltatur» sed alionim
feiicitate non emnlatur. Invidia enim diaboli intra-
vit mors in orbem terrarum, imitantur autem eum
qui sunt ex parlc ejus, etc.

Gap. III. Aliigradus simplicitas, humilitas.contem'
ptus mundi, et voluntaria paupertas.

Quartus gradus innectitur simplicitas, per quam
coelestis gaudii subitur muUiplicilas. In hunc gra-
dum pedem ponimus, si perperam aut fraudulenler
vel perverse non agimus ; ut si Dei servitio nihil
sublrahimus, et bona opera non favore populi, sed
^ sola causa Dei facimus.

Quintus gradus indilur humililas, per quam at-
tingitur angelica sublimilas. In hunc gradum scan-
dens mens solidatur, si de accepta scientia non in-
flatur : dum Deum superbis resistere, humilibus
autem dare gratiam recordatnr.

Sextus gradus mundi est contemptus per quam
supemi rcgni acquiritur concentus. In hoc aniroa
exsultat gloriosai si non est ambitiosa, scd poten-
ter sustinet tormenta, nam si velit Dominum dicen*
tem andire, amice ascende superius leve onus Do*
mini non renuat subire, et prosit veriix) et exemplo
fratribus.

Septimus gradus est voluntaria paupertas, per
quam glorise et divitiamm in domo Domini accipi-
D tur libcrtas. lu hunc gradum figit hic vestigia, qui
non quaerit quae (sua) solummodo sunt, sed quae
omnibus sunt utilia, et ad laudem Ghristi pertinen-
tia : et talis scondit laetius, quia pavit in dulccdinc
pauperem Deus.

Gap. IV. Alii gradus pax, bonitas, gaudium
spirituale, sufferentia.
Octavus gradus est pax« quse est aeterna lucis

1241

DE ANIMiE EXSILIO ET PATRIA.

i%i%

fax ; in hoc gradu mens roboratar, si nee yerbo nec A
faclo ab aliquo laedalur, el si corpus animee in Dei
servitio subjugatur, et anima spiritui concordans
Domino Deo jugiter famulatur. In hoc gradu po-
sili, beati dicuntur, guoniam /ilU Dei vocabuntur
(Maitk. V).

Nonus gradus scribitur bonitas, per quara introi-
tur coeleslis vitse jucunditas. In hunc gradum scan-
dit homo, si non solum non facit, sed cogitat nec
malum.

Decimus gradus est spiritale gaudium, per quod
pertiogitar ad sanctonim contubernium . In hunc
gradum laetetur homo se conscendisse, si non gau-
det super iniquitate nec super ruina inimici, nec de
malis quae eveniunt alii : congaudet autem veritati,
et omnibus gestis ad honorem Christi, qui est ve- B
ritas et vilae praemium, et plenum omnium gan-
dium.

Undedmns gradus locatur sufferentia, per quam
supemae glorise adipiseitur eminentia. Huncgradum
scandcns animus arripiet, si omnia mundi adversa
pro Cbristo sufferet. In hoc gradu constituli bcati
scribuntur, si persecutionem pro justitia patiuntur
(ibid.).

Cap. V. Postremi gradus hujus scalas fides, spest
Umganimitas^ et parseverantia,

Duo doclmus gradus dicitur esse fides, quae homi-'
nes efiicit angelis concives. Hunc gradum bomo
gressu premit, si cuncta de Deo et aetcrna vita pie
dicta vel scripta fideliter credit : absque fide elenim p
est impossibile Deo placere .

Tredecimus gradus est spes, quae non confundit
prsestolantes spiritales res. In hunc gradum pedes
mens sancta levat, si omnia bona, de futura vita
sperat.

Quartus decimus gradus sequitur longanitnitas
per quam impetratnr angelorum aequalitas. Hunc

gradum quilibet scandens apprehendet, si oranes
promissiones Dei aequanimiter sustinct. Si onus
Dei tandiu bajulat, quousque veniens ipse de ejus
collo jugum excutiat, et eum a labore cessare, et in
requie recumbere faciat.

Quiotus decimus grados et ultimus ponitur pro
perseverantia, per quam paradisiacse amoenitatis
capiuntur prata vemantia. In hunc gradum mens
petens se pervenisse gaudeat, si de Dei misericordia
nunquam desperando excidat : Qui usque in /inem
perseveraverity hic salvus erit (Matth, xiii).

Cap. VI. HiBc scala per timorem eriqiiur^ quo ad
summum perducta charitas ipsa in koereditaiem
Domini introdudtur.

Ei qui per hos omnes gradus rite scandet, hunc
Deus ipsa charitas in cellaria stemae dulcedinis in-
troducet. Haec scala Domini per timorem erigitur,
per quem ad snmmum perducta charitas ipsa, ut
iilius, in hsereditatem Dominl introducitur : timor
vero, ut servus foras ejicilur. Sed duplex distin-
guitur, quidam dicitur servilis, alins filialis. Servus
quippe timet dominum, ne, si peccaret, eum dam*
naret ; filius patrem timet, ne eum exhseredet ; limet
adultera marilum ne veniat, sed uxor casta, ne
discedat. Per servilem timorem peccata declinamus,
ne horrendi supplicii poenam incidamus : per filia-
lem transacta defleamus, ne gratia patris nostri et
seternis gaudiis careamus. Modo cum charitas men-
tem possedit, servilem timorem foras mittit : timor
autem Domini sanctus, scilicet filialis, permanet in
saecula sempitema. Jam entm gehennam ut servus
peccati non timebit ; quia nnllum peccatum commit-
tere quserit ; sed Deo ut filius per dilectionem in
virtutibus adhaerebit. Per bos igitnr timores Deum
et vitam aeternam diligamus, et per charitatem om-
nia bona perficiamus, ut hereditate Dei sanctua-
rium possideamus : quae omnia in nobis perficiat|
qni semper regnat. Amen.

DE ANIMiE EXSILIO ET PATRIA,

ALIAS, DB ARTIBUS.

(Protulit in lucem ex ms. cod. inclytte carthusia} Gemnicensis in Austria ven.D.P. LeopoIdusWidemann ;
edidil R. P. Bern. Pezius Tkes. Anecdot. t. H, parte. i, col. 225.)

PROLOGUS. D

Tkofnofgratiam apostolici nominis sortito, muHis
donisSopkiasinsignito Honorius illum in gloriaPa"
tris cemere^ quem Thomas dubitans meruit in terris
tangere. Quiavigilanti oculoplerosque conspicis pa-
triam magnopere desiderare^ sed utpote vias ignaros
per deuia properare; kortaris me, optime virorum.
quasiperitum locorumkis viamdemonstrare, ac vi-
ciniora loca stylo designare : ne forte longius a via

aberrantesregiayindevioretardentur.etmagisapa'
triaelongentur; uiquondamie jEgypto egressi^ ad
patriam tendentes nan modocorpore»sedcorde^ longo
tempore in eremo erraverunt^ et minineadoptabilem
patrlam pervenerunt. Ego autem cum invidia tabe-
seente iter non kabebo, pie injuncta impigre exsequi
tentabo^ quosque studiososper ignota loca ad notam
patriam deducam^ invidos, lividoSf corde tabidos,
patriaimmeritosin tenebriserroris derelinquam. Tu

1243

HONORII AUuQSTODUN. OPP. PARS IV. - DOGMAT. ET ASCET.

4244

quogue^ siudio florcM^ ignavos pnecede^ et negli-- A civitatis praesules Ecclesiae Decreta componont, in

gentesmove^nolentescoge : volentes sednonvalentes

perdelectabileiteradjucundampatiiam trahe : filios

imo servos invidias^ etiam sequi certantes repelle, ei

ianctum canibtiSt gemmas porcis tolle.

Cap. I. Exsilium hominisignorantia ; patriaestsa-

pientiat ad quam per artes liberales, veluti per

tolidem cioitates pervenitur.

Sicut popalo Dei exsilium erat in Rabylonia, Je-
rusalem vero patria. sic interioris hominis exsiliura
est ignorantia, patria autem sapienlia. In ignoranlia
quippe positi quasi io tenebrosa regione commo-
rantur, unde et filii tenebrarum{l Thess. v) cogno-
minantur. In sapienlia autem locati quasi in lucida
regione conservanlur, ideo el filii lucis (ibid.) ap-
pellantur. De lioc exsilio ad patriam via esl scien-
tia, scientia enim in rebus physicis : sapientia vero
consideratur in divinis. Per hanc viani gradiendnm
est non passibus corporis, sed affeclibus cordis.
H8ec'quippe via ducit ad patriam tendentes per de-
cem artes, et libros sibi adbsrentes, ct quasi per
totidem civilates et villas sibi servientes.Quinume-
rus multis sacramentis est involutus. Nam et divina
lex decem prsceptis eomprehenditur : et sscularis
sapientia decem categoriis includitur. Sed et tota
Ecclesia decem virginibus comparatur; quia hic
numerus limes omnium multiplicium numerorum
ponitar : unde et in vinea laborantibus denarius
repromittitor.

Cap. II. De prima civiiaie^ grammatica.

Prima itaque civitas est grammatica, per quam
petenda est patria : hujus porla est vox quadrifida,
per quam iter est littera tripartita : quse vocaJibus,
semi vocalibus, mutis, ducit ad sententiarum habi-
tacola. Porro syllabe productae vel correptae diclio-
num, sunt quasi qusedam ostia domorum : hsec urbs
in octo partes quasi in totidem regiones distribui-
tur, qui numerus et faumanam locutionem et ani-
marum beatitudines complectitur. In hac nomen et
verbum quasi duo consules imperant, pronomen
locum proconsulis, adverbium locum prsefecti sibi
vendicant : aliae partes aliis Jignilatibus coaptantur,
quibus genera et casus, tempora et aliae species
quasi plebes subjeclse famulantur. In hac uibe Do-
natus et Priscianus docent novam linguam viantes,

altera reges et judices edicta proponunt. Hinc sy-
nodalia promulgantur, inde forensia jura tractantur.
In hac urbe TuIIius itinerantes ornate loqui instroit,
quatuor virtutibus scilicet prudentia, fortitudine,
juslitia, tcmperantia morcs componit. Htiic urbi
subjacent his^oriae, fabula), libri oratorie et etbice
conscripti, per qnos gressua mentis ad patriam
sunl dirigendi.

Cap. IV. Dialectica, tertia civitas.
Tertia civitas est diatectica, multis qasestionum
propugnaculis munita, pcr quam iter est ad ptixias
atria. Ilacc per quinque portas adveotantes recipit,
scilicet per genus, pcr species, per differens, per
proprium, per accidens ; uode et isagogae introdu-

B ctioncs dicuntur, quia per bas repatriantes inlrodu-
cuntur. Arx hujui urbis est substantia; turres cir-
cumstantes novem sunt accidentia. In hac duo pa-
giles suut et litigantes certa ratione dirimant : ca-
thegorico et hypothetico syllogismo quasi praeclaris
armis viantcs muniunt. Quos Aristoteles in topica
rccipit, argumenlis instruit, in perihermeniis ad
latum campum syllogismorum educit. In hac urbe
docentur itineranles haereticis, et aliis hostibus ar-
mis rationis resislere, qui eis, ul olim Amalec po-
pulo Dei, in hac via moiiuntur obsistere.

Cap. V. Quarta civitas arithmeiica.
Quarla civitas est arithmetica, per quam qoae-
renda cst patria. In hac, Roetio docenle, par et im-
par numerus multipliciter se complicant. Cribram

C simplices numeros per mulliplices numeros rcci-
procat; Habacus per digitos, et articulos eundo
multiplicat, redeundo dividit, minutiis monadem in
mille particulas redigit. In hac rhythmimachia p>a-
res et impares numeros in pugnam provocat, alea
Scachos certo numero in certamen ordinat, tabala
jactis tesseris scnaria sorte congregat. In hujus ur-
bis schola vialor discit, quod Deus omnia in men-
sura et numero et pondere dlsposuit.
Cap. VI. Quinla civitas pergenHum ad sapientiam
musica.

Quinta civitas est musica, per quam transitus est
ad patriac cantica. In hac urbe per Roetii doctri-
nam hioc chorus viris gravibus, inde puerilis acutis
vocibus Deo jubilat : organa fistulis, citharae fidibus

et certis regulis deducunt per viam ad patriam am- *^ concrepanl, cymbala puTsu tinniunt ; septem disso

bulantes. Villae, huic subditae, sont libri poetarum,
qui in quatuor species dividuntur, scilicet in tra-
goedias, in coxnoedias; in satyrica, in lyrica. Ti*a-
gcediae sunt quae bella Iraclant, ut Lucanus. Coma;-
diae sunt, quae nuptialia cantant, ut Terentius. Sa-
tyrae, quae reprehcnsiva scribunt, ul Persius. Lyri-
ca, quae odas, id est laudes deorum vel regum hym-
nilega voce resonant, ut Horatius.

Cap. III. De reihorica^ altera civitate.

Secunda civitas est rethorica, per quam adeunda
est patria ; hujus porta est civilis cura, iter vero
tripartitum genus curarum, videlicet demonstrati-
vum, deliberativom, jodiciale. In una parte bujus

naa voces consonam harmoniae efficiunt. Triplex
modulatio, quae fil flatu, tactu, pulsu, septem con-
sonantiis senarii dignitatem, universitatem conti-
nenlem, concinit : dum intervallis et proportionibos
tonorum dulce nielos reddit. In hac urbe docentur
viantes per modulamen morum transire ad concen-
lum coeiorum.

Cap. VII. Civitas sexta geometria.

Sexta civitas est geometiia, per quam inquiritur
patria. In hae Aratus mappam mundi expandit, in
qua Asiam, Africam, Europam ostendit; monies.
urbes, flumina tolius orbis enumerat, per quae iti-
nerantes transire commemorat.

1i45

DE ANIM.E EXSILIO ET PATRU.

1246

Cap. VIIT. De astronomia^ ciintaie septima,

Seplima civitas astronomia, qus deducil ad pa-
trise habilacula. la hac Hygiaus per astrolabium iD-
crementa ac decrementa lunae, anfractus, solis pla-
netarum cursus ac recursus obtendit, sphxram
evoivit : in qua signa zodiaci ac caelera monstra
coeli per distantes stellas depingit. In hac Julius
computum explicat, per quem annos saeculi per se«
ricm regum enumerat. In hac orbes coelestes colli-
sione sua dulciter persultant, atque viantes ad lau-
dem Conditoris incitant.

Cap. IX. Physicaf cioitas octava.

Octava civitas est physica per quam petitur pa-
tria. In hac docet Hippocrates viatores vires et na-
turas herbarum, arborum, lapidum, animalium ; et
per medelam corporum deducit ad medelam ani-
marum.

Cap. X. De mechanica, civitate nona,

Nona civitas est mechanica, pcr quam subeunda
est palria, haec doces viantes omne opus melallo-
rum, lignorum, marmorum, insuper picturas, scul-
pturas, et omnes artes, quae manibus fiunt. Haec
turrim Nemrod erexit, haec templum Salomonis
coDsiruxit. Hsec arcam Noe et omnia moenia totius
orbis instituit, et varias texturas vestium docuit.

Cap. XI. OEconomica, cwitas decima.

Decima civitas est oeconomica, per quam perve-
nitur ad patrise atria. Haec disponit regna et digni- (
tates, haec distinguit officia et ordines. Hsec docet
ad patriam properantes juxta ordinem meritonim
homines conjungi ordinibus angelorum.

Cap. XII. Decursis artibus liberalibus perveniturad
patriam, seu veram sapientiam, in diuinis Scrip^
turis relueentem^ et in visione Deiperfeetam.

His artibus quasi civitatibus petransilis perveni-
tur ad sacram Scripturam quasi ad veram palriam,
in qua mulliplex sapieDtia regnat. Quae scriptura
sibi domum aedificat, quam septem donis Spiritus
sancti ut seplem columnis roborat. (Prov. ix): qua-
driparlito intelieclu in quatuor parietibus copulat,
scilicet hislorico, allegorico, tropologico, anagogi-
co. Historia quippe est res gesla, nt : Hierusalem j
fuil civitas Judaeorum, in qua fuit templum Do-
mini. Allegoria est cum, aliud dicitur, aliud in-
telligitur, ut : Hierusalem est Ecclesia, nosipsi tem-
plum Domlni (// Cor, vi). Tropologia est moralilas
ut : Hierusalem est anima quapque fidelis, in qua
templum cst cor mundum, habitalor Spiritus san-
ctus. Anagoge vero est superior sensus ducens ad
Deum, et ad futurum sseculum, ut : Hierusalem est
supenia civilas, in qua sancti angelis conjuncti
Deum habebunt pracsenlem {Apoc. xxi). In hac domo
sapieotia ad se venieDtibus convivium praeparat,
quos variis ac deliciosis ferculis saliat. Demum in
coelestem Hienisalem iotroducet, in qua rex gloriae
in decore suo videbitur, cujus pulchritudinem sol
et luna mirantur. In hac novem ordinem angelorum

A Don cessant Regem regum laudare, in quem insatia*
biliter desiderant prospiccre. In hac patria Christum
patriarchae figuris praesignant, prophetae scriptis
praenunliant, apostoii signis et virtutibus mundo
praedicant, martyres ei sanguinem suum immolant,
virgines castitatemofferentesadorant. In hac patria
qaoque studiosi in monlem contemplationis aseen-
dunt, in quo Christum inter Moysen et Eliam in ni-
vea veste, ut sol, radiantem conspiciunt : quia eum
judicem vivorum et mortuorum, Palri coaequalem
per sacram Scripturam, et visibilem creaturam,
quae sunt vestes ejus, iDtelliguot.

B

Cap. XIII . Deus a sanctis secundum singulorum
virtutes videbitur,

Talia dudc meditari est coelestia cODtempIari :
carDc vero exuta baec facie ad faciem videre, est id
coelesti regDO gaudere. In quo sunt multae man-
siones, hoc est, multiplices divinae apparationes :
in quibus sancti Deum deorum in Sion, id est in
divina speculatione videbunt, quando de virtute
in virtutem ibunt , verbi gratia : boni Deum ,
secundum hoc quod bonitas dicitur, viilebunt ;
justi, secundum hoc quod justitia ; sapieutes, secun-
dum hoc quod sapientia ; pacifici, secundum hoc
quod pax {Matth. v), et alii aliis virtutibus in infi-
nitum visuri sunt.

Cap. XIY. Deus a nemine comprehendi nisi a seipso
potest. Beatos Dei visio recreabit crtemum ;
' impios patratorum scelerum recordatio sine fine
torquebit.

Secuuduro hoc autem, quod exsuperat omnem
intellectum, Deum nemo vidit unquam, nec unquam
videbit : Quia nemo novit Pairem nisi FiliuSy nec
Filiumquisnovitnisisolus Pater {Matth.Tii) Qaid-
quid enim patribus de Deo ostensum est, Deus dici-
tur ; sieut de Jacob : Vidi Dominum facie ad faciem
{Gen. xxxii). El iterum de Moyse : Loquebatur Moyses
cum Domino facie ad faciem, quasi amicus amico
(Exod. xxxiii). Et itcm propheta : Vidi Dominum
sedentem super solium excelsum, etc. (!sa. vt). Mon-
dicordes autem in futuro Deum in Sion, id est in
divina speculatione videbunt, secundum quod uni-
cuique apparebit, quando suis dilectoribus seipsum
roanifestabit ; quia unasquisque in seipso et in omni
creatura Deum pro modulo suo videbit, quando
Deos inomnibus omnia erit. Qui ad hanc patriam
perveniunt, hoc modo Regem glorise in decore suo
videbunt, qui erit gaudium eorum, ut lox oculorum.
Qui aotera transitoriis obiectati in exsilio perman-
serint, exteriores tenebras subibunt, et ut saucii
oculi aeternum lumen in aeternum refugiunt. Sed eis
variae et multiplices vitiorum phantasiae, ut truces
bestiae, occurrunt, quas semper volunt cffugere, sed
non valent evadere ; quia aliae prae aliis semper se
ingerunt, et in immensum barathrum tristitiae et
desperationis demergunt. In his te exerce, haec
alios doce ; ut istaevadas, ad illapervenias. Amen.

1247

HONORII AUGUSTODUN. OPP. PARS IV. - DOGMAT. ET ASCET.

1248

DE VITA CLAUSTRALI.

(Ex cod, carthusiae Gemnicensid eruil ven. P. Leopoldns Wyderaann ; edidil R. P. Bern. Pbz

ubi supra, coi. 363.)

Clanstralis vila est ab ipso Doroino instituta. Haec A
spirilualiter decem rebus assimilalur ; sicut tota
Ecclesia decem virgiaibas comparatur. Esl enim
imprimis similis litlori maris, quod de periculo
maris venientes recipit, et pro securitale solidilaiis
patriae restituit. Totura quippe id saeculum est ut
mare procellosura, quia sic turbatur bellis, ut marc
procellis, et ideo qui inler insidias inimicorum Li-
more aestuant, sunt velut hi, qui in tempestale ma-
ris fluctuant^ qui vero inter bella et seditiones ha~
bilanty sunt ut hi, qui inler procellas et ventos na-
vigant. Qui autem in pace degunt, sunt ut hi^ qiii
in tranqnillo mari navem vehunt; de quibus est
dubium utrum ad littus incolumes perveniant.
Multi enim cum ad littus pervenerint, juxta litlus
incauti undis submerguntur. Qui aulem litlus cuni g
onere attiogunt, sunt hi, qui ad claustrum perve-
niunt ; in quo secure venientes ad Patriam coeli re-
deunl . De hoc littore in Evangelio legitur, quod sa-
gena missa piscibus plena in littus esi educta, et
boni pisces in vasa sunt electi ; mali autem foras
ejecti {Matlh. xiii) ; quia videlicet sunt plures homi-
nes de salo saeculi per rete Scripturao extracti, et in
clau&tralem vitam perdticti. Obedientes ab angelis
in paradisum recipiuntur, inobedientes foras in sup-
plicium miltuntur. Sed et boni pisces sunt, qui in
spirituali profesaione usqne in finem perseverabunt ;
mali vero pisces sunt, qui relicto claustro ad saecu-
lum redeunt.

Secundo est claustrum ut umbraculum, quod iti-
nerantes obumbrat, et ab aestu refrigerat. Omnes p
entm, quos in negotiis sseculi cura anxiat, et solli-
citudo premit, sunt, ut hi, qui difficile iter ia
magno aestu agunt» et umbrosum locum, quo se
refrigerent, quaerunt. Qui dum ad claustrum Dei
festinant, quasi in umbraculum declinani, in quo
verum refrigerium invcniunt; et ut propheta ait :
Securitatem a turbine, et a pluvia, vel ab hostibus
ei l>ellis (Isa, iv).

Tertio est ut lecfus in quo requiescunt laboran-
tes. Qui enim sub duro dominio sunl, et terrenis
opibus inserviunt, in magno labore sunt. Hi cum
ad claustrum perveniunt, quasi a labore in lecto

requiescunt. De quo lecto dicii Dominus in Evange-
lio : Duo in lecto, unusassumetury et alterrelinque-
tur [Luc. xvii) ; significans duo genera horoinum in
clanstro degenlium, unum, quod carnalem requiem
tantum diligit, aliud, quod spiritualem semper in-
quirit.

Quarto est asylum vel domus refugii. Quia sicut
in iege erat civitas fugitivorum, in quam rei oonfu*
gienttis ab hostibus salvabantur ; ita claustrum est
unicum refugium reorum, in quo mundum fugientcs
a daemonibus salvantur.

Quinto est schola infanlium, in qua parvuU in
Christo a Magistro regula ad virtutes informaa-
tur.

Sexto est gymnasium in Jerusalem construclum,
vel locus exercitii in Ecclesia conslilutus, ubi tiro-
nes Christi ad varias pugnas vitiorum se exer-
ccnf.

Septi.TiO est ut carcer, in quo criminosi a lata via
venientes incarcerantur, ut latam coeli aulam ingre-
di mereantur.

Octavo esi caminus tentationis, in quo vasa
gloriae probantur, vasa vero contumeliae repro-
baniur.

Nono esi similia inferno, in quo poenitentcs pur-
ganlur, roalevoli et duricordes suppliciis crueian-
lur.

Ad extremum et decimo assimilatur paradiso, in
quo suni deliciae Scripturarum, varia exercitia jusio-
rum, diversa ligoa pomorum.

Igitur clauslrum est omnibus omnia ; acilicei
principibus, bellorum procellas fugientibus, est
portus salulis ; negotiatoribus, aestum curanim de.
clinantibus, est refrigerii obumbraculum ; servis vel
arctatis, a nimio labore eessantibus, esi lectus quie-
tis ; miiitibus hostes suos fugientibus, esi certum
asyium, ut firmum caslrum ; indociis^ schola virtu-
tum inexercitatis, exercitium diversarum artium,
vagis vel criminosis carcer, iroo hospiiium ; inex-
pertis caminus probationis, poiniteniibus infemus
purgans, rebellibus infernus crucians, sapienlibus
et charitate fervcntibus paradisus allDaens deliciis,
aetemis eos replens diviiiis. Amen.

12i9

EUCHARlSTtON.

1250

EIICHARISTION,

SEU LIBER
DE CORPORE ET SANGUIIVE DOMINI

Bx. cod. ms. exempli monasterii MelHcensis erait Tenerabilis D. P. Sebaslianas Treger, inclytae carthu-
siie Gemnicensis presbyter, edidit R. P. Pbzius, Tkes anecdot. t. II, p. i, col. 347.)

PROLOGUS (295). A

In mulla messe Domini ardenter desudanti fi-
nito (296) labore frui requiei renumeratione. Hortum
sponsse, frater amplectende, ingressus Spiritu san-
cto. Inter lilia in areolis aromatum quaesiturus, non
uno pulchro visu vel suavi odore pomorum tantum,
uti quibusdam moris est, delectaris; sedotiam ipso
gustu diversomm fructuum satiari aifectaris. Et cum
facili manu cujuslibelarborisvaleas cacumen incli-
nare ; poscis tamen a me ; ut velim desiderabilis
Itgni vit» ramos sibi incurvare , quatenus fnictum,
immortalitatem conferentem, queas absqne labore
manu aUingere, quo salubre pestifero mortis edulio
laborantibus possis antidotum porrigere. Bst nam-
que in campis scripturae discurrentibus familiare
aliorum studium, aliorum opus commendarc. Sicuti q
mutuo se amantes varios de pratis flores legentes,
serta ab aliis conlexta sibi tollere, a se autem nexa
solent aliis imponere. Qiiia ergo id fraterne petis,
quid de Dominico corpore sentiam, ad utilitatem
aliorum quam brevissime expediam.

SBQUUNTUR CAPITULA.
Cap. I. Qiiod tribtu modls corpus Domini intelli-

gatur.
Gap. II. Cur Deus incamatus sit^ etqwmodo ejus

corpus minui non possit f
Gap. III. Verum hoc comedatury quoi Maria

genuit f
Cap. IY. QuodhomoperhunccibuwChrisfo incor-

poretur.
Cap . y . Quod non aliud^ quam substantivum suma-'

tur Christicorpus.
Gap. YI. Quod tam mali quam boni sacerdotes G

Chiisti corpus conficiant sed soli justi hoc acd-

^iant
Cap. YII. Quod mali non corpus ChrisH, sedjudi-

cium sumantt et quid sitjudicium sumere ?
Gap. VIII. Quodspecies^etnonvirtussacramentia

malis accipiatur, et cur sacramentum dicitur, vel

utrum veritas , an figura credatur ?
Gap. IX. Utrumcorpus Dominialiudsitinoi^ebono-

rum, aliud in ore malorum,
Cap. X. Quidindesentiendumsit,quodvelustas; vel

quodlioet animal consumpserit ?
Gap. XI. Utrum Judan corpus Domini comederint,

qui manna manducaverunt ?
Cap. XII. Curde pane^etvino^etaquafiat..

(29S) Praecedit in co Jice titulus : « Incipit Bucha-
ristion, quod interprclatur bona gratia. Tractatus
Honorii. »

Gap. LQuod tribus modiscorpusDominiintelligatur.
Trifarie itaque corpus Domini dicitur. Primo id
quod de virgine incarnatum^ in ara crucis pro no-
bis est oblatum, morte devicla in coelos elevatum,
in dextera Dei est collocatum. Seoundo : Corpus
Domini dicitur, quod ob pignus Boclesiae traditum
Spiritu sancto consecranle ex substantia panis . et
vini mysterio sacerdotum quolidie conficitur, ac
Divinitate operante in praedictum corpus transfer-
tur, et licet ab omni populo eomestum, integrum
tamen catholica fide permanere fertur. Tertio :
Corpus Domini tota Bcclesia praedicatnr, quae de
omnibus eloctis ut de multis membris in unum
compaginatur. Hujus corporis oculi sunt sapientes,
alios ad viam veritatis ducentes, aut aures obediea*
tes, nare9 discreli, inter bonum et malum discer-
nentes, os verbum Dei loquentes, dentes sacras
Scripturas exponentes, manus bona operantesi
pedes alios in necessitate portantes. Hoc ter-
tium , primo per medium connectitur, sicut ter-
narius binario et monade conficitur. Unde non tria
sed unum corpus Spiritu sancto coadunante recte
affirmatur; sicut corpus in omnibus membris una
anima vivificatur. Bt quia unum corpus creditur
ideo de una oblata conficitur ; quia -vero tribus mo-
dis, ut diximus, aceipitur, idcirco consecrata oblata
in Iria dividitur. Pars namquequae in calicem mit-
titur, est illud corpus Domini, quod in gloria sumi-
tur ; quae vero a sacerdote percipitur, est illud quod
ob pignus Bcclesiae relinquitur. Qoae autem ad via-
ticum in pyxide reponitur, est illud, quod ad
laborem adhuc huic mundo quasi carceri inclinatur.

Gap. II. CurDeusincarnatussitf et quomodo ejus
corpus minui non possit ?

Diligenti autem inquisitori manifestum erit, qua
de causa vel qualiter primum corpus per medium
sibi tertium incorporare, et in Spirutum unum esse
disposuerit. Deus primum hominem condidit ad ae-
ternttatem, cui per commestionem ligni vitae dispo-
suit dare immortalitatem. Sed homo suadente dia-
bolo de fructu veliti ligni comedit, et ob hujus
esum mortem incidit. Justum ergo apud justitiam

(^96) Incod. monasterii S. Grucisin Austria, ord,
Gisterc., sic habetur, desudanH H, ftnitio^ etc.

U51

HONORII AUaUSTODUN. OPP. RARS IV. — DOGMAT. ET ASCET.

1252

Dei fuit, ut per cibum luorlem vinceas vil;e losli- A Irailitum, comedendo vel bibeado consumpseruDt ;

luereiur, qui per cibum vilam perdens morli obno-
xiu8 tenebatur. Sed quia nec in coelo noc in terra
talis poluit inveniri esus, per quem posset tantus
reparari casus, ipsa vita carnem induit, cscam se
morialibus prsebuit, comesta repulit, dum mortales
in se vilam IransluUt. Porro hujus vitae corpus
quasi granum frumenti exstilit ; de quo panis vivus
in cibum nostrum conGci possit. Qui quoniam ad
dispertiendum universo populo parvus est visus ;
nutu Dei eodem terrs genere est auctus , quatcnus
et illud granum semper integrum ad semen perma-
neat, et augmentatione ejus populus sibi incorpo-
randus sine detrimento quotidic comedat ; sicut et
vidua de hydria farinae et de lecytho olei quotidid

corpus de virgine sumptum integrum de mensa sur-
gens abiit incolume Judaeis furentibus occurrit ; a
quibus comprohenditur, in crastino crucifigitur ;
dcinde coelo recipitur, cunctis agminibus angelo-
rum praeficitur. Vides itaque, quod hoc sacramen-
tum institueos, nec digito de manu vel pede vel ali-
quam particulam de corpore praecidens eis tribuit,
sed substamiam panis et vini consecrati eis dislri-
buit ; se vero intcgrum in dexteram Patris transtu-
lit. Igitur corpus de virgtne procreatum in coeiis
residens universae creatnrae dominatur ; corpus an-
tem de pane et vino per Spiritum sanctum conse-
cratum, et in substantiam prioris translatum vera-
citera populo fidelium manducatur; per hoc quo-

tulit, et tamen eju9 plenitudinem non minuit, vel Q que corpus tertium quod est Ecclesia Christo incor-
sicut lux solis oculis omnium hauritur ; et taroen poratur.

nullum dimunitionis ejus detrimentum sentitur.
Yerbum quippe de corde suromi Patris satum in
agrum mundi quasi granum frumenti cecidit, quod
excepium munda terra virginalis uteri carnem fa-
ctum in escam populo protulit. Quae caro sic verbo
est unila, ut carnis verbique sit una Jesu Christi
persa&a. Et ideo sicut divinitas in nuUo potest au-
geri, ita et cibus hujus carnis nullo modo potest
imminui.

Cap. II!. Utrum hoe camedatur^ guod Maria
genuit?

Hic fortasse aliquis quserit, utrum hoc comeda-
tur quod Maria genuit ? cujus rei veritas citius le- ^
clori patebit, si ezordium hujus institutionis consi-
derare studuerit. Christus namque aetema vita ad
coenam rediens, post esum Pasclialis agoi veterum
legem consummavit, ac novam legem per esum sui
corporis hoc ritu inchoavit, panem coram se in
mensa posituro elevavit» benediciione sua in sub-
stantiam suae carnis hunc commutavit, deditque
discipulis suis dicens : Hoc, subaudis, quod teneo
in manibus, ettcorpus meumquod pro vobis trade-
tur{Mattfi.\xyi). Eccc corpus de virgine genera-
tum tennit in manibus, corpus de substantia panis,
verbo quo saecula fecil transformatum I deinde vi-
num, videlicet ante se positum, elevans benedixit,
atque benedictione in sanguinem suum convertit,
porrexitque discipulis suis dicens : Hic est calix D
sanguinis mei (ibid,)^ hoc est, vinum, quod est in
isto calice, est sanguis meus, qui pro vobis effun-
detur. En corpus de virgine natum adhuc nuUo vul-
nere sanciatum, habuit in manibus, sanguioem de
substantia vini comnmtatum. Ae si patenter dice-
ret : Ego sum (juidem vobis missus in cibum con-
tra morlis periculum, sed quia exhorretis me den-
tibus comminuere ad edendum ; ideo substantiam
panis et vini commuto vobis in corporis mei edu-
lium, ut, quemadmodum vitam corporis per cibum
corporalem continuatis, sic anima per hnne spi-
ritualem cibnm in me, qui sum vita^ vivatis. Post-
quam ergo apoatoli edentes corpus Christi, hoc
corpus de pane consecratum^ a corpore Christi

Cap. IV. Quod homo per hunc cibum Chriito
incorporetur,

Nerope corpus Christi comedit corpns Christi.
Per hoc quoque Christus fit corpus Christi. Sicut,
enim coi*poralis in substantiam nostri corporis ver-
titur ; sic Ecclesia per hunc cibum in corpus Christi
vertitur, et una caro cum eo effieitur, sicut scri-
bitur : Eruntduo in came una (Matth. xix ; Mare. x).
Et sicut Pater in Filio et Pilius in Patre secuidnm
divinitatem naturaliter substantialiter manet, sic
veraciter Christus in Ecclesia secundum humanita-
tem, et Ecclesia in Christo per hujns cibi comme-
stionem naturaliter manet. Ideo et ipse mediator
Dei et hominum dicitur. EtEcdesia ejus corpus in
una persona et una substantia charitate coiyuncta
creditur, in qua ipse adhuc patitur in membris suis,
eleeroosynis reficitur, ubi et despicitur ; el ideirco,
omni necessitate sequonte ubi est caput, illuc to-
tum carpuscolligitur. Non tamen sic quisquam in
essentiam Christi transfertur, ut in persona virgi-
nis filius, vel Dei Filius jure nominetur. Sedsie flde
et dilectione divinitati, per commuaionem aotem
hujus cibi sic humanitati ejus counitur, ut necessa-
rio gloria Filii Dei cohaeres, ut puta membrum ejns
potiatur.

Cap. V. Quod non aliud quam substantivum
Ckristi corpus sumatur.

Hinc quaeritnr utruro Christus aliud quam suam
proprium substantivum corpus apostolis tradide-
rit? An E^^clesia hodie aliud etaliudtuncacceperit,
vel utrum a singulis sacerdotibus singula corpora
vel potius ab omnibus unum conficiatur ; aut parti-
culatim a populo vel totum ab uno quolibet come-
datur ? Christus Verbum Patris exstitit , per quod
omnia condidit, idero Verbum naturam panis ei\
viui in subsiantiam suae carnis et sanguinis, sicut |
aquam in vinum convertit, et non aliud quam suum
substantivum de virgine genitum corpus auis eden-
dum tribuit, el idem in erastiao pro vita mundi in
ara crucis Deo Patri obtulit. Idem etiaro et non
aliud Ecclesia hodie per manus sacerdotum confi-
city quod Maria genuit, idero nihilominus et non

1253

EUCHARISTION.

1254

aliudi quamvis ez alio pane confectunQ, popolus fi- A ei subministrando, ipseque iu Deo manet, Gde ia

delium bodie accipitf quod et Christus manibus

suis tradidit. £t, licet singuli sacerdotes singulas

hostias ofTerant ; non tamen singularia corpora, sed

omnes unum, quamvia diverso tempore couficiant.

£t, licet oblatas in plurima frusta dividant, non

tamen partes, sed slnguli totum accipiunt. Alioquin

si Christus semel divisus a populo comederelur,

non esset, quod dcnuo esuricnti darelur ; aut tot

essent Christi coipora, quot sacerdotum sacrificia.

Nunc antem unum Christi corpus ab omni populo,

et ab uno quoque totum comedilur ; et tamen to-

tum integrum in dextera Patris permanere veris-

sime creditur. Quodque humana ratio non potest

probare : cathoHca fides neminem sinit dubitare. , •.••.!.• , ■,- -

Jv . . j-. u • .• ^ ^"™ edere praesumit, quia, sicut his, qui reus Judici

Qui auiem non credil, huius corporis non particeps B «^^ •. f w '. V. . »• jj- •.

^.. • a. . . pj ,. ..../ ^ *^ ^ adducitur et ab co vitffi subtractus morti addicUur,

ilio sperando, et mala declinans, bona per dilectio-
nem operando. Ergo hi soii corpus Christi ac-
cipiunt qui hoc modo in vita charitale Christo vi-
vunl.

Gap. VII. Quodmalinoncorpui Chri$H$ed judicium
sumanl^ et quid sitjudieium numere.

Qui autem in peccatis mortui sunt, in Christo,
qui est vita, non manent, sed longe ab eo sunt, et
ideo Christi corpus non sumunt, sed judicium sibi
manducant et bibunt. Judicium autem in hocsacra-
mento sumit, cui criminali flagilio implicalus, anle
confessionem et poenitentiam hunc cibum angelo-

erity quia deterior infideli exstilit.

Cap. VI. Quod tam mali quam boni sacerdotes
Ckristi corpus conficiant^ sed soli justi hoc acei-
piunt.

Solet quoque quseri utrum indigni sacerdotes
corpus Christi conficiant, vel utrum mali hunc ci-
bum comedant ? Christus verus sacerdos secundum
ordinem Melchisedech, qui corpus suum in utero
virgiois formaverat, solus etiam per qnemlibet ci-
tholicum sacerdotem hoc ipsum consecrat, et ipse
solus hoc in membris suis percipit ; et ipse hoc etiara
solus suis porrigit ; qui iii omnibus (:Iectis consum-
matus coelosascendit. Brgo dum nullus sacerdos

sic nimirum qui poUuta mente et conscientia vivi-
ficis sacramentis se indignus temere ingerit, judicis
Christi offensam incurrit, et a vita ut reus projici-
tur, et diabolo ut Judas in potestatem traditur, ut
ejus agitalione omne ei bonum in odium veniat, et
justojudicio, corde indurato et impcenitente maio
malum superaugeat ; ut furiosus camini incendium
ad seipsum exurendum magis ac magis incendat.
Unde cum talibus Dominus diceret : Amen^ amen
dico voins, nisi mandueaveritis camem FilU homi-
nis, et biberitis ejus sangninem, non habebitis vitam
in vobis {Joan. vi , partes eum de came sua prtecisu-
rum et eis pnebitumm aestimabant, atque : durus
est hic sermo {ibid.) respondehant. Quia enim mali-
nisi ipse Christusper mTnisterium sacerdotum ^cor- G li* indurati in peccaiis mortui erant, vit® verba

pus suum conficere probetur; non minus per flagi-
tiosissimi in Ecclesia duntaxat Catholica constituti^
quam per sanctissimi ministerium hoc corpus con-
ficitur, quo etiam a nullo nisi a solo Christo in
suis percipitur. Extra Ecclesiam autem; scilicet ab
haereticis, a Judaeis, a gentilibus nec hoc sacram^n-
tum perficitur, nec munus oblatum accipitur. Simo-
niaci tamen, qui quidem inter heereticos censentur,
sed tamen fide integerrima Catholicis admiscentur,
per fidem Trinitalis Christi corpus conficiunt, sed
ejus participes ob reprobam vitam non fiunt. Soli
namque filii Dei hoc cibo vescuntur, qui soU Deum
visuri noscuntur, ipso Christo attestante qui ait :
Caro mea vere est cibus^ et snnguismeus vere est po-
tus, qui manducatmeam carnem etbibit meumsan- D Cur hoc sacramenlum dicatur, et utrum veritas an

non ferentes, mox a vita etiam corpore recesserant.
Ipse autem secum quasi sanis membris in vita per-
manentibus ait : Spiritus est^ gui vivi/icat, caroavr
tem nihil prodest {ibid.). Ac si diceret Spiritns qui •
in hoc spiritali cibo percipitur, animas vivificat, caro
autem, ut vos sestimatis, prsecisa vel carnaliter co-
mesta nihil ad vitam animae prodeat. Igitur qoi non
credunt vel malevivunt, corpus Domini non acci-
piunt.

Cap. VIII. Quod species et non virtus sacramenti a
malis accipialur et cur sacramentum dicatur^
vel utrum veritas an /igura credatur ?

Videndum autem quid in re ab eis accipiatur, vel

guinem, in me manet ttege in eo {Jean. vi). Et quid
est Christus ? Vita. Et quis manet in vita ? qui vivit
in anima. Quisnam vivit in anima ? qui nullum mor-
tale crimen committit, et quod credit, opere dilectio-
nis perficit. Itaque fides Christi est vita animae, ut
acriptum est : Justus ex fide vitnt {Rom. i). Fidei au-
tem vita est operatio, ut item scriptum esl : Fides
sine operihus mortua est (Jacob. ii) . Operationis vero
vita est dilectio, ut dicitur : Qui noH diligit manet in
morte, Deusenim est dilectio, et qui manet in dile-
ctione ; in Deo manet^ et Deus in eo (IJoan. iv). Haec
autem dilectio impletur Deum quaerendo el proximo
in necessitate subveniendo . In hoc Deus manet per
scientiam eum illustrando ; et velle ac possebonum

figura in hoc credatur ? In Christo duae substantiae
pnedieantur, visibilis humanilas, et invisibilis divi-
nitas. Si in hoc sacramento duo considerantur. Et
quia species et gustuspanis ct vini cernitur foris, in-
tus autem corpus et sanguis Christi intelligitur,
ideo sacramentum dicitur. Omne sacramentum aliud
foris ostendit, aliud intus intelligendum innuit, sic-
ut et litterae in quibus figurse exlerius et characteres
videntnr; sed potestates et significationes interius
intellijTuntur. Unde licet in veritate caro et sanguis
Chris'i credatur, tamen non incongrae sacramen-
tum fel flgura nominatur. Ergo species hujus sacra-
menti forinseca a reprobis percipitur, virtas autem
intrinseca vivificans , eis penitus subtrahitur. Sicut

^255 flONORIl AUGUSTODUN. OPP. PARS IV. — DOGMAT, ET ASCET, 1236

ct humanitas Chrisli a Judaeis cruciligifur, divlnilas A Cap. XI. Utrutn Judadcorpus Domini comederint^

qui manna manducaverunt?

Quaeritur autem, utrum fideles sub lege corpas
Chrisli comedprint , de quibus le^tur : Eamdem
escam spiritalem manducaverunt^et eumdempoium

ejus nulla IdesioDe allingilur,

Cap. IX. Utrum corpus Domini aliud sit in ore
bonorum, aliud in ore malorum ?

Cum hic panis post consecralionem in corpus
Chrisii substantialiter verialur ; quaerilur utrum in
ore indigne sumentium in aliam naturam commu-
tetur ? sicut Christus a morte resurgens ultra jam
non moritur {Hom . vi) ; ita caro ejus de pane confe-
cta in nullam aliam naiuram transmutabitur. Idem
enim erit ie ore pessimi quod in ore piissimi, sicut
idem erat in manibus se crudeliter crucifigentium,
qaod in manibus se devote sepelientium, sed sicut
sol idem existens in calore, quod in splendore, di-

spiritalem biberunt (/ Cor. x). Et de quibus scribi-
tur Panem angelorum mandacavit homo (Psal.
Lxxvii. Quid est eamdem, nisi quam et nos come-
dimus, videlicet corpus Christi ? Num ille popalos
carnem Chrisli coroedit, cum adhuc Christus mi-
nime inearnalus sit, sed potius post duo millia an-
norum et eo amplius carnem assumpserit? Porro
manna esca iliorum in maleria panis erat, de rore
coeli jussu Dei transformatum, omne delectamentam
habens. Sed in figura corpus Christi erat, animas

versa tamen in his duobus efilcit, videlicet calore B credentium omni dulcedine replens. Sic et potas

iliorum erat aqua, de petra sciiicet materiali fluens,
nunc olei, nunc mellis saporem prasbens ; sed in
figura Christi sanguis erat, sitim animarum exstin-
guens. Unde et pelra de qua fiuxit, Christas dici-
tur, sicut et vitis vera scribitur, cum atiqae in sab-
stanlia Deus et homo fuerit, in figura autem petra
et vitis exsliierat. Ergo ille populus in substaniia
manna, in figura autem corpus Cbristi comedisse
afiirraatur. Unde et panem angelorum mandacasse
memoratur. Et quia angeli non corporeo cibo ves-
cuntur, sed pane Vivo Chrislo indesinenter refi-
ciuntur.

terram exurens, splendore iliuminans, siccaro Chri-
sti eadem manens, diversa in diversis efiicit, justos
sibi incorporans, injustos a se vita resecans. Et
sicut quotidianus panis vires roborat, idem infantes
prsefocat. Ita eadem res existit dignis causa gloriae,
indlgnis causa poenas.

Cap. X. Quid inde sentiendum sit, quod velustas
vel quodlibet animal consumpserit*f

Corpus Domini aliquando vetastate eonsumitur,
aliquando casu ferente amittitur, aJiquando a muri-
bus corroditur vel a canibus devoratur ; quid inde
sentiendum sit, quaeritur. Cum impii Christum fia-
gris lacerarent, et in cruce ciavis perforarent, gatt<e p
sanguinis in terram cadebant, quae resurgentis sab-
stantiam non minuebant. Non enim resurgens eas
resampisse legitur, quin potius sanguis de latere
ejus fluens a fideiibus exceptus creditur, qui asque
hodie in quibusdan locis reverenter servari tradi-
tur. Sed atram hic adhuc in illud corpus realiter
revertatur, quod inlegrum resurgens jam incorru-
ptibile in dextera Dei sedere praedicatur : an in terrae
materiem, unde sumplus est, deficiat, dubitatur.
Verumlamen cum ipse dicat, capillum decapite no-
stro non periturum, sed in resurreclione in locum
corporis reversurum ; a quibusdam pie putatur ,
sanguis pro nobis effusas in corpus Christi miro
modo transiturus. Similitcr quod de corpore Domini
senio extabuit, vei casa in terram cadens coinpa-

Cap. XII. Cur de pane et vino et aqua iioc
sacramentum fiat ?

Nune aulem inluendum, cur hoc sacramentaro
magis de pane quam de caine, et magis de vino,
quam de lacte conficiatur, vel cur magis cum aqua
quam cum alio liquore commisceatur? De pane ideo
fit ; quia sicut panis de mullis granis conficitur^ sic
corpus Christi Ecclesia de multis eleclis in unum col-
ligitur, quae hoc pane quotidie reficitur.Ut sicut pan^
icSv omne dicitur, ita in lioc pane vivo omnis gratia
percipitur. Etquemadmodum panis duobus lapidi-
bus molitur, aqua conspcrgitur, manibus pinsatur,
igni coquitur; ila Christus panis vivus a duobus
populis, scilicet a Judseis et gentibus in passione est
molitus, sanguine conspersus , colaphis et alapis
pinsatus, igne passionis decoctus. Qui panis ideo in

truit, nihil de substantia corporis Christi imminuit ; D modum denarii formatur, quia Christus pania vivus

sed utrum in terrae materiam redaclum ita perma-
neat, dubitatur. Sed a doctoribus in Christi sul>-
stantiam ineffabili quidem modo transferri putatur.
Animantibus autem, quibus non est intellectus,
sicut hujus cibi- comestio non prodest, iia etiam ni-
nil obest, sed potius his, quorum negligentia san-
ctum canibus datur, multum nocet. Sicut enim
caro sine Spiritu se non movet, ita haec caro sine
Spiritu vivificante percepta niliil prodest, sicut ipse
dicil : Spiritus est qui vivificatt caro autem nikil
prodest(Joan, vi). Porro caro Christi ab his comesla
sic in substantiam Christi transferri creditur, sicut ab
infidelibus vel ab indignis catholicis sumpta in es-
sentiam Christi comjnutari non dubitatur.

pretio denariorum venditur, et ipse est veras dena-
rius, qui per decalogum legis in vinea Ecclesiae labo-
rantibus in prffimio dabitur. Idcirco autem sanguts
ex vino fit, quia sicut vinuii ex multis uvis con-
fluit, ita Ecclesia ex multis justis in nnam compa-
gem colligitur, quae homo potum bibit; et sicut vi-
num in torculari exprimitur, ita Christus botrus
Cypri de vinea Sorec in vecte crucis a duobas, sci-
licet prohetis et apostolis, ad filios Israel, videlicet
credentes, Deum videntes, deportatus, prelo crucis
tcrquetur. Aqua ideo admisetur; ut populus, qoem
aqua significat, et qui aqua baptismatis renatus est,
Christo incorporetur. Quia sicut post consecratio-
nem non duse, sed una res, scilicet sanguis Christi

1257

SUM«A GLORIA DE APOSTOLICO ET itUGUStO.

im

ibtelligltur ; ita quisque fidelis post cummunionem A rior qux totum corpus vivificaiis, sensus aiterna

hujus sacramenti unum membrum in corpore Christi
existcns varaciter crcdilur. Ideo Ecclesia corpus
Christi hoc ediilio vescilur, quia et ipsa camino tri-
bulationis in modum panis excoquitur, et prelo an-
guslise instar vini premilur. Hanc aulem prcmcnles
et angusliantcs hujus pastus participcs ncn exii-
tunt, sed slipula incendii in dic furoris Domini
crunt, quando justi hoc cibo refecti ut sol fulgcbunt.
Ila<]ue pc carncm Cliristi caro noslra immovtaliter
vivificatur, per sanguincm ejus anima nostra, quGO
manere in sanguine legitur, scd in sanguine pecca-
torum non ignoraiur, ad vilam resuscilatur. Porro
animd? duae partes a doctis non nesciuntur, scilicet
superior quae invisibiiia, et unamquamque rem,
quid in proprietale sit substantisei considerat : infe-

divisione spccificat. Et superior quidem spiritus
appellatur, infcrior anima nuncupatur. Corpus ergo
pro carne, sanguis pro spiritu, aqua pro anima
uostra oflferiur, et sic totus homo redimitur, unum-
qne cum Chpis'o pane vivo efTicilur. Ad mensam
igitur, quam sapientia paravit, et ad vinum, quod
miscuit, redempti a Domino alacres conveniant,
edentes et bibentes de bonis Domini super frumento,
vino et olco gaudeant, quia quandoque ab ubertale
domus Domini inebriabuntur, et cum apparuerit
gloria Domini, de torrente voluptatts ejus satiabun-
tur. His, frater, si delicieris, in nuptiis Agni conviva
procul dubio eris.

E.rplkit Euchariilion, quod interpretatur bona
gratia.

SUMMA GLORIA DE APOSTOIJCO

ET AUGUSTO

SITB

DE PR/EGELLEiNTIA SACERDOTIt PRM REGNO

LIBEa.

(Ex cod. ms. inclytae Carthusiae Getnnicensis eniit ven. D. P. Leop. Wydemann; cdidit R. P. Beroardiii

Pezius The9. Anecdot. t. II. p. i, col. 179).

PROLOGUS. B

Pusilii gregis Christi duci,Terbo etexemplo ad pa-
bula vitae praevio, Honorivs in loco pascu». ubi nihil
deerit, a bono pastore Isetari cum ovibus perpetuo.
Quia moderamen totius humani regiminis duabus vide-
tur personis, regali nempe et sacerdotali, inniti velu-
ti, machiua totius universitatis duabus columnis fulci-
ri : injungis mihi, sermone et scientia imperito, pervigil
ovilis Chrisli ductor, stylo depromere, utrum eaedem
persontp pares sint in collato principalus apice, an
altera sit major constituenda ? quia sicut magme
dementise est hoc grave pondus invalidis humeris
velle fulcire, ita videtur scelas idololatriae tibi, in
vice Christi imperanti, nolle obedire. Sed tolerabi-
lius aestimo ob benevolentiae atudium me premi
judicio imperitorom vel invidorum, quam ob in-
obedientiae torporem subrui censora studiosorum, ^
vel Christi dcvotorum. Quia igitor plerique nomen
scientiae sibi osurpant, nesciectes de qoibos lo-
qoontur, vel afllirmant, atque imperita scientia apud
indoctas volgi aures inflanlur, seque fautores saecu-
larium potentatuum jectanter gloriantor, quatenos
horum impudentia reprimatur, hic libellus ad ho-
norem Regis veri et Sacerdotis Jesu Christi edatur,

rATnoL. CLXXII.

et quia de regno et sacerdotio ejus est materia, sit
nomen ejus Summa gloria.

Cap. I. Exponitur status qucestionii : utrum sacerdo-
tium regno, an regnum sacerdotiojure ac dignitats
prascedat f Ostenditur ex figura Abel et Cain, ho-
rumque posterorum, sacerdotio regno prascetlere.

Cum oniversitas fideliom in elerom et popolum
distriboator, et clerus quidem specolativce* popolos
aotem negotiativae vitaa ascribatur; et sacpe haec
prima spiritoalis, haec vero saecularis nominetor, et
ista sacerdolali, iila aotem regali virga goberoe-
tor : solet plerumqoe apod plerosqoe qoaeri, otrom
sacerdotium regno, an regnum saeerdotio jure de-
beat in dignitate praeferri ? Ad quodquidem breviter
possem respondere, quod sicot spiritoalis praefertor
saecolari, vel sicot cleros praecellit popolom ordinc,
sic sacerdotiom transcendere regnom in dignitate.
Sed imperitis, et saecolari tantom scientia obcaecatis,
nil ratom videtor, nisi plorimis Scriptorarom lesti-
moniis roboretor. Uade ot haec qosestio enocleatios
discotiator, radix aolvendi cexus ab origine mondi
diligentios inspiciator. Primos Adam de monda
terra creatos, fonnam secundi Adam ccelestis gessit,
qui carnem de monda Virgine sompsit. Adam de

40

1259

HONORII AUGUSTODUN. OPP. PARS IV.- DOG^UT. ET ASCET.

♦^GO

caajuge sua duos filios genult, qula Christas de
sponsa sua Ecclesia olerure et populuon gignere dis-
posoit. Ulerque etiam filius utrumquc ordinem suo
ofticio praclulit. Abcl namque, qui fuit paslor ovium,
expressit sacerdotiufn ; in quo pasloralis cura vigi-
lat, quatenus oves Cbrisli a rabidis lupis bsiTClica:
pravilaUs custodial ; qui agnum sacrificavit, quia
Verbum Patris, Agnum peccala mundi toUentem
praesigiievit : oiijus sacnGcium Deo acceptabile legt-
tur, quia sacerdoiifum ei injunctum a Patre creditur.
Quia etiam liberos procreasse non scribitur ; quia
sacenkHftum Ecelest6e a carnali conjogio excbditur :
a fi*»tTe oceiditor, quia sacordotium saepe a regno
opprimitur. Cain aulem, qui rus coluit, et civitatcm
coadidil, in qua etiam regnavil, typum regni gesta-
vit. Ad bujus muncra Dbmiims non rcspcxissc legi-
tur, quia indebitum frftris officium sibi usurpasse
traditur. Quania crgo exccllentia sacerdotiam regno
praemineat, Dominus evidentissime declarat : qui
Abel saoerdotem collaudat et ejus sacrificium af-
probal ; Cain Vero regem vitopemt e}u«qtfe munera
rcprobat. Nec tc movcat quod Cain raajor nalu
Bcribilur ; quia non prius spirituale, sod ommrie
prrrdicatur cum etiam hic in carne existcns a car-
nalibus prematur, poslea in spirituaii quietc spe-
ciali gloria indualur.

Hic quilibet calumniosus oblata occasioney elatis
superbiae carnibus, me quasl incrmem ventilat, et
vcnenala lingua virus invidiae evomens insultando
clamilat : Nonne lu de sacerdotio et regno dispularfe
in/itituisti ? Cur nunc tergiversando ad pcrsonarum
qualiiatem diverticutei facis? Persona dignitatem
non commendat, sed potius dignitas peraonam ex«l-
lat, Abel non ob sacerdotium, sed ob vitflc meritum
estlaudatus. Similiter et Cain non ob regni hono-
rem, sed ob crudelis vitae borroreraa Dco est repro-
batus : ergo Abelis justitia sacerdotii potestatem
non Timpliavit, et Cain nmlitla regni majestatcm noh
minoravit. Haec prajacuta impfeiHlite corhtia cnieis
cdmibtrs fetuntfunitir, et f»adi6 verbi ABmeluntur,
ulque ora loqucnliilm imqiia hac oppilalione ob-
stroftntur, aufereiur a vobU regnum Dei, et dabitur
genti faeienti fructus elus{Matth. xxi) ; quia ruiha
estigpopuii, dicit Domiavrs. Porro humiles qui Terba
veriiatis intdiigere desiderant^-patienter quse Deo
in^pirante dicunturftudiam.MosestsaCrse Soripturae
aHquando officium persona comrttetidare, a)iqu«ndo
(jfflcltihi pcrsdna improbir*. Ofllcium pcrsona com-
raendatur, sicuX Aposlolus sacterdothim ex personii
Christi laadat : Talis eiiim deccbat ut nnbis esset
Pnntifex, sanctus, innocens, impoUutus {Hebr, vii),
elc. Persona oflicio commondalur, sicut perprophc-
tam Dominus Da^vid afTatur dicens : Vade^ inquit, et
dic Bavid duoi pf>puli mei : Ego tecon^titui ducem
tfuper pttpulum meum (il Reg. vii), elc . Item, o9i-
cittm ex persona improbatQr, sicnt saoerdotitim
per flUbs Heli poUutvim aHirmotar. Persona qnoqne
ortlcio rcprobalur, si<5iit a D^ommo ftd Sanl dioimr :
Quia noh cufiddisil verba mea,abjeci te, nesit^rea:

A (/ ^^9' xv). Legitur sublimitas sacerdolii per Abel,
sacerdotium commendatur noe tamen imperittra per
Cain vitiiperatur. Ne autem quis existiraet male
viventibus sanctitalcm per sacerdotium coafcrri,
Hcli sacerdos reprobatur : et ne quis putet regni
gloriam bcne vivenlibus obesse, David rex collau-
datur.

Quali antenj praerogativa sacerdotium prae reg^no
resptendeat iti sequentibus sacra Scriptm-a declarat :
Ihgressi sunt, inquil, fiUi Dei ad filias hoviinum
{Gen. vi). En posteri Seth, qai Abel in saccrdotio
sncccssil, filH Dei nominantor ; posteri Cain, qai ei
ifa regno successerunt, fiUi homintm^ oppeflanttir.
Sacerdotes qnippe in sacro eloqnio nunc filii Dei,
nnnc dii, nunc Christi Domini, mmc angeli soleot
B nuncupari. Filii Dei.ut in Deuteronomio : ProDora-
verunt Deum filii sui [Dcut. xxxii). Et in Job : Qua-
dam dic cum vcnissent filii Dci^ ut assisterent coram
Domiyio {Job i). Dii, ul in Cxodo : Diis ne detrahas
(£aforf.xtir) ;etiicrum : Offertaerifictum dUstUnd.).
Christi Domini.utin David : Solitetangere chiHstos
meos {PsaL civ). Angeli, ut in prophela : Labia
sacerdoUs cuslodient scienliam, etlcgem requirent
ex ore ejus^ quia angelus Domini exercituum est
{Mal, ii). Filii aulem hominum nuncupantur ; quide
terreno regno gloriantur. Ergo quantum haec voca-
bula, filii Dei , dil, christi Duroini, angeli a filiis ho-
minum diScrunt, tantam divina auctoritate sacerdo-
tes in dignitale regcs prsecellunt.

p C\p. II. Idem probatur ex filiis Noe^ et Abraham^
inferturque regem summo pontifici in divinu,
pmtifieem regiin soecularlbus esse subjectum.

Sed notandum quod hi quoque in dilnvio suffb-
cantur, qui filii Dei nominantur ; quia nimirum sa •
cerdotium non salvat quos reproba vita damnat.
Noe quoque qui arcarti diverslfi animabus plenam
in undis rexit, typum Chrisii gesait, qui Ecctesiflm
divcrsis generibus hdmloata repletada in fluctibus
ssecuU regiL Hujus ddO filii, Sem ot Japhet, evi-
dcntissime aacei dotii et r«(goi figuram geruol, atque
clerum et popaluoi exprimttat. Sem oamque a do«
ciissimis lilekhisedtech fuisse traditur, qui sacerdos
AUissimi scribilur ; qui etiam rex Salem legitur, quia
oujusquam civitalis rector, ideo tuoc rex dicefoatur ;
D hic quoque primogeniius scribitur, quia ab boc ve-
rum sacerdolium inchoasse diciior. De Japbet au-
tcm Romanum imperium prooessisse iaveaitar.
Porro tertius fiiius, qui duorum fmlruai servitio
addicitur, populus seoerdotio et regno sohjectos ac-
cipitor, et judaicos po^uUis ulri<)iie serviens inlel-
ligitur. Qui etiam filius patris vereada deridet, qaia
judaieus popuius Ghrisli homaniUtem, vel vulgus
prselatorum fragilitatem remordet. Quanla itaque
dignitate sacerdotium a regno differat, diviaa tox
per Noe -manifestat ? Dilatet, ait, Deu$ Japhet, kabi-
tet in tabemaeuUs Sem{Gen. ix).Romanumqui|^e
regnum a Japhet descendens quanquam toto orbe
ditataiura, tamen habitat in tabcmacuUs Sem, id
C3t ifl Scelesiis aacei^otum ; guoruia Cai^ cst

m

BfSmi GJUORIA DE Ai^OSTdLICO Et AtJOTStO.

im

gfirvus, quia jiiilftien» p^puiiis ttceiArtio et regno A pei^ptct» veritag obmuteseero faci^ Avt eoim w«

jam privaius Chmiianus voitens oolenaque subje^

ctus c?t.

Ntc yiloniio pr.a?icr.eundum quodde scipjuae Qbajn
jNiMumd gi^;as desccndit, qui lurrjjai Babel consiru-
xil coulra Deum, io qua primus in muado ty.rawai-
dim arripuii; primus idoJa polere docuit. De cuius
slirpe Ninus proccssil qiii primus scoplr^ roow-
cbai sibi usurpavit, el uiniKsque gcotera, Sem scili-
cel ct iaphvi, vir-Oite subiugavii. Queij) adhuc iiai-
lantur.ljjanni, qui jura rc^ni iodcbiie ajrJ4)iu^l, et
clenijp a^jpopulum crucieliter premujit^ JEt (juia hu,
jus Nini successprumque cjus principatus divina
auctoritate non fulcitor, id^o noa r^no, sed lyran-
nidi ascribilur. Ideo eliara Abraham cjusque cagna-

esl Jaicns, ABt clcricBs f Si non est toieM, esl cie»
ticos ; et «i est dcricuB, lunc aat est «stiarins, a«t
iactor, a^ exorcista, «ut «coJyltius, aut subdisco-
naw, «Bt^iiBconiis, acl fireskj-ter, aul opiscopus. ij^i
de fatfi f radibiis non eat, tunc ckncufi non csl- Pono
ei nec laipns qec ek-ricus /»st, Iboc monariius est ;
aed monacknn «inn es^ cxcusat nnor et f^ladiii».
Nmimim sime causM glaudium jmiut ; uMitx^est
enimirctDn in hoc ifsum constitutus {RotM^ ^U
^d n^c.«QjQ^^o, j).cc e^jaw gl^-jcp lij^^^ma por-
IPfeu |jg:i.tiu- qum eyideiiti jalioniB sit i^^cus/el sar
cerdps per oiiicium sacerdptale ojrmiius Jaicis, ^U
praefecius, oporiQi .111 per ompija supiro^ sacerdoli,
ulp.o.te capiti Jicelcsiap, in diyipis sil subjcclu§ ; cl

tio ei subdita non fuit, scd polius divino jus&u g c,contr3 sumrous s^jcjerdos cuqi Qmni cl^ro jn sfftcju

cjus domipiuui fugit ; atque in tcrra jjosteria sui^
daiula elccluin Dei populj^iM ut s^crdos djD?,iui^ ubi
qno(jjc nonrcfribusscrvii^sc^ scdpotiusregcslegun-
tur ei sffpius supplicassc.

Ab hoc quia fiilcb*s p^puli rcgnura et sacerdotium
c\ordium sumpsil, duos filios in fignra lipbuil : ex
quibus Laac saccrdotium CNprcsbit, diim fi.'ium
quasi pontifex ben^dixil ; l^mae! vero regnum praf?-
tulil, qui se venandi studio exeicuil. Quajis crgo
dijferentia fuU inler Isaac, qui Jiaeres pairLs sciibi-
tur, et Ismael qui ejeclus lcgilur, laJls dislaiiiia iii-
tcr sacerdotium et rc^num divina aucloiii,iic esse
ccgnoscilur. Unde sicut tunc Ismael pcrscqucbalur
I&aac, ita adliuc regnum perscquilur sacerdotium.

I>aac eliam a palre obiatus, formam gessil Chri- Q
M\ qul a Patre suo pro nobis est immolalu?. Hujus
dm filii v(m s«^um sacerdolinm et rognum figuris
expressernnt, ▼emm eCiam ipsis actibus gessenint.
Nwn dnrn Jacol) snper }a|/idem saci-ificium obltiltt,
maifffc^i-sime sacerdotium gessit ; Esau vero re-
gnum pra?lulit, dum duodecim duce« de sua sfirpe
fV%^t. Sed quantum oftckim Im^K «i^<9U92 &au
pr^fellfi, ^divina vq^ in b«n^(licMooe ft^im <te«toT
rai : SevviffOii t^i^ in^uit paji^r ad ^^cpb, f»^u\ii ef
Sdou^t te Uihui.; esio4mtm^frqiTmhit^r^/»,ei
incurve^iwr anie U fUii mairis tum (Geiu xxrii).
Mem qao(|tte «d fiaau : He^iinufn tuum iiUm comU^
tui et omnes fralres ejns serwluti illius subjngavi :
Vivei, inqoit, p/arfio et servies fratri tuo (ibid.)

Jaribus ipsi regi lanquaii prae<:eflenti est subi^eqtus^
sicque bi duo principes popuii honore fe invi-
ccni priEvemcnfcs, vcro Ilcgi et Saccidoli Cbri-
slo firmiler InTiaercritcs cum ip?o percnnilcr rcfua-
bunt.

Cap. IIJ. QuQutohaiwrc apvd hr.aclUqs, cariimquc
regcs, i^sosquc gcntiles sac^rdolium fucfitt

Scd jam Moyses cum Inmine legis ad medimfn vc-
niol, et cali^em ignorantiae de mentibns nostris
penilus excutiat. Hic popufnm Dei de iEgypto edu-
cens legem et jura ei statmt, ct ad hunc gnbernBn-
dum non regem, sed sacerdrtem constilnit : ab hu-
jus qnoqoe fratre Aaron legale sacerdotinra sumpnt
cxordiurc.

A len\pore ilpqup Movsis usque ad temp^kra Sa,-
muelis p.opulus Dei non regibus^ sed sacerdotibus
rcgebalur, et judices, qui populo in saecularibos
pr»epfe y^iO^^iY per s^ft^ i^acer^of^m 4epreti8
rood^frba^ur,. Ciun f^iutem iMi^lus ivacusasset &at*
ft«ffJ.<>l?]w 4w fn«ia^ieiji€!jftJiBn, et re^egi 4^-
pr^vi^el e^i^ijji ipi^nilu^B^i^, S^ije} pricjpheta
ei *acei;jtes juffi» divjnp fipxii efs rqgj^, F^Wkm
n99X.4^apr^sit4e|g;fin)^ ^i^ifcxSaiiiueU ip Qtnnjibiff
p^reh^, «J^is .4W4iAmlW.coogfW*^|a| ;.«imAT
Wef «J§¥f»¥^)fqfKjftb;^e{)«Ja.^cl^.^,quaB.a5J
i^4*^f4>evMf>pb|aiJif..Pj:W%i^ 4iepi#i sace^^do^e*
c^?^»Rfur^ ut et s^l ^i^^ n;K«ott?f ;
W>^^Wj«uW?P ^m f^'^,m^^9\^^ oflii^uufi
sibi Si^itiffand^ viycji^ba;^ conjfcsiim eam divina

Et cum adnuc in utero malns gcstarcnlur, a Domi- Ji ccdjaurAafiLgao renroJ^abftt.

no dicitur : Major serviet minori (G^n. xxv).

Quid amplius quserimus ? quid potest manifestius
diei ? «fiMsdemeBS cbatnubit ^ivins aiictoritati T En
quanta voce praecipilur numerositati laicontm ut
servianl devolloni ciericorum : igitur si ruslicus jure
serviet diacono, tunc jure miles presbvlero ; et si
railes prcsbylero, tunc |)rinceps episcopo : et si
princeps episcopo^ lunc justisslme rex» q^ utique
est de nuoiero laicorum, subje^tus erji apo^olico.
Sed garruli fortassis tumido fa«t«i conl^ndupt rer
gem non e&s^ cle numcro laicoruia, cu/n oleo sit
unctvs Biacerdpiura. Hps meaifeaia ii^io vmwit^
(jleridet, et imprude&liiifB bominuoi igsoaaaiiftm

f)»yi4 Qm^ hoi^-^^mfih «egwp suc^eaw»
•cnies su^r ^daT/dli»i)UBl a ppoi^ils. v,el aacerdo^
tilMia,. ofioA peRe tdefln «nt, io rogiwm eligeba«l«r,
etiawagehaaHiT ; et tomen peae omoes «iadeni in
divinis svAijeeit menmraatur, et ipsi eoevitra eos in
ssccularibas subdili vcnerabantur. Denique David
rex Nathan et prop/hcfis praecipientibus parebal,
increpalus ab eis humilitcr audiebat. Salomon pro-
plieta sapjenlissimus, rex polenlissimus, miro dcr
cpre^ el roiriOce AWerdl9ii.um exaJtayit, maxima vcr
nenatipue bf^orayil, majtimis ^eujeficiis dijl^yit. Aliji
(^oque ift%^/fi^\^^ et s^€ei»iotoA QorQMii et
ooluibsc, el cis ia s^ir«litMJibus Sttbditi loiase i»v4>-

hes

liONORli AUGUSTODUN. OPP. PAfeS. IV - iJoGMAT. ET ASCEt.

iui

DUDtur ; sicut Ezeebias Isaiam eoluisse, Aehab pes*
simus et idoloUtra Eliam, quamvis ab eo graviter
iocrcpatus , cnm maximo honore habuisse. Joas
ElisSBO, Josias Jeremiae subdili fuissc leguntur. Et
quandiu reges sacerdotes, suos scilicet consecrato-
res, honorabant, prophelas ul doclores suos audie-
l>ant, laudiu ipsi in gloria slabanl ; postquam vero
sacerdotes spreverunt, prophetas occiderunt, raox
a regno sunt pulsi, et cum dedecore in nationibus
dispersi.

A tempore autem Babylonicee migrationis soli
sacerdotes populum Dei regebant, quia regnum ex
tolo dtfecerat ; usque dum dc tribu Juda in carne
advcnirel, cui et sccplrum regni, el sacerdolium
repositum eral. Igilur frequenler est regaum immu-

A rium paganorum rex roagnus super omnes decs
traostulit in regnum Christianonim.

Constantinus itaque princcps principum regni per
Sylvestrum principem sacerdotum Ecclesiap ad fidem
Cbristi converlifur, et lolus mundus novo rilu Ohri-
stian^e religionis induitur. Qui Constautinus Roma-
no pontitici coronam regui imposuit, et ut nuUus
deinceps Romanum imperium absque consensu apo.
stolici subiret imperiali auctoritate censuit. Hoc
privilegium Sylvester a Constantino accepit, hoc
successoribus suis reliquit. Cumque sacerdotii cura
et regni summa in Sylveslri arbitrio penderet, vir
Deo plenus inlclligens rebelles sacerdotibus non
posse gladio verbi Oei, sed gladio materiali coerceri,
eumdem Constantinum assumil sibi ia agricultura

tatum, saccrdotium mansit semper inconcussum, B Dei adjulorem, ac conlra paganos, Judaeos, haereti-

licet aliquando perturbatum.

Utquid mcn)oro reges divini cultus sacerdotes
honorasse, cum sacrse lilterae tradant etiam genli-
les suos sacerdotes permaxime coluisse. Moyse
namque attestantc, cum iEgyptii terram suam fa-
me cogente venderent, seque ipsos quoque in ser-
vitutem Joseph redigerent, soli sacerdotes sua ven-
dere non cogebantur, quia eis publica stipendia a
regis horreo praebebantur, Sed et omnes hisloriae
gentilium narrant rcges honorasse suum sacerdo-
lium ; ita ut quidam consulcs vel imperatores legan-
tur idem expievisse. Haec jam sufficiant de veteri-
bus, nunc de Christianse religionis temporibus vi-
deamus.

(
Cap. IV. Sicui animadignior estcorpore.iia regno
sacerdotium^ a quo illud jure ordinaiur.

Dominus noster Jesu Christus, verus Rex et Sa-
cerdos secundum ordinem Melchisedech Sponsae
suae leges et jura instituit ; et ad hanc gubernandam
non regnum, sed sacerdotium constituit. Tn quo
Petrum apostolum praefecit, cui et dixit : Tu es Pe^
trus, et super hanc petram (gdificabo Ecclesiam
meam, etc^ usque ad id, solutum est in coelis {Matth.
xvi). Hanc polestatem sacerdotii Petrus a Domino
accepit, hanc successoribus suis reliquit. Sicut ergo
a tempore Moysi usque ad Samuelem sacerdotes po-
pulo Dei pnefuerunt, ita a tempore Christi usque ad
Svlvestrum soli sacerdotes Dei Ecclesiam rexerunt

cos Ecclesiae defensorem : cui eliam concessit gla-
dium ad vindictam malefactorum, coronam quoqne
imposuit regni ad laudem bonorum .

Abhinc mos cocpil Ecclesiae reges vel judlces pro-
pler saecularia judicia habere : qui paganos Eccle-
siam infestantes, vel alios ejus bostes eam impu-
gnanles acriler propulsarent : intus vero divinis !c-
gibus rebelles poenarum terrore Ecclesiae sobjuga-
rent. Ad reges ergo pertinent sola saecularia judi-
cia. Unde cum quidam episcopi coepiscopos suos in
caupam coram Conslantino imperatore ponerent, illo
sciens ad jus suum non pertinere, respondit : « Ile,
quia christi estis, et ipsi de hac re inter vos videte ;
ego non ero judex vester. i

Igitur sicut anima dignior est corpore, qoae illud
vivitlcat, et quantum dignius est spirituale quam
saeculare, quod ilkid viviGcat, Untam sacerdolium
dignius est regno, quod illud constituens ordinat,
Hinc quaeritur a quibus hae personie sint eligendse
vel constituendae ?

ApostoIicDS a Romanis cardinalibus est eligendus,
consensu episcoporum et totius urbis, cleri et po-
puli, acclamatione in caput Ecclesiae eonstituendus.
Ad hujus providentiam divina auctoritate pertiaet
cura universalis Ecclesiv, seilieet totius popali et
eleri. Apostolica auetoritate sollieitado omnium
Ecelesiarum ; imperiali vero audoritate Romani re-
gni eleclio et constitutio. Ad hujus quoque jus per-

tinet cunctorum episcopatuum, patriarcbatuum ca-
Quaeabeis, optimis moribuset legibus optimeinsti- D ^^^^^ dispositio, universi cleri et popuU in divinis

tuebatur, ad aetemam patriam egregie erudicbatur :
a regibas vero undiqae impugnabatur, qoi eam a
cultu veritatis roodii omnibus avertere, et &d cullu-
ram daemonum eonvertere, imo eompellere niteban-
tur. Postquam autem lapis de monte sine manibus
abseissus, ab sedificantibus murum iniquitatis qui-
dem reprobatus, a deo autem electus ct in esput
anguli levatus, in montem magnum excrevit, etuni-
versam terram sua magnitudine implevit : mox mu-
tavit tempora et transtulit regna ; coepit quoque al-
titudo regni coram Christo pedibus incurvari, ac fa-
atigium imperii in conventu Ecelesiae inclinari. Per-
secationis nempe tcmpus Deus pacis sacerdos ma-
gnus tempore pacis permatavit : ac rebclle impe-

legibuscorreclio.

Episcopus autem eajusqoe eivitatis a clero ejuii-
dem eivitatis, vel provineiae debet eligi, ac populi
acclamatione in pastorem ovilis Christi eonstitui :
ab apostolleo annulo et virga invesliri, a duodecim,
si «st archiepiscopus, vel ad minus a tribus conse-
crari debet episcopis. Ad hujus officium pertinet
subjectuni clerum canonice gubernare, populum ad
jura divinae legis invitare, resistentcs excommuni-
eare, poeoitentes absoivere.

Imperator Romanus debet ab apostolieo eligi con*
sensu principum et aeciamatione plebis, in caput
popuU constitui, a papa coQseerari et coronari . Ad

4265

SUMMA GLORIA DE APOSTOtlCO ET AUGUSTO.

bujus moderamen pcrtinet secundum civilem justi- A exercitu eisdem imperatoribus auxilium

tiam vel patriie jura, praefecturas, advocatias, prse-
sidatus, ducatus, comitalus disponere : tributa, fora,
pro qualilatis tempore jura popnlis instituere. Ab
ipso suQt reges et judices provirciarum vel regio-
num constituendi, ab ipso principes civitatibus sunt
praBponendi.

Sed bic forte contensiosi sermone et scientia im-
periti erumpunt, et imperalorem non ab apostolico»
sed a principibus eligcndum afBrmabunt. Quosego
interrogo, utrum rex a subditis , an prelatis sit con-
slituendus ? a praelalis, inquiunt. A quibus ? a duci-
bus etcomitibus. Sed duces et comites episcopis,
ut puta, dominis suis subdili suut quia ab eis bene-
ficia et Ecclesiarum pra^dia habent ; ergo rex a Cbri-

contra ho-
religionem

8les regoi praebuit : cum vero contra
Christtanam agere ab eisdem cogeretur, facere re-
nuit ; quia didicerat scriptum : Obedire opporiet Deo
magi$guamhominibus{AcLy). Beatusquoque Pe-
trus apostoiua hortatur honorem deferre regibus :
Deum, inquil, timete,regemhonorificaie(I Peir. ii).
Et ilerum : Subiiti estote omni creatwm humancc
propterDeumy siveregiquasi pracellenti^ sive duci-
busabeomisHsad vindictammalefactorum, laudem
verobonorum{ibid.). Inquibus verbis oonsiderandum
est quia reges et judices ob solam vindictam malo-
rum constituuntur, qui laudeni ferre bonis dicun-
lur. Justi enim reges et judices solos impios et ini-
quos puniunt ; justos autem ct bonos laudibus ex

sti sacerdotibus, qui veri Ecclesi» principes sunt, B ^ol^^n*- ^^^^^ «^'^™ ?a\i\us ad subjectionera prin

est constituendus ; conscnsus tamen laicorum requi-
rendus : igitur qnia sacerdotium jure regnum con-
stituet, jure rcgoum sacerdotio subjacebit.

Cap. Y. Christus ipse regno prcetulit sacerdotium;
tametsietperse^ etperapostolos suos docuerit^re'
glbm honorem in rebus sa^cularibus deferendum
esse.

Quantum etiam ipse Dominus sacerdolioM regno
prsetuierit, hlnc patet : quod cum venturi essent^
ut eum caperenl, et regem constituercnt, fugit. Sa-
cerdolale vero ofTicium dcvote implevit, cum inter
ctetera saeerdotatis ofliciiinsigniaprsedicationissci-
licet et miiticulorum palrationis» etiam sacramenta
corporis sui bencdixit, huncque ritum suis celebrdn-
dum tradidit. Equidem quilibet sacerdos, iicet ulti.
mus gradus in sacro ordine, dignior est quovis re-
ge. Uode legilur quod B. Marlinus episcopus a
Maximo imperalore ad convivium invitatus, cum
pincerna regi poculum inler epulas porrigeret, rex
Jussit hoc episcopo dari, ul ipse ab ejus dextera
acciperet. Scd postquam Marlinus bibit, presbytero
suo poculum dedit, digniorem illum rcge jndicans
qui Christi sacramenta conficeret ; et regcm peccan-
tem ligare, poenitentem solvere posset. Similiter ab
Ambrosio episcopo Theodosius imperator ab Eccle-
siae liminibus arcctur, cum homicidii crimine reus
et obnoxius tenerelur; atque poenitentiae vinculisin-
nectitur, quibus post salisfaclionem ab eodem ab-
solvitur.

Quamvis igitur sacerdotium longe transcendat
regnum ; tamen ob pacisac concordiaevinculum mo-
net evangelica ct apostolica auctoritas regibus ho-
norem in sascularibus negoliis duntaxal dcferendnm.
Cum etiam quidam a Domino inquirercnt utrum
censum dari Caesari licerct, ait : neddite qam sunt
Coesamy Catsari, etquoesunt Dei, Deo {Mattti, xxn).
Ergo in his quse ad regni jus pertincnt, oportet ctpo-
pulum regibus parere; sed in his qnaead jusdivinae
legis spectant, Dco placere. Sic Sebastianus beatissi •
mus et verus Dei cullor Dioclcliano et Maximiniano,
paganis licet imperatoribus, in ssecularibus fidelis
exstilit : in spiritualibus uni Dco, Creatori omnium,
placere studuit. Sic et inclytus Mauritius cum suo

cipum horlatur dicens : Omnis anima potestatibus
sublimioribuisubditasit{Rom. xiii). Et ne putes
potestates per homines casu constitui, subjungit :
NonestenimpotestasnisiaDeo{ibid.). Quia vero
aliquando propter peccata populi mali judices con-
Btituuntur, sicut in Job legitur : ijui /ad/re^nare
hypocritam propter peccatapopuli{Job.xxxi\) : ali-
quandoautem ob merita quorumdam jusli praeB-
ciunlur. addit : Quo} autem sunt, a Deo ordinatm
sunt {Rom. xiii). Et ne putares bonis quidera obc-
diendum, malis autem resistendum, adhuc prose-
quitur : Itaquequiresistitpotestati,Deiordinationi
resutit ; qui autem resistunt, ipsisibidamnationem
ac^ttiran/(iZ>irf.).Et quia judices ad malos tantum
reprimendos, imo puniendos praeficiantur, patenter

G subdidil : Principesnon sunt timori bonioperis^sed
mali. Yisautem non timere potestatem ? benefad et
habebislaudemexipsa {ibid.). Eadem et Petrus
dixit.

Adhuc vero Paulus regis vel judicis exsequitur
officium dicens : Dei minister esi tibi in bonum. Si
autemmalefeceris, time : non enimsine rausa glo-
dium porlat {ibid . ) ; sed ideo, subaudis, ul malos pu-
niat. Deietiamministerestyvindexin iram ei qui
male agit (ibid.). Quid potest apertius dici ? Rex est
hiinisler Ecclesiae, ut rebelles comprimat : vindex
est irjB Dei. ut impios puniat. Deus namque non
praefccit primura hominem bominibus, sed besliis et
brutis animalibus ; quia his, que irrationabiliter et

^ bestialiter vivunl, judices tantum praelati sunt, qua-
tenus eos revocent per timorem ad insitae mansue-
todinis humanae lenorem. Unde idem Deus, per Noe,
Scm ct Japhet peccantis filii posteritati praefccit ;
quia nimirum peccantes sacerdotio et regno subje-
cit. Unde et in Evangclio cum discipuli dixissent
Domino :Ecceduogladiihic(Luc.x\n), hjc verba
horum sua auctoritate roboravit, quia ad regimen
Ecclesiae in prajsenU vila duos gladios necessarios
pr»monstravil : unum spiritualem sciiicet verbi
Dei, quo sacerdotium utitur ad illuminandos pec-
cantes ; alterum materialem, quo regnum utitur ad
puniendos in malis perdurantes. Necesse est enim
ut hos reffalis ootestas subigat gladio materiali, qui

mi

IWNORIl AUGUSTODUN, OPP. WHS lY. — DOOaAT. ET ASCET.

Itt»

Ultf.

legiiDd vobcUfts iion pDSSaiit eorri|^ sUils sacerdiH A. ^i^iunl vlodex irffi l>ei eon.4tifntu8 est, et popnlo ia

sasealaribiis taritamr pradhiiis, oniit r«ti(»e rapii-
gnaDte non debct oee potest eprscopalds vel «l^a-
tias vel prspposildras, qam spirituales dtgmtalea
suift^ dare. Saecutorea vero dii^niiates tam^B« siciii
saiit dttcQtos, praBsidatus, eonaiitAiuSr debeietpiobsst
dare : soia autem Ecclesia debet spii-ituaiia apiri-
tualibus persoais cumuendare. Unde sacri canones
prsDcipiuutur ut. si (luis pcr ba>cuiarem poteatalem
ad canouicain diguilalcm iulGrveneiit, depopatur.
JoIaJa qui{^pe saccrdos regcm Joas constituisse ie-
gilur ; n.mquom rex sacerdolem «onstilut^Jse repe-
rilur. Quod si objicitur quod Jonallias ab Alexan-
dro re{;e pagano, el Simon fraler ejus a D«uieirio
niliilo4uiuus pagano saccrdolium £>usceperiDt : scieii-

Cai»'. \l. ^etpn sedi namnnas n^n obedienUs pa--
tlenier qaidantdlermidi sunii sedab eorum eotn^
m^iofie d^ettnknAum, ^gc luffum k^teecUsiaHi-
€<%»^^kUat4^ts sed sacnlares dwre,

Quiaerilur auten% uirum sit in omnibus obediea-
dttui, an ali^uaado rc^i&leudam ? Resp. Ouia ea
[Ma^cipiunlur <^i;ead jus rcgui perlrncat, esL cis
luiqua pareadum : si aulem ea qua3 CbiioliauaB rit-
Jij^ioui obsunt iinperant, oljsislendum. Lc^uuUir
(^uippe olim Cbristiani milites sub pagauis rcgibus
couira hostcs rc^ui militassc, ellamen culttun Cbri-

sii noa (icscruissc : a cujus cullura si avocabauiur, (lu,)] est quod ipsi saccrdoles eranl, cla slii-pesacer-

mox Oeo ix*a^i^ (luam bomiuibus obedieuduiu eliam
ipsa moric leslabauUir. Nam et Joauncs, et Pauliis
jussu ConstantiuL Cbrislianissimi iirtpcratoris cum
Gajllcano pati icio adbuc pagauo aiiverirus bostcs
Eoir^ira impcrii profccli suut : a Juiiani autpm Apo-
slat» palatio pcnitus dlsces^ierunt. Igifur si rex
Homanije EGclesia^, qua; csl caput et malci' omnium
Eccle^iaruia, ui ftlius' ab ca coVonatu^, et minisCer
Oei, ae vindex irao Dei, obedicus oxsliterit.etpopu-
lom Cbristiaaum ad le^es divinaa scrvandas cou-
siringens» a paganis, juda^is, luereticis derenderil,
ei per omnia ab omnibus obediendum crit. Si autcm
IVoroanae et spoatolicse sedircbellis exstlterit, quam
Itc& regura ct Domiuus domiDantiiim caput' Kocle-

doluli (.lcsccudcrant ; scd olTicio suo, bt^IUs iucrueii-
tibus, privali crant, ab istis auleai ofiicium sauni
solito inoro explere polcstatem susccpcraut : ergo
ba'C permissio non datio eral.

Porro si objleititr qaod in Iripartiia ktsioria le-
giiiir t^uod VaieniioiaAos imparalor aii 'Ambr«0^ium
diMi^rii : Kgo iibi commendo corponL, Deus aiiicm
animas : sciendum est quod Ambrosius prius jadi^x
provincia; fueril; accepto autemcanonicecpiscopUu
vex ppoinncias curam ei insuper deiej^avit. Qi»6ni
nJoreBL adhuc ia aiiquibas ecctestts nuvimus obiscr-
vaH, aismpe episctipam utritisque epi-ioofK»li» vide-
licei et dntatus cb^m gtirere : qnod lomen sciiDtts
sacerdbtibus ClirisLi miuimc oon|;ruoref quia ^iemo

siae esse voluU, ct qua? ipfcum in capul geiiliiim ,,,^ rv . i. * *:. *i. 4*. /##

... , /. /. * , t- I c iniUUMS Deo mphcat se sa?eutUrtbus nrgotlts {U

eoDsUlml ; vtl la aliquara La.Tesim dcchnando ui ^ _. , ^

Ccmstaulius cl Valeuf, Ecclcsiam vexaverlt; vel a

iidc aposlalando, ul Juliunus, cam persccutus fuerit ;
vd pcr Fchi.-ma, ut Pbilippicus, cain iu partcs divi-
seiit : bic, inquam, lalis paticnter quidem esl tole-
rdnlius, S(/d \n commuhiaiieperomnia d^edinBA^iis :
^rria hon c^t impcraidr, scd tyraitnus. Hujusmodi
frnp^Aim Martfuiis renull dicebs : « Ctiaistic^gosum
iiflits ; piTgTiarfe mlhi hon licet. »

Sed" sunt quidarti qui se ^dprentes esse dkunt,
sej stiilti i^ilcli suhl, qai auiletit iltfii-mare quOd i-e-
jiibu§ Ii(3cal episCopalus, verabbatfss, vtel reliquss
qignitafes dar^. bicunt enuh • Hex sacro olco ail-
(jitur, C*c!0 et popub ?pra.'fi(Viiur ; iglliii^ dlrlusque
ci,uit{i'es jure darc couvincHiii'. Horiim falsissihna

Tim, 11).
El si adbuc ad mamoriam deducllur quod in Vita

S. Gregorli legitur quih imperator Miuirillus piae-
(Sepit eum cousccrari : scienduni cst quod Grego-
rius etiit (iauouice a ciero et populo electus; sed
cum ob pacis el Conconliaj graliam requircretur
solito more imperatoris conSeuSus, jussit eum con-
seciari, et asscusum prscbult cjus ordinatioui.

Cap. Vll. Vnde prauus mos ifioloiferii^ ui digni-
iates eccksiasiic€^ a principihu* eonfcrrmtwr f

Unde autem liic perv^rsi^s nios . iuQlev^^, quod
episcopatus dttntur potestato regali, referaoi, ul ac-
cepi stylo veraci. Bcaiae memoria> Leoue pcpa a Ro-

affkrhaiivasnbriiitur vcrissui^a nej^ativtt, e<)ramque D mauis excxcato atque ab aposiolica sede a iumul-

li^galio Statiiilur VclritjtU afiirmattone. Ego ergo
percodtor bos eplscopaids, a!>ba(iae, prs&pcstiuraQ
utitim siat spiriliiaies di^nitalesi au sseouiares? Ue-
spotidebuui : Spiriiuaics, uisi siui d'!mentes. Ai
Ego : Rcx est spirituaiis digmlas au saccularis? Sae-
cularis, inquiuui . V^^^f^o spiriLualis Hguitas uihil per-
tiuct a(i sxcularem peisoiuim. Adhuc e;;0 sciscitor
ab els : Licet regi iliissaui cclebrar(2 ni»c iiu? Minimc,
inquiunt. Quare ? Qiii u.'wi csl J^accrdo* , BtUnl. Kt
eg6 :()ildOO t\ no!i litct celcbrdro utissani, quis
saecrdos iioh e^t, ergb llec BcClesiam, in qaa m.ssa
ckl^btatur, ticei ci dare, quia iaicus cst. Igilur quia
tdx laicas cst| ct fiaeeaiuris, ei gladium ad vindi-
Ciam iMlcfiftolorugQ porians; ei per saccrdolalc of-

tuoso populo propuUalo, ad Carolum regez^ Fraa-
corum venil, qui eum honorilice suscepit. HicCa-
rolus contraQio exercitu Romam prqperat, se4ilio-
sos digna ultione puniens, ei^pulsun) < papara paps
sedi rcdonat : quem maxiipe, qui f^cii rea niira-
biles iilufuiual. Gl quia tunc Romaaufn imperium
recloie carebat, quia^ ut traditur, Cooataniinus
quiutus irnperutor manibus iniqMorum excaecatus
fuerat, vencrabilis Leo pupa consilio principum et
couseusu cleri et popuIi« Romani imperii sceptra
Carolo regi tradidit, Augustumque eoi^sccraus, cu^
ronam regni imposuit. £t quia idem Rex Romanam
Ecclesiain maximo honore sublim^verfil, ae i|iuUis
donis ct muaeribus, iosoper «i inaxiiiiis aI)od4is

12G9

«UMMA GLOrilA DE APOSTOLICO ET AUGUSTO.

4270

dilaverat, cum esscl per omnia Calholicus sapien- A Cap. VIIL Respondetur ad objectionem ab unctione

regumpetitam,concluditurquey et in Yeteri^ ei in
Nooo Testamento semper regna sacerdotlumante^
isse,

Quod si quis astruxerlt has duas personas hono-
re ^ dignilate paras videri, co quod hse solse in lege
praQcipiuQlur oleo sancto ungi : sciendum est quod
rcx tautum oleo, sacerdos aulem chrismate ungeba-
tur, et per omnia sua consecratio rcgis unctioni
pneforebyt^f ; ct m hoc etiam ditrerebant, quod non
sicut sacerdos a sacerdote, ita eliam rex a rege, sed
a sacerdote etiam ipso consecrabatur. Hoc totum
ia figura contigil, sed Jesum Christum, verum Ro-
gem et Sacerdotem expressit : quem Pater chrisma-
te^ et oleo exsultationis, nempe Spiritu sanclo unxit,

lia el morum excellcnlia Deo et rcgno dignissiniua,
apostolicoB seui subjcclus, omui clcro devotus, Lco
papa teriius do (ali aie t«nlo adjatore gandcns, ei
s ii hoc privik^um ccMiccasil, lU citn» Alpes in par-
tibus Gallias et Gcrmaniae ejus vice episcopatus
ecclesiastico more instituerel. Quod prlvilegium
cliam snccessorcs ipsius ab apostoiica scde prome-
ruerunt, quia et ip.-ii pcr omnia Romanae Eccicsia;
dcvoli cxstilerunl : qui tamen sapientcs et vita pro-
bubiles, «'t divino officio congrui^s pi:Fsona9 «lago-
ruut, el Ecclesiis dignos pastores absquc ullo pre-
tio prffifccerunt.

Poslcjuam vcro vi? i Dcum ignorantcs, el Ecclesiaj
honorcm cxsecranles absque Romana eleclione in

regnuni irn.perunt, et sceleraiis acperdilis moribus B eiin caput gentiura constituit, imo el angelis etho-
imperium macuiaverunt : hi tales regalem mansue-
ludinem Neronis more paitpQnenle^ ac tyraxmico
morc in .clerum tl populum (Jomiaium violcnUr,

jmo cruJulilcr itxleudeutes, pi^c<;nQ £cclesi«)C ei coa
coriiiutn |)o;)Uii pjsrturbare, aposlolica statul^ ac prio-
rum regum coeperuut edicia violarc. Qui ju^tiiiaai
ei sequilalcm alpniinautes, ciyile bcUum, cleri pppu-
)i(^ue (ilscordiam, et omncii^ iniquif^ilera amaptea,
pcrs^nas suis moribu;^ congrqas, j^stiliae ac legi»
Dci inscias ♦^legerupl : quibus coutra jus ct fas epi-
scopalus, ubbalias, pra>pos)lur^fi, aljasquc digoita-
tes suninio prciio, more Giezi, vei)diderunt.

i:^cclcsia aulem videns impio)^ doais 6ui« 9t)uti, ae
nauncira sibi p. CLristo cqllata a prQ|ania pro£aoan»
poja Yoluit uUra honQrei>) suiim alienis «iare ; sed
ij)sa per se fjliii suis, pfout condccet et expedit,
djspjparc. 3iicer4c^tiuin autem a regpo potest op-
priijii, non tamen poicst obrui ; Qt sacerdoiea a re-
giio posi>upl iotcM-iipi ; OiTicifiJn voro coruiTi noa
polvsl pcriiui. Quinirao Dqi)iiuus Princeps saoerdo-'
lum sx^piiis exercft vipdictapa iu prassumptionibua
rcgum. Saul namijue priro^s regiira sacprdote» Do-
iiiiMi inj^slc opciUit : ideo ii)se justp occisus in bel-
io occubuil. Aoha)^ rex prophetaa Pomiai quo«dam
ji pitria expuljt, qup^dam uepi tr^didit : ideo et ipae
yultjcralus morti .««uccut^uit. ^oa^ rex ZaphaW^m aa-
ccrdotpm ^pidibus obrqit : Mp^P ^l ip*« ft prQprii^
serM^» Qcc'isu3 corruit. Azi^rias rex saQerdotipm uaMr-
jpjavil : ideo mqx j.pra eum jpva^it, HerodQs re* «a-
ccrdulium vendidit : idoo propria immq se intercimit.
Kero imperatQr IVtrum primum pf^pain cruoifait :
ideo reguo puls^s lupis pr^do ei^^ilit. Qeciua m^
perator Sixtum papan^ occid^re f^t ; ui^de ei ipae
a diemooe o.b$e^$us periit. Yakm imponiior Athanar
fiuna cpiscopum a sqa sede e^pulit : ideo ipae a Go?
this incendio interiit. JuUai^us impor^lqr sqcerdotea
^Uri:>^\ persf^qnitui; : undQ et ip«« ab hostibua otcei-
di^ur. T^eod^riQu^ re;^ pap^t^ Jo^ionem Qceidit : idoo
subila n\orte supplicium o^tcrnum subiit. Ei quid
(iluru ?Quotquot Ecclcsis sacerdo^os persecuti sunt,
pes:iima morte cxlcrmioaii sivU.

minibus Dominum praefecit. Qui Rex et Sacerdos
quemcunque suae militiaj ascripsilj oleo et chrismate
iingi prajcepit : gcnus regale et sacerdolale» acregni
sui hseredes fecit . Hinc est quod baptizandos oleo
et chrismate ungimus ; quia oleo ^os Christi regno,
chrismate autem ipsius sacerdolip jungimus : per
roilram, quam capiti imponimus, coronam regniex-
primimus ; per albam vestem, qua cos in()uimu$,
sacerdotatem dignitatem innulmus : iterum per
mitram, pontificalem infulam notamus ; per albam
veslem regalem trabeam demonstramus. Igitur et
in Veleri et in Novo Testaraento sacerdolium sem-
per regno praeferebatur, quando insuper et regnura
per sacerdotium constitucbatur.

^ Jam illos familiari^er quaeramus, quorap:) caus»
banc lucubratiunculam susceperamus : qui ob pec^*
nia3 amorem, ob lau^is favorem, et pro adipiscenr
dae ab ipsis principibus dignitatis alicujus hoqprQ
pra^dicant indoctis, ipsi maxime indoctl, ubiqu^
in manu regum omnes digoitatea peodere. Hi qiii
ha^c dicunt, aut laici aut monachi aut oleriQisunt»
Si laici sunt, tunc ut insipieqtes sunt irrideq^i» ^QI
potius ut ignari a sapientibus corrigendi, Si ^q^ein
monachi sunt, tuoc desipiunt ; qui aut veriUt^i|i
ignoraqtes errant^ aut scicntcr error^m ol^ ay^riti^m
sapicntQs, verum se scire (}issi(puIaot. Si au(Qmcl|t-
rici sunt, vcsani capitis sunt, qui eccle^asticQ ordiqi
jus ab ipso Domino coliatum {^dimunt ; iUudque
iaicali potestati conferunt ; ix^Q seipsos {uroprift U'-

D bertate spoliant, ac ^ervili laicQrqoi ^i^om cum
Caiu subjugant.

Igitur horum oauiiqm stoKd» naseriionea a sen-
aalin auot conkiUnde, imo ab omnibua ratione utei»-
iitms r^probanda : cnua regiiuin saeerddtio, populus
clero ittrQsobjaiCeat, el sicot sol Ibw^ spiritus animflc
CQQteinpIalWa vila aotiye, sic saoerdotium regno
pncemioeit. Sed jaoi caUmum de saeerdotaH prac-
^onto CQOtnBbamus; eique dignis moribus phtcere
siudeamua : quatenus ejus autam, in qua soli sa-
cerdotea ct regcs enmt, iatroire valeamus. Amen«

ANNO DOMINI MCXXXVI

STEPHANUS DE BALGIACO

AUGDSTODUNENSIS EPISCOPUS

NOTITIA HISTORICA

(Gall. Christ, IV, 389.)

Stephanus de Balgiaco {de Baug6) GauceranniA

domini Balgiaci filius, patruus Humberti JBduonim

pontificis et Lugdunensis arehiepiseopi, cathedram

conscenderat jam an. 1112, ut constat ex cbarta

Widonis de Monte Falconis, qua consuctudinem

hospitalitatis ecclesisc Augustodunensi dimitlit in

manu Scguini decani ; sic enim explicit charta :

Anno iiii : « Slephano iGduorum pontiiice, Ludo

vico Francorum rege, Hugone Burgundionum duce,

ind. V, epacln i, concurrente i, anno bissextili. » In

chartulario Flaviniac. hoc diploma reperitur : Anno

Domini 1113, pnesente domno Slephano, a mona-

chis Fiaviniasensibus Hugo de Merlenniaco posce-

bat feodum, quod a patre suo receperant : respon-

debant illi datum quidem feodum, scd ea conditione

ut, post Tetbaldi Hugonis palris obitum, rediret ex g

integro ad mensam fratru:n. Audilis partibus, pla-

cuit episcopo ut Hugo feodo frui monachis permit-

teret, et quamdam summam illi persolverent. « Te-

stes, episcopus domnus Stephanus, Ansericus Augu-

stodinensis praepositus, * etc. Eodem anno Hugo-

nem Burgnndiae ducem induxit ut malas consuetu-

dines in villa Canavis, etc, S. Nazario et iEduensi

Ecclesiffi dimitteret, ut docet instrumentum hac de

re confectum, cujus testes sunt « Sevinus decanus,

Ansericus prsepositus iEduensis, » etc. Reperitur

ejus charta in tabulario Ungiacensi, quaeillius coe-

nobii fundationem sequitur. quaeque nulla temporis

nola signatur, qua prohibet ne monachi « in causas

ducantur forenses» » et jubet ut « si quis adversus

eos aliquam suscilaverit calumniam, in suam venia- ^

tur audienliam, quatenus in ipsius praesentia judicio

EcelesiflB orta in ecclesiam qucrimonia sopiatur.»

In altera, qam tn Besaensi Chronico refertur, cum

Josoeranno Lugdun. arcbiepiscopo, et WalterioCa-

bilon. praesule sua subscripiione confirmat donum

Besnensi monasterio faetum a Domiiiis Moutis Sa-

lionis. In tertia quam refert D. Mabill. tom. V, in

append., num. 72, scribit Stephano Cistersiensi ab-

bali, se religionia iliius bono odore plurimum dele-

ctatum, dare ecclesiam Combusii liberam, etc. Ad-

fuit Trenorcbiensi synono anno 11 15. Exstat ad eum

Paschalis papae II episioJa, qua sub sua tutela

Eduensem Ecclesiam suscipit, omniaque ejus bona
confirmat. Data cst Laierani ii Idus Marlii, lucar*
nat. Dominicas anno 1116. « Anno 1125 Erbertus
positus esl abbas (S. Steph, Ditnon.), « prsesentibus
et laudantibus Hubaudo Lugdun. archiepiscopOy
Stephano iEducnsi, et Gauceranno Liogonensi.
Perardus refert illius chartam, qua judex a summo
pontifice delegatus, villam Dianetum adjudicat ab-
bati S. Benigni Divionensis, quam « Guido comes
Salicus calumniabalur. i Ad eum scripsit Ludovicas
rex mandans ut ecelesiam de Charilnte, ex praece-
pk) domini papae, « de ceclesia de Utmo investiat. »
Praesens fuit sacro Philippi filii Ludovici VI regis
an. 1129. Quo eliam anno subscripsit praecepto
ejusdem regis pro restitutione monasterii Argento-
liensis facienda abbatiae S. Dionysii. An. 1134 Iler-
berto S. Sequani abbati septcm ecclesias, quas enu-
mcrat, ab ejus raonastcrio, tam suo, * quam d>-
cessoris sui sanctae recordationis Norigaudi epi-
scopi » tempore possessas concedit et confirmat .
Subscribunt post ipsum GuHlermus decanus^ Gerar-
dus archidiaconus, etc. Memoratur in charlis Un-
giacensis copnobii annis 1134 et 1135. An. 1136ap-
probat donationem Constanlino illius ca?nobii abbati
faelam a Gaudino de Bruismo. Inter excerpta ex
prima charta Fontanetensi id lego : « Ego Stepbanus
iEduensis episcopus et nostrae Ecclesiae conventus,
domno Bernardo abbali de Claris-vallibus locum,
quem vulgo Fontanetum appellant, in abbatiam con-
slruendam dedimus, « etc. Exstat et alia ejusdem
charta in gratiam ejusdem coenobii : « Stephanus
iEduensis episcopus fratri Willermo abbati Fonta-
neti.... tuis postulationibus annuentes, mon«sle-

rium ipsum sub sanctao ^Eduensis Ecclesiae et

nostrae dignitatis tutela etproleciionesuscipimus....

statuentes, ut quaecunque bona monasterium

impraesentianim possidet. . .. et quae in futurum po-
terit adipisci, firma tibi tuisque snccessoribus et il-
libata permaneant, etc. Ego Stephanus episcopns
subscripsi, ego Willermus decanus, Galterius prae-
ccntor, etc. Actum cst hoc iEduse anno ab Iccarn.
Domini 1136, ind. xiv. » Ejus tompore, et ut vide-
tur siudio et opcra clerici S. Symphoriani prope

r--

1274

i«73 StlilMiANi AUGUSTODUNx EPlSC. TRACTATUS DE SACRAMENTO ALTARIS,

Auguslodani!im\ « regtlKii^em vitam non solum habilu A Pelri YencrabiUs manus animam Dco reddidil \

^scepenVttt, scd et corde eam secuti sunt. » Undo

8ua3 erga eos beoevolentiae signa plurima reliquit. tn

primis dedit ecclesias de Draciaco, d^ ^cneiis ct de

Anulcio, ut patct ex charU quam apud nos a^sser-

Vamu^. Udti meciiocrem lilem inter ipsos et Hugo-

henl de Giscio ac cognominem de Saphra roilites or-

tam diremit, et sua jura cauonicis conservavit. De-

nique Gebennensem episcopum cum ipsis adiit,

suisque prccibus effecit ut sex ecclcsias cum carum

appenditiis ipsis tribueret. Charlam habemus, quas

sic dcsinit : « Facta est charla ista epud civiiatem

Gebenuarum, praecipiente domno V ^jusdem

civitotis episcopo, anno Incarnationis Dominic»
MGxv. pontificatus autem domni papae Paschalis 11

quam rem testaliiif puis abbas epist . vi libri quinti,
kis verbis : « Venerabilis el cum honore nomi-

nandus D. Stephanus iEduensis cpiscopus spre-

tis parentibus, nobilitate, fastu. diviliis, ipsis eliam
episcopatus infulis, pauperem Christum pauper se-
cutus est, el in sancta devolione toto mcnlis affeciu
perdurans, atque inter manus m6as Deb spirilurtl
redJens, cum veneralione tanto sacerdoti congrua,
tam a me quam a fratribus Ciuniaci condilus est,
retro chorum a parte prioris majoris, » ubi habet
roausoleum notalum n. ^2, ct epilaphium pictum iil
pariete, quod hahetur io Historia Bressise et Bugei^
Samuelis Guichenon, quo vocatur, « EcclesiiB pax
el paler pauperum. » Verba sunt Guillelmi Guirin

nono decimo. S. W. episcopi, ■ etc. To characteri- d archiclavi Cluniaci, in Historia roanuscripta magno-

bus annorum Christi mendum irrcpsit, e\ annis
papac fncile corrigcndum. Ad enm scribit Inno-
cent. II, roandansutAI. subpriori Oluniaci, quem
Vizeliaci roonachis abbalcm dcdcrat, vice sua con-
secret.

Tandcm Stephanus ronndanarum rerum taedio
affcctus, abdicato episcopatu, vila.n religiosam in
cirnobio Cluniacensi amplexus est, ac postea inter

rum priorum . De hoc Slephano vidctur iiilclligcn-
dum, quod in veleri Marlyrologio ^Educnsis KccIj^
siae leclum a se testalur quidam e nostris : « vii ldu«
Januarii obiit dominus Stephanus veoerandse me-
rooria) cpiscopus, qui inter innumera beuencia quae
contulit i£duensi Ecclesiae, dedit eliam ecclcsiam
Colomell» ad mensam fratruro » .

Petrus Cluniacensis abbas de Stephano priino Augustodunensi hsec habet epistola 6 libri v;
ad Humberlum de Balgiaco archidiaconum Augustodunensem :

Addat tibi stimulos veniendi ad religiosa vitce cattra, venerabilis ille ct cnm honore nominandus Sfe-
phanus iEduensis episcopuJ», avunculus, ut audio, luus, qui, spretis parentibus, nobililate, fastu, divitiis,
ipais eliam episcopalibus infulis abjeciis, pauperem Christum pauper secutus esl, et in s:mcia devolioue
to;o meiitis affectu perdurans, atque inter manus mcas exlremum Dco spiiilura reddidit cum veneratione
taiito .«^acerdoti coogrua, tam a roe quam a fralribus Ctuoiaci conditus e:it.

NOTA P. LABBE.
Tractaturo illum De sacramenio altarit a Joanne Monlolovio ^£ Juensi cantore anno 1517 priroum edilum
dicalumque Jacobo Hurallo ejusdem urbis episcopo, omnes fere quos vidi tribuunt huic priuio Stephano,
sed nonduro vidi, qui ralionc aliqua id stabilire fuerit agressus.

STEPHANI DE BALGIACO

AUGUSTODUNENSIS EPISCOPI

TRACTATUS DE SACRAMENTO ALTARIS,

{Diblioth. Patr. Lugd. t. XX, p. 1872.)

PROLOGUS. C

OrdinatrixomniumDeisapientiaattingeTitafine
usque ad finem fortiter et disponens omnia suavittr
(Sap. vHi), scilicet Dei Filius, miro et ineffabili modo
te carne induens, stola immortalitatis ncs induit. et
corruptibili indumento incorruptionis. Qui expleta
dispensationea Patre sibi credita, volens nobis relin-
querc omnia snluti necessaria, visibilimateria ordi'
navit et fieri pracepit invisibilia sacramenta. Quomo-
do enim posset liomo iiiteUigere dona spiritualia, nisi
aliquo visibili moveretur ad ea percipienda f virtus
enim sacramentorum invisibilem operalureffecium.

Quodexemplorum documentis liquido appurebit. Sa-
cramentumbaptismiordinatur inaquis regenerati-
vis; quia sicutaqua sorde^ exteriores abluuntur,ita
spiritualigratiain lavacroregenerationisdata mun-
daniur interiora inquinamentaJtem in copula maris
et feminas, quce conjugium dicitur, unitas capitis ct
membrorum, idest CkriUiet Ecclcsia:, inteiligitur.
Item olci unctione figuratur operatio divinar, miseri-
cordias. Oleum enim sanat^ reficit, et supernatat : Dei
misericordia contritos sanat, contritiones alligatj
esurientespane ind^jficienii reficit et satiat^etjudicio
superexaltat. ttoe modo in ecclesiasticis sacram$nti8

im

STKPHANI AUGUSTODUN. KPISCOPI.

1376

Spiritusanctoeooperante,ordinatisinul$ibillt€rope' k turos se profiientur, Tonsura capillprum a yazarels

rafur grdtia septiformis . Licet enim unus et idem sit
Spiritusqui in sirigulis prout vuit operatur, tamen
pro varietatc distributionum assignatur divisiogra-
tiarum, Nam divisiones fiunt donornm pro qualitale
SHSclpientium. Nulla igitur in Spiritu varietas^ sed
sine omnialteratione identitas. Dividit quibus vuit
ei quantum vuit^ el non dividitur : omnia continet^
et in omnibm est. Quidat, ipsedonum est. Etcum do^
na sifit divisat unus manei et indivisus ; qui donat^
nnus est, qui in se dato dat plura ; et cum sit quod
datur, ipseesl dona diversa. Omnia quce donantur ad
unur>% referuntur, velut cnmquis distribuat aiil au •
7'utn, aliiargentum, alii cOpiamgemmarum.multa
dividit, etunumfacere intcndit, scilicet muiuumob-

vldetur habuisse exordium, qui crine servato dcvo
tione completa caput radcbant. Unde abapostolis est
institutum ut quidivino cultui suut mancipati hrc
signaculo sint Domino consecrati. Ilis praslibatis,
ordinem prasdictorum graduum exscjuamur.
Cap. I. Ostiariorum officium.
In primo suat osliarii, quorum csl provid}! solli-
citudo oslium ecclcsiijc scryarc, dcpo^jila ia ccclci>ia
ridclitcr custodirc, iudiguis jaDuam claudere, di^ais
aporirc, ut ct quos CQgnoycrinl recipiendps admit-
latit, quos repclicndos exciudant. Inde cnim quod
dautur cls claves ccciesise, ^piscopo dicenfe. Sic
agite, qunsi reddiluri rationem dc rcbus guoi his
clavibus recludunlur. Sed ad disccrpendura qui siiit

sequiietamicitiascum gratiarum actione. liain dis' ^ ^l^j^l yel indi^ni, caulela osliariae minislralioins

tributionedonorum Spiritus sanctusplura distribuit^
et unum e/ficit. Scdquod unum templum Dei^ de quo
Apostolus :Temp\\im Dei sanctumest,quodcslis vos
(/ Cur.t iii), hoc teynpium Spiritus sanctus suiinfU'
sione imbre salutifero rigaty etab omniruina et cor.
ruptione conservat. Ihvc est pluvia voluntaria qua
aspergit hominem septiformis gratia. Prima custodit
ostium cordis, et vitia introire non permitiit. Se-
cunda quce sint facienda scrutinio menlis legit^ et
deliberat ut se et alios erudiat. Tertia, quce sordes vi-
tiorum purgat, de corporibus obsessis dtemones fugat.
Quarta, expulsis tenebris^ introducit opera iucis.
Quinta estin operibus misericot^ias ; ut in paupe-
rum uisitatione, peregrinorum susceptiope, pedum
ablutione, mortuorum inhumatione. Sexta, a servi-

eget auxilio graliae spirilualis. Primitiva elCDim Hc-
c)esia usque ad Evangelium catecbumenos rccipie-
bat. Post Evan^elium jubcliantur cxire : quia uon-
dum vocati, iudi^^ai erant communicare sacramen-
lis. Excludebantur ct elbnici, qui omnino a iide
erant alieni. Sic excommunicati.ab introilu eccles.ie
ct sacramentorum parlicipatione sunt climinaudi.

Cap. II. De lectorum ofpcio et ordinatione.
In secundo sunt lectorcs^ qui dcbeut Scripluras
canonicas legcre, ol qua) legeiinl distincte pronuu-
liare, pronunliata pie et tidoliler intclligcrc. Qui
enim dislincle legunt et pronuntiant,. audiioribas
iulcliigeutiam paraut ; qui vero couiuse, sensus oo-
rum perturbant. Oportet Icctorcm e^sc pra*ditum

tute peccali eximitur homo ad libere serviemium G *"e,rtia. raunitutn cloqucnlia ; quaienus co!a ct

commata, distinctiones, subdislinctioucs, accen-
luuni varietates discernere sciat, et qu^e secnndum

Deo. Septima in ara crucis crucifigit hominem curn
vitds etconcupiscentiis. Sicfungiiur in se homo vlce
ostiuriit lectoris, exorcist(et acolythi^ subdiaconif
atque sacerdotis. Ilis virtutibus homo interior ador-
natur. Ad quod significandum, proidictorum gra-
duum ministerio Ecclesia decoratur. Sed qui ad hos
graduspromoveriint$nduniyregalesignumprius(W'
cipiunt, quoi habent in summifate capiiii exf.res'
sum, et a rotunditale corona nuncupatum. Tonsio
capillorum et rasura ostendunt vitia quas pultulant
et succrescunt esse resecanda ; rotunda forma ton-
sionis regnumspirituale quo proeeminent caeteris . Ilf
«un/geuuselcctum, rcgale sacerdotium, gens sancta,
populus acquisitionis (/ Petr. ii); prwdicto stigmate
insigniti, dicuntur clerici^ eo quod eos Doininus sor- £)
titar etipsiDominum sortiuntur. Quod autem sint
de sorte Domini designant qui in tonsione in persona
eorum dicunt : Oominuspard baereditatis inea) {Psai.
xv). Item : Haec esl gencralto quaerenlium Domi-
num, qurerenlium faciem Dei Jacob (Psai. xxiit).
Et in alio psalmo : Fanes cecidcrunl mihi in prajcla-
ris : eteuiin hivroJItas m^^a prajclara cst mihi (Psal.
xv). Ad cujus gloriam prwclarce kceredilatis perve-
niunt militcs Ckrlsli qui mundo renuntlant, et Deo
miiilant^ dc laboribus suis vUcb necessaria quterunt^
superflua adjiciunly et mundum contemnunt. Unde
nonimmerUo signoregio sLjnanlurt quiseDei hes"
redes^ ei xn regia ei in proectara hofre^tate regnch

systolcm vel diastolem. sive encletice fucpint pr»»-
nuntianda. )>ed nisi intus 5>it qui doceat, in vauu u
liugua ducentis laboral. Opus est eum essc moiibus
ornatum, bone^tie vitae probalum, ne a se Spiritum
doccntem repellat. Qis datur teoendi|s in manihus
coilex diviuarum Scripiurarum, priecipiento epi-
scopo et mononic, ut coiivenienlcr tractcnt suum
ministerium, his verbis : Accipite^ et estote veroi
Dei reiatores : si ftdeliter et utUiter officinm ves-
trum impleverUiSy vartem habituri cum iis i/ui
Virbum Dei hene ministraverunt.

C^p. III. De exorcistarum officio et ordinatione.
Teitium ordiucm oruant exorcistae : sic vorati a
polestate adjurandi, quiaiunde S. Trinitatis d<emo-
nes expellunt dc corporibusobsessia. Hi debent coram
Deo el bominibuo clarere mundiiia vilae, sordibus
vitiorum cxpulsis, 5ancii Spirilus gratia mund.<nie.
Oui enim supcr imniundos spiriius habcat im-
pcrium, eos oportcl babere spirilum np^od^ofi. E(
Gui tradita sibi potestale raaligaos apiri(^8 ^iciuo(
do corporibus obsessis, spirilu bcnigniUtta kX upe-
ribus ijiundis viiia ct imrnundiiias expeUant de cor-
diikus suis, et quorum mcdiciua aliis proHcit s«bimet
aciant mcderi. Noo eaim probatus est mcdicus qui
alii medetur, nesciens curare morbum quo leditur :
prtec^puo cum eoiem languore laborcnt ipse et illo

1277

TRACTATU5 DE SAC^RAMHNTO ALTARIS.

1278

ciii mcflclur. rils qii.i cx rc mman hirbcnt, dat A «'ero Virginis circnmscriplas, dt; plcniturline sua

episcopirs librum exorcisrtiortim, jicens : jiccipUc,
ei Uahete potesialem pomndi manus super ener-
giimcnos et calcchumenos,

Cap. IV. D^ acoljjthoruin officio el ordinatione.

Officium acolyrtiorum qyti qoarlom ob(inet gra-
dum, est aote diaeooem fcrre cereniti acceniufB'
cum ceroferario usquc aJ anaiojium, el lenere de-
benl, dum le^ilur Evangelium, cl dum missae ccle-
bralur sacrosaoclurn mysleriura. la quo signiiicalur
quod sicul iii manibus gestant lumcu visibile, ila
Inmcn splendidum qiiod eat Chrialua, habeaoi in
mciMne, fid^ et opcraiioive. Exeroplo eoim viis, ot
verbo doclrinm tefluiiUtr dc sui:» ol aliorufo cordibus
t<^nefbras expeliere- : el raiiio sui Uiminis alios illu-
minare. Uude quia el uumiue et re suut ceroferarii,
accipiuot caiidelabrum cum cereo, ut sciaut se ad
luminiiria acccndcuda mancioalos. Accipiunl et
ur«<?oUjiD, in quD dalur eis poljstas inrundendi
M^iam in.caUcom Domitiicunu Quibus dicitur : Acci-
pite ceroferarium cum cerco. ut sciatis uos ad ascen-
denda Eccksue luminaria nmncipari,Accipi ie urceo-
tum, qxu) infundatis Oijuam hi caUcem Domini.

Cap. V. Ve ofpcio, et ordinaiione, et continentia

snbdiaconorufn.

Qiiinlo greidu pi^^eCeKftnt subdiacofii, non ordine

nuiil^^ahdi, ^(^d* i^r^vibgio di-^nilatid* iiorunft cst

HMr»iMe(4«im episloUm lo^ero , Idvilis niiuistrare,

ffltariA eofiipoT^ere, substriUoria, pa^as, corporalia

voluil nob^s circumscribtti'u ooclione^n S. Spiriius,
qua ungimur in siogulis ordinibus. l/nde quicunque
af.r suscipiundum ordioos acccdil, soiliciie bene vi-
vertdo caveat ne cfFv-Ctm» lincuonis spiritualis arail-
la(. Eracuatur enim S. Triniias, ubi iutorvcnit vitie
lurpilBdo. Qui enim de usuris, simoiiiii?, hUU lesti-
iBotfiis, perjuriis, et a!iis molis illiciiis nwfe acqui-
r^udo ^ncra sectantnr, u-nctioncm a se expcll-iinl,
et polvere sordido squalirii efi»ciunlur. OFHcio osJ^ia-
hi usas est Domioua, quando fuuicuto de re^ticuii^
fiacto, veofleates el emeules de lcmplo ejecit, et ca*
tbedras niiuniiuiariorum everiii . lioc aulem spiri-
tnaliier in Ecclesia dgilu*', cum Giezila) ct SiiU)o-
niaet, et alii qui de donis Dei gratailis turpia quie-
r^ runt liicra, a oonsorlio fideliuai expcliuntur. Pro-
pterea ipse ait : Egn sum ostium. Per me si (jiiis
introierit, ingredietur, etegredieiur^ et pascua t«-
veniet {loan. x). Ingredietur .ipi^o cooperaute ct du-
ccnle iu pracseuli, ad jui»titiam, et beue explcid sibL
credita dispcnsatione, in futuro pgrtdictur nd glo-
liam. Lector fuii, cum iu iuedio scuioruin, iu libro
l6aia^.Io;;it : Spiritus DommitMcissuperme, adevan^
(felizandum pauperibus misiime {Isa. i.\i\Luc. iii).
Ijlxorcislam se ostcndil in diemonitjrum ojeciliaue, ct
in auriuui sunli vX muti aporiionc d»ceus : EJeiu, ifuod
est aperire (Jo:in. viii), id ()uo exorcislis sigDilicaQ-
dum reliquit coruMi riiir.i-tcrio apcriri ora ad coofilcn-
dum, et corda ad credMuIuin, ct bene operun>Ium.
Quod lit, qt»ando expulsis diemcniacorum o(»erujii

»^. - ^ 1.1 .« ^ f 1. #• ' -1 tenebris, verum lumcn Jesum Christum suscipiunt

Rivartf, nqufftti abUitM^wtfft* In bapCfWefium vergerc^ p . ,.' . , u- • . i

I 1.' .1 m .^ . • r. • . . V, .» vincorddsussuis. Aiolvlbi vicesmseostcudit, diceus:
de obtatlonibdg pou«ie m aUario quantuna poastt . -<>

sruffioere paputo. ki mUtisterio iUdris appfOximaBt,
qoia Vasa ih qmbus fii c^secifa^ Doinlnici cor-
ports et «angninii^ |)orlant. Unde sermo prophelicu.i
ad isloa dirigiiu^ : lAiiitdamini, qul fettU y(i%a Ikh^
mini {Isa. lH). Pi-oplfefea lex c^nllilentltf* quic ranmii-
itam paraiet^oudernt^, eis indicUur ; cujusobservan*
tia non esl uaiurne,^(l gratiip.i^of/ eMim de tarne est
Cftro est; qitod de ipkiiU\ spiritus efii(;Joan. ili). Di-
cuniujr subdia^otii) qutt^i sObteviti^ ad eis s^rviendum
ordlinst». Ct qaik plu4 alii^ pr^icti^ Ordiiiibua mi-
nislbHo alTarisi i^s apprbpinquare pefmittiiur, int«i*
9oeh>9 ordinfis n»*ihfe*'ariUjr. Aci desiignftndum eorikm
oificium, dut eib cpiscopus pMenam ni tfa)icem,arohl*
diaconus ui^Quiu euui aqua et manuiergium i qui- j^
bus presbyter e( levila trac|a(uri pommica aaor^-
menta. lavent et muudcut manuum inquinamenl^.
Manipulus eis datur ab episcopo dicente : Accipe
muiiipulum, imple ministerium tuum : potens est
enim Dominus, ut augeat tibi gratiam, Induoudo lu-
nicam, dicat episcopus : hiduat te vesiimcnto salu-
iiSf et indumento juntitics drcumdet te ^emper.

Cap. VI. Quod Chrisius, ecclesiasticas administra'
tiones susceperit.

Dominus uoster ia propria persona praedictas
susbt^it adwinislrattODes , quatenui exempl» sui
cuoa pia devoiioue et vil® emeudatiode Buactpiendas
esae domoDBirarel. Qui eniai 5plriiu8«8t inoireum*
scriptus, Saoctus saQCtorura, Dgus homo factt^s, iu

Ejo sum lux mundi. Quime sequitur non ambulatin
tenebris^ sed habebit lumcnvito' (Joan. viig. Subdia-
coni : qoando aqua roissa in pulvim, liuleo se prae-
ciuxil, et pedes discipulorum lavit. In quo doccmur
quod pedes suos ei aliorum lavant, qui, pulvcre ter-
rena^ cupiditatis expulso, irriguo chaiifatis quod
laetiticat civitHtem Dci, lavantpcde:» viiiorum , et de-
sideria ca.nalia expeUunt.

Cap. Yll. De ordine diaconi seu diaconatus.

Auctoritate Novi ei Vciens Testamenti, et bu.tu-
litate Domini nostri Jesu CUristi in so boc mysie-
rium suscipientis, commendaiur ordo diaooni, eui
sexius gradus atiribuiiur, m et perfectiono senarii
ei«« diguiias domonsirctur. In Veteri Tostameulo
poei ordinaiiooem Aaron et filiorani cjusy ex p/ne^
cepto Domini a Moyse institutain, ouiem prafceplum
fuit quatenus in adjutorium divini mysierii tribus
Levi ordinaretur : quibus fuii iujuncta dispensatio
coram Aaron et ejus filii» servire in tabernaculo
foederis. Arcam et vasa et utehsilia gesiab<int, et in
circuitu caslrametantes, tCitoria constituebant. Et
qiiiaa viginii annis ei supra hominis vigor asceii-
dit, in hao «tate jussi sunt in oinnibus praedictis ad
iransporiandum deponendis ei itei-um rc^umendia
dbservire. Ad exemplar hujas iasiiiutiouis, apoatolt,
teinpore grati^ «epitem viros boni testiaiionll, ple^
iips S|^iri4u sancto eligentes, ei oratione iacUmanus

im

STEPHANI AUGUSTODUN. EPISCOPI.

1280

imponentes ordinaverunt. bicli autem siinl dioconi, A Cum autem ordinatur (qaod dobct fieri ab anno 21,

quasi servitio allaris niancipali. Quibus inslilutum

est super eumdem hunierum planetam complicare.

Cum enim ordinanturf debcnt jugum Domini acci-

perCf quo omnia ad sinistram, id est, vitam tempo-

ralem pertinentia preroant ct despiciant, donec, fini-

tts laboribas, in dcxtra, id est, in vita leterna et

bcaia requiescant. De his statutum est canonica et

apostolica prseceptione ut, vicario Christi in Sao'

cto sanetorum introeunte, septem in sublimiori

gradu assisteotes, mensas aitaris serviant : et gratia

ftepliformi insigniti. Spiritum sanctum coadjulorem

dabcant. Hi sunt septeiii ^ngeli tuba cantntes, se-

plem candelabra, septem tonilrua. Debent enim

sapientes, alta mystcria resonando manifestare, sicut

scriptum esiiQuasi tuhae.valUvocem tuam,tuqui jg focderis, sicut scriptum est : Uoym et Aaron

et snpra), episcopus solus manus imponit, quia noa
ad sacerdotium sed ad ministerium ordinantur. Po-
nit eliam slolam super sinistrum bumerum : in
quo raoncntur jugum Domini aequanimiter esse sus-
tinendum, et ut perlinentia ad sinislram corde et
ore despiciant. Datur eis textus Evangclii, in quo
accipiunt potestatem legendi Evangelium, et prsedi-
candi (1).

Cap. IX. De ordine presbyteraiuf.

Ordo prfesbyterorum primas et summus, in per-
fectiOh^ s^pt^tiiN*)] oltimus est ordinatus. In qoortim
iigura Aaron et fiiii ejus sertiebanl m labemteulo

in

evangelizas Sion, exaltafnoli timere{Isa. L\ui),Ei
ilerumi €lahia necesses{ib(d.): Opera eorum Ittcida
sunl 1 ne iurpiludine vitoe reprobi sint, cum aliis
praodicaverinl (/ Cor. ix). Asperitas sermouis sit in
aliorum correclione ut comminando, arguendo {Tit.
ii), quodaro modo videantur lonitruum eraitterc.Sic
Dominus comminando terrcbat, dicens : Omnisarbor
quoinon facitfructum bonum, excidetur, et in ignem
fnittetur {Matth, viii; Luc, iii). Et B. Lucas : Ge-
nimiua viperarum, quis docuit vos fugere a ventura
ira*f (Luc. iu). Officium istorum est praeconi^iare
ad orandum, movere genua ad flectenJum, legcjre
Evangolium. Horum etiara esi sacramenla Domi-
nici corporis dispensare, mensam Dei adornare.

Sacerdos autem de manu diaconi debet
calicem Domini : causa vilandae praesumptionls,
dum hi celebrant alb:s induti, allario assislant, et
habeacl interius albedinem, quam prxferunt exte-
rius, mundillam menlis signiticactem, quatenus qui
exteriori habitu humiliter vestiuntur, spiritualiter
virtutibus induantur. In quibusdam habcnt vicem
sacerdotis, ut in ministerio baptizandi, communi-
candi, delicta confitentium misericordiler susci-
piendi. Vai illis qui ministeriuin sibi creditum pie et
juste non impleverint, quiaperibuntmorte liorribili.
Audiant quid indictum est levitis a Moyse, de morle
corporali. Interdiclum erat in lege, ne vasa tangere
nuda prassumerent, nisi prius a sacerdote invotuta
fuissent. lUi metuebant mortem corporis : plus
metuenda est mors anims aeternalis. Propterea di-
conte Apostoio : Opor/e^ diaconos esae irreprehensi- D
biles, id est sine crimine, continentes, non biiin-
gues, non turpia lucra sectantes. Probet se unus-
quisque et sic ministret (/ Tim. iii;.

Cap. VIII. Quando Christus levitarum officium
suscepit.

Levitarum rainisterium Dominus suscepit, quan-
do coena facta sacramentum sui corporis dispensa-
vit, et discipulis tradidit. Ubi Aposlolos dormitan-
tes ad orandum cxcitavit, levitam se ostcndit. Ait
enim : Yigilate et orate ne intretit in tentationem.

sacerdotibus ejus. In lege, sacerdotesdicebantur,qui
mmc presbyteri vocantur ; et qui Iwnc principes
saceraotum, h\in6 poritif^ces sive episcopi diCQii-'
^ur. Hi successores apostolorutn, eilidi drdinfint sd
sui ordinis ministerium. Ordinantur presbyteil, tri
sint episcoporum candjutores ad regendum et in-
struendum Dominicum gregem. Sic Jlloyses l\x viros
pmdentes elegit, quorum consilio innumeram po-
puli multitudinem rexil. Inde est quod vii discipa-
lorum vices obtinent in miDisterium sibi comroia-
sum. Sicut enim illi missi suot a Domino in olDnem
civitatem et locum quo erat ipse ventums, ut ei prae-
dicando et miracula faciendo viam prsparareot, et
infidelium corda ad fidem converterent, ita presbv-

accipere teri nostri coadjutores, baptizando, rudes populos
rinijAnJ* ^ instrucodo ^ commuoicando , et csetera saeramenta
dispensando, nostras vicea lupplere debent. Cxci-
piunturiila, quibus quadam praerogativa fulgct et
praeeminel episcopalis dignilas, qus sunt quinqoe :
basilicarum dedicatio, chrismatis unctio, roanuum
impositio , clericorum ordinatio, aiiper populum
beoedictio. Haec potestas solis episcopis atiribuitur,
oe ab omnibus vindicata, soluto obedientiaB vinculo
insolentiam generaret. Utrique sunt vicarii summi
pontificis qui primo offensus culpa originali, quoti-
eie offenditur actuali. Ut illa evacuaretor, semel
mortuus est in cruce : ut ista deleretur, voluit mi-
nisterio sacerdotum sacrificari iterata immolatione.
Unde quidam versificator :

Mortuus ille semel, licet ultra non moriatur
Idem quotidie sine vulnere sacrifieatur .

Ipse sacrifex est et sacrificium, hostia et sacer-
dos, quia Deus est et homo. Vicarius ejus, quia tan-
tum bomo, sacrificans tantura est et sacerdos. Ille
Mediator Dei et hominis homines Deo reconcilia-
vit; iste populum Deo placabilem reddit. Ille ad
dexteram Patris pro nobis interpellat; iste pro gi*ege
sibi credito orat. Ille peccata dimiltit; iste ligat et
solvit. llle in ara crucis hostiam sanctam et Deo
placentem se Patrt obtuiit ; iste ipsum eumdem of-
fert io meosa altaris. Nobis autem qui quotidie la-
bimur, ut ejus iotervento relevemur, fuit necessa-
rium habere praasentem huoc salutis oostrsB aucto-^

(1) Vid. S. Cypriauum, lib. iii, epist. i7; Dellarminum; lib. i De S&cramento ordinis, cap. 6.

i£8l

TRACTATDS DE SACftAMENTO ALTARIS.

1282

rem. Unde Deus misericors iterata immolatione A Cap. X. De significatione vestimentorum sacerdo-

voluit se nobis exhibere prajsentem, non tamen

visibilem ; qnatenus eo prgpsente summo et vcro

Saccrdote sinc ullo horrore corda iidelium magis

conterantur, et fidei dcvotio augealur, Sic enim re-

colimus ejus passioncm, resuneclionem alque glo-

riosam ascensionem. Quod Ila a nobis rccolendum

est, ut memores suorum beneficiorum, ipsi commo-

ricndo conformemur, ut in gloria Patris peripsum cl

cum ipso resurgere valeamus. NuUus modus fuil con-

venienlior excilare peccantes ad pcnnitentiam, quam

Christi operareducere admemoriam. Visus cstin la-

borum lolcrantia egissepoenilcnliamquinecpoeniluit,

nec adminiculo pcenilentiae indiguit, sicut scriplum

esl : Peccatum non fccit nec inventus est dolus in

talium,

Quoniam do indumcnlis vrleris snconlolii. fornm-
que significalione a mullis tractatum esl, <;.a siib si-
lentio praemitlenlcs, novi sacerdotii vestimenla et
eorum significaliones, quod ad pra*sens allinol, pau-
cis explanare cnrabimus. Sciendum aulem est quod
sacerdos celebralurus sacrosanctum myslerium quod
excellit omne sacramentum, capiiis sui, scilicei
Chrisli, cujus membrum est, vices in se suscipit.
Capul ejus amictu velafur, in quo divinitas velata
humanilale figuratur. Unde in Apocalypsi angelus
nube amictus de co^Io descendisse legitur. Alba
designat gloriam Dominicii? resurreciionis, quam

orr ('/m* (/5rt. Liii).Unde ineopcenitentianonfuit,sed g nnnliantcs angeli apparuerunt in veslibus aibis

ptunitendi formam nobis donavil. El licet crux '^ • . - i.

Chrisli haec omnia repraesentet, lamen rcs ipsa effi-

cacior est quam figura. Et cum praesens esl veniae

largltor, magis confidit exaudiri devotus peccator.

Wira polcstas non humana, sed angelica, quam Do-

minus in se suscipiens commcndavil, et a nobis

suscipiendam conlrilo corde et humili demonslra-

vil. Inter ca*nandum, corpus et sanguinem suum

discipulus Iradens, iuquil : lloc facite in meam com-

memorationem (Luc. xxii), et ipse suscepil, cum tor-

mentum crucis palienter el voluntarie suslinuit. Obla-

tus est enim quia voluit. Quod exemplo docuit a

nobis summa devotione celebrari. Unde apostolus .

Quicunque manducaverit panem^ et biberit calicem

Ideoque induitur veste alba, ut candidalione virtu-
tum ostendatur ornandum esse novum sacerdoiium.
Cingulum quo alba constringendo renibus coapta-
tur, miltit nos ad illum evangelicum scrmonem,
quo Dominus ad praecingendum lumbos nostros nos
hortalur (Luc. xii). Mappula qua solent siccari stil-
licidia oculorum, excilat nos ad vigilandum. Unde
Dominus discipuHs ait : Vigilate etorate, neintretis
in tentationem (Mare. xiv). Et alibi : Vigilate, quia
nescitis quando Dominusveniet{Matth.Tiin). Sto!a
circumdata collo, ad anteriora descendens, significat
obedientiam Filii Dei et jugum servitutis quod pro
salute hominum portavit. Obedivit Patn usque ad
mortem crucis (Philip. ii), el subjecit se servitu»i.

....... .. . ^. «i.n^ Qu» enim major servilus ea qua opprobnai irn-

Domtm indigne, reus eni corpont ei tangumis Do' /i ^ . « i, .- .. a /^ • .1 \

* r » ^^ siones, et flagella sustmuit? Qui ergo stolam hume-

ris soperponit, sciat jugum Domini esse suave et

mini (/ Cor, xi). Sascepturi igitur curam sacerdolii,

coram summo et vero Sacerdote fulgeant puritate

conscientise, et rounditia vit». Isti cnm ordinantar, ab

episcopo super capita eorum manam tenente, bene-

dicuntur. Omnes autem presbyteri astantes cum

episcopo manus levant, et Spiritum sanctum invo-

cant. Invocatione facta, stola super utrumque hu-

merum ponitur, ut per arma justitiaB a dextris el a

sinistris muniantur. Datur eis calix cum vino, et

palena cum hostia, in quo traditur eis potestas ad

OfTerendum Deo placabiles hostias. Propterea oleo

sancto manus inunguntur, per quod gralia sancti

Spiritus eis oblata significatur et quod abundent

opcribus miscricordia; dcsignatur. In his etiam, ma- q decoratur.

nus sacerdotis quse in figura crucis oleo sancto si-

gnantur, conforraantur manibus Christi, et illud

insigne miraculum et salutiferum quod inter manus

sacerdotis fieri creditur : hsec manus Christi ope-

rantur, qui ait : Sinememihil poteslis facere{Joan^

XV). Unde cum ipso et per ipsum et in ipso, totum

agitur sacrificium. Unctio cpiscopis fit in capite,

quia ordinantur vicarii illius qui unctus est oleo

Isetilise in pleniludinc. In unotione vinbili, quse est

sacramentum spiritualis nnctionis, datur potestas

ligandi atque solvendi. Induti amictu, alba, cingulo,

fetola, planeta supervestiuntur, pcr quam superemi-

nentia charitatis intelligitur.

onus ejus leve quod se portalurum promisit. Casula
undiqueintegra,unitatem fidei designat. Haec est illud
vestimenium Aaron in cujus barbam unguentum
a capite effluxit^ et in oram vestimenti cjns (Psal.
cxxxii). Per hoc autem signatur unctio spiritualis qua
unctusest Christus prasconsortibussuis(Psal. xuv).
Hsec in apostolos et in universos Ecclesiae minislros
emanavit. Extensio manuum sacerdotis exlra casu-
lam praBtendit in cruce manuum Christi exten-
sionem. Quae ante et retro quasidividi videtur : hoc
est quod duo parietes dissidentes angulari lapidi
uniuntur. Amictus ad decorem, super casulam re-
plicatur, quia Filii Dei humanilate omnis Ecclesia

Gap. XI. De ornamentis episcoporum.

Praeter hoc pontifices una tunica utuntur, secun-
dum quosdam, duabus tunicis, et annulo, pallio,
mitra, et sandaliis. Usus est Aaron hyacinlhina tu-
nica, quam sibi induit Dei sapicntii, et apostolos
vcslivil, dicens : Omnia quascunque audivi a Patre
meo, nota feci vobis. Haec est tunica itla inconsutilis
quaesine damno scindi non poluit. Alia tunica seri-
ca, trahens originem a vermibus, Christi est caro
concepta de Spiritu sancto, qui de sc ait : Ego sum
vermis etnon homo (PsaL xxi). Annulus iii digilo,
Ecclesiam cujus minister est, sponsarn Christo as-
sociat : ct fulgore suo, dona sancti Spirilus fulgen-

im

STEPUANI AUGUSiaDUN. EPISCOPL

hs4

lia dcjnonslrat. Pallium dc ovmo vcUere con^ixlum, A praebuerunl assensaro» unde responsorium nomina-

humiUlalis esl ornamouium : qtianto cnim quisque
altior, tanto dcbct esse humilior. Illis solis ponliii-
cibus dalur, qui a scde apostolica mitlunlur. In
sandp.liis sigiialur, quia venit ad nos calciala Divi-
nilas, sicut scriplum cs*. : fn IJumram CA'Lcndam cul-
ceamcniummcum (P.ml *.ix^.Mitra,quajcst.cornicu-
kijta, praelendil coroLam spineam, per quam ad unanj
fidera convencrunt dao Tcslamcnla, illa graviter
pungens, nostram suaviler domulccus. Ula, amara :
uoslra, dulccdinc plcna. Vae illis qui iUam non ge-
stant pceniteati corde, ad sui et aliorum correptio-
nem. Vse illis qui de cruce descenduot, et crucis
Q)ysterium in se depingunt.

tur, quia responsio secundum voluntatem interro-
ganlium assensus est vcl concessio. A'el graluale
dicitur, quia per gradus virlutum ad hoc perveni-
tur. Oporlel enim ut cos qui rudimcnla fidei suPci-
piunt, gralia Dci praiveRial ; et ul stabiles manrant,
subseqiiatur. Unde alleluialici canlus modulatio
siibscquitur, quse laudes fulelium Deo dicalas cxpri-
mit, ct graliarum actiones Dco devotas, cjuibus
su^^pirant ad aelerna gaudia. Verbum est breve :
sed longo protrahilur pncumale. Ncc mirum si vox
humaoa dcncit ad loquendjLim, ubi mcns non suffi-
cil ad cogiiandum, quiaquje vox, quaj lingua pote-
rilrcpcterciytwif ;?ra;/?flram7 DominusdiligenUbus se f

(/ Cor. ii). Traclusqui, tacilo Alleluia, in quibusdam
Cap. XII. Dc observandis in missie celebraiionc . g temporibus decantalur, significatgemitus etsuspiria

poenitenlium in convalle lacrymarum : gemunt et

Talibus indumentis sacerdos deccnter ornatus,
veniens ad altare, coofiletur se indignum celebrare
tain cxrcllonR myslcrium, quia in conspcctu illius
cuju> immolatio reprae&oplLatur, nullus nisi pcr gra-
tiain suam eat jusiiHcatus. In ccMifessiooe percu-
ticndo pecUis. gcmit pro peccalis et oratiope fra-
trum, a D.^miuo poslulat sjhi indulgeri^ dicens ;
Meaculpa, promittit ut de hls pocmtentiam agat, io
quibtts conscientia eum accusat. Osculatur Evaoge-
lium et aliare, sigmficans illum q/ji oaculo suae in-
c^rnationis (ecit utr^ue unum» coi&vexaioae Ju-
da^orum et geotiiini.Teneldcxtaruim pariem ftltari&,
quia Christus in kge prjomissu^ primum J.ud^is
quam genljbbus praedicavit. Xun^ ^epiiie^ .simatraQi

suspirant et gaudio civium supernorum congratu-
lanlur, ut ita irriguuni inferlus sursum fluens irri-
guo superiori misccalur. Hocgemitu suspirabat qul
dicjebat : Liquefacia est animamea {Cani, v).Poslea
a diacono, vel a sacerdote Evangclium a dextro
cornu altaris transfertur ad sinislram : dextra attri-
buitur Judeeis, propter legis venerationem ; sinistra
gentilibus propter idololatriam exsecrabilem. IIUs
credita evangelica doctrina;, prius a Juda?is repulsa.
Unde in sinistra parte et versus aquilonem legen-
dum est Evangelium, ut sequaces illius qui voluit
sedem suam ponere in aquilone, Evangelica prsedi-
caiione convertantur ab infidelitate . Aliquando, sic-
ut in festivis diebus, pronuntiatur in avalogio.

^ ^__-, ^ .. -^^r- — .^.^ .-^^ — , r -c -.

tcnebant, quia alieni eraot a 4i vino cuUu pr^pter ^ qnia jtibelur aseendere qni Evang^tizBt SioH, et

idplorum culluram. Iiklier^m de p^opbeticis ve) aj>o-
&loIicis scripLuris chorjus Deo laudes concinit : et
pnjeumatizando Kyrie eley$on, aupplicat sibi mise-
reri. Ter triplicQ.mm siignat trinitatem anjgejorttm»
qme triplicaia, laudes incessaiUer summ« Trinitati
dccantat. Finito pneumate, cbpro taceate, sacer^os
sc convcriens ad occidentcm, clcrum sa^utat et po-
pulum, diccfls : Dominus vobUcum:, quasi quia di-
gnatus est inier vos habitare visibili presentia,
maneat in vobis habitaAte gralia: et ab occursu in-
fidolilatis cony-ertat corda vestra ad orlQotem veri
luminls. Isla salulatio fit ab episcopis, dicendo«.
Paa: vobis, In quo oslenduutur spccialiler esse vi-
carii Christi, qui apostolos in bunc modum aaluta-

saneti ifl TAHe laerjpnMrumaaeeiisioaes inoerdeavo
disposo^niot ; qates giaria in ceclift mk fnemomin
io teiria merueninl. IdoaiY^e itx $Uo «t in ^f^^iico
eiat^fp^niift ^si^fm y^rvi ; ut o^U aU^o4
efficia^^tiir i0|pugna. O^hinp ^cerdosjbguB^pit symbo-
lujcn fidei« adhibeiis testunpniMm verbis Evangeii.
Illud chorus usque ad fmem succinit, ostendpus se
permanere in unitate ejusdem fidei. Quo finito, sa-
cerdos salutatione pra^missa monet ad oranduro, ut
stabiles sint in fide, quam profcssi sunt in sermone.
Statim cborus decantat oflertorium, ac si dical^
fuod conCessus sum ore, teneo corde et adim^lebo
opere. In primis meipsum oflcro, ut.sacrificium no-

vit. In feslivis diebus solet Gloriainexcelsis decan- D ^^!^^ ®*^ humilitas el cordis cootritio. Tunc sacer-

10 ri. In quo innuilur congratulandum esse meritis
sanciorum qui sancti eoat socii angelorum gratia
illus cujus nativilas ab angelis pastoribus est nun-
tiala. Quam laudem cons.equenter vociferat totius
cleri convcntus, laudans Deum tanquam mulliludo
cnelcslisexcrcitus. Postca respieiens ad orienlem, sci-
licet spiritualiler ad cum de quoscriptumest: Oriens
nomencjus(Zach, vi) : exclamat, OremuSymonens se
el alios orare ; quia Dominus oravit et discipulos ad
orandum excilavit. Lectione sive epislola pronun-
tiala, sequitur responsorium et Alleluia, Lectio,
sanctorum Palrum monila et exbortationes, epistola
subsequenlium pra?dicalionem reprajsentat. Respon.-
sorium, fidein audientium qui eorum praedicationi

dos offert dona sive libamina cum incenso : scilicct
panem et vinum sanctificanda, populus, sua mune-
ra. Per in^ensum, designatur suavilas flagrdns igne
charitali^ : hoc est ungucnlum quo domus cst re-
pleta vincens omnia aromata. Qugd loquor est eu-
charistia, sacrament\im scilicet panis et vini : a quo
omnis bonus odor est, el omnia nostra} fidei sacramen-
ta. Undc eucharistia, id est bona gralia, exccilenter
dicilur, quia in hoc sacramento ille sumitur a quo
omnis gratia datur. Ab eo enlr^ solo omne datum
optimum : in quo esi pleniiwio omnium graiiarum
(Jac, i). Thus in igne, oratio est incensa cliarilate.
Hunc ignem Dei Filius accendit in thuribalo as*

^285 • TRACtATOS DE SACRAMtNTO ALTAKIS. \^H

sumplachumanilatisiut currentes in odorcungucn- A populura : ad mcniorandum quod tolics Domi-

lorum suorum, oiTeramu^^ ei odorem bonorum ope-
rum. Dona sacranda, scilicet panis et vinum , hoc
ordinc oblala ad altare pcrveniunt. A subdiacono
diaconus accipit, et olTerl manibus sacerdolis, vel
aliquolics causa curae diligonliorls sacerdos compo-
nit in dexlera allaris. Cujus rei mysterium est :
quod lex pcr subdiaconem significala in sacrificiis
suis sacrificium Doslr» salutis figuravil ; doctrina
Evan^clica cujus diaconus rainislcr est, manifesla-
vit el saleniniler celcbrare insliluit. Aqua vino mi-
scctur, ut unda rrgencrans iia sanguini Christi ad-
juncta intelligalur. Quia per alterum sine altcro
nenr.o salutem conscquatur, per hoc eliam unio
Christi ct Ecclesiae designalur. Utrumque de lalere

nus die resurrectionis app^ruit consolando pro
pnssione sna gcjnitus de«olatorum. Acceplo spi-
ritu humilitatis, sacerdos non prpesumcns dc so,
scd a clero et a populo postulans munus oratio-
mim, ut pro se et pro his Deum iolerpellans exau-
diatur. dicit orationes quae sccrctjc dicunlur, quia
seCreta et humili roce proferuntur. In hoc sil,entio
est mcmoria Dominicae passion^s quae iri hebdomada
antepaschali cessantibus hymnis et laudibiis, solct
celebrari. Dominus etiam imminentc passione, ante
suspendium crucis sccrelo oravit dicens : Patcr, si
fieri potcst, iranseat a me Calix iste (Matth. xxv).
Orante .sacerdote super oblatam in silenfio fit quoedam
ad sanctum sacrificitim praeparatio. Repraesentans

Christi emanavit : quod non fuit sinc ratione myste- g quod cum Dondinus sc absconderel, ncc palam apud

rii. Pracparantur panis ct vinum ad conficicndum
sacramentum, ul quibus fit refcctio corporalis, fiat
animae cibus et potus salutaris. Sicut enim illa cor-
pns hominis sustenlanl et spiritum lajtificant : ita
rcs sacramenti , qu.-n csl Chrislus Dominus nosler
Dei Filius, est isclitia hominum et angelorum sibi et
angelos et homines reconcilians. Unde ipse qui in
.sacramenlo sumilur ait : Caromcavere estcibus.et
sanguis meus vere cst potus {Joon. vi). Panis ille
debet esse triliceus, quia Dominus grano Irilici se
comparavil dicens : JSisi granum frumenti r.adens in
icrram mortuum fuerit.ipsum solum manet{Joan,
xn). Unum granum fuit et solum ante resurrectio-
ncm : post fructificavit et muUiplicalum est per fiJei

Judacos ambularet, abscondita dispensationeprajpa-
rabal nobis salutiferum suae passionis mysterium.
Post miraculum dilccti sui a morle suscitati, eo pa-
lam ambulante, sacerdos rumpit silenliura excla-
raans : Pef omnia smcula hocculorum^ el rogal Do-
minum esse cnm illis : et chorus orat cjus spiritui
Dominum uniri. Monct eliam ul habeanl sursum
corda ad Dominum, ipsius sublevante gralia : ut
menles eorum siul in ccclestibus et aitcniis, non in
lcrrenis et transiloriis. Responsionc chori audiens
e6rum roentds ad Dominum erectas, confitelur di-
gnum esse ei juslum ei agere gratias, qui terrena
elevat ad ccclestia, et quod grave est et portderosum
facit fluere sursuiii. Recte Dco gralias agit, qui per

propaginem. Quot fideles, tot sunt grana illi grano q bonao.perasefiacccptabilem reddit. Utdignca nobis

deifiso unita, ex quibus conficilur unum corpus,
quod estChristus ctEccJcsia. Azymus esl, ut secun-
dum Apostolum : !^on in fermcnio veteri, neque in
fermenlo malilias et nequitia;, scd in azymis sinceri-
tatis et veritatis(l Cor. v). Ilis autem compositis,
silente choro, sacerdos incipit orare in silentio ;
illud significans tempiis quo Dominus noster jam
non palam ambulabal apud Judajos, cum cogitarent
eum interficere, scd alrat in rci^ionem juxta descr-
tum, in civitaiem quae dicitur Ephrcra, et ibi mora-
balur cura discipulis suis. Et inalioans se ante me-
dium allaris, suppUcdt a Dco Patre sibi dari spiri-
tum hurailllatis, ut in memoria Domiriicre valeal sa-
crificium afferre Deo compunclionis, humililas enim

laudes reTeranlur Deo, oporiet nos beoe vivendd as-
similari coelorurh virtutibus : qiiatenus in exhibitione
gratiaruni una sit Vox horainum el angeloram. Illi
incessanter laudant in gloria, nos quant.um possu-
mus lauderaus pro misericordia nobis exhibila.
Orandus est Paler ut concedat nobis justitiam : ct
interpellanle Filio, et inlercedenlibus angelorum
sufl^ragiis, pervenire ad eorum gloriam, por qucm
Dco omnipolenti gralias refcrimus, corde credentes,
et orc confitcntes ; quo pcr Jesum Christum Filium
suum sclcrnaliler genitum, temporaliter nalum, ab
orani creatura humana, et angelica laudatur, adora-
lur, et revcrentcr honoratur. Pcr ipsum enim uni-
versa visibiUa, et invisibilia crcat, vivificat, et cou'

virtus esl sine qua nulla oraUo, nulla medilaUo nec d ^ervat. Quod.mani(esle declaravit beatus Joannes

operaUo accepta est Deo, qui nos erudiens ait : Di-
scite a me quia mitis sum el humilis corde {Mntih.
XI). Vh-ginilas enim beatajMariae placuit ex humlU-
lale, ipsa attcstante : Ktspexit humilitdtem aatcilla!
suas (Luc. ii). Sequltur invocatio Trinilatis : quie
^acienda cat principio cojusque scrmonis vel operis.
Diclt enim, Svseipe^ sanciuTrinitas, sine cuju« dde
^mpossiblle edt aUquid ptecere Deo . Deinde orat
oraniura astarilium prccibus adjuvari. Converlens
se ad populum dieit : Orate. Et chorus orflt pro eo,
dicens : Afi//a^ iibi Dominus auxilium de smicto, et
de Sion tumtur te, Sciendum est quia in celebra-
lione missoc, quinariaftl convcrsio &aceTdoU5 ad

dieens : in prif^ipio emt verbum.Omnia per ipsum
faota tuni, ei wne ipso facium esi nihil (Joan.i).
lHnjeai^lcm Patris pcr »FiUum lainJant angeU in mi-
nisterio. Adoraot domintfliones, incUnato scabcllo
pcdum cjus domiriio. Potestates revereillur : quia
omnift potest, et omnis polesias ab ipso. Omncs
eUam splrilus coclesles laudes cjus ineffabili exulla-
tione concelebrant, hymnura sine fine concinenles.
Unde saqecdos laudibus angelorum precatur adjungi
iroces hooiinum : per Jesum Christum Domioum
Boslrum , qui utrosque facit paitioipes aclomorura
goudiovum. Ind<5 chorus.quasi cum rnm'»s palnm-
nim ci pergons dl)vian>, ^ Bethania vcuienUiu Je-

1-281

STEPHANI AtfGUSTODUN. EPISCOPU

i288

rusalcni, liyranum decantat angolicam : 5anc/w5, A Oralio sinc charilalc csl iafrucluosa , flos esl sioe

sanclus , sancius , ctc. : trina sanclus repetilio,
sancta? Trinitatis est conTessio. Quia semel Dominus
proferlur, unitas subslanlia» in personis desipnatur.
Cujus gloria pleni sunt cceli et terra : angelica scili-
cet crcalura, et humana. Ideo hosanna in excelsis
quasi obsecramus, ut salutem consecuti cum ange-
lis gloricmur? quia benedictus qui venit in nomine
Domini^ Jesus Christus Filius luus per quem nos
salvas el benedicis.

CAP. XIII. Dc canonis declaratiotie .

Te igituTy etc. Ex praemissis dalur intelligi quod
Deus Pater per Filium suum ab omni creatura coe-

fructu, spica sine grano, vox aera verberans sine
audiente. UndePropheta : Iniquitatem si aspexi in
corde meo, non exaudiel Dominus (Psal. lxy). Gha-
ritas in tribus consislil^ in dileclione Dei, sni, ct
proximi. Unde sacerdos nullum Gdelem debet excipere
ab oralione : quseDeo fit gratior ox mutua charilate.
Orat itaque sacerdos prirao generaliter pro lota
Ecclesia catholica, ut Dominus dignetur eam paci-
ficare ab inoursu visibilium et invisibilium hosliuni,
et in tranquillitate custodire, et adunare, id est in
unilale fidei conservare : ne erroribus haeretico-
rum »ve schismaticorum dividatur : sed unitas
capitis, et membroram in fide sacramentonim
conservetur ; et regerc, ut moderamine ja.<^tilia} om-

lesli laudatur, et glorificalur. Tum beneficio dalre g nia in se fiant el disponantur. Deinde sub quadam

gloria^, ct illius confirmationis. A quo inlellectu '' • ' * « i_ •__

initium canonis pfajcedentibus hoc modo conlinua-

tur : Quia, clementissime Pafer,perJesum Christum

Filhnn tuumab angelis, et coelestibus virtutibus col-

laudarls, cnm quihus nd laudeni tuam nostras voccs

deprecamur admitii. Igilur per eumdem Filium tuum

te rogamus ac petimu<i, ut tibi sit gratum, ei acce-

ptum quod oftcrimus. Rogamus humiliter, petimus

confidenter. Te rogamus pro lapsis, qui in Filii tui

bumiUtate jacenlcm mundum erexisti. A te posci-

mus raunus saluliferum, de lua misericordia con-

fisi ; qui non ex operibus , qu8e fecimus no? , sed

sccundum misericordiam tuam servare nos voluisti.

Ofierimus corporis alimenta, ut ex eis suscipiarous

spiritualia, offerimus panem, et vinum, ut inde

distinclione enumerat partes Ecclesia; : diccns
Una cum famulo luo papa nostro, etc. Sicut enim
administrationes sunt divcr&e, ita orationes sunt
varianda'.. Alia enim sollicitudo adhibenda est publi-
cis, alia privatis, alia forensibus negotiis, alia cc-
clesiasticis.

Alio modo pro se orandum exigunt ccclesiastics
persona», ut dominus papa, archiepiscopi ct epi*
scopi ; alio rex, et fideles singuli. Infideles cum non
sint in Ecclesia, non sunt de corpore Ecclcsiae cu-
jus caput Christus est, cui non communicat alicnus
a fide ; et licet pro diversitate personarum orationes
varientur, earum tamen intentio uno fine concludi-
tur. Sic enim orandum est pro universis fidelibus,
ut abstrahantur a noxiis, et ad salutaria dirigantur :

percipiamus Verbum caro factum. Petitio declA- ^' ^^^fnento.Domine, famulorum famularumque tua-

ratur pcr hoc quod sequitur : Uti accepta habeas^
et benedicas hac dona, hoec munera, hoec sancta
sacrificia. Donum est quod a superiori datur, munus
quod ab inferiori. Unde panis, ct vinum, sunt dona
a Deo nobis donata, munera, a nobis Deo oblata ;
solemus enim illos munerare a quibus aliquid volu-
mus obtinerc. Eadem sunt sacrificia sancta scilicet
Dco dicata, et ad sanctum sacrificium pra^parata.
///i&a /a sunt nec corporali gustu, nec aliqua fra-
ctione viliata, sed intogra et intacta. Inde est quod
panis intcger debet apponi, et de pane et vino so-
lcnt oblationes fieri. Precamur ut ha^c habeas acce-
pta, ita ut oblatione islorum munerum tibi grata
augcatur devotio nostra, et offensus culpis nostris.

rum. In prsecedenti capitulo oratio fit generaliter
pro Ecclesia ; deinde distinguendo parles Ecclesiae,
rogamus pro papa, et pro antistite, pro rege, pro
omnibus orthodoxis, scilicet pro iis quonim gloria
est reclitudo fidei Christianas, conscientia eis testi-
moniura perhibente sanctse meditationis, et honestae
conversationis , pro his etiam qui fidem excolunt
vomere prgcdicationis, et semine boni operis. Hoc
autem sequenti capitulo oramus pro familiaribas,
absentibus, praesentibus ; pro astantibas, scilicet
pro iis omnibus qui assistunt prssentes mysterio al-
laris. Communxeanles^quorum Deo cognita esi fides
et nota deuotio, Solus cnim est qui scrutatar corda

corum oblatione nobis placatus efliciaris ; ct benedi- D ®* ""^"^* ^^^^ • ^^^ ^^^^ ^or patet, ct omnis vo-

luntas loquitur. Vel quorum fidcm Deus approbat.
Ejus enim cognoscere est approbare. Pro eis omni-
bus supra memoratis offerimus sacrificium laudia,
et ipsi offerunt Deo : refereudo gratiarum acliones
qui per Fiiium suam a nobis voluit laudari, bene-
dici, et giorificari. Offerimus re : ipsi offerunl fide
et devotione. Offerimus sacramenta conficicndo, ipsi
offerunt vota solvendo, immolant sacrificiam laudis,
et reddunt Altissimo vota sua. Adjati virtutc sacra-
menti comprimunt ipsi vitia et peccata, in edifi-
candO; et Deo vovendo virtutes et bona opera.
Offerimus vinum, et oblatam ipsi offerunt menteai
sanctam et devotam. Itaque offerimus pro nobis.

cas, ul tua benedictione facias converli in illud
corpus Filii tui quod pependit in cruce, quod glori-
ficatum est io resurreclione, quod deificatum est in
ascensione. Signantur triplici cruce, in quo osten-
ditur totum mysterium fieri sancta Trinitate coope-
rante. Scire aulem vos convenit quod a principio
canonis usqnc ad finem mcmoratur angaria Domi-
nicae passionis, prjBcipue quod actom esl in hebdo-
mada antepaschali. Sequilur : Imprimis quas tibi
offerimus pro Ecclesia tua sancta catholicaf qunm
pacificarCy custodire, adunareetregeredigneris ioto
orbe ierrarum, una cum famulo tuo papa nostro^
rege nostro, et antistitenostro^ et omnibus ortho-
doxis alquecatholicceet apostolica: fidei cultoribus.

iS89

TRACTATUS DB SACRAMENTO ALTARIS.

rsiK)

et pro ipsis : ipsi pro se el pro nobis. UndesQperiu A incolumitatit no$trm. Facia est nostra redemptio,

po^tulavimus eorum orationibus adjuvari, dicentes,
Orate pronobis, Sciendum est autem quod ubi ora-
vimus pro tota Ecclesia, rogavimus et pro istis.
Specialiter (aroen famihares absentes, et prsBsen-
tes, et alios a8si8teate& memorattvs, ut circa eos
augeatur nostr» devotionis afiectus. Unde qoos
chariores habemus, hoc loco nominare solemus.
Potest autem esse repetitio generalis orationis, ita :
MementOfDominOffamuhrumfofnulatnimque tuarum
omnium scilicet fidelium corporaliter absentium et
hic asaisteaiium. Iterandae entm sunt orationes,
quia assiduitate oratiouis multoties placatur Deu s,
et postulationibus nostris fil propiiius. Item scien-
dum est quod sinnus tantum sit prsesens, vel nulli

Christo semel in cruce passo. Nam passione Chrisli
reJeinpti summus et Jiberati de manu inferi. Culpis
nostris exigentibas quotidie labtmur id) boc lapsu
iterala immolatioBe, que fit in ahari, resurgimiis,
et renovamur. LoimoJatio iteralttr, non Qnristna oo-
ciditur» sed ipso prmsente passio ejus reprttsenta-
4ar« Superabuadante misericordiai majas fitit.pre-
lium quam nostrum dolictiim, Djm eiitm hbrao
ractnSf mortwis est, ut deificetiir bomb et non mo-
riatttr. Qui se dedil« majus dare non potvil. Siaa-
lem Deus majus pretiara dare non potuitv quid fe-
tribuemus ei ? Offerimus ei calicem salutarb saeri-
ficii quQ redempti, qno Uberati, sed etlam saivati,
habeules beatam spem resttiigeadi, cnm animanim

sint pnesentes, ut in aiissis solitariis, non ideo mn- 3 salute, et corporum inoorruptiotte. Si^ia meiHD-

tantur qme pluraliter soleot fieri orationes. Primo
enim non solebanl missae celebrari sine coUecta
fidelium multitudiae. Poslea mos inoievit, missas
sicut mooachos ceiebrare solitarias, quod eis con-
cessum est ex indulgentia. Inde etiam sseculares
consueverunt missas cantare privatas. Tunc flant
salutationes ad omaes fideles, qui assistuot, quasi
prasentes fide, et charitale sacramentis communi-
cantes. Quotquot enim suut de corpore Christi,
quod est ficcleaia, salutantur : ei eorum suffragia
postulantur, quoram fides per gratijim Dei a^juvat
tieri tanta my«teria. Nec est aliquis fidelium, qui
no/i sit pariiceps sacramentorom. Qui enim a oor-
pore prsBcisi sunt quod est vera vitis, qui sunt

rati offerunt, tiUque reddunt tfota «na, non idolis,
noa daemoniis, $e4 HH Deo vivo et vero. Cominttiti-
can tes et memoriam venerantee. Aliter enim, ne con-
venienter offerent Deo, nec vota reddereal, nlsi
digne communicarent, quia extra commnnionein
fldelium et venerationem sanctorum non eal locus
offerendi verum sacrtficium. Orationes enim fide-
lium et san«Uorum suffragia a^juyant^ ui Deo flant
accepiaa oblationes et vota ; postukntes ^orora sof-
fragia, eos et in ipsis Cbristum veneramur, qni
tantum sanctis suis contalit, ut valeamas merilis
et precibus eorum adjuvari. Qui honorat Fihara et
Patren honorificat, qui misit iilum. In memoria
et veneratione sanctorum talis ordo e^i eoBsideraa-

palmites, et putrida mombra, ab lioc sacramento p dus, ut primum merooretor beata Virgo domina

snat aiieni. A capiie enim iu totius corporis mem

bra ; a yite in palmites effunditur humor salutaris

totum corpus vivificante gratia Dri. Ita nno prse-

sente sacei*dos plurcs alloquilur et aalutat, quia

pra&sens astat omnis Ecciesia. Singula enim mem-

bra sibi invieem, et capiii et corpori cc^aerent

quaodiu vegetantur Spiritu Dei, Inde est quod non

solum sacerdotes, et clerus qui secundum dispensa-

tiouem miuisteriorum diversis oflSciis occupantur,

aut divinis iaudibus boc aacrificium offerunt : etiam

ad audientes osculo pacis communlcantes coope*

rantur, et omnes ubicunque sint fi<ieles, nuUi sepa-

rantur, nisi qui a corpore Cbristi prsecidantur. Om-

oia enim membra hujus corporia quandiu aibi co-

hd^rent glotino charitatis, sunt quasi una persona :

Qui dividuntur ab hac unitate, et ejioiuntur a sa-

cramentonim commonione» alieni sunt a Christi

regno et Ecclesiae. Subjungilur causa oblationis,

cum dicitur, pro se suisque ornnibus. Offerentes

eraot pro salute aaimarum suarum suisque omni-

bus, id est, pro amicis et rebus suis et amicorum,

pro pace iilorum, pro reditu peregrinanlium, pro

samlate iufinnorum, pro conversione errantium,

pro fruciibas terra, pro aeris sereaitate, pro aliis

commodis adipisceudis vel couservaadis, pro obti-

neadis successibus prosperis. Uabemus enim in ipso

consoiationem prsesenlis, vitae, el futurse. Pro re-

demptione ammarum nostrarum^ pro spe salatis et

Patrol. CLXXIL

et regina horainom et angelorum, secondo Tirtntes
coelorum, tertio fiat memoria patriarcharara elpro-
phetarum, quarto apostolorum, quinto martymffi,
seito confessoram, septimo virginum. Hsa seqoiia-
tur Agnum quoeunque ierit, sicut gratiarum sq>ti-
formis est donatio. ita facla est aeptmiaria diyiaio
ordinante Spiritu sancto. Ante oonseerationem fit
memoria plurimorum martyrum qui stohts aoas in
sanguine Agni dealbaverunt, et cum eo coronati
non velata facie, sed mamfestia visioneDeumagno-
scunt ; hos in memoria venerantes precamur utbeatcs
Virginis quas prosceliit omnibus sanctis et eorum
intercessiOfSitnobissalutiferapropitiatio.l^umtmai
non attendimus quare plures vel pauciores, q;oia
|. qui canonem ordinavit, quos sibi placuil, dictante
Spiritu sancto, memorare inslituit. Hanc igitur
oblationem, quia in unitate sancts EcclesisB offeri*
mus cum sanctorum yeneratione, adjuti eorum in-
tercessione ; igitur /lanc obla Honem servitutis nostr^
id cst humiiitatis nostrae, quse in procinctu est libi
serviendi, vota solveadi, et sacrificium laudis tibi
offerendi. Signaater apposuit servitutis respiciens
ad illud quod dictum est superius : In spiritu humi^
litaiiset in animo€ontritosuscipiamurate,J>omine.
liaec oblatio nou tantum est i>acerdotis, sed cunctse
famiiiae, id est cleri et populi, et non assistentis
familiae, sed lotius ficclesiae. Hanc quaesumus ut
placatus accipias. Licct culpis noftris oobis sis in-

41

4291

STEPHANI AUGUSTODUN. BPfSCOPI

im

feQSi» ; rogaiDUS nt efficiaris placarus ridelium A dandam isalutem ei remissionem peccatoram suffi-

orationibas et sanctorura intcrcessionibus, meritis
et precibiis. Ab ipso placato tria petimus, dies no-
fttros ia paee eustodirt, et ab s&teraa damnatione
nos 0ri{», et inter electos numerari. Non est me*
dimB imar inferMm ubi est damnatio, et coelum
nbi eaC beatitodo et aalus. Qui enira non damnan-
Iw, omnes salvari non dubitantur. Unde eirca idem
ridetur verborom concolcatio cum dicitur, a dam-
natioiie eripi» el inter electos nomerari. Sed inteUi-
geadum eit in praMenti, id est fac nos in pr»senti
mereri ne daaneirar, ul in Aitnro per gratiam Dei
aalvenmr. Notandum est quod duplex est pax
mimdi : mia per qaam orat Bcclesia ut cestent
malignantiam pertnrbationes, et hostiles incursio-

ciens. Filius etiam patri quodammodo dicitnr
ascriptus, quia Scriptura de Pilio loquens, Patrem
manifestat, et quasi ipsom repraeseotat. Bst enim
splendor patera» gloriae et flgura substaoti» ejus.
Unde ipse ait ad Patrem : PaUr, manifeitam namen
taum kominibus. Hic est liber vil», in qoo et
per quem Pater disponendo omnia scribit, et ad
esae pFodncit. Unde scriptom esl : Omniaper
ipsum faeta mnt, et sine ipso factum est nifUL
Pater est scriba velociterscribens; Piitas esl scri-
plam omnia eonttnens. Pater in eo omniom reram
formas insculpsit, et per ipsom omnia oreet, re-
git et disponat. Uode ail Prapheta : Omnia in sa-
pieniia feeisH (PsaL x). Idem est oblatio rationa-

aea; altera perniciosa et omnino vitanda; qooniam g Hs^ non peculiaris; etsi enim sanguis laororam et

licel hominibas absqne contradictione libere uti
earnis desideriis et suis voluptaiibos. Prima est
pax, sed transitoria ; secunda non est pax, sed con-
ftuio el iniqoitas odiosa. Item pax Dei dnplex est
qu» oDmibus modis esl appetenda. Unde est tran-
qoillitaa mentis el qnies sancrae meditationis, de
qoa aeriptum esl : Elegit suspendium anima mea.
AHera esl, qvm exsuperat omnem sensum, in qna
Bnlla esl inqmetodo, nulla pertnrbationom vicissi-
tndo, aed »leraa beatitudo (Joan. xtv). Utramqae
Dominiis diseipulis suis promisit, et dedit dicens :
Paeem meamdo vobisy paeem relinquo vobis (PhiL
iv) ; pacem relinqoil milttantibos, paeem suam dat
ad ae pervenientibus. Cum utraque pax sit a Deo,

pecudum suflSciebal ad emundationem carais, non
taroen erat efficax ad emnndalionem spiritos, ad
redimeadum nos a peccatis. Unde necesse fuit nt
pro redimendo homine offerretur bostia rationa-
lis, scilicet homo assumptus a Yerbo, ex anima
rationali et humana carae subsistens. Hsc sola ad
hominem redimeadom sufficit, et miUa alia sufficere
potttit, quia nec homo, nec angelus, nisdhomoDeus,
H»c autem sola Deo est accepta pro deiiclis om-
ninm propitiatio. Poasumns autem tria prasceden-
tia referre ad oblationemi duo sequeniia ad offi&-
rentem. Qui enim rationabiliter offert, recte diri-
dit. Ideoque oblatio ejos esl acceplabills. Ucde
Abel quia recte obtolir, et recte divisit, Dominos ad

proprie dieitur soa, pax super paeem, exsuperans q ejus munera respexit. Ad Cain autem el ad mo-

omnem aensuum inteiligemiam. Quam oblaUonem,
memoratis Ulis pro quibus offerimus^ quosque Deo
Pairi, medianle bostia et interpellante, reconciliare
inleiidtmus ; ut oblalio habeat efficaciam et virtu-
lem conferendi quod petimus, rogamus eam in
melitts promoveri et in eternitate ascribi, et ra-
lam, id est firmam et immobilem iieri. Oramus
ttt cibus hominum fiat cibus angelorum, sdlieet ut
ol^tio paniajfiiLJrini transsusbstantietur in corpus
et sanguinem Jesu Christi, qui est oblatio bene"
dicta, hoc est omniom gratiarum benedictione
plena, de cujus plenitudine nos omnes accepimos.
Pater enim ad mensuram non dat Pilio, sed data
esl ei omnium gratiaram plenitudo. Ipse est per

nera ejos non respexit, quia, eui recte oblotil,
recte non divisit, qoia sibi cor impomitentes re-
tinnit. Male ille dividit, qui id qood Deo magis plaeel,
scilicet cor contritum et bumiliatnm, ei non triboit.
Exteriora dat Deo et offert ; et seipsum sibi reti-
net. Unde, si quis recte offerat, et recte dividat,
ralionabilis est hostia et accepta : sin autem, in-
fraetuosa. Unde Propheta : Iniquitalem si aspexi
in corde meo, non exeudiet Dominus (PsaL lxv).
Itaque aliis in resurrectionem, aliis in rainam.
Recte dividentibus, salus el vitasteraa; male, mors
et perpetua miseria. Quod sacerdos oratoblationem
panis et rini fieri corpus Domini et sangainem
Domini noslri Jesu Ghristi, primo factum est coe-

quem requiescil Spiriius sapientice et intellectus, D n«n*ibus discipulis, in his verbis a Christo prola-

Spirilus eonsiiii et fortUudinis, Spiritus seieniue
et pietatis, et Spiritus timoris Domini (Joan. iii). De
fjtts nnctione descendit unguentum in barbam
summi pontificis, el in oram vestimenti ejus emana-
vil fons est viTus, puteus aquaramviventium aquo
derivantnr omnes rivuH misericordiae, pietatis et
justitiae. Ipsi est omnimoda benedictio et sanctifi-
calio scripta in aeternilate Patris et aequalitate
paternvmajestatis. Films Dei dicilur oblatio ascri-
pta, Scripturis sanctorum Patram designata, et
Bulla oblivione delenda, el ideo rata, id est et firma
el immobilis, sciiicet firmata statu tmmortalitatis
et inoorraptionis, in aeteraum permamens el ad

tis : Hoe estcorpus meum. Hic est calix sangui-
nis mei novi et astemi testamenti. Sed prins-
quam sacerdos haec verba proferat, quod seqoi-
tur, praecedentibus confinuat dicens : Qui pridie
quam pateretur accepit panem in sanctasac vene--
rtUfiles manus suas : et elevatis oeutis in ccelum^
ad te Deum Patrem suum omnipotentem, tibi gra-
tias agens^ etc. Dum haec verba profert, somil
panem de altari, et elevutum facto signaculo cra-
cis benedicit, et postea prseUxatis verbis Domini
et repraesentatis, super corporale deponit. Deinde
calicem tollit, et signans repraesentat verbaDominl,
dicens : Benedixit, dedit discipuHs suis dicens :

mr

TRACTATUS DE SACRAMENTO ALTARIS.

1194

Acdpiteetbibite ex hoc omnes, Hic est calix san- A nobiacommunicandam^elquipostresurreclionemin-

corruptibilis et impalpabilis praebuit se discipulis pal-
pabilem, morlalis eisdem potuit se dare immortalem.

guinis meit e(c. 0 insigne miraculum I 0 mirabile
et divinissimum sacramentum I Quae mens non ex-
paveat ? Quis intellectus non deficiat ? Omnis sen-
sus hebescit, omnis ralio evanescit ; prorsus dia-
lecticorum inquisitio absit : hoc sola fides probat
et agnoscit, quia cibus hominum fit cibus ange-
lorum. Quod saeerdos elevat, non deponit. Ele-
vatum et depositum idem videutur esse in spe-
cie, colore et saporc : prorsus tamen aliud appa-
ret, et aliud inlrinsecus latet. £levatus est de al-
tari panis communis, deponitur caro Christi im-
mortalis. Quod erat cibus animalis, factum esl
cibus spiritualis. Quod erat momculanea refeclio
hominum, factumest Klerna et indeBciens saturi-
tas angelorum .

Cap. XIV. Qu(BsHocircabenediclionempanisaChri'
sto in coena faciam,

Cum in ccena Dominus panem benedixit, quse-
ritur sl benedictione sua de pane corpus suum fe-
cerit. Quod videtur, in eo quod post benedictio-
nem fregit et dedit d*scipuiis suis, dicens : Hoc
est corpus meum. Nisi in benedictione sua corpus
auum fieret, nihil aliud quam panem commu-
nem frangeret, et discipulis» suis daret. Item ai
benedictione sua paoem in corpus suum convertit
io verbis istis : Hoc est corpus meum^ non reliquit
nobia virtutem sacramenti; quia priusquam htec
verba diceret, benedixit, fregit, et dans discipulis,
pi^icta verba protulit : eis dans virtulem sacra- p
menti, qa^si diceret : Panem quem accepi, in cor-
pus meum transsubstantiavi, elillud do vobis. Pro-
pterea docemus et credimus quod cum benedixit,
corpus suum fecit, et in verbis : Hoc est corpus me-
um. Hicestcalixsanguinismeit etc, data est vir-
tus sacramenti. Dixit enim et facla sunt {Psal.
cxLviii). Unde intelligendum est verba a Domino
prolata prius dicta et iterum repetita. Sic enim le-
gendum est : Benedixit dicens : Hoc est corpus me-
um. Deinde fregitet deditdiscipulis suis iterum di-
cens : Hoc est corpus meum. Tel potest esse quod,
benedictione facta, tradens corpus suum discipu-
lis prsedicta verba protulit^ eis dans virtutem sa-
cramenii.

Cap. XY . Quid credendum, circa verba sacramen- D
talia,

Itaque iides nostra est, et vere credendum est,
quod sacerdote proferente baec verba : Hoc est cor^
pusmeum, jam non est panis terrenus, sed ille
pauis qui de coelo descendit mediator Dei et ho-
niinum Jesus Christus. Item virtute verborum isto-
rum : Hic est calix sanguinis mei^ etc, vinumcon-
verlitur in sanguinem suum. Sub utraque specie et
8ub utrisque speciei particula singula, toius est
Christus Jesus et sumitur, residens in coelo, sedens
ad dexteram Patris ; ipse vere est in hoc sacramento,
dentibtts teritur, et integer manet. Manducatur, et
non corrumpitur. Immolatur, et non moritur ; qua-
lem se prosbuit discipulis odendum, talem seprsbet

Cap. XVI. Quasstio circahaui verbuy • accipite et
manducats. •

Item cum Dominus discipulis auis dixarit : acci'^
pUeetmanducate^ quseritur si acciperint et aibi
mini&traverint. Ad boc dieamus quod , quia qui -
ministrare venit et non ministrari, et qui consecrap
vit, ipse ministravit. Nec est intelligendum quod
in manibus suis acciperenl et sibi miuistrarent, sed
Duminus de manu sua ministravit et manducare
praecepit. Non videtur Dominus in ccpna bunc ca-
B iicem accepisse , cum fortasse ille a Domino acce-
ptus fuerit luteus vel ligneus, iate argenteus vel
aureus, vel alterius metallorum. Propterea scien-
dum est hoc dictum referendum esse ad simiiitu-
dinem, non ad identitatem. Sicut enim Dominus
inler coenandum vinum in calice accepit, et bene-
dicens sanguinem suom fecit ; ita in isto caiice a
sacerdote vinum accipitur, et virtute Yerborum a
Domino in ccena prolatorum sanguis ejus effieitur.
Unde siroiiiludo in vini acceptione* ideolitas in
sacramenti vcritate. Nam quotidie fit consecratio
illius ejusdera sanguiuis, quem Dominus in cceaa
ministravit. Dicit itaque caiicem prseciarum , noa .
propter hoc quod vinum in eo continetur, sed
propter hoc quod de vino id eo consecratur, Non
enim pro fulgore attribuitur claritas calicis, aed
pro dignitate sacramenti. Yerumtamen, si atten-
damus unitatem fidei, ante consecrationem et post,
unus calix, sicut una est iides, una Ecclesia sic-
ut in Canticis una columba, una amica. De hoc ca«
lice scnptum est : Calix meusinebrians quamprm'
clarusest [Psal. xxii). Quod dicit hic calix sangui'
nis mei legendum est ut continens accipiatur pro
contento sic : Hic est sanguis meus novi et setenu
testamenti, subaudis, confirmator. In passione
enim sua Dominus umbram legis eyacnavit, el
bxredibus suis haereditatem confinnavit. Ratum
enim est teslamenlum ex morte testatoris. Myste*
rium, id est secretum fidei dicitur, quia quod sen-
sibus nostns est occultum, fidei est revelatum. Ra-
tio humana quserit dicens : Manhu? quid est hoet
Quomodo est? Quomodo est non comprehendil,
ad hoc secretum non ascendit : sola enim fides
credit et agnoscit. Sensibiis apparet in sapore et
colore panis et vinum : fides sub utraque specie
contemplatur Dominum et Salvatorem suum Je-
sum Christum> Apparet sensibus quod non est, fi-
dei quod est. Sensus quod vident, judicant inani-
matum, et omniom viventium sensibus videtur cor-
poralc alimentum ; fidei, panis vivus, qui de ccelo
descendit, panis quidem angeiorum, fons vivus
aquae salientis in vitam sBternam. Fidea eredit el
diligit ipsum, per quem sperat peccata dimitti el
veniam dari et in gloria sua refici et ■aliari. Onde
Apostolus : Fidesestsubstantiarerum intfisibilium
argumentumnonapparentium(Bebr. xi). Ix fidt*

im

STEPIIANI AlJGUStODUN. KPISCOPl.

429«

enim spes nostra firma est, et subsislit, cbbrilas A Videtur panis lerrenus quo reficitur caro et vi-

roboratur, spcranda probaulur. Sanguis Domiui
effusus est pro multis, soilicet ad fidem vocatis, doq
pro Judaeis, paganis, baereticis, et in infideHlate
perseveranlibus. Eo tamen genere loquendi quo dici-
tur: Venit Dominus omnes salvns facere, et illumi'
nat omnem hominem venientem in hunc mundum:
poterit dici effusus pro omnibus. Omnibas obtulit
poculum salulis, quod alii pecepenint, alii reci-
pefe noluerunt, sicnt medicus venit curare regro-
tnm, quem lameh non cural, propter negligentiam
aegpoti mandata non custodientis. Quoties hasc sa-
cramenla conficimus, passionem Domini memori-
ter tencre debemus, ct mortem corde et opere
Ghristo gralias agentes, qui pcr gustum assum-

num quo l«tificalur, ct non est, sed pauis coelc-
stis, panis vivus qui de coelo descendit, quo anima
saginatur, et polius quo plenissimum gaudium
dalur, ct sitis indesinente laetitia miligatur, de eo
qui biberit non sitiet in aetemum. De hoc pane
dicit Dominus : Caromeavereestcibus:ei de hoc
vino : Sanguis meus vere estpotns, et iterum ait :
Qui manducat carnem meam et bibit meum sangui-
nem in memanet etego in eo {Joan, vi) . Corpus et
sanguis Domini Jesu Cbristi dicilur res sacra.
menti, scilicet occulta sub pnediclis spccibus, et est
sacramentum allaris rei, scilicet illius quae datur
gralise ct dilectionis. Itaque primum est sacramen-
tum tantum, secundum res sacramenti ct sacra-

ptae bumanitatis nos invital ad gustum, Fcilicet ad q mentum ; terlium res tantum et non sacramen

amorera et cognitionem snae divinitatis. Proplerca
ad renovandam passionis memoriam, affectu lacry-
mabili, accessuris ad hoc sacramcntum ait Domi-
nus : HcBC quotiescunque feceritis, in memoriam mei
facietis(Luc.\xu), Scicbat enim monumenta scri-
pturamm ad haec non sufficere, nec scripturis ani-
mds sequentium ad eum diligendum lanta moveri
devoiione, quanta moverentur ipso praesenlc. Quis
enim sine lugubri compunclionc potesl hanc immo-
latioDcm reprffisenlare? quis lenens in manibus
Dominum suum pro se crucifixum et moituum
quasi servus nequam et immemor bencBciorum
coDlcmnat quod morte sua ccfnscripsil tcstamcn-
tum ? hic juslilia fidei concalescit in camino cha-
ritatis, ubi ignis est non comburens, sed illumi-

tum ; sciendum est quod duplex est sumplio cor-
poris et sanguinis Domini, sacramentalis et spi-
ritualis. Sacramentali communicant boni et mr^Ii,
soliboni spirituaii. De sacramentali dicit Aposto-
lus : Qui manducat carnem et bibit sanguinem
Domini indigne , reus erit corporis et sanguinis
Domini (/ Cor, xi). De spirituali Dominus ait :
Qui manducat meam cnrnemf et bibit meum sangui-
nemy habet vitam ceternam (Joan. vi), et beatus
Augustinus : < Crcde, et manducasti, > quodintelli-
gendum cst, si non fuerit contemptus religionis,
sed evcntus neccssilatis. Ita duplex est caro Chri-
sti : illa quae nata est de Virgine, et sumitur in
sacramento, et ea quae manducatur fidcliter crc-
dendo, sine qua non prodest sacrsmentalis, quia

non consumeuH sed aediflcans. Unde cum ^ Deus declaravit, dicens : Caro non prodesi quid-

nans ,

Dominus ad discipulos suos loquens diceret ; Quo ego
vado vos non potestis venire {Joan, vui) sui memo-
riam commendavit, ut inejus memoriam intenderent
eum sequi haec conficientes sacramenta. Quod Pe-
tro inlerroganti Dominey quo vadis ? respont'um est
a Domino : Qua ego vado, non potes me modo sequi :
sequeris autem postea {Joan. xin).

Cap. XVII. Triplex qucestio circa materiam sacra-
menti altaris.

Hoc autem loco praetereundum non est quare panis
et vinum offerantur ad faciendum hoc sacramentum,
et si sub utraque specie consecrelur corpus, etsan-
guis Domini, an sub altera tantum, et cur immolatio D menlalis sumptio, ahis est ad vitara, aliis ad ruinam.
fiat de azymo, et non de fermentato. Tria in hoc sa- 1° talibus enim remuneratur soliua fidei el dilectio-

quam ; spiritus est qui vivificat {ibid) , quasi
diceret : Carncm meam sumere et sangoinem
mcum bibere quidquam non prodest, nisi perci-
piatur fide et charitate. Cum enim Dominos dixe-
rit : Nisi quis renatus fuerit ex aqua ei Spiriiu
sanctOy non potest inlroire in regnum Dei (Joan.
iii) , multi lamcn introierunt in regnum Dei in
sanguine suo baptizali. Sic carnem Christi man-
ducare, est eam sumero in Spiritu et veritate. Et
haec sumptio omnibus esl ad salutem, nulli autera
ad damnationem. Unde Dominus : Nisi munduea'
veritis carnem Filii hominis et biberitis ejus sangui-
nem, non habebitis vitam in vokis {Joan. xi). Sacra-

cramento fidem interrogant, atque auimum recte sa-
pienlis, et fideliter intelligcnlis ad credendum solli-
citant : unum est species panis et vini, aliud corpus
et sanguis Domini ; ilerum unio membrorum et
capitis. Primum apparet sensui, secuudum reve-
latur fidei, terlium cfficit virtus sacramenli. Pri-
mum virtus percipit, secundum fides intuetur et
credit, tertium est gratia salutaris per quam duo
sunt in carne una, Christus ct Ecclesia. Secun-
dura est res primi, tertium effe^:tu8 secundi. Nam
species panis et vini tantum est sacramentum, id
est sacr^e rei et invisibilis visibile signum. Quod
enim videtur, signum est ejns quod non videtur.

nis efTectus. De pane et vino fit hoc sacramentora, ad
significandum quod sicut panis cor hominis con-
firmat, vinum Iselificat, ita hoc sacramentum cst
fortitudo et salus , et perfecta laetitia corpomm et
animarum. De pane triticeo conficitur, quia hoc
est vere illud granum de quo Dominus ait : Nisi
granumfrumenti cadens in terram mortuumfuerii,
ipsum solummanet {Joan, xii), Solus Christusdescen-
dit et mortuus est : solns non ascendit. quia in pas-
sione germinavit, crevit, et in segetem innumera-
bilcm fruclificavit. De azymo pane non fermemato
'mmolat sancta Romana Ecclesiai ut exporgato fer-

mi

TRACTATUS DB SACRAMENTO ALTARIS.

1298

menlo veteri rcficiamur azymis siQcerilalis et A Dous el homo. Potcsl aliquis dicere vel meditari

verilalls. Quod enim Greeci immolant de fermento
ad significandum tumidum Virginis uterum de Spi-
ritu sancto impraegnatum, non consentit sancto-
rum Patrum doctiiQjB^ quia in sacro eloquio
nunquam invenitur fermeatum accipi in bonum.
Quod in Dostro usu loquendi diciUir, corpus et
sanguis sumitur, non intelligas separatim, cutn
ipsn lotus Christus ei integer sumatur. Totus sub
utraque f pecie panis ei vini : et aub qualibet parti-
cula utriusque speciei totus. Inde est quod panis
et vinum non transeunt in divinam naturam, sed
io humanam substantiam. Credimus eoim in Chri-
sto duas fuisse naluras, divinara et humanam ; Pt ti es
snbstantias, divinam carnem et animam, Albanasio

Durus est hic sermOy guis potesteum audire ? {Joan,
VI.) Attcndat operantem, cogilel omnipotenlem et
desinet niirari, quia qucecunque voluit fecit(Psal.
Gxui). Quinaria cruce signamus, ut non cum, a quO
omnis sanctificalio, sanclificcmus, sed ut vulnera pen-
dentis in cruce duo manuum, duo pedum» quintum
lateris flebiliter et devote recolamus ; abhinc enim,
usque dum corporale desupcr calicem tollatur. Post
consecraJionem rogamus Patrem, ut super dona praj-
dicta respicial et accepta habeati Scd cum Patri ii-
lio nihil sit acccptius, qucm propitio ct sereno vullu
semper sibi Deum sequalem intuetur : quid aliud
oramus, nisit ut mediante et interpellante Filio nobis
Deus fiat placabilis el propilius, et per eum qui sibi

attestante qui ait : • Sicutanimarationalisetcarounus g placet ei pIaceamus?Itaqueoramus eum per hsec sa<

est homo, ita Deus et homo uoua est Chrisius. » Ipse
est qui in sacramento manducatur, et sumitur^ oon
sicut alius cibus manducanti incorporatur, sed qui
manducatdebet ei per fidem et dileclioDem incorpo-
rari. In propria forma non sumitur, ne abhorreat
humanus animus ut fides coroprobetur. In praapara-
tiane panis et vini, aqua vino miscetur, ut utrum-
que de latere Domini fluxisse memoretur, in quo
etiam aigoificalur nos per aquam et sanguinem sal-
^'ari» Aquam dico baplismi, sanguinem Jesu Ghnsti,
quorum neutruin prodest, si desit alterum* Quoties
hoc conficiinus, moitem Domini annuntiamus» vel
repraMentamus. Uode ne memoria Dominic» pas-
sionis labatur de cordibus noatris, sed ut cruciO-
gentes nosmetipsos cum vitiis et concupiaeentiis

crificia nobis miserendo placatum fieri, sicut mi-
serlus est patribus nobis propitiando eorum ^acri-
ficiis. Undc attendenta est haec conaparatio in sola
similitudine, non in quanlitate, necest referenda ad
sacriricia, sed ad offerentium vota. PIus valet res
quam figura. Omnibus sacriBciis prsecellit Bucha-
rislia ; est aulem talis similitudo, ut recte offerendo
similes simus patribus nostris qui recte obtulerunt
et recte diviserunt. Tres eorum nominat, quia in
eorum sacnficiis praesignata est hostia per quam
fracta sunt tartara. Abel cor contritum, et humi-
liatum Deo obtulit, et se Deo tolum committens,
sibi se non retinuit, recle obtulil et recte . di-
visit ; et ideo Dominus ad m^Qera ejoa respexiti
Cain vero peccavit» quia et si m.unera quae debebat

roortui peccato» vivnntea Deo interpelkiioae ejus* Deo, reddendo recte obtulit male divisit, quia se

dem Filii ad vitam resargamus, haac saorosancta of-
ferimus ei hoc est quod seqoitur : Unde et memo'
res^ etc. Omnes offeraat, qui fideet opereinimatate
EceleaiflB consistunt. Cam antem Dominus iu mioi-
sterio nostraB redempyonis multa mira et iiiaudlla
egisset, trium eorumysciiicet passionis, resurreotionis
et ascensionis, fit commemoratio per que facta est
nostras salutis completio. Corpus et sanguia Domioi
dona sunt et data ; oam dona sunt vel dicuntur, qu»
suqt in potestate donantis, data in manu recipien-
tis. Unde absteruo sunt hsec dona et in tempore
nobis data. Qui immulatur, ipse est hostia pura,
sancla, el immaculRta,Agnus sine m2LCu\&,quipecca'

sibi relinuit. Iniquitatem in corde suo aspexit, et ideo
Deus eum nonexaudivit. Abraham se Deototumob-
tulit : quem Deus praecipiendo filium immolare, exa-
minavit((j«n. xxii). Melchisedechin sublimi corsuum
posuit et ideo meruitpr8Bnoscere,etiq sacrificii figura
panem et vijwm offerre. ItaquCj sivolumu^aicutora-
mus, patribua nostrisasttoiilan, per imqiiitatem Deo
cor nostrum non offeramus, sed in siUimi altari
deponamus cor nosinim, scittcel in oon^elu diVi-
om majesiatis, el sobrie et pie et iiisle yivendo,
propitium et placatum inveaienEuis eum nobi^. Hoc
aotem est quod in sequoBii oramvs dioenles : lube
fuec prceferri per manui soncti angeli It^, noo ut

tum non fecit, nec inventus estdolus in oreejus{I. y Chrisius mulatiooe loci asoeodat semper ad Palrem

Petr, ii). Iloetia fuil pura in passione, sancta et im-

mortalis in resurreclione, praeclara et praefuigens in

ascensione. Panis cst vitae, non panis in quo videlur,

scd ille quo homines el angeli reGciunlur. Eo homi-

nesutunturin medicina ; angeli in deliciarum gloria.

Hic panis in praesenti dat justificationis gloriam in

futuro autem.cum angelis iueffabilem laetitiam, cum

una sit el eadem res sacramenti, nec corpus sit

sine sanguine, nec sanguis sine corpore, divisim

tamen et pluraliter loquimur, non pro dislioclione

rerum, sed pro varia forma specierum. Rt cum san-

gnis nominatur in calice, corpus exlra calicemy

utrobique credatur esse et in caliee et extra calioem

qui assistit vultui Patris in&erpellwia pro nobis, sed
ut devolio nostra perferatur per mauMS aaooti ao^
geli, id est per Filium luum q»i est d^ira iua, per
quam omnia operaris, et angelus m^tfvi coHailii,
per quem omnia ministras, et disponisi creas, san-
ctificas et benedicis. Ipse e st conspectua Patris, id
est sapienlia per quam Pater keit ei dispooiu
Ideoque per ipsum, et io ipso» et aaia ipsqm pre*
camor vota noatra perferri. Qius onim perferre
potesi nisi illequi ail ad Patrem : Paier, semper me
audis (Joan. xi), et in quo Patec co^Ium et lecram
creavit, ei quo omnia atabiiivit. Quod anmitur in
aliari, non prodest sine gratia spirituali* Unde ora-

It99

STEPHANI AUGUSTODDN. EPISCOPI.

1300

roas ut corpas el sangainem de altari visibiliter A seqaalis et eoaBlernus : ct inipso quiest splendoret

snmentes, invisibiliter in altari, invisibili carne
Gbriati reficiamur, ex qua omnibus benedictio et
gratia sumentibus datur, et ab eo qui corporaltter
esl 10 altari visibili, datur omnis gratia benedictio-
ois. In alUri est, qui ad dexteram Pafris sedct, po-
tens in coelo et in terra, ubique est ascendens in
coelam, descendens in infernum, semper eum inve-
nies. Ssepe signacula crucis iteramus, quse quoties
facimus, passionem et mortem Domini annuntia-
rous. Dicenles : Nobis quoque peccatoribus , yocem
paululum eleyamusy ut ex gemitu cordis in silentio»
procedat gemens oris confessio. Ante consecratio-
nemet hicrecensemus sanctorum nomina : postulan-
les eorum intercessiones, et suffragia attendentes.

/igura substantia ejus (Hebr. i), et in quo esl totitis
Pater, et ipse lotus in Patre. Deo Patri omnipotenti
omnis honor et gloria. Hie ler signamus qnasi per
ipsam qui crucifixus est, el cum ipso qui in cruce
mortuus est, et in ipso qui vita est, Deo Patri om-
nis bonor et gloria, per Filiom eniro Pater elan6ca-
tur, el in FiKo honoriflcatur. Unde scriplum est :
Qui honoriHcat fllium, honori6eal eum qoi misit
illom {loan. v). Hie iterum duas eruees faceresole-
mus, recolentes aqnam el sangninero qu» de latere
Filii floxerunt. Venit enim in aqua et sanguine, ut
6de susB passionis, et aqua regeneralionia nos
mundaret et sanctiflearet. Quomodo in serie eaoo-
nis repneseniatur agonia Dominicae paasionis, et

nonnumerum sed eorumadjuvanssuffragium. Ibi fil B q"omo^o vetltas velata fuerit sub veleribus figu-

roemoria beate Yirginisquaeomnibussanctisprsecel-
lit, el apostolorum et martyrum qui id sanguine Agni
dealbali sunt, ut eorum intervento suffragante ad sa-
lalem nostram fiat ministerium. Hic sanctorum me-
moriam fSseimus, ut compatiantur nobis peccatori-
bus. Pro veneralione eoim sanctorum suorum solel
nobis propitiari Deus, donana veniam delictorum,
quod manifestifl indiciis, signis et miraculis Domi-
Doa oatendit ad eorum, quse saa est, laudem et glo-
riam conferendo aegris sanitatem, desolatis conso-
laUonem. Qui enim membra honorat, et Christam,
qui capul est, honorificat ; et qui Filium honorat,
et Patrem qoi misil illom {Joan. v), per quem Pa-
ter hsc bona creat, sanctificat, virificat et benedi-

ris {Exod, xn). intoito diligentioris doetrinse, quasi
reeapitolando dignom duximus aperire. Qoie io
somma et eo ordine quo facta sont Iractantor, liqoi-
dios apparent qoam si in auis locis singnla nota-
rentur. Sciendora itaque est qood ab initio canonis,
acilieel Te igitur, osqoe ad finem, meraoFantar
quse gesta sont in septimana sabseqoente Ramos
palmarum. &ieol enim paschalis agnos lona dedma
de grege assumebatur in doroibos Judaeomm, et
qoarta deciroa imroolabalor ad vesperaro, ila hic
noster Agnos Ghristus Jesos non salvans et vivifi-
cans, venil in Hierusalem qoarla decima die
celebratoros agnum paschalem, acdamanle ei
laudes populo Hebnrorum : Hosanna fHio David,

eil. Unde ol diximus, ona sola res in sacramento, p benedietut qui venit in nomine Domini {Lur.. xti).
-^•15^^. r.u-:-4... rk — ^. v^ — TT-j^ :« a — u «• ^ Hoc aotem signlficat respousio chori concinens

scilicet Christus Deus et homo. Unde in figuris et
nominibus quibus res eadem recensetur, pluritas
apparel; el obi onoro tantom esl in sobstantia,
moUipIicitas videtar in figura. De corpore autcro
Domini loqaimor aliqoando sicut est, aliqnando
sicot apparel. Dicimus enim aostro usu loquendi,
mollas hostias commonicando distriboimus. tot re-
servtvimus el sic plures hostias dicimus, et unnra
eredinms esse.

Nec minuQ si deficiat proprietas yerbonim obi
dispensatai' Inefliibile sacramenloro. Pater per Ver-
bam snom creavil nalaram,periderodedilgratiam :
el oom ad totam Trinilalem pertineat aniversitatis
creatio, ad soloro Filiara aostrsB roinse reparatio.

Sanctui, sanetut, sanetus^ Dominus Deus Sakaotk^
SileDliom qaod seqotlor illam coneeaiura desigoal
cerlam memoriam instantis passionis el quod scri-
plom est : Jesos autem jam non palam arabulabat
propter metom Judseorum. Qaod aotem a Te igitmr
incipit mysteriom passionis, ex eo innoitor qood
statim apponuntur signacnla crucis. Ba die quae
dicitur Rami palmarum, se incipit exponere manibus
Judseorum. Quarla feria est a Juda traditus, in cu-
jus sigDum traditionis fit triplex signaculum crucis.
Secunda autem et lertia feria non ausi sunt coniin-
gere metu Judeornm, sed illis diebus docebat in
templo nihil roetuens furorem insidiantium. Ponti-

Trescroces sigoando depingimosad honorem salu- D fexlegaliscumsanguinesemelinannuingrediebatur

lifene cracis : per qoam facta nostra redemplio,
vila mdrtoa in ligoo, a qoa fluentibos rivulis san-
gninis el aqoie, eraanavit omnis sanclificatio, vita
el benedicllo. Inde datnr bomini tanta gralia, ut
qoi digne perficil, sanctiflcetor, vivificetur, omn^
benediellone repleatar. Ipsum etiam sacramentum,
virlate crucis rataistranle sacerdote sanctiflcatur,
benedieUor, eum corpos inanimalaK Iransit in vivi-
ficom. Qootidie nobis hsBC dona praestantor, qoan-
do corpos el sangtris in altari somontur. llaqoe
qoia Pater conela operalor per Filiam : sanctifieal
el benedieil per ipsom Filiom, qui Patrem roani-
fesiavil homtnibos, el eom ipso qui Patri esl co-

sancta snnctorum, figurans illum qui proprio san^
guine introivit in ccelum {Heb. ix). Hoc autem re-
prsBsentat sacerdos accedens cum sanguine ad hoc
mysterium, scilicet lacrymabili devotione retinens in
meote roerooriam Dominicse passionis. Quinta fe-
ria, de qua illad est quod pridie quam pateretur,
vetus pascha celebravit : et illud finiens, corpus
et sanguinem suum discipulis tradidil. Sequenti no-
cte ligalur, et capitur el multis iUusionibos irrido-
tur. Sexta crocifigitnr. Sabbalo fuit in sepolcro.
Tertia die resorrexit, discipulis pacem totius nuo-
di nnntiando. Gom dieitar : Nobis peccatorUnu^
solet rumpi silentium, paalolom soppressa roce

1301

TRACTATUS DE SACRAMENTO ALTARIS.

I30t

proferendOf ut veniat nobU in mieatem latronis con« A secundam legem exteriuB sacraiDeBtam aspergeba-

fessio, et pietas Domini de cruce dicentis : Hodie
meeum eri$ m paradito (LtAo*. xxui). Cum ventum
est ad b«e verba : Perquem haui omnia : memoratur
iilud Dominicum verbum, Consummatum e$t (Joan»
XIX), et quod voce magna exdamans emisit spirttumi
et veium templi soissum est : unum corporale desu-
per calioem tollilur. Sublato corporali dicendo : Per
ipsum» confessionem exprimit centurionis, qui vi-
so terrsB motu, confessionem exhibuit verbo Dei.
Tunc sacerdos et diaconus ealicem panim de altaii
elevatuin iterum deponunt : quia Joseph et eenturio
et Nicodemus accepta licentia a Pilato, corpus de
cruce deponentes sepeiicrunt. Unde calix iteruni
corporali coopcriiur. £i quia damor magnus faclus

tor sanguine. Christus autem aspergit, dom nos
sanciiflcat sui sanguinis efiusione. Sacerdos asper-
gii, dum hoc sachficio Deum placat, et datar gratia
veniffi. Quod nominal alUre sublime, commemorat
legis sancta sanciorum, et illod sanctum sanctoram
in quo Christus semel introivit, et per sanguinem
proprium. Bis recensentur in canone noraina san-
clorum, ut esiendatur figurative ferre logion el su-
perhumerale in quibus erant scripta nomine pa-
trom. Peractosacrificio legali pontifex revertitnrad
populum lavans vestes, et immundus erat usque ad
vesperom ; figurabat Ghristum qui quotidie venit ad
nos miserendo, et fideles suos mundificando, nec
eos <leserens usqne ad s8Bculi consummatiooem.

est in morte Domini, tumexlamentaiionemulierum, g Sacerdos noster orando lavat populum, et immun-

tum voce centurionis et aiiorum iugentium : sacer-
dos rompit siienlium alta voce canendo : Per om"
nia UBCula smcularum. Post fit breve silentium,
significans spatium Sabbati qoo quievit in sepul*
cro. Item elevata voce sacerdote proferente : Pax
Domini, respicit illud quod Dominus stans in me-
dio diuipuiorum aii illis : Pax vobis {Luc, xxiv).
Postea Agnus Dei eantatnr, et osculum pacis invi-
cem datur, quia Deus Pater FUium suscitavit ad
dandam remissionem peccatorum, et eum resur*
gentem exaltavit, dans ei nomen quod est super
omne nomen, et in ccelo et in terra omnem pote*
statem, qua nos Deo Patri et angelis reconciliavit
{Phil, u). Post acceplum cibum sslutarem sequitur
commonio, quod est gratianim actio. Solemus enim

dus est tamen usqoe ad vespenim, quia «ilius adeo
mundua quin in eo sit usqee ad mortem, quod h-
vetur. Ut dictum est : Omnis honor et gloria est
Patri per Pilium qni venit sibi et Patri acqnirere
regnum, et discipulos suos orare raonoit, et docnit.
Monuit dicens : Viffilate et crate {Matih. xxvi). Doeuit
quando orationom composnit, etin eo formam onmdi
iostituil. Quserentes enim discipnlos ut doceret eos
orare, hac oratione ad orandnra informavit. Pro«
pterea sacerdos oraturus, monet alios secum orare
dicens : Oremus^ prceeepHs salutaribus, sdlieetevaa-
gelicis, moniti, et institntione hujus orationibos a
Domino informati, fiducia instituentis qui praeseiis
est et interpellanspronobisadimpetrandamveniam,
clamanras corde et voce : Pater noster, Cnm hiedid

Deogratiasagereincorporalirefectione, multomelius ^ solet oratio quam composuit, visum eslB. Gregorio
in ea de qua qui gnstabunt noo esurient neque si-
tlent. Quia in fine orationes |iroferuniur, in signum
est quod Christus resurgens interpdUt pro nobis.

Cap. XVIU. Alia canonis deelaratio.

Ab illo capitulo, In primis usque Communicantes,
Aaron orabai intra sancta sanctorum, ei Christus,
antequam pateretur, prose suisquediscipulisoravit,
oraodi dans exemplum : minister evangelicus se-
queos ulrumquey pro universa orat EocIesia,a Com-
municanteSt usque Hanc igitur, minisler noster
commemoraf nomina sanctorum, quibus debet con-
formari vita et moribus ; ut in eo accendatur thuri-

melius ut oraiio diceretor, qua disclpuloa ad orao-
dum informavit, dicens : Faler noster, etc. Quod
cum a Graecis accepisset, voloit tamen a sdo sacer-
dote cantari, qns apud Gracos dicebatur ab omni
populo. A respoDsione cleri succinentis, Sed libera
nos, sacerdos sumit exordium iterum orandi, Ro-
gat se et alios interventu B. Virgiois et apoatdorum
et aliorom sanctorum a malis liberari, et pacem
fieri in diebus aostris^ et choms orat, ut prseseote
rege pacifico, in pace et sine onmi perturbatioQe
sit spiritus ejus. Cum autem dicitur : Pax Domini^
intra calicem fit triplex signaculom crucis ad lau-
dem et honorem S. Trinitatis, quse misit Agnum

bulnm fervens igne charitaiis et odore virtutura, 1) Q*^* ?^^ srucem salvavit mundum, et fecit pa-

cem hominum et angelorum. Trina crux fit intra
ambilum calicis : ad significandum illud gaudium
irreprehensibile et secretum quod erit in frueodo
visione Trinilatis, per quam data nobis pax veB!«,
pax justitie, pax glori». Deinde aequitur vox Eede»
si», sopplicans Aguo largitori paeis et miaeric<Mr->
di». Tercom eodem prindpio caotatur, et duplici
fine terminatur ; itaque orat, Miserere nobis ; dando
veniam. Miserere : conservando justitiam, dona no'*
Ins pacem, quas superat omnem aensura et intelli -
gentiam. Miserere captivis, miserere peregrinist da
nobis fioem kiboris, miserere peceatoribns, miae.
rere exsulibus, da reqniem laborantioas, tribne pec-

quod figuratum est in eo qood pontifex legis ferebai
thuribulum inti a sancta sanctorum, et in pectore
scripta noinina patrum. Christos autem ptenus aro-
mate omnium virlutum ascendit in coeium : agno-
scens coBseientias, et nomina suorom. Dum legalis
p<mtifex orabat. fumo thymiamatis obumbratus erat,
ne videretur dum oraret et ioceusum cremaret,
quod erat figura Christi inierpellaniis pro nobis,
quod excedit omnero intuitum et intelligentiam. Ne-
mini enim datur scire quomodo Christus sedens ad
dexteram Patris interpcllat pro nobis, nec etiam co-
gitari poiest. Latet euim homines et angelos quania
virtus sit in verbis et mysticis crucis signaculis. A
Supplices te rogamus usque Pranceptis salutaribus^

1303

STEPHANI AUGUSTODUN. EPISCOPI.

<334

oaiofum remttsioneiD, peniao ad patrise certam A stipt dignitale : qnae posterias, priora tempore.

mansionem, da po&t laborem pacera et requiem. In
fjraciione panis hostiie rcprcsentatur minisler legis»
qui similaginem particttlalim offerebat : et Don iaus
qui panem fregit in eoena« et quem fractione panis
cognoveruni diseipuli ennlea in Bmmaua {Luc.
xxiv). Frangitur hosiia et in tres partesdividitar,
S. Trinilati dedicata, querum una in ealicem de-
missa saoguini immergitur pro illa parte Ecclesiae,
qam naufragio hujus ssecuU agitaia multis pertur-
bationibus passionum concutitur ; alie dus extra
calicem sunt, pro illis quarum una igne examioa-
tur, quse est fidelium, alter» est sanctorum, qum
cum Christo regnat in sternum. Tunc devoia me
morta Christo prssdenti, et ad dexteram Patris se

Nam ex his qoae iemporaliter aguntnr, ad sBtema
pervenUur. Septcra sunt gratiarum divisiooes: Spi-
ritus sapientiie et inlellectus, Spirifus oonsilii et
fortitndinis, Spiritus scienti» et piet;itis, et Spin-
tus timoris Domini. Non quod mnltipiex sit Spiri*
tus secundumdifferentiam nominum, sed simplex
unns semper, et idem fons et origo omnium virtu-
tum et bonorum. Idem enim Spiritus est a qno
finttt sapienlia maturi, intellectu providi, consilio
csuti, fortitudine liberi, scientia discr^i, pietate
mttes, timore humiles. Septem sunt viiia : super-
bia, invidia, iracundia, acidia, scilicet tttdtom men-
tis cum tristitia, avaritia, gastrimargia, loxnria ; a
quibus derivaninr omnium delictorum inqninamen-

denti et inlerpellanti pro noWs. pro glonficatis g ,, g^pjem sunt virlotes : bumililas, Fietas, com

grates referuniur, pro vivis, ut illis asoribi merean
tur, pro fidelibus, ut a poenis cilius soivantur.
Diaconus misssB finem impooit, deoantans : Be-
nedkamus Domino^ vel, He mUsa esi, in diebus fe-
stivis, vel Requiescant in pace, ut in mortuorum
exaequiis. Hoo Qt ut semper et sine intermissioae
pro acceptia beneficiis Redemptori nostro gratias
referamus ; saoctoa auoa bonoremus, quonim meri-
tia ^t intereessionibua adjuvamur : et pro cunctis
fidelibua defunciiS| ut ipsi ad optatam requiem
perveniant, exoremns. Hac salutatione monentur
Hstaotea recedere : quia raissa est hosiia cui omnis
laua et honor, benedictio et gloria ; ad qoam de hoc
exsilio transire festinandum est celeri cursu, san-
Otoque raoDtis necessu. Ea enim ad reconciiiatio-
nem nostram suffieieos legatio mittitur. Propierea
rainiatertomaaeroaanetum missa nunoupotur.

Cap. XCL Exposilio orationis Dominicae.

Expositionem Dominica; orationis a patribus no-
strls plene et lucide digestam invenimns. Eam tamen
paocis verbis exponere pro modolo nostro curavi-
mns, non apiritu arroganttae, sed ne lectori videa-
tor onaroeum quoties haac legerit, eam qnasrcndo
revolvere libroa aliorum. Sermo iste Dominicus
breve est verbum et abbreviatum : pauper vcrbis,
divea aententiis. Nam Dominua sub paucilate ver-
borum docuit orare : confuiata superstitione ethoi-
corum in multiludine verborum gloriantium. Unde

Dominus: OranUs nolite multum loqni {Matth. v,). jj sapienii». H«c pralibavimus ut facilius animus
Dislmguitur septem petitionihus, pro septiformi
gratia Spiritus sancti, qua liberati a septem vitiis,
et totidem virtutibos decenter ornati, mereamur

punrtioi juaiilia, miaericordia, mondiiia, pax sive
tranquillitas ; humililas conculcat superbiam, pietas
exsiinguit invidiam, componciio mitigat iracun-
diamr justilia exbilarat mentem, peliena omnem
trisiiiiam, misericordia damnat avaritiam, munditia
reprimii gulam, pax eliminat InxuriMn.

Septem sunt beatiindines : regnum ccelomm, terra
viventium, consolmtio siiie perturbaiione, satielas
aine esorie, misoricordia sine jodicio, Dei viaio, Uei
fiiiatio aeu similitudo, etsi in nominibus et proprie-
taiibos sit distinciio, nra tamen eademque eat bea-
titudo. In bis promerendis et adipiscendis necessa-
ria est gratia sepiiformis, quam laaias deaeribit,
sine qua nnllum meritum pertingit ad salotem.
Q Nota quod Isaias incipit a aummo, Dominos in ser-
mone suo ab imo. Ibi enim docetor Dominus ad
ima descensums : faie, homo ad similitudinem Dei
ascensurus. Itaque singulis meritis competentia as-
signat pra^mia : pauperibus regnnm ceelorum:
^fiia iniiium sapientiee timor Domini (Psal. cx.) ;
mitibus hsBreditas patris, qui de se ait : Discite a
me guia mitis sum et humilis corde {Matth. xi) ; lu-
gentibus consolaiio per acientiam ; esuricntibua et
sitientibus quasi in fortitudinc laborantibos refe-
etio; misericordia misericordibus opeconsilii; mnn-
dis corde visio Oei, oculo menlis purgato inielti-
geniia, id esl pacificis simililudo Dei tribuitar, ut
ipsius filiis in quibns caro obtemperat spiritui,
sensus subscrvil ratiooi, moderalione ct maluritate

pereipere aeptenarinm fmctum seternss beatitudinis.
Seplem ilaque aunt petitionea, sepiem dona, septem
virlutas, seplem vitia, aeptem beatiindinea. Eorum
qua petuntur tria aunt, scilicet sanciificatio uomi-
his, adventus regoi Dei, perfectio divin» voluntatis,
q\m pertinent ad futomm stalum. Quatuor ad tem-
porale subsidium : htec aunt panis quotidianus et
spiritualis, qui licet ait «temus, quia quotidie su-
mitur» huic tempori aceommodatur dimiaaio pecca-
toram, non moveri tentatione maloram, nec infes-
tailoae tribulationum. Qnas prius ponunlur, priora

legentis prseparelur ad iotelligendum quod iniendi-
mus. Sciendum quod omnia quae sunt salus et viia
peiuuUir in orationc Dominica, quia ipse interpel-
lans pro nobis formam orandi docuit, soilioet pnr-
gari fflBce viiiomm, decorari splendore virtutom,
iilustrante graiia spiritnali, et perdocere ad pne-
roium rcpromissionum. Primo ergo petimus noroen
Domini sanclificari in nobis, ui pede humilitatis
calcala superbia, huroiliemur sub polenti manu
Dei, et ipsum sanctum a quo sanctiOcati t'meamus
et veneremur timore caslo permanenii in saeculum
6®culi. Sanctificatio qusB nobis a Deo confertur, in<
cipii ab humiii ejos adventu, sicut Apostolua ait :

1305

TRACTATUS DE SACRAMENTO ALTARLS.

1306

Neqae fornicarii , neqae mascalorum concubitores A spirituali, id est corpore Christi est reficiendus*

regnum possidebunt (f Cor, vi). Haoc quidem fuistis
sed sanctificati estis in nomine Domini Jesu Chrisli,
in Spiritu Dei nostri. Unde non Sanclum sanctorum,
a quo omne sanctum) saDclificari oramus, sed ut in
sanctificatione nobis ab eo data persevcremus. £t
qui ab eo recesseramus pcr superbise vaiiitatem, ad
ipsiim revertentes per humilitatem , sanctificati ei
jangamur, et ad beatitudinem regni coelestis per-
tingere mereamur, de qua Dominus, ait : Beati pau-
peres spirilUf quoniam ipsorum esi regnorum ccrAo
rum {Matth. v). Secundn petitio est : Advenintregnum
tuum. In ordioe donoium ascendendo, Spirilus pieta-
tis ponitur donum secundum. Regnum Dei commnnis
est salus omoium, quae adveniet cum in fine sseculi

Unde spiritu fortitudinis optet animum a torpore
excitari, et operibus justitiae inhiare , ne aliquo
gravi delicto intercedente, abstineamus ab illo pane
de quo Apostolus ait : Probet se unusquisque, et sic
de pane illo edat (/ Cor. xi), unde precamur dari
nobis panem nostrum quotidianum, ut ex justitise
operibus in Christo viventes, a corpore suo non re-
cedamus, sed sit nobis cibus quoiidianus, quo plene
satiabitur justus cum apparuerit gloria ejus. Unde
Dominus : Beali qui esunutit et sitiunt justitiam^
quoniam ipsi saturabuntur {Matth. v). Accepta forti-
tudine hujus cibi spiritualis, statim recte petitur
venia dehcli. Unde sequitur : Et dimiiie nobis de^
bita nostra sicut etnos dimittimus debitonbusno'

manifestabilur ejus regnum. Pietas sive benignitas g stris. Peccata nostra dicuntur debita nostra, scilicet

compatiendo proximis, congratulando prosperis, el
coadolendo adversis. Unde pielatis est commune
salutem omnium velle et optare, et ita omnem invi-
diam relegare. Qui enim lideUter aliis oplBt sibi
quod petit, ioici^iam ^maina exciudit. Sed cum
Deas ab aeterno regnet , ct regnum ipslus omnibus
dominabitur, regnum ejus pelimus advenire, scili-
cet salutem promissam, passione Filii sui acquisi-
taro» ut exuii a corpore hujus mortis sive servitutis,
cum Christo regnemus sicut pollicitus est : Perci-
pite regnum Dei, quod paratum est vobis ab origine
mundi {Matth. xxxiv). Ilaque invidia reprobata,
benignitate sive mansuetudine Spiritu pietatis adepta
terram viventium possideamus, quod est initium et
stabilefundamenlumjuxtaillud : Beatimites{Matth,
v), etc. Tertia est pelitio, Fiat volwitas tuasicut in
caslo et in terra. Yoluntas Dei est custodia manda-
toram ejus, io quibus exsequendis retributio multa.
Oramus voluntatem Dei fieri in coelo et in terra, id
est in corpore et in anima, ut el casto corpore ser-
viamus el mando corde placeamus. Cum enim corpus
a terra, spiritum ex coelo babeamus : ia nobis (qui
sumus coelum et terra) voluntatem Dei fieri in utra-
que postulamua. Quod dato Spiritu scientiaa exsecu-
tjoni damus, per quem scimus divinse voluntati
obtemperare, et datur oobis iram, indignaiionem et
pravos illicitus mitigare : Caro enim concupiscit
adversus spiritum , et splrilus adversus carnem
{Gal, i). Nam caro inclinat se ad terrena, spirilus

quia ei qui commodat, scilicet diabolo , debitor exi-
stit homo. Quoties delinquitur, debitum mutuatur.
Qui enim fuerunt Deo debitores per justitiam, pec-
cantes fiuni debilorea diabolo per injuslitiam. Com-
mendat diabob» ad usuram delinqaenlibus pecca-
lorum maliliara, ut inde consequantur mortem
aftterBam. Hoc debitum diabolus primo homini
commodavit ; qui Domino accepti beneficii debitor
esse noiuit, si misericordes, beati ; sanum est con-
silium aliis misereri, et non aestuari facibus avari-
tiae, sed bona largiri . Hoc consilium datur per Spi-
ritum Dci, ut remittamus odia et injurias, quatenus
Dominus dimiflat peccata nostra, et misericordibus
misericordiam impendat. Unde ipse ait ; Cum steteri-
, tis ad oraiionem, remittite^ si quis adversusaliquem
' habet querelam^ ut et Pater qui in caslis est remittat
vobis (Marc. xi). Secuodum hoc in die judieii judica-
beris» ut quod feceris patiaris. Si beati mundo corde,
muodemur menle et corpore , vitanda est ciborum
crapula, gul» irritamenta, ioterior refectio Spirita
intelligentise est appetenda. Cum enim anima iote-
rins reficitur, mious moleste exteriorem famem
patitur. Unde Doouqus tentatori respondit : Non in
solo pane tdvit himo {Matth. iv). Orandum est ita-
quc ut tentatio non dejiciat , sed oculo mentis lu-
cido lcntationibus resistat; at Deum contemplalione
intueri non ccssans, Deum in futuro sicuti est vi-
deat. Ullima petitio comprehendit quidquid est ne-
cesse, scilicet a malo liberari. Nihil enim est ultra

erigit se ad coelestia , idooque implorandum est ^ quod debsat quaeri cum sit pcrfcctio totius religio-

divinum auxilium, ut mittat spiriium scientise, cujus
ope disceroamus quid beneplacitum sil divina^ volun-
tati, et corde conteramus postposilts sa^cularibus
gaudiis, ut io muUitudine dolorum et compunctio*
nom, Spiritu scientifla l«etificante spiritum nostram,
obtineamos inaestimabilis scientiae perenne solatiura,
secundum illud : Beati qui lugenty quoniam ipsi
consolabuntur {Matth.v). Tunc in nobis voluntas Dei
perfecte complebitur, adcptione suae con.-olationis.
Quarta petitio est : l^nemnostrum quotidiatium da
nobis hodie^ cum mens taedio acidiae ianguescens,
ab internorum amore bonorum retrabitur : animus
ia torporis lecto jacet quasi languidus , qui pane

nis. Qui enim a malo est liberatus, in se requiescit,
generans animum pacis et tranquillitatis ; non est
quod ioterius vel exterius repoicnet, quia nec caro
per loxuriam, nec mundus per avaritiam, nec dia-
bolus per malitiam possunt dejiccre a tranquillitate.
Hoc fit spiritu sapientiae, qui omnes motus sensuum
componit, et rationi subjicit. De talibus dicit Domi-
nus : Ego dixi : Dii estiSf etc. Undc : Beati paci/icif
quoniam filii Dei vocabuntur {Matth. v). Congruen-
ter videntur Dominicae orationi assignari quse dicta
sunt ab Isaia de spiritu Domini, et sermo quem
locutus esl in monte discipulis. Nam ille qui pro-
phetiam edidit, et qui sermonem discipulis in monte

1307 STEPHANI DE

fecitfipse banc orationem composuit. Sermo ante et j^
oratio quasi rivuli a fonte manant ab illo Isaiae
septenario, iu quo est omnium bonorum pleoiludo.

Cap. XX. De additU ad of/icivm MUscb per summos
ponti/ices.
Nota quod, sicut magisler docuerat, apostoli se
et aiio3 communicando, consecrationem corporis et
sanguinis Domini facere coeperunt, el fieri per uni-
yersas Ecclesias preedicando instituerunt. Primo
sine aliquo ordinatu fiebat canonis myslerium,
postea cum canooe Icgebantur epistola el evange-
lium. Deinde a Roroanis pontiGcibus quibusdam
additis ad ornatum et decoralum Ecclesiae , cele-
braoda aiiqua susceperunt. Goelestinus papa cl psaU
mos cum antiphonis canlari inslituit. El hac insti-
tutione roos inolevit, ul omissis psalmis cx illis in-

BALGIACO.

1308

troitus, graduale, offertorium, commnniones excipc-
renlur. Gregorius a Grsecis Kyrie, eleison assuropsit,
et a solo clero sonora modulatione cantari praecepit,
et oralionem Dominicam dici decrevil. Symmachaa
Gloria in excelsU Deo in festivis diebas addidit.
Telesphorus papa tantum in nalali Domini missas
in ipsa nocle cantari voluit ; ct quae sequuntur verba
angelorum diclavit. Gelasius praefationes compo-
suit. Innocentius pacis osculum adjecii. Damasus
Credo in nnurn Deum cx decreto concilii Constan-
tinopolitaui post evangelium cantari instituit. Ale-
xander aquaro vino roisceri, ut nec vinum sino
aqua^ nec ai^ua sine vino offeratur, ad repraesentan-
dum ulrumque de latere Doroini fluxisse. Sixtas
Sanctus triplicatum modulavit. Sergius Agnus Dei
ibter communicandum terno concentu cecinit.

STEPHANI DE BALGIACO

CHARTj;.

Transactio cum Hugone de Gisseio per Stephanum
^duce episcopum.

(Gall. chrUt, lY, Instrum., 86.)

Noverint fideles sanctae Ecclesiae tam praescntes
quam futuri, quo ordine conlroversia, quae inter ca-
nonicos S. Symphor. et Hagonem de Gisseio et Hu-
gonem de8apbra aliquanto tempore fuerat, consilio
domni Stepbani iEdoensis Eoclesiae episcopi ad finem
usque pervenil. Sancitum itaque fuit a prasfato epi-
scopO; cujus auctoritas intervenit ad litem hanc
dirimendam, ul in terra S. Sympfaor. de qua conlro-
versia erat, supradicti nrtiiites baberent a villanis
cultoribus et babitatoribus terrse quindecim sexlaria
annonae, cujus dimidia pars in frumento, caelera vero
in avena rcdderentur. In mansis eliam habitalis
haberent eodem modo fascem inter fcenum et slra-
roentum, corveas cihilominus haberet Dominus Gis-
siaci, de bobus rusticorum, exceptis lamen propriis
rebus canonicorum . Hujus rei causa haberent tam
canonici quam bomines erorum in terra praedicli
Hagonis de Gisseio usum tam in pascuis quam in
aquis, et 1n silvis ad utensilia plaustrorum seu car-
rucarum et herciarura. Praeter haec autem quse scri-
pta sunt nihil omnino habeant suprascripti milites
in hominibus vel tcriis canonicorum. Acla sunt haeo
autem apudSedelocum in conspectu domini Siephani
venerabilis iEduorum episcopi.

Huju^ rei testes sunt Stephanus eplscopus, Ranu)-
fus, Zacharias , Ugo, canonici, Constantinus major,
Agerius, Esperimus, Arbertus et Ulduinus de Illyria- D
co, Gislebertus de Tiliis, Raynaidus de Doma, Ju.
rannus Belet et aiii multi.

(2) Hoc decretum in cbartario Ungiaci sequitur ejus

B n.

Charta Stephani Mduensis epUc. XXVUI in gratiam
Vngiaci (2).

{Gall. christ., p. 87.)

Stbphanus, Dei gralia iEdarnsis episcopus, dile-
ctis filiis suis clericis et laicis dioecesis suae salatem
et patemam benedictionem.

Noverit dilectio vestra ad nostrum pertinere offi-
cium jura lueri ecclesiasiica, et coUata conscrvare
beneficia, maxime ea quae collata sunt pauperibos
Christi, qui omnia reliquerunt, sed et viUas et ho-
mines et caeteros reditus se habere non posae con-
stituerunt, ut lites fagcrent, et in caasas non per-
traherentur. Si quis igitur adversus eos aliqaamsas-
cilaverit calumniam, no'arous utique, ut in causas
ducantur foreoses, sed in nostraro veniaiur andien-
tiam; quatenus in praescntia nostra judicio Ecclesia
orta in Ecclesiam querimonia sopiatur. De his enim
qui ad nostram perlinent advocationem , quae sine
assensu noslro recipere aut possidere non possunt,
quomodo sine nobis procedent in audientiaro laico-
rum et alienum subibunt judicium? Prsecipimns ita-
que et episcopali auctoritate sancirous, ne qais eos
ullo modo inquietare audeat. Sed si qaid habet ad-
versus eos, usque ad nos deferator, qai pro ipsis
loqui et respondere babemus in terris , quQs in die
judicii locuturos et oraturos speramus pro nobis.
Quod si quis huic decreto nostro temere obviayerit,
a sacratissimo corpore et sanguine Domini nostri
euro sequestramus, necnon et a limine et omni com-
rounione sanciae Ecclesiae, doncc digne pasniteat, et
a transgressione mandati nostri nobis salisfaciat. In
eos etiam anathematis infligimus gladiuro, et pole-
state quam a Deo accepimas tradimas Satanae in in-

fandationem.

1300

CHART.E.

1310

teritum eamis, qui non occasione veritalis, sed cu- A Burgundiae, Odonis ducis filius, injuste habere con-

pidilalis inslinctu sive in nostra, sive in alicna prae-
sentia eos vexare praBsumpserinl. Eis autem qui pa-
cem ipsis tenuerini et collala defenderint, sit om-
nium honorum mulliplicitas el seterna felicilas.

III

CliartaSiephaniAugustodunensis epUcopipro mo^

nasterio S. Benigni Divionensis.

(Pbraro. Recueil de pieces^ etc, p. 254.)
Ego Stbphanl'8 Dei gratia iEduorum episcopus,
notum sit tam praesenlibus quam fuluris, quod do-
minus papa delegavit mihi causam quae versabatur
inter Joannem abbatem sancti Benigni Divionensis,
et Guidonem comilem Salicum, super villa quee

sueverat in vilia Canavis et Gratematio et earum ap-
pendiciis liberam dimissionem et omnimodam liber-
tatem scribcre et tam fuluris quam praesentibus
hujus chartsB testimonio notificare operae pretium
duximus, ut quod inspirante divina gratia a cuitori-
bus justitiae et fidelibus bene agilur, transgredi et
violare malignantium, lemeritas et audacia omnino
vereatur. Stephanus divina gratia iEduensis episc.
post elcctionem suam Hugonem ducem et Willel-
mum comilem Nivernensem de consliluenda et te-
nenda pace curiosus convcnit, et ut pax per totum
episcopatum suum statuerelur et leneretur, cum il-
lis firmands pacis diem constituit. Statuta die epi-
scopus, dux, et comes, et alii quamplurimi amato-

dicitur Dianetom, cum ejus pertinenliis. Ego vero, .

ujctfcut i^iau«uui, V i r -i- ., v\ res justilisB /Eduam convenerunl, pacem, quam dux

commonicato discrelarum personanim consilio, su- ^ _ J^^^^^^^ ,^, _,^^ «!«.„..«» co..«^on.r« Hnmp.
pradictam villam, et ad eam pertinentia, abbati Di

vionenai adjadicavi, etdeillis super quibus que-

rela inter eos versabatur, judicio mediante, inve-

stivi. Si vero omnes, vel aliquis pro eo conlra hoc

ire pnesuropserit, anctoritate apostotica qua in hac

parte fungimur, excommunicalioni se novcrit sub-

jacere. Huic inveslilurae interfuit Engilberlus Cabi-

lonensis episcopus, cujus sigillo haec chartula robo-

ratur, et abbas Sancti Martini iEduensis.

iV.

Privilegium pro Cislersiensibus.

(Mabill, Annal l. VI, p. 677.)

Stephanus, Dei gratta Jldueoais Ecclesiae episco-
pus, dilecto Christo fralri Stbphano Cislerciensi
abbati ejusque successoribus regulariter substituen-
dis in perpetuum.

Religionis Cisterciensis bono odore plurimum de-
lectati, tuis tuorumque fratrnm petitionibus annuen-
tes, dedimus ecclesiam Combusii liberam, saivo ta-
men episcopali jure canooicis Virgiacensis castri.
Ipsi autem canonici precibus noslris in manu nostra
censum quem annuatim in lerritorio Gergulii gran-
gise vestrae a vobis accipere solebant, Cisterciensi
ecclesiae retinendum in perpetuum guerpiverunt.

Cujus donationis et guerpinse census hi lestes fue*
runt : Bertrannus archidiaconns de Bella, Humbcr-
tus archipresbyter de Belna, Walo prcsbyter de Gil-
iiaco, Paganus Rabustiel de Vergiaco.

V.
Notiiia de malis consuetudinibus quas Hugo dux

Burgund. dimisit Stephano episcopo in villa Ca

navis, etc.

Quoniam primi parenlis culpa exigenle, vila ho-
minis et mcmoria in ajtemum duratura, nisi homo
peccaret, facta mortalis cilo labitur et evanescit,
donationes, concessiones, et conventiones, quasin-
ter se haberenl homines, ne oblivione deperirenl,
scriptis annotari buirana ratio procuravit. Nos hu-
juamodi salubre consilium priorum Patrum appro-
bantcs, malarura consuetudinum, quas Hugo dux

(8) Dux monachus, de auo hic fit mentio, fuit
Hugo I, dux Burgund., qui liberis carens, principa-
lum abdicavit in gratiam fratris sui Odonis, et Ciu-

monacbus (3) antea staluerat, sacramentis iirma-
verunt, et si quando frangeretur, ut in festo S.Na-
zarii ad restiluendam pacem annis singulis JSduam
convenirent statuerunt. Sequeuti festo S. Nazarii
episcopus ct convcutus clericorum iEduensis eecle-
sise, de malis el injustis eonsuetudinibus, quas in
villa Canavis et Gratcmatio cum tyrannide exerce-
bat, et de Tebbaldo Cambosio et filiis suis, quos ut
suos proprios esse dicebal et tenebat, graviter con-
querendo duci clamorem de malis quae eis infere*
bat fecerunt. Dux igitur de eorum querimoniis ut,
sicut jus exigeret, episcopo et canonicis satisfaceret,
apud Divionem castrum diem constituit, scilicet
diem revelationis Stephani protomartyris ; die stalu-

p to et loco episcopus et canonici, dux et sui pro se-
dandis supradictis querimoniis in domum Dominici
mercatoris convenerunt, ibique in preseutia ducis
et curiae suae episcopus et canonici de praedictis
viilis querimoniam et clamorem iterum prsesenia-
verunt, nihilque penitus in eis ducem habere veris
rationibus et scriptis authenticis approbaverunt. In-
super s\ quid in praefatis villis et earumappendiciis,
et in Tebbaldo cl filiis suis dux Burgundiae juste vei
injuste habuerat, quod pater suus, vidclicet Odo dux
beato Nazario, et iEduensi ecclesiae, et canonicis
ultima die concilii apud iEduam ab Hugone Lugdu-
ncnsi archiepiscopo, el sedis apostolicae legato cele-
brati omnino dimiserat, memoriter retulerunt, et
cbartam de dimissione malarura consuetudinem ct
omnimoda libertate Canavis et Gratemacii, quam

^ super altare sancti Nazarii pater suus posuerat, ut
firmius teneretur, osteuderunt, unumque ex filiis ec-
cle-ias ibidem in habenda memoria a duce osculatum
fuisse retulerunt lestante charta ; verumtamen non-
dum vcridicis rationibus et scriplis acquiescens,
imo diutinam possessionem suam dux practendens,
ut de sais et canonicorum verDis curia sua ad facien-
dum judicium in partem [secederent] tandem con-
cessit. Ad faciendum igitur judicium in partem
secessemnt Ansericus canonicus et praepositus S.

niaci monachum professus est an.

eHBSNB.

i097. And. Du-

13H

GERARDUS ENGOUSMISNSIS EPISCOPUS.

1S!2

Nazarii, Walo abbas et fraler ejus Wericus, Adi- A Domino el beato Nazario, et tibi Stephano episcopo

raarus de Maso, Willelmus de FuWentio, Hiigo da-
pifer ducis, Teccelinus Sorus, Tebboldus Damac.
Faclum est judicium, Tebboldus Damac illuc relulil
in his verbis : ecclesiam iEduensem deberc possi-
dere jure et dimissiono Odonis ducis priBdicalas vil-
las cum suis appcndiciis et eas inhabitantes el inha-
bitaturos, cum omni liberlateet tranquilla pace judi-
camus. Relato igitur judicio liugodux, qui ibi pra;-
sens ad«irat, charlam per quam nominatas viJlas ab
omni mala consuetudine et caplione liberpset abso-
lutBS paler suus reddiderat accepit, el quidquid juste
vel injuste in Gratemecio et canavis et appendiciis
ceperat et habuerat lotum Dominoct beatoNazario,
ct canonicis deseruit ct reliquit : ponensque cliartam

et iEduensi Ecclesiae totura dono, Irado, concedo
et omnino dimitlo. Si quis hoc violare prae&umpse-
rit, feriatur anathemate S. Leodegarii episcopi el
martyris.

Huic donationi et libertali testes inlerferc isti,
ex partc ducis : Willelmusde FuIventio.Hugodapi-
fer^UugodeBesaraDivionis praeposilus, Teccelinas,
Sorus, Adimarus de Maso, Walo abbas, Wericus
frater cjus, Tebboldus Damac; Odo Martinus ; ex
parle epiacopi : Sevinus decaiiusY Anaericus prasposi-
tus, Scvious archidiaconus, Raginaldos, Bogelber-
tus, Andreas, Petrus Adjutus, Wamerius preaby-
ter.

Laici : Mainus major, Urobertas cellerarius, Petms

in manu episcopi in heec verba prorupit : Ego dux q de Ulgus, Tebbaldus Gambosias et fiiii ejas, PAga-
Durgundise Hugo omnes malas consuetudincs ct ca- nus et Dominicus, et Mainas Palroarius.
ptiones et quidquidjustevel injusteinGratemacio, et Acta est indictione sexta, epacta prinaa, Lndovico
in Canavis et edrum appendiciis et inibi habitantibus rege Francoruin regnante, Stepbano jEdooram epi-
et inhabitaturis hactenus habui ct habere consuevi, scopo pontificatue, amen.

ANNO DOMINI MCXXXVI

GERARDUS

ENGOLISMENSIS EPISCOPUS

NOTITIA

{Gallia Christiam, nov. edit., tom. II, col. 995.)

Gerardus de Blavia (dc Blaye) vir fuit suo tem* C
pore percelebris, ultra modum utrioque vel lauda-
tus vel infamalus. Nihil lurpius Iiis quae de illo rn-
ferunt Arnulpbus primum Sagiensis archidiaconus,
dcinde Loxoviensis episcopus, et Ernaldus Bonaeval-
lis in dia?cesi Carnotensi abbas ; nihil econtra su-
blimius, nitiil gloriosius his qux in ejus laudero
scripsit auctor tiistorise pontificum ct comitum b^n-
golism .cap. 32. Extrema sincero, ut decet, histo-
rico ex sequo devitanda. Hinc medium tembimus.
Quidtjuid de illo assertura est critico pcrptmdemu»
examine, omnibusque praejudiciis seposilis, quid-
quid verius, aat saltem vero simiiius videbitur, as-
scremus. Nalione fuit Neuslrius, dicec. Bajoceosis,
patre Giraudo, viro forlunm mediocris, imo peue
nullius. Hinc in adolescentia solum mutare, ac in
omnium fere rerum inopia vivere coactus est. Ve-
rum id omne industri;), labore, ingeuio reparavit.
Priinum ad humanitatis studia animum appulit ;
eeiate vero provectior vitse clericalis inntitutum am- £)
plexus, 86 totura sacris litteria, theologisa ac juri

t.

II, pag. 258.
t. Tutel. Bali
877. « In proBsentia D. Geraldi Engorismensis epi-

(1) Ubb.

(^) Vide Hist. Tutel. Baluzii in appendice col.

canonico dedit; tantosque in omni studiorum ge-
nere progressus fecit, ut ad id quod hauserat, aTiis
propinandum paratissimus fuerit. Hincque effe-
ctnm est. ut in civitatc EogoUama et Petrtgorieo,
et iii quibusdam castellis circum adjacentibus regi-
mina scholarum habuerit (i), » et quidem tania
sapientia. ingenio tanto tamque felici eveuiu, ut et
ad illius magisterium undique confluerent discipuli,
et ex ejus schola excuutes, ad subliniiores EcclesiaB
dignilates visi sint idonci. Ipsum vero canonici Pe-
tracoricenses in socium honoris cooptarunt, ut
di^cimus ex instrumento donaiionis factce Userchiae
a Guillelmo episcopo i'clracoricensi (2); demumque
episcopus £ngoli.«m. ut defuncti Aderoari locum
suffeclus ost au 110 1. De hac eleotione ita scnpsik
Arnulpbus (3) : « Dum adversum se eligentium
raultiiudo divisa consurgeret, divcrsasque perso-
nas alternus postularet assensus, in eum voces om-
nium fortunam convertisse ; non quod in eo satis
comroode provisum Bcclesiaa crederetur, sed ul ex^
itum qualemcunque tumultus offenderet, maluisse

scopi et ecclesiae nostrae canonici, » inquit Guillel-
mus Pelrag. episcopus ia charta au. 4104«
Ci) Spicii. tom. II, pag. 339,

1313

NOTITIA.

1314

eutn scienler indignum partem utramque excipere, A
quiim praevaluisse partera alleram videri. » Proca-
cius id dicmm, et a veritale alienum judicamus.
Initio quidem rem factionibus et prcnsalionibus, ut
solet, actam fuisse non negaverimus, sed landera
ad meliorem mentem conversos electores, postulante
populo, Gerardum unanimi consensu aesignasse
credimus, ut diserte leslalur histor, ponlif Engo-
lism. (4-1). « Ob insignem ipsius scientiam, et hone-
stam vitam in Engolismensem episcopum promotus
est, petilione populi, eleclione cleri, honoratorum
assensu, » et certe electione dignus erat, cum teste
Aroulpho, inesset ei « circa gerendas les nota
dtscretio, quam plurima sane litteratum scientia
confirmaret, utHusque facuitdia sermonis ornaret. »
Qui vir erat « in responsione discrctus^in prxdica-
lione eximius, in allocuiione blandus, in prover-
biis lacetus, » inquit Hislor. Pontif. Eogolismen-
siura.

pro millc solidis barbarinorum, barbara nimis
auctorilale consecrari... tecistis, noiente suo conse-
cratore, ejus clero modis quibus polerat recla-
mante ; ct qui vidit et partem habuil abbas quidam
vestcr vicinus, testimonium perbibuit, et multi
dicunt ejus testimonium verum esse. 3* Fulco
Biennonsis abba^ litteras vestras pro facienda sibi
juslilia quaesivit, quas illi prudontia vestra tandiu ,
negavll, donec illas centum solidis comparavit. Sed
pcrdidit pecuniam, nec pcr vos potuit habere justi-
tiam. Hoc ipsemet profitelur, qui simul utrumque
perdidisse conquerilur, » etc. Et post mulla :
« Asserunt quidam vos quasi Balaam alterum.regis
Anglici pecunia fuisse corruplum, et idcirco inju-
stam in comilem Andegavensem excommunicationis
protulissc senteniiam ; et licct excommunicatio
vestra vires cliam unius diei habere non potuerit,
amicis lamen Romanx Ecclcsiae pcperit vcrecun-
diam, et ejus inimicis detrahendi dedit materiam..

Non multo post legationem obtinuit. Yerum, si B abbati Angeriacensi, ut diciiur, promisistis, quod
fides Arnulpho, emendicatam et subreptam. Demus si ccc solidos Pielaviensium masculorum vobid da-

qusesitam, at subreptam quis sibi persuadeat? Sic
enim Engol. ponlif. Hisl. : « cum domino S. Pa-
achali papae adhaesisaet, qui ad partes Galliarum ve-
nerat, cognita honestate et praeciara sapientia, ei
vices suas, prius in Britannia et deinde Turonensi,
Bardegalensit Bituriconsi, Auscilania provinciis
commisit. » Sic etiam Ordericus Vitalis lib. xiii, ad
an. iiae, page 908 : < Vir eruditissimus, qui magni
nominis et poiestatis in Romano senatu tempore
Paschalis papse, et Gelasii, et Calixti, et Honorii
fuit. A Denique quis sibi persuadeat quatuor iilos
suromoa pontifices tantas aut socordiae, aut impro-
bitatis fuisse, ut aut Gerardum palam indignum non
noverint, au( notum tanta nihilominus dignilate
omarint» Mirum quot ab eo et in cpiscopatu et in
legatione patrata fuisse crimina dicat Arnulphus.
c Ba die, inquit, ab Engolismensis ecclesia veritas

ret, Rainardum Chesnelli deponerelis : unde capi-
tula quibus illum aceusaret^ ei transcripta misistis.
Hoc abbaa ipse fatetur , et lestem in animam suam
Deum invocat, quod verum ioquilur. Hsbc pauca de
multis , modica dc magnis testificavimus, dilectionis
videlicet causa, ut si vera sunt qu4e contra veatram
astuliam venlilanlur, praeleritorum transgressio fiat
vobis futurorum cautela. > Addit Girardum, se
praesente, ctiam coram iaicis prsedicasse, episc4>pos
deponendi se habere poteslatcm, quod vocat novum
prsfsumptionis genus.

Haec in alienos exercuerit ; nihil profecto aimile in
9uam Engolismensem Ecclesiam commisisse legitur.
Illam econtra , imo el provinciam quibus poiuit be-
neficiis cumulavit. Principum reconciliationi, aut
oppressorum prolcctioni studuit, sedem suam or-
navit, nuIU intuht injuriam, bene fecit oronibus.

et misericordia recessit, dolus, impieiasque succes- C Vulgrinum Engolrsmensem conaitem « consiiiis

sit, renun status in deleriora mutatus est^ imminu-
tus est decor et cultus Ecclesijc. Insolentia, quam
ante paupertas represserat, cfferri ccepisti : pelulan-
tta, quam privatus exercere non poleras, bonos
quos libuit insectari, rapinis et exactionibus exina-
nire provinciam, etc. Ab obtenta vero legatiooe^
tua diffusioribus spatiis effusa cupiditas, copiosam
rapacitati tuae materiam non detuisse gavisa est.
Quid maoifestas exactiones exaggerem, » etc. Quae-
dam ambitius et lucri causa fecisse Gerardum, qua
ratione negari possit non videmus, cum hanc in
rem nonuulTa referat Gofridus Vindocinensis ad Ge-
rardum ipsum scribens ; sic porro orditur (8) :
■ Quoniam S. Romana Ecclesia, non quidcm vestris
meritis, sed gratia sola humilitatem vestram adeo
sublhnavit, quod minimus digitus vester dorso patris
vestri grossior videtur ; sicut sublimia verba quae
saepius mnUum gloriose profertis, testificanlur,

juvit et auxilii:» (9), » ut terras vi ac fraude sibi
ablatas recuperaret. Discordias ioter eumdem et
Ademarum Rupis-fulcaudi excitatas « inlerventu
suo sedavit. Ecclesiam Engolismensem a primo la-
pide sedificavit. . . . de proprio suo aedificavit dormi-
torium, refectorium , cellarium , preibyterium,
januas ferreas, et cootulit praedictae eeciesise (terras
sea ecelesias) de Julhac, de RenenhorvilU et de
Touzac. Contulit etiam de proprio, ut pauperes xxiv
semper alerentur in pi*aedicta ecclesia Engolismensi
in unaquaque Quadragesima, et acquisivit xii so-
lidos in ecclesia de Touzaco ad tunicas pauperum.
Dedit etiam Engolismensi Ecciesiae pontificalia
ornamenta quae emit a Bozone Santonensi episcopo
mille «ohdos. Aulam pontificibus construxit, eccle-
siae contulit textus aureos.... thuribula deaurala, et
crucem de argento (lO^, » etc. Post multa subdit-
« centum volumina vel eo amplius, omnia fere ope-

tanto fidelius ei debetis obedire si aliter agitis, ]) rum SS. Palrum et innumera bona Ecclesiae

nostrse et mensie episcopali contulit. Gonstituit
etiam de proprio suo, ut xiii, pauperes in mensa
pontificis Bngolimensis semper alerentur. . . Aulam
pontificibus etcapellam, et cameram Pictavi sediHca-
vit, et annulum aurei operis cum lapidibus pretio-
sis ecclesise Engohsmensi dedit. » Addit : « Ejus
auxilio ecclesia de Gorona, et ecclesia de Grosso-
Bosco et de Auia-villa et Bornetensis aedificari
coeperunt... Ecclesiam et domos construxit lepro-
sarias. »

Jam referenda quae legatus gessit. An. i107, una
cum Richardo Albanensi, Alberto Avenionensi
episc. judex delegaius a Paschali II in causa mona-
chorum Casae Dei et Anianae pro Gordanica cella,
lata sentcntia AnianaB cellam adjudicavit. Concor-

(9) Ubb. t. H, pag. 259.

(10) Labb. t. )I, p. 260.

sublimitas vestra, quam... papa sua bonitate satis
de exili loeo creavit, mala pro bonis illi retribuit. »
Deinde ad rem veniens, < quod audivimus, inquil,
vnde etiam (juod pejus est, cantiienam composuit
vulgus, quoniam publicum est, vobis occuitare nec
possumus nec debemus. l* Audivimus et dolemus
Andream de Vitrejo filiae suae vobis conjugium ven-
didisse, illud eliam a vobis filium vicecomitis de
Maloleone comparasse. Quorum alter quingentos
solidos vobis pretium dedit conjugii, aiter yero
quindecim marcas argenti. Hoc episcopus Pictavien-
sis^, hpc Guiilelmus archidiaconus ejus, et quidam
alii qui adfuerunt, si veritatem sepelire noluerint,
non negabunt. i^ Carrofensem abbatem, aon regu-
lariter electum, sed violenter, ut dicitur, intrusum

(4-7) Labb. t. II, pag. 259. Spicil ibid., pag. 348.
(8) Epist. I. I, ep. 21.

i315

GERARDI HNGOLISMBNSIS EPISGOPI.

4316

diaih fecii cum Aimerico de Mota Rupisfulcaudi pro A Qua eoruin manastenum >bbatia fieret» et a Sanclae

excJusa molcndiaorum de Ceslelar anuo ab lucar-
natione 4109, indict. ii, regnante rege Francorum
Ludovico Phitippi regis tilio. Octo concilia celebra-
vit quorum pauca ad nolitiam nostram pervenerunt.
Exstat in conciliis eJit. Labbei Laudunense, de
Btatu Ecclesiae ab eo celcbratum : « An. ab Incarn.
Dom. 1109, epacl. xxvni , indict. ii,praBsidente D
Pascbali papa Romae, in Francia Ludovico rc-
gnante. » lu eo Ecclesia S. Pelri Trenorciensibus
vindicalur adversus episcopum et canonicos Nanne-
tenses. Aderant Burdegal. archiepiscopus, episcopi
Fictav., Santon., Agenn. Petragor., Andcgav., Gc-
noman., Redon., Nannetens., Dolensis et Yeneten-
sis, item plures abbales. Nihil illustrius quam quod
egitin concilio Lateran. rin. 1112. Privilegiura de
concedendis sacerdotiorum investituris a Paschali II
captivo extorserat Henricus V imperator , addito a
papa bacramento quod « nec de investituris deinceps

Crucis Burdigal. subjtictione eximereiur. Anno
1128. Kat.-Martii, adfuit translaiioni S. Albini
episcopi Andegavensis. Eodem anno, ut iegatus in
monasterio S. Gildas Dolensi concilium rexit, inquit.
Chronicon Kemperiegiense lom. I Miscellan. Baluz.
Circa idem tempus Burdigalae concilium habuit. in
quo Guillelmus Aquensia episcop. dimisit Silvae
majori ecclesiam S. Vincentii de Aquis.

Nunc veniendum ad illud schisma cui occasionem
dedit eloctio duorum Romanorum pontificum Inno-
centii et Anacleti. Si Gerardua ab initio Aoacleti
partes adversus Innocent. II fuisset amplexus, locam
aliquem excusationi habuisset, nonnuUus enim pri-
mo ambigcndi locus suppetebat. EoJem uterquedie
electus fuerat; et si Innocentio favebat prioritas
temporis, Anacletum juvabat sufFragiorum multi-
tudo. Mie quippe a xxvii, ut Onuphrio, aut saltem
a XXII, utaliis placet ; illea xvii tantum eardioaJibus

eum inquietaret, nec in personam regem anathema B eleclus fuerat. Anacletum quoque juvabat, quod,

poneret. » Hsec omnia quo tandem pacto revocari
possent, in toto concilio nemo videbat. > Tunc Ge-
rardus episcopus requisilus tandem tale consilium
dedit, quod investiturae revocari poterant aalvo sa-
cramento ; ita tamen quod imperator dans investi-
turas nonexcotiTmunicaretur. Quod consilium omnis
synodus laudans dixit : Non tu locutus es, sed Spi-
ntus sanctus in ore tuo (11), • Jussit Paschalis ut
investiturarum damnaiionem scripto redigeret, quod
cum quibusdam aliis a consilio deputatis prsestitit.
Lecta deinde ab eodem Gerardo condemnalionis
charta, acclamatum est ab omnibus patnbus :
Amen, amen. fiat, fiat. Insuper « placuit papae et
toti coosilio, quatenus Gerardus episcopus , per
quem Deus Ecclesiae snse tale consiiium reserave-
rat, cam quodam cardinale ad imperatorem dirige-
retur, qui voUmtatem imperatoris consuleret, qua-
tenus Eccleaiae Romanae investituras repone-

qui Innocentium desigoaverant , contra pactum,
extra condictum locum caeteris noa tantum non vo-
catis, sed nec monitis egerant. Res erso pnmis iUis
temporibus ambigua et difficilis (t3). HincadStam-
pensem coelum, iibi definienda lis erat, • non me-
diocriter pavidus et tremebundus advenit » S. Ber-
nardus. Huic toto sibi negotio imposito, Jejaoium
et continuas preces adhibuil, ut necessarium lameo
a supremo numine mereretur. Hinc Henricum An-
gliae regem piissimus abbas c vix persuasit innocen-
tium recipere, ab episcopis Aujgli» penitus dissna-
sum ^14). • Ned adduci potuit nisi fais Bcroardi
verbis : < Times peccatum incurrere, si obcdias
Innocentio. Cogita de aliis peccatis respondeas Deo,
istud mihi relinciue, in me sit hoc peccalum. » In
his circumstantiis si fluctuasset Gerardus, si pro
Anacleto stetisset, aliquid exousatioois habaissel ob
facti ignorantiam. Verum non ita se res habel, sed

fet (12), » alioquin habitum concUiumreoelarelur, q ai Arnulpho habeuda iides, cum Stapensi coneilio

Viri sapientiam vidimus, nunc invictum animi ro-
bur admiremur. Periculosa sane provincia : superbo
etad iram prono principi denuntiandum, quod in-

Sratissimum fofe nemo dubitabat. Rem tamen aggre-
itur intrepidus antistes « cumque in prsesentia
imperatoris mirabiliter perorasset, et a cancellario
imperatoris, qui illius interpres erat, singula expo-
nerentur, vehemens tumultus ortus est in curia ; ita
quod' Colouieusis archiepisc. qui eum solemniter in
nospitio suo susceperat (in Galliis namque disci-

Bulus Gerardi fuerat), de vita illius dubitans dixit :
[agister maximum scandalum gentrasti in curia
nostra. Indignans autem Gerardusrespondit : < Tibi
sit scandalum, mihi est Evangelium. i AtDeusom-
nipotens, qui cor regis tenet in manibus, et quo
voluerit illud incHnat, alio mentem imperatoris di-
vertit. Viri eonstantiam simul et sapientiam demi-
ralus non tantum ei yim nullam intulit, imo plu-

interesse non posset, litteras sno aigiUo muoitas
per nantium scripsit, quibus testabatur, « atramqoe
se novisse personam et electionis oitiineni plemas
exquisisse, procul dubio cum Innoeentio pajMi stare
justitiam, eo quod plane vir esset honestatis egre-
gis, et ipsius electio prima tempore, et a praeeipuis
Homanse Ecclesie fuerat celebrala piersonis. Porro
Petrum per opulentam manum cathedram poUas
usurpasse, vinim adeo vita reprobatam et nomine
ut si ipsum etiam quflelibet electionis forma defen-
deret, promoveri tamen vite qualitas et inCamia mi-
nime sustineret (15). n Cum vero in paparo Inno-
centium omnes convenissent, statim ipsi « primos
aut inter primos » scripsit Gerardos, postolavit
ipsius < honorari rescripto, et monus iegationis
habitae confirmBri(16). • Quin el ad cancellariom
quoque rescripsit « legationis sese et oneregravari
et nomine honorari tanto indigaius supplicans

rima dedit munera. Anno 1117, mense Oct., adfuit jq quanto humilius (17). » Repulsam passas mdigoa-

concilio Romano, Paschaii II praesidente, ubi dux
verbi, cum Attone Vivariensi, Goffredo Carnot, et
Guillelmo Catalaunensi appellatur ab Orderico Vi-
tali lib. xfi Hist. AnnoiliS Engolismae concilinm
celebravit, de quo nihil superest, nisi quod habet
Malleacanse Chroni^.on : «Ibi archiepiscopus Turo-
nensis, et alii duo episcopi confirmati sunt. Unus
eorum Audebertns Agennensis. < Anno M%% obtinuit
a Pelro Santonum episcopo restitutionem villse de
Lede-vilia, quae antiquitus juris erat matricis eccle-
sise Engol. et thesaurarii, qui tunc erat Gerardi
nepos. Eodem anno monachi Sancti Macharii per
subreplionem ab eo impetrarunt virgam pastoralem,

(11) Labb. t. n, pag. Si59.

(12) Labb. ibid.

(13) Suger, in Vila Ludov. Grossi. Wil. Mal-
mesb. Hist. nov. t. I, ad. an. xxx Henrici regis
Angl. Arnald. Bonse-valL, lib. ii Vitv S. Bern.

tur, resilit ab Innocentio, transit ad Aoacletam.
Illum papam agnoscit, ab illo iegatos designaiary et
tota, ut gloriatur, Francia alque Burffundia iM^a-
tioni ejus antiquffi saperadditur. Bxinoe vero Ge-
rardus in apertum schisma deiabitur, allare contra
altare tentat erigere (18). Innocentium noaiedico
dente carpit, ac suis obtrectationibus lacerat, po-
pulos ab illo, suis oblocutionibus ad sese et ad an-
tipapam trabere nititur, tanta vi, tanta stodio»
tanta cailiditate agit, ut plurimos suo schismate iii-
ficiat, Hildebertum Tut^n. archiepiscopam concu-
tiat, licet non dejiciat; Gaillelmum Aquilaniae du-
cem sibi susque senlentiae ita devinciot, ut totus ab

(U) Sug. ibid.

(15) r •• -

Spicil. t. II, pag. 3o5.

(16) Bern. ep. 126.

(17) Spicil. t. n, pag. 356.

(18) Bern. ep. %i.

1317

DECRETA.

1318

ipso prioceps illi penderel ; sicaue eius auloriisle A
fretus» « fasque nefasque conrunoiit, abbates ahba-
tibns, episcopos episcopis superintendere nilitur,
amovere eatholicos , scbismaticos pronnovere. »
Pictaviensem et Lemovicensem praesules e suis se-
dibus ejecit, et aiios intrusit ; et quia compiovin-
ciales episcopi indignos illos ab ipso designatos
coDsecrare renuebant, in eos principis iram in tan-
mm ascendit, ut Willelmus Santonensis episcopus
ejoaque cauooici a sede sua, et ab urbe et ecclesia,
« derelictis domibus et possessionibus suis, » egredi
coacti sint M9).

Yerum alios si vexavit, matta et ipse passus est.
In Eemeosi ooacilio pnesidente InDOcentiOi pro
aohismate damaatos est et exeommunicatus, et ab
omni ecclesiastico honore depositus. Dum novae
suae legationis munus in Santonensi dioecesi vellet
txercere, ab Aimaro de Archiaco milite strcnuo
eaptut est, et measibus aliquot reclusus in carcere,
nec nisi ma^no pretio persoluto liber evasit. Denuo q
fuit a Vnlgnno Bituricensium archiepiscopo anathc-
mafe pereussns, vetitum Aquilaniae popuhs et prae-
suHbus ne in aUquo ei oi^edirent, aut ullum ei ho-
iiorem exhiberetit (20). Hinc violentia comitis in
Burdegalensem archiepiscopum a canonicis elcctus
sine comprovincialium episcoporum assensu, quin
potius contradicente Agennensi praesule (21), uni-
Teraitas vel pars saltem maxima refragata est, nec

(19)EpistolaWiIIeI. Santon. episc. adVulgrinum
Bitur. archiepiscopum. Labb. t. II, pag. 85.
(%0) WilL Santon. ibid.

ut cum eo communicaret adduci potuit. imo io En-
golismensi Ecclesia ab eo plurirai divisi sunt. Deni-
que ad unitalem catholicam revocato per Beroardum
romite Guillelmo, sicque « poce omni Aquitaniae Ec-
clesiae reddila, soJus Gerardus perseverat in malis :
scd non rauUo post. . . irapoenitens et subito raortuus
sine confessione et viatiaco, de corpore egredien-
tem spiritum ei reddidit cujus minister usque in fi-
nera oxstiterat. Corpus ejus a nepotibus rois. . .
inyenlum in lectulo suo exaniroe, et enormiter tu-
midum, in basiiica quadam humalum est, sed postea
a GaufridoCamotensi episcopo sedisapoalolicae le-
pto inde extractum, ahoque projeclum est (22). »
iM^e aliter tamem de ipsius morle loquitur Hist.
pontif. Engolism. c. 36. « Die aulem, inquit, pro-
xiraa moriis su® accepimus quod iu conressione
sua sacerdotibus dixerit : Si partem Petri Leonis
conira volunlatcm Dei ignotans manu tcnueri(, se
confiteri et poeniterc. . . Sabbato autem missam ce-
lebrans maxima devotione et effusione lacrymarum,
sequenti die Dominica migravit a saeculo anno 1136
ab Incarnat. Domini. Secfit in episcopalu annis 33,
mensibus. . dicbus. . . unicuique capellanorum sui
episcopatus in fine suo unam minam obolum dedh;
et illud raagnificum sidus quod claritate sui parlei
occiduas illustraveral, proh dolorl extra ecclesiam
quam a&dificavit sub vili latet lapide. Cessavit epi-
scopatus usque xiv Kal. Juiii. »

(l\) Arnulph. pag. 363.

(^2) Ernald. lib. ii Viiae S. Bern., c. 39.

CONCILIUM LAUSDUNENSE

DE STATU ECCLESIiE.

A. GirardoEngolismensi episcopo, sedis apostolicse legato, celebratmn anno

Domini 1109.

(Labbb Coneil.^ t. X, col. 762. — Rerum in hoc eoncilio tractatarum uihil adnos pervenit prfleter decreta

duo quse subjiciuntur.)

I.

Eceletia Sancti Pelri Trenorciensibus vindicatur
adversui episcopum et eanonicos Nanneienses.

GiRARDua gratia Dei Engolismeosis episcopus,
sanctae sedis apostolic» legatus.

Cum de statu sanctae Ecclesiae Lausdunensi con-
cilio, quod in basilicaB. Dei Genitricis, ipso aucto-
re ac gubernatore celebravimus, plurima pertra-
ctassem, delata est in conspectu concilii quercla
Treoorciensium monachorum, super Nannetenscm
episcopam et canonicos ejus, de ecclesia Sancti
Vitalis. Grastina die^ in refectorio ejusdem ecclesi»,
cum fratribus et coepiscopis nostris conveniens,
Burdegalensi scilicet arehiepiscopo, domino Picta-
viensi, Andegavensi etiam, Genomannensi et Redo-
nensi episcopis, abbate quocfue Angeliacensi, et ab-
bate Sancti Bparchi, cum pluribus alliis : duabus
eonimdem legitimis monachorum personis super
hac caasa auditis, utrisque parttbua adjadicavimus
sacramentum. Hoc canonice suscepto, sequenfi die,

C coram omni consessu , prsesente pariter et jubente
ipso Nannetensi episcopo, investituram prsedictffi
ecclesise, de manu archidiaconi sui, per privilegium
quod manu tenebat, suscepi : et ex judicio et as-
sensu archiepiscoporum, episcoporum, abbatum et
totius conventus, investituram ipsam per idem pri-
vilegium Cunaldensi priori et praedictis monachis
solemniter centradidi, salvo tamen canonico jure
Nanneteasis Ecclesiae, si quod esset. Ut autem res
ista flrma et inconvulsa permaneat, sigillo nostrae
auctoritatis insigniri fecimus, et propria manu sub-
scribere curavimus.

Factum eat antem istud in Lausdanensi castro,
coram positis archiepiscopis, episcopis et abbatibus,
et multis aliis religiosis et nobilibus viris.
D Signum Bardegalensia episcopi.

S. Pictaviensis episcopi.

S. Santonensis episcopi.

S. Agennensis episcopL

S. Petragoricensis episcopi.

U19

GIRARDI ENGOLISMENSIS EPISCOPI.

1320

S. Andogavensis episcopi.

S. Cenomannensis episcopi.

S. Redoneasis episcopi.

S. Nannetensis episcopi.

S. Dolensis archiepiscopi.

S. Venetensis episcopi.

S. abbatis Vendocinensis.

S. abbatis Mailiacensis.

S. abbatis Majoris Monasterii.

S. abbatis Sancti Florenlii.

Anno ab locaraatione Domini 1109, epacta xxviii,
indictione ii, praesidente domino Pascbali papa
Romas, in Francia Ludovico re^nante.

Bgo Girardus Bngolismensis episcopus et sanctae
Romanse EcclesisB logatuK subscripsi .

II.
Capella Sancti Stephani monachis Majoris Monaste-

ni adjudicatur adversus canonicos Camiliacen'

ses.

Bgo GiRARDUs Dei gratiaEngolismensis episcopus,
Romanae Ecclesiae legatus, aiiique fratres qui nobis-
cum erant Audegavis apud monasterium S. Albini,
in cella novitiorum ejusdem monasterii, ad quam-
dam ctusam ventilandam et discutiendam, quae erat
inter abbatem S. Martini Majoris Monasterii, et ca-
nonicos de Camiliaco, de capella praidicti castri,
convenimus. Utrique enim et monachi et canonici
praesentes adfuerunt, utrique causas suas ordine
exegerunt. Auditis ulrorumque rationibus, deju*

A dicio traciare coepimus. Et quia non onraes uaaat-
miter consensimus, dilatum est judicium ad conci-
lium usque Lausduni ad praessns futurum. Peraclo-
que ex more concilio, venerabiles fratres et eoepi-
scopos, qui interfuerunt concilio, in unum convo-
cavimus : et cum eis diligenter de judicio prselibatae
causae iraciavimus. Qaod ila ptri coDsenaa diffioitam
atque sancitum est, ut capella. S. Stephani, paro-
chiiili ecclesiae quae in honore B. Petri apostoli fun-
data est, inhaereat, uaiatur, et aio monachi mairem
et (iliam pojisideant. llujus autem diffinilioais nobis-
cum jiidices fuerunt, Brnaldus archiepiseopus. Petras
Pictavensis , Marbulus Redonensis , Hildebertas
Genomaneusis.

Celebralo autem aolemniter judicio, venertbiU
B fratri nostro, abbati videlicet Willelmo tfajoris Mo-
naslerii, et monasterio ejus, suam capellam reddi-
dimus. Ut autem dininitio ista firmior permaoeret,
sigillo noslro sigillari pnecipemus, et manu nostra
subscripsimus .

Acta est autem diffinitio ista in ecclesia beatae Ma-
riae Lausduoi, in qua synodus consederat, tono tb
Incarnalione Domini ii09, indiclione ui, Paschalt
II Romanam Bcclesiam regente, regnum Francorum
Ludovico regi tenente, Andegaveosium plebibus
Fulcone juniore pracsidente.

Ego Girardus Engolismensis eqiscopus, et sanctae
Roroanae Ecciesiae iegatus, huic diffiniliooi sub-
scripsi.

EPISTOLiE ET DIPLOMATA

IN CAUSA BELLJE INSULJ:.

(Dom Mabillon, Annales Benedictini, tom. VI, appendix, pag. 631.)

MONITUM.

{AnnaL Bened,^ lib. lzxiiI; oom. 20.)

Grandis hoc tempore (HM) controvtrsia Rothonenses inter et Kemperlegienses monachos exorta est sup^r
Bella Insula^ quam Leo IX et Gregorius Vll Rotkonensibus olim asseruerant contra donationem ab Alano
Cornugallias comite Kemperlegiensimonasterio ab ipsa ejus origine /actum. Nonobstante koium pontifieum
auctoritate,Kemperlegienses hanc insulam pacifirce possederant usque ad hoc tempus^ quo Herveus hothonen'
sis abbas, Conani comitis fultus prassidio, iilam insulamoccupavit.Querelas hacde re detulU Gurhandut
abbas Kemperiegiensis ad Gerardum Engolistnensem episcopum et apostolica: sedis legatum As primum Co-
nano comiti hac de causa scripsit, eumque hortatus est ut abbatem Kemperlegiensem ac monasterium itludj
quod ejus antecessotes in honorem sancUe crucis fundaverant, tuereiur ; seque mirari dicit quod personis
terrcesuoi interdicat^ neadjustitiam sanctce RomaniK Ecclesiceveniant, (juodnec reges^ nec eaeteriprincipes
facere ausint: multo minus id facere debeatcomesy quia vicario S.Petn^ id est a summo ponti/iee^princi'
patum suum i eneat . Cceterum si id facere pergat gladium beati Petri ipsi ejusque principatui imminere . Sed
hcec idem Gerardus episcopus^ vocaiis partibus^ induciisque semel et iterum Roihonensi abbatidatis, cum
Herveusabbas RothonensiSyecciesiastica censuraposthaMUjper violentiam Conani comitis Bellam Insuiam
armatamanu invasissetfin eum sententiam tulit una cumPetro Santonensielecto, Uu^aeS.Eparckiiabba'
teJterio magistro scholarumSantonensialUsque ; eamdemque insulamKemperlegiensibus restUuisancivit.
Quodjudicium Briccio Namnetensi, Marbodo Redonensi^ Morvano Tenetensi^ Rivallono Aletensiaeterisque

4321

BPISTOLiE ET DIPLOMATA.

1322

Bniannue episeopU litieris signi/icavit^ Ad hcec Morvano Venetensi, in cujus parochia Rothonense monaste-
riisin situm est, alias liiterasscripsit, quibus cum monebat »e in secunda hebdomada imminentis Quadrage^
simcf concilium celebrare Hatuisse^ cui prcecipit Morvanum episcopum cum Rothofiensi ibbate adesse : alias
si abbas non comparuerit, canonicw districthmis sententiam in eum proferendim. Cum vero nec sic a casptis
desisteretabbas, Gerardus Ermengardi comitisiof, Conani comiiis mairi, scripsit, ut inter illos monachos
pacem etconcordiam reformaret, Respondit Ermengardis se id libenter faeturam si modo Hothonensibus in"
terdicti et excommunicationis sententia relaxaretur, qua in re Conanus filiussuusinjuriam sibifactam que-
rebatur, quippe qui nihil injussu papce ipsiusque legati fecisset, Cwterum eum paratum esseemendare siquid
erravissei. In fine legatosuadet ut inducias usque adipsius concUium comiti ei monachis concedat, De eo-
dem quoquenegotio €islebei*tus, Turonum archiepUcopus, Conano iitteras misit, ad quasrespondit comes, se,
sierraveritjussu vapwerravisse, ei ad emendandum, si quid peceavissei, paratum est^e. Tandem cum Rotho-
nensis abbas concilio defuisset, inlerdictiet excommunicationis senteniia in eumejusque monasterium asser-
ta cst, Quam Jocerannus Lugdunensis episcopus probavit^ et Paschaiis papa confirmavit, Hujus ne^oiii acta
omnianic referuntur cumejus historia^ quam (iurhedenus monachus Kemperlegiensis composuxt.

I.

Litterm Cerardi legaU^ Engolismensis episcopi^ ad A
Conanum comiten pro causa Belloe tnsulw,

Geraeihjs, Engolismi episcopos et sanctm Ro-
maoaf Geotesio lejratus, Conano, comili strenno et
illustri priDcipi Britannie, aalutera el l>enedictio-
nem.

Quia vos pecem ac justiiiam diiigere audivimus,
gaudemus, sic enim boai principes faciendo, summi
Regis gratiam adipiscuntur. De vobis vero speramus
quoniam de bonis initiis ad provectum in melius
seraper intendatis, sicut e contrario de malis mitiis
ad augmentum malorum perlingilur. Sanctorum
igitur aposiolorum benedidionem vobisimpertimur,
et ut hooorem saociie Dei Ecclesiae exhibeaiis, ut
ipse principatum vestrum conscrvare diguetur,
exhortamur. Porro abbatem Kemperlegiensem ac B
' monasterium illud quod anlecessorcs vestri religio-
nis intuitu in honore sanclae crucis fundaverunt,
attentius defensioni vestrae commendamus. Quod
autem audivimus quia personis terrae vestrae inter-
dicilis ne ad justitiam sanciffi Romanae Ecclesise ve-
niant, valde miramur qood nec reges nec caeteri
principes facere praesumunt, praecipue cum rnteces-
sores vestros, sicut in scripturis reperilur, a vicario
beati Petri , scilicet domino papa , principatum
suum tenuisse manifestum sit. Quod si pravo ali-
cujus consiho facere volueritis , noverilis pro
certo sancts Romanse Ecclesiae sententiam et gla*
dium beati Petri vobis et principatui vcstro immi-
nere.

«• c

Liiierm Gerardi Engolismensis episcopi ad Corisopi"
tensem episeopum,

GsRAHDUS, Engolismensis episcopus ac sanctae
Romanae Ecclesiee legatus, Roberto, Gorisopi-
tensi venerabili episcopo, salutem et benedictio-
nem.

Dilectioni vestrae mandamus quod si comes Go-
nanus veslrae terrae in res Kemperlcgiensis ab-
batis manus suas injicerc prsesumpserit, eum in-
terdicatis, et totam terram ejus quae in episcopatu
vestro est, divinis officiis privetis. Quod si tan-
tum sacrilegium sine justitia, quod absit I sustine-
retis, Boveritia pro consensu vobis caaonicam sea*
tentiam imminere.

Patbol. CLXXII.

III.

Datumeidefinilum judicium de controversiasuper
Beilam Insuiam inter Rotonensem et Kemperie-'
giensemabbates, a Gerardo, Engoiismensiepiscopo
ei sancta^ Romanos EcciesUe legato,

Ego Gerardus, Bngolismensis episcopus et san-
ctae Romanae Ecclesiae legatus, praesentibus et futuris
notum fieri volo quod fratres nostri Herveus, abbas
Rotonensis, cum Briccio Nannetensi episcopo et qui-
busdam monachis suis et Gurhandus, Kemperle-
giensis abbas, cum Roberto Gorisopitensi episcopo
et quibusdam monachis pro controversia quam in-
ter se habebant super terram quae Bella Insula vo-
catur, in curiam nostram venerunt. Gumque ratio-
nes suas pars utraque exposuisset, et nos super
rationibus eorum judicii sententiam dare intendere-
mus, praedictns abbas Rotonensis, quia se insuffi-
cienter ad causam munitum sentiebat, a nobis indu-
cias postulavit ; cujus petitioni curiae nostrae consi-
lio ac ^uiescentes, inducias ei postulanti concessi-
rous. Termino itaque constitato, praefatus abbas
Komperlegiensis iterum pro agenda causa sua pa-
ratus in curiam nostram venit ; abbas vero Roto-
nensis minime venit, excusationes tamen suas, alias
postulans inducias, per nsntium suum praetendit.
Gum autem praedictus abbas Kemperlegiensis ut
causae suae finem imponeremus obnixius iostaret,
habito iterum curie uostrse consilio abbati Roto-
nensi inducias annuimus. Interim vero termino
causaeeorum a nobisaffixonondum transacto, supra
nominatus abbas Rotonensis, sinistro usus consilio,
ecclesiastica censura &£culari tyrannidi posthabita,
terram dictam Bellam Insulam, de qua controversia
erat, per violentiam Gonani Britanniae comitis in-
gressus, homines Kemperlegiensis monasterii ar-
mata mami inde expulit atqne irrationabiltter occu-
pavit. Unde nos cum supra tanta iDJuria clamorem
susciperemus , abbatem Rotooensem ut de tanta
tamque enormi invasione termino dato paratus
reapondere veniret, litteris et iotemantiis nostris
prsmonuimus. Quo termino tsm ipse quam Kem-
perlegieosis abbas praesentes ante nos adfoerunt.
Cum vero a nobis admoneretur ut de praedicta io-
vasione responderei, excuMtiones pnetendere coe-
pit, et se minime acturum ad prsesens de inva-
sione respondit. Nosigiturcum aubterfugerenec ea-'

4t

4323

GERARDI ENGOLISMENSIS EPISCOPI

lan

nooicas excusationes praetendere audienles, una A mus, consilioque sapientum virorura adjudieavi-

cum fratribus nostris Petro Santonensi electo, Hu-
gone abbate Sancti Eparchii, Iterio magistro scho-
larum Santoneusii Hugone Cenomannensi canonico,
Gurhando Kemperlegiensi abbati investituram pree-
dictae insulse plenariam adjudicavimus ; eumque
quantum ad nos pertinuit salvo jure Rotonensis
monasterii investivimus, atque abbali Rotonensi qui
praesens aderat, praecepimus ut homines suos inde
revocaret, et abbaii Kemperlegiensi investituram
suam quiete dimilleret. lutorfuerunt autcm huic
nostro judicio praedicti fraires qui una nobiscum
judicaverunt, Renaldus quoque prior Vertanensis,
Tiso, Vitalis, Nannetensis episcopi clerici, Guillel-
mus, Guardrardus, Guillelmus, Geraldus, Renaldus

mus, ul Kemperlegienses fratres cum omnibus sibi
ablatis ex integro revestiret» eique competentem
Itirminum praerecimus quo id adimpiefc deberet,
quod ni faceret et sacerdotis et abbatis officium ei
inlerdiximus, sibique et suis monachis introitum ec-
clesise prohibuimus. Abbas vero Rotonensis sua
Kemperlegiensibus fratribus noo restiluit, no-
strum interdictum imo sanctae Romanse Ecclesim
fregil, et adbuc frangere prassumit. Unde fratemi-
tati vestrae mandamus ut in ecclesiis et conventi-
bus vestris eum publicetis, el pro schismatico et ex-
communicato habeatis, et parochianis vestris enun-
tietis quateiius Rotonense monaslerium non visi-
tent, nec se ad sepuituram ibi tradant. In obedien-

Santonenses clerici, Richardus, Jubanus, Raimun- g tiis quoque et cellis eoinim quas in vestris episco-

dus, Aldradus, Teduinus Engolismenses canonici et
plures alii clerici et laici.

Et ut hoc nostrum judicium iirmiu^ et certius
permaneat, propria manu nostra subscripsimus et
auctoritatis nostrae sigiilo muiiiri fecimus.

Actum est autem Engolismae anno Incarnationis
Dominic8elli7indictione decima, regnante Ludovieo
rege Francorum, regis Philippi filio.

IV.

Litterce item legati ejusdem ad Morvanum Vene-
tensem episcopum,

Gbrardus, Engolismensis episcopus et santae Ro-
manae Ecclesiaelegatus, Morvano Venetensiepiscopo^
salutem ct benedictionem. G

Gum fratres nostri Herveus abbas Rotonensis et
Gurbandus abbas Kemperlegicnsis pro causa Bellae
Insulae in curia nostra praesentes adessent, judica-
vimus quod abbas Rotonensis Kemperlegiensem ab-
batem de Belia Insula investiret, quoniam eum sine
audientia et judicio laica manu exspoliaverat. Ad
quam investituram plenarie faciendam minus men-
sis spatium terminum posuimus, et nisi infra ter-
minum investiretur, proprio ore nostro abali Ro-
tonensi et sacerdotis et abbatis officium interdixi-
mus, atque abbatiam totam divinis officiis privavi-
mus. Mandamus itaque fratemitati tuae atque apo-
stoUcae sedis auctoritate praecipimus, ut hoc in.
terdictum nostrum et in abbate et in abbatia iir-
miler et inconcusse teneri ex nostra et tua parte r>
facias.

V.

Item ejusdem litterce ad omms Britanniof epi-
icopos.

Gbrardus, Bagolismensis episcopus et sanctaB
Romanae Ecclesiae iegalus, venerabilibus fratribus
fiaicao Nannetensi, Marrodo Redonensi, Mor-
VAMO Venetensi, Bivallono Aletensi, caelerisque
BritanniaD episcopis, salutem et benedictionem .

Dilectionem vestram nosse volumas quod Roto-
nensem abbatem pro invasione quam super Kem-
perlegiense monasterium fecerat, auferendo ei suam
meliorem possessionem, ante preesentiam noslram
vocavimus, eumque de tanta praesumptione correxi-

patibus habent divinum ofticium Heri prohtbete. In-
super ex parte nostra Conanam comilem dili-
genler convenite, ut infra tnginta dies tantam
tamque praesumptuosam invasionem absque dila-
tione corrigat : qood ni feeerit, in eam et in totam
terram soam gladium sancti Spiritus terribiliter
exeremus.

VI.

Item litteras ejuidem ad Herveum Rotonensem
abbatem de invasione BeUas intulo! et de tnebe-
dientia,

Gbrardus, Bngolismensis episcopns et sanctae Ro-
manae Ecciesiae iegatus, Hbrvbo Rotonensi ab-
bati.

In exordio epistolae te salutarem, nlsi quia inter-
dictum nostrum contemnis, et cum monachis tuis
schismaticis factis scienter participas. Apostolicae
siquidem sedis auctoritate te invitamus, ut con-
cilio quod in secunda bebdomada imminentis qua-
dragesimae Engolismae celebraturi sumus, remotii
omni occasione, intersis, de invasione Bellae Insulae
et de inobedientia quod justitia dictaverit susce-
pturus.

VII.

Ad Moruanum Venetensem episeopum.

Gbrardus, Engolismensis episcopus et sanctae Ro-
manae Ecclesiae legatus, Mobvano venerabiii Vene-
tensi episcopo, salutem et benedictionem.

Adversus pullulanlia vitia et enomitatea in Ee*
clesia et popuio Dei emergeBtes, ex praecepto do-
mini nostri papse concilium in secunda hebdo-
mada imminenlis Quadragesimae Engolismae cele-
brare disposuimus. Ad quod fratemitatem vestram
invitamus, atque apostolicae sedis auctoritate vobis
praecipimus, ut Herveum Rotonensem abbatem ex
nostra et vcstra parte, quod remotis occasionibus
eidem concilio intersit, invitetis. Quod si a tanto
conventu se subtraxerit, procul dubio canonicae di-
striciionis sententiam suscipiet.

vm.

Litterce Ermenaardiseomitissas ad Gerardum Bngo-
lismensem legatum.

Venerabili domino et pio patri Gbraiik)^ Bogo-

\m

EPISTOL^ ET DIPLOMATA.

4326

israensi epi^copo et sanctsB Homanae EcclesisB le-
gato, Ermengardis comitissa, humllis vcslrsc humi-
litatis ancilla, salutem.

BenevoleDtise vestrae gratias ago quod humilitatem
meam et salute vestra ct benediclione imo ct ora-
tione dignemini. Quod autem mihi impooitis ut in-
ter monachos concordiam et pacem rcformare stu-
deam, pro imperio vestro libeas amplector : unum
mihi molestum est, quod Rotonenses et interdictos
tenetis et excommunicatos. Hoc si vestrse discre-
lioni placeret, ad tempus oporteret relaxari, prae-
sertim cum filius meus in hoc se maxime gravari
et monachos iojuriari queralur. Quidquid enim hic
fecit, ex praecepto domini papae et vestro asserit se
fecisse, et si quid aberravit, judicio episcoporum

A risopitensis episcopi et Kemperlegiensis abbatis,
quasdam etiam ad dominum legalum de eodem ne-
gotio vidimus, in quibus, salva vestra gralia dico,
consilium illud papse quod dicilis nequaquam con-
sonat. Caeterum quod iliud emendare promiltitis, et
consilio noslro sive judicio atque confralrum no-
gtrorum episcoporum Britanniae de re ista satagere,
multum nobis placet, et inde vobis referimus gra-
tias . Est itaque consilium nostrum ipsos confratres
nostros, Corisopitensem scilicet et Remperlegien-
sem abbatem, ad dilectionis vestras benigditatem
dirigere, et vos tanquam charissimum filium depre-
cari et exhortari lideliler, quatenus in hac re com-
monitiooibus seu etiam prseceptis domini papa
Paschalis, praeceptionibus quoque praedecessorumi

suonim prsesto est emendare ; sed et in ^onspectu q ejus pontificum, quorum privilegia de hac posses-

sione Kemperlegicnsis monasterii vidimus, nequ^-
quam obsistere studeatis. Potius juxta consilium
domini papae Paschalis et Bogolismensis legati ad-
judicatam perceptiooem Kemperlegiensem abbatem
vos pleniter investire laudamus, deprecamur, mo-
nemus, et si querelam islaro consilio fratrum no-
strorum episcoporum Britanniae paciBcare, Deo ju-
vante, potestis, volumus et concedimus. Verum,
quod absit I si ad prsesens pacatum finem non est
habitura, nos per Dei gratiam opporluno tempore
et loco, juxta quod petitis et nos debemus, justitiae
utriusque partis non deerimus.

vestro, si ad locum idoneum accedatis, de omnibus
responsurum se dicit, et quod justilia exegerit hoc
facturum. Bene igitur feceriiis si inducias usque
ad concilium veslrum et comiti dctis et monachis.
Kemperlegienses qnoque, quaeso, interim ad nos
dirigite, ut de concordia Deo annuente tractemus :
sed et dominum Corisopileosem per vos rogamus,
ut redeat, plenam a filio meo secundum consilium
episcoporum consecuturus juslitiam vel assecuturus
concordiam. Sin aulem nihil horum prudeutiae ve-
strae sedet, filius meus in concilio vestro quod ei
ratio ostenderit, per episcopos et abbates suos vobis
respondere curabit.

IX.

Ad Gislebertum Turonorum arehUpiseopum HHeras G
Conani comitis.

XI.

GiauKBBato, Dei gratia Turonensi arcbicpiscopo
dilecto suo duleissimo, Gonanvs Britannorum duzy
salutem et servitium .

Grates de bono quod mihi raandare dignati estis
vobis non modieas refero : de hoc autem quod de
episcopo Gorisopitensi et abbate suo niihi manda-
stis, vobis respondeo me, si error fuit, jussu domini
papae erravisse, et fibentissime vestro consilio et
Britanniae episcoporum me malefactum emendatu-
rum, aut si ipsi malunt, rectitudinem coram vobis
et Britanoiae episcopis facturum. Unde vobis mando
et muUum impioro, ut nostri gratia ad unum isto-
rum iUos mooeatis.

X.

Gisleberti Turonorum, archiprcesulit lilterce ad
Conanum comitem.

GiSLBBBtTiJS, hnmilis Dei gratia Turonorum mi-
Dister, dilecto filio Conano iliustri Britanniae duci,
salutem et foenedictionem.

In primis debitas vobis gratias referimus, quod
nuntium nostrum ad vos, sicut ex verbis ipsius ac-
cepimus. honorifice soscepisiis : muito etiam gra-
tius nobis fuit quod ad deprecationis et petitionis
nostrae legationem henignius si perficitis respondi^
stis. De eo tamen quod consilio domini papae vos
errasse, si error foit, significastis, pro certo scitote
quod quasdam ipsius litteras ad vos dc querela Co-

Lugdunensis et BisunHnos Ecclesiag archiepiscopiad
Engolismensem episcopum.

Egregio fratri Gbrabbo, reverendo Engolismensi
episcopo et apostolic» sedis vicario, Jocbrannus
Lugdunensis Eccle&iae servus, et Ansbrinus Bisun-
tinus archiepisoopus, salutem et vestri sacerdotii
dignitatem.

Judicium quo discretio veslra controversiam quse
inter Gurhandum abbatem Sanctae Crucis Kemper-
legiensem et Herveum Rotonensem abbatem ter-
minavit, dominus papa audiens et auctoritate litte-
rarum suarum, quidquid inde fecerilis, corrobora-
vil. Nos igitur de justitia ac reclitudine veslra plu-
rimum confidentes, summopere vestram depreca-
mur dignilatem, quatenus praefatum judicium, a
domioo papa confirmatum, perpetuo teneri et ob-
D servari facientes, abbati Sanctae Crucis justitiam
competentem ac legitimam faciatis, donec jus Bc-
clesiae suae inpace possideat, scieotes nos pro cerlo
multo his majora pro vobis facturos, si ope nostra
in aliquo negotio indigeretis. Optamus vos semper
bene valere et in omnibus viriliter agere.

XII.

Exemplar litterarum Paschalis papce ad EngoliS'
mensem legatum. — Afflictum consolatur. In-
terdiclum abbaii Rotonensi illatum confinnat.

« Paschalis episcopus, > etc.
« Fraternitati vestrae, » etc.
Vide in Paschali, Patrologice t. CLXIII, sub. num.
502.

1321

GERAtlDI ENGOLISMBNSIS EPtSGOPI.

43€8

XIII.

Ejusdem ad Conanum comitem. Hortaiur cogal mc-
nachos Rotonenses ui Bellam Insulam monachis
KemperlegieMibus restiiuant.

« Paschalis episcopus, » etc.

c Nosse debesy » etc.

Vide ubi supra^ sub num, 503.

XIV.

Eaemplar chartuke Conani comitis de redditione et
confirmatione Bellm InsuUe.

Iri nomiQe sanctae et individuu^ Trinitatis, ego
GoNANUs humilis Britanni» dux, cum sorore mea
Hadeuguis, et matre mea Ermenjart, dono et con*

A auxilio, impelivit nos, cnjus illatam injuriam ve-
ridiea asquitalis ratione cooperante Spiritns sancti
gratia adnihilavimus. Sed primum videamos qaot
abbates utriusque partis fuerunt, et quam concor-
dit<^r fuerunt. Sanctus igitur Gurloesios Sanctse
Grucis ecclesiae pnmus abbas cxislens, eam annis vi-
ginti quinque in quiete et pace bona gubemavit, per
quem in vita Deus multa ostendit miracula, nunc quo-
que in morte usu qaotidiano plurima declarantar.
Huic autem sanctus Joannes in regimine eidem eccle-
site succedens, sine vi et sine calumnia nondecim an-
nis vixit. Hujus multa bonaopera, tam clericus quaro
laicus recitantur. Post hunc aulem Yitalis abbas
a nullo inquietatus in eadem sede per novem lauda-
biliter viguit annos, cajn? ossa multos sanitati in-

cedo pro salule anima me« et parentum raeonim g^^^^ resliluunt. Quarlus vero Vingomams \al.

monasterio quod Kemperlegii ia honore sanclss
crucis constractum est, terram quae Bella Insula
voeatur cum omnibns redditibus suis, ut pater meus
Alanus fecit, et avus Hoel, et alavus Alanus. Ga-
lumnfam namque Rotonensium, quae in nostro tem-
pore per cupiditatem et invidiam super hac terra
orta est, et pro qua dominus Robertus Corisopi-
tensis episcopus cum clero Gornubiae, et Gurguan-
dus Kemperlegiensis abbas cum monachis suis per
annum et fere dimidium perstiterunt, falsam esse
atque omnino sopitam apostolica auctoritate atque
judicio novimus, ad quaro Herveum Rolonensem
abbalem, et Gurchandum Kcmperlegiensem abba-
tem pro conlroversia quam super hac terra habe-

banl, misimus. Nunc igitur prsedictam insulam cum ^^ .„.„„„^„«.„ «.,«,.,

omnibus sibi [a/. suis] perlinentibus, quam Her- C jjjg nusquani verilatem fugienlibua
veus Rotonensis abbas pcr vim mea) potestatis in

Jungomarius] eamdem adeptus est sedem, quam
tribus annis pacifice rexit, cujus corpus in ecclesia
Det Genilricis apud Kemper Sancti Gorentini sua-
vissimo redolens odore, aperto sepulcro totum in-
tegrum conspicitur. Post hos quoque Benedictus
vir satis boni testimonii in eadem guberaatione l
et duobus viguit annis. Hic autem sextus abbas,
cui falso calumnia objicitur, neque per se neque
per episcopum provinciae interpellatus est, antequam
injtiriose apud, ut aiunt, apostolicum et legatum
nobis ignorantibus clamor factus sit. Sed insuper
etiam abbas Rotonensis erga tyrannicam et secu-
larem polestatem, videlicet terrae principem, de in-
sula supradicla fecit clamorem, data et proroissa
pecunia in supplantationero alterius ecclesi», no-

vaserat, pro qua invasione cum tota abbatia sua
ultra spatium unius anni apostolica auctorilate
juste inlerdictus atque ' excommunicatus fuerat,
Kemperlegiensi monasterio et omnibus monachis
ibidem manentibus in manibus Gurcbandi ejus-
dem ecclesiffi abbatis sinc aliqua per me vel per
meos posteros ulterius inquietudine in perpe-
lumn reddo. Monachum etiam quem abbas Roto-
nensis de sa^pe dicta insula secum adduxerat, de
Rotonensi claustro ad suum locum reddi feci. Qui-
canque autem Kemperlegiense monasterium pro
hac re amplius inquieiaverit, apostolica auctoritate
pcrcutietur et nostra consulari severitale quassa -
bitur. D

Actum est hoc Rotoni anno 4118 incaraati Verbi,
in praesentia domini Roberti Gorisopitcnsis episcopi,
et Marbodi Redonensis episcopi, et Briccii Nanne-
tensis episcopi, et Morvani Venetensis episcopi.

Testes vero bujus rei sunt hi...

XV.

helatio seu notitia controversia prcedictce facta a
Gurhedeno monacho Kemperlegiensi,

Notum sit omnibus a nemine Rotonensium abba-
lum calumniam ullam usquam noslro monasterio
illatam fuisse, sed concordi fraternitale utriusque
nronaslerii abbates et conventus unanimiter vixisse,
donec illorum quidam Herveus abbas comitis fultus

Hsec auiem noatra abbatta a condilmibiis sais,
Alano et filio ejus JJoelo eonsuliboa et abbatlbus
supradictis sub tutela et pati*ocinio sancta Eoma-
r*s Ecclesia; in perpetua defensiono posita est,
pactis aique datis duobus denariis aureis in reddi-
tionem singulis annis et ad contactum, acceptis
privilegiis a sanctis apostolicis viris, quae in secre-
tario nostri monabterii servantnr, et exemplana in
hoc lil>eIlo continentnr. Sciendnm est autem ex alia
parte quod Galwallonus abbas Sancti Salvaloris,
coadjutor fundationis ecclesi» Sanctse Grocis exsti-
terit ; ipse enim prioreni sunm Gurloesiuro comiii
ad abbatem transmisit, qui etiam fralernitatem no-
stram ab abbate et fratribas in vita et in morte re-
cepit, atque eis quoque donavit, quod pactum usqae
hodie scriptutn iuter utrosque reservatur. Hnjus
abbas Hugunnanus succcssor eamdero pactionem
flrroissiroa stabilitate teneos attllalenua transgres-
sus est. Post hunc Perrenesios cum sttflumi chari-
tate Kemperlegienses fratres eodem lenore suacepit-
Deindc hi^as snccessor Almodas sub vincalo fra-
ternitatis illud idem servavit. Abbas quoqae Bili
[a/. Vili] nomine, aliorum prsdecessorom in pace
eadera scrvavit. Poat hos Robertaa motuam atrios-
que ioci devotionem jam dictro fralernitatis absqoe
aMqoa diasensione retioQit. Joslinos etiam eonfeetas
senio inviolabilem utriusque partia societatem pari
modo custodivit. Gualteras vero qood soi pnede*

432d

CHARTA.

4330

eessores firmavei^aiit quandiu vixit paii vioculo A sterii, seilicet sanclum Gurloesium, de monasterio

amiciiiae ratum lenuit. Ui oranes in eadem supra-
dicla fraternilaie et societate sine uUa calumnia
exstiierunt.

Ne placitum Hervei Rotonensis abbatis et Gu-
rhandi Kemperlegiensis raonasterii abbaiis in curia
Gerardi Engolismensis episcopi et saocise Romanie
Bctlesie iegati alii^uantulum veotiktum oblivioui
tradatur, soriptum fieii decrevimus. Herveus igilur
Rotonensis abbas in primis Beliam losulam ab
Alano coDsule suo monasterio iojuste ablatam fuis-
se, et deinde suos monacbos euin inierfeotione cen-
tum viginti hominum expulisse, sicque de bac ii^u-
ria in conciliis plerumque clamorem fecisse, sed
nunquam jostitiam invenisse conquestus est. Abbas
vei*o Gurhaodus econtra respondit Beilam Insula0) d
ab Alaoo consule qui eam hsreditano jure possv-
debat, suo ccenobio sine aliqua calumnia datam
fuisse, suosque antecessores, scilicetquinque abba-
tes, eam in quiete possedisse, postremo aflirmans
prsBdietam insulam a suis pnBdeeessoribus ad mi-
nus per tricenoium possessam fuisse. Gumque ab
eo qussitum fuisset quot anni erant a fondalione
ecclesiae usque ad tempus Benedicti abbatis sui an-
tecessoris, et quo anno Doroinic» Incarnatioois sua
ecciesia fundata fuerat ; respondit suam ecclesiam
fundatam fuisse anno i008 incarnati Verbi : a fun-
datione vero ecclesiae usque ad tempos Benedicti
Lvi annos. Ad ostendendum quoque calumniam Ro-
tonensium esse falsam, primuro abbatem soi mona*

Sancti Salvatoris cum concordia suorum fratrum
ab Alano consule quaeirilum et electum fuisse. Ab-
bas vero Rotonensis ad haec respondit, ideo suos
antecessores sanclum Gurloesium abbatem con-
.eessisse, quia eadem insula vivente S. Gurloesio
sibi non fuerat ablala. Sed cum a Rotonensi abbate
quaesitum fuisset, ubi et quando, et apud quem
calumniam fecerat ; respondit Huguimarium abba-
tem sui monasterii apud Leoncm papam Vercellis
desanctoabbate Gurloesio Kemperlegiensi claOjO-
rem fecisse, ubi rationi ia contrarium inventus est.
Dixerat enim superius, terapore praediQli Sancti
eamdem insulam sui juris fuisse. Praelerea addidit
super hac re Santonas Redonis, Suldunis, suos mo-
jiachos clamorem fecisse. Ilerum cum ab eo qusesi-
,/0^ fuisset utrum inde haberet sciiptum per manum
illicujus cardinalis daium, vel testes quos prsesen-^
taret, dixit se testes non habere, sed scriptum ta-
men non sigillatum domi remansisse. Iterum qutt-
situm fuit ab eo quis abbatum Kemperlegii pradfa-
tam insulam sibi suisque abstulit ; respondit Benc-
dictum abbatem Boelumque consulem suum fratrem
ante dictam iosulam sibi suisque abstuiisse, ubi
plane menlitus est, quia in initio rationis suae ab
Alano consule insulam sibi ablatam fuisse retulit.
Quam causam ita investigatam aliquandiu legatus
suique usqoe ad medium Quadragesimae indaciali
sunt.

GERARDI GHARTA

Qua eorUroversiam inier Bemardum viceeomiiem de Comborn et abbatem Usercensem de

loco de Amanzenas orlam dirimit,

(Aanollie.)

[Baluz., MiseelL edit. Lac, tom. III, pag. 66.]

Rgo Gbrardus, EngoHsmensis episcopus et san- G
ctae Romanae ecclesiae legatus, praesentibus et fu-
turis notom fieri volo qood Bemardus yicecomes
de GomlM>m et abbas Usercensis cam qnibusdam
personis monasterii sui in curiam nostram venerant,
pro controversia qoam inter se babebant de qua-
dam terra qoam ipse Bernardus pro salute aoimae
suse monachis Cluniacensibus dederat. Abbas au-
tem Usercensis adversus Beraardnm et donom ab
eo factom his utebatur rationibus, dicens quod
terra illa quam Beraardosad aedificationem faciendam
prsedietis monachis dederat erat de alodio Sancii
Pelri Urercensis, qnod Oddo comes de Marchia
sancto Petro Usercensidederat. Aliaminsuper prae-
tendebat rationem, dicens quod ecclesia Trainia-
censis, in cujus parochia illud aedificium fiebat,
erat Sancti Petri Usercensis jus, qoam quidam

presbyter monasterio Sancti PetH Usercensis dona-
vit, et post aliquantum temporis Umbaudos Le-
movieae sedis episcopos cum consilio Gausberti ar-
chidiaconi et Bosonis archipresbyteri eidoro mo-
nasterio donavit. Ad domum vero episcopi astru-
endum relationem ipsius doni ehartam conscriptam
protulerunt. Ad haec prsedictus vicecomes Beraar-
dus respondit, diceus quod terra illa nomine Aman-
zenas de alodio coroitis Marchioe non erat, sed
SQum proprium alodium ab avis et proavis esse as-
serebat, quod in manu fratris nostri Eastorchii Le-
movicensts episcopi monachis Cluniacensibos ad
aedificationem faciendam dederat. Quodautem Um-
bandos Lemovicensis episcopos donom ecclesise
Trainiacensis eis fecisset se omnino ignorare dice-
bat. His itaque audilis utriusque pariis rationibus,
una cum venerabilibus fratribus et coepiscopis no-

1331

ODDONIS ABBATIS S. REMIGII.

1333

8lris LemoviccDsi, Pelragoricensi, Agennensi cano-
nica auClorilate judicavimus quod Bernardus prse-
diclus vicecomes comiti Marchiae, si ab eo impete-
retur infra quadraginla dics ab eo die quo judi-
cium factiim est de alodio quod per donum comitis
Marchise Usercenses monachi oblinere nitebantur,
quantum exi^eret ratio responderet. Et quia charta
quam super dono Umbaldi episcopis de ecclesia
Trainiacensi protulerant canonicam firmitatem non
habebat, cum prsedictis episeopis judicavimus ut
instra eosdem quadraginta dies duos legitimos te*
8tes producerenl qui rationabiliter probarent se vi-
disse et audisse quod praefatus episcopus Trainia-
censem ecclesiam cum consilio praedicti Gausberti
archiadiaconi et Bosonis archipresbyleri monachis
Usercensibus dedisset, inlerim vero roonachi Clu-
niacenses terram illam quam Bernardus vicecomes
<eis dederat quiete tenerent et aedificarent.
Interfuerunt aatem huic nostro judicio praedicti

A fratres episcopi et assensum praebuenint, ndeber-
tus, Geraldus, Lemovicenses archiadiacod, Arnal-
dus Guillelmi, Guiilelmns de Nanclars, Petragori-
censes archidiaconi, Gaufridus Agennensis archi-
diaconus, Petrus Engolismensis praecenlor, Esdra-
dus, Julianus, Raimundus Engolismenses cano-
nici, Helias de Gimello et Rennulfus de Garait Le-
movicenses archipresbyteri, et multi alii venerabi-
es clerici .

Bt ut hoc nostrum judicium firroius et certios
habeatur et teneatur, propria mann nostra subseri-
psimus et sigillo nostro muniri fecimus.

Ego Girardus, Engolismensis episcopus et sanetffi
Romanae Ecclesiae legalus, subscfipsi.

Actum est autem hoc jndicium in Petragoricensi
n episcopatu, castello quod Exidolium vof-atur, aono
incamati Yerbi 4i 1(>, indictione viii, regnanle Ludo-
vico rege Francoram.

ANNO DOMINI MGXXXVI.

DOMNI ODDONIS

ABBATIS S. REHIGII RBMBNSIS

EPISTOLA AD THOMAM COMITEM

De quodam miraculo S. Thomse apostoli (1).

Salutare est omnibut Ghristiani nominis cultori- Q
buB seroper quserere et audire aliquid 9edificativuro,
et quantum sil Dominus in sanctis suis mirabilis
cognoscere relatione fidelium. Cum enim te avidum
super hoc cognoverim, juxta petitionis tuae, admo-
nitionem, qusein curia Romana vidi etaudivi, scripto
libi intiroare volui. Aderara anno praesenti, feria
scilicet sexta post Dominicse Ascensionis solemnita-
tem, ante domni papse prsesentiam, de nostris vide-
licel negotiis locuturus, cum subito adfuit quidam
qui legatos Byzaniei, id cst Constantinopolitani
imperatoris, adesse pro foribus nunliaret. Exhila-
ratus vero domnus papa super tanti nominis legatis,
ex latere suo episcopum misit, ut eos honorifice in-
troduceret sibique praesentaret. Yeniunt, saiutato-
que papa universali et plerisque curialibus, de sa- ^i
lute imperatoris suorumque qualitate, prout fuerant
sciscitati, satis honeste retulerunt. Gausa autem
eorum baee fuit. Intererat eum eis Indiae archiepi-
scopus, vir salis honestse formse, et juxta linguae
suse notitiam eloquentissimus, qui sociali aciyutorio
defuocti 8ui principis destilulus, consilii causa ad

0 } Hsec Oddonis abbatis Remigiani apud Remos
epistola scripta esl circiter annum 4J3"k Nam anno
sequenti ex italia reversus, construendae Montis-Dei

prsedictum imperatorem jam pridie venerat, Cum-
que imperator petitionem ejus audiisset, et ex fami-
liaribus suis unum principem dedisset, quasi per-
fecto negolio ad propria redire disposuit. Cumque iter
ageret, novum principem morte impediente amisit.
Quo tumulato, imperatorem repetiit, doloris sui
causam nuntiaturus. Imperator vero consolatus
euro, ne doleret admonuit, principem recepit alte-
rum impcratoris munificenlia. Tunc archiepiscopus
aliquantulum mitigato doiore agit iter, sed noo per-
agit. Repentinus enim secundi inleritas principis
duplicato dolore Tebementer etmi turbavit. Quid
ageret ignorabat, incertum quippe babebat an im-
peratorem repeteret, an incoeptum iter imperfecto
negotio peragere deberet. Vicit tandem virilia con-
silii strenuilas imminentis periculi jaeiuram, suo-
rumque exhortationibus relevatus, et ne deaperai^t
admonitus, retrogradum iter arripuit, soque pii im-
peratoris oculis diri infortunii bajolus reprsesenta-
vit. Cogoito igitur imperator znopinatae rei eventu
obslupuit, et petitioni archiepiscopi aatisfecisse se
dicens, tertium mitlere denegavit. HumiUs autem

Carthusiae fundum concessit. Thomas comes, cui
epistola inscripta est, videtur esseTbomasdeMarla.
Codiciaci castri dominua.

i333

CHARTA.

1334

arcbiepiscopns vix maltis lacrymis impetravit ut A
Romanam curiam ei visitare coDsilii gratia liceret,
et legalos imperatoris cum lilteris deprecatoriis se-
cum ducere valeret. Cumque in curia esset, qul'
husdam palatinis praeesse se Ecciesiae illi referebat,
in qua beati apostoli Thomse corpus requiescere di-
cebatur. Inter c«tura vero quee de situ ecclesiae tbe-
saurorumqne opulenlia et omamentorum varietate
enarravit, unum disseruit, quodnon sine admira-
tione aures audientium capere possunt. Praedicti
apostoli ecclesia magnse altitudinis fluvio ex omni
parte clauditar, qui discurrentibus aquis, septenni
etiam puerulo, octo ante festivitaiem, apostoli die-
bus, totideroque post fcstivitatem, prae nimia sicci-
tate se viabilem prsebet. In ipsa aulem solemni die
coUectis in unum totius provinci«eproceribus, omni- |^
que clero et populo, post multas iacrymas altaque
suspiria archiepiscopus cum sui sociis ordinis ad
beati apostoli feretrum accedit, et ex eo cum mngna
reverentia corpus levatum in cathedra ponlificali de-

center collocai, primusque tanti advocati pedibus
advoIutuSf oblaiionis suae munere apostolum hono-
rat. Beatus vero apostolus brachium erigit.manum-
que aperitf et quidquid ei ab universis nostrae fidei
cultoribus oiferlur, gratanter accipit. Si quis vero
haereticus populo admi:itus, quasi pro devoiione in
manu apostoli aliquid ponere nititur, clauditsanctus
manum^ e( nefanda munera aecipere denegat. Cum,
que talia relatione quorumdam in auribus domini
papae sonuissentj adesse jussit episcopum, et ne
amplius in palatio falsa seminaret, sub anathemate
prohibere voluit. Veritati enim contrarium esse vi-
debatur quod de apostolo divulgasset. Episcopus
autem coram omnibus nil esse verius affirmabat, et
assensu domini papae sacrosancti Evangelii jura-
mento ita esse comprobavit. Credidit tandem domi-
nus papa, credidit et omnis curia, et apud omnipo-
tentiam divinam apostolum majora impetrare posse
acclamabant.

DOMNI ODDONIS

ABBATIS S. REMI6II

CHARTA DE FUNDATIONE CARTHUSIiE MONTIS DEI

In dioecesi Remensi (2).
(Habiexon., Annal. Bened,^ YI, append. p. 66^.)

Universorum Domino, qui est summa sanctitas, G
famulantibus et in sacro religionis proposito perse-
verantibus, maxime his qui abjeclis saecuiarium ne-
gotiorum sarcinis, jam praegustant in tranquillifate
vitae quam suavis est Dominus, nos benignos esse
convenit ; et non solum eorum nccessitatibus ali-
quod levamen impendere, verum eliam si quid eis
devotio fidelium contulerit, ut illsesum ad ipsorum
usus penmaneat, soUicite curare. Idcirco memoriae
cunctorum, lam praesentium quam futurornm, fixum
esse volumus, quod ego Oddo, humilis minister ec-
clesiae Beali Remigii, totumque capitulum cjusdem
monasterii, communicato mecum labore, prompta
voluntate et pia devotione henignnm praebentes as-
sensum, ccenobium in quo usus et sacras consuetu-

(2) Gum propagarentur in dioecesia Remensis
parlibus rehgiosae congregationes, Hfolismensium,
Gisterciencium et Prsemonstratensium« quorum in-
stitutor sanctus Norbertus anno il34 mortuus est,
una deerat sacri ordinis Carthusiensis familia, quae
in solo Burgundiae seu Provinciae, ut tum vocabant,
regno radices egisse videbatur. In has vero partes
demum ramos cxtendit, auctore primum venerabili
Oddone. S. Remigii abbate, qaod bos modofactum
tradunt. Hic aliquando Romam profectus, cum ad
propria rediret, torte divertit ad Majorem Garthu-
siam, ubi explorata piorum illorum solilariorum
admirabili conversatione^ consilio beati Hugonis,

dines Carlhusiani honesti moribus fratres teneant
et custodiant, in fundo ecclesiae nostrae, videlicet in
loco qui nunc Mons Dei nuncupatur^ nam antiquitus
vocabatur Mons Bosonis, in honore beatae Yivginis
Marise et S. Joannis Baptistae conslruximus . Hoc
totom factum est eonsilio domni Hugonis Gratia-
nopolitani episcopi neenon et assensu reverendi
Guigonis, Carthusicnsium pauperum prioris, qui et
primos sacrae hujus institutionis magistros ad nos
misit, et locus ille ut Mons Dei vocacetur, praecepit
et statuit. Yenerabilis etiam Ravnaldus, secundus
Remorum archiepiscopus, in hoc opere strenuus
cooperator exstitit, et ejus voluntate et consilio
evocatio Garthusiensium fratrum facta est, et con-
stitutio loci.

Gratianopolitani episcopi, domum ejusdem instituti
in dio'.cesi Remensi aedificare statuit, assensu vene-
rabilis Gui^onis Garthusi^e prioris, qui primos sa-
crae istius mstitulionis proseminatores Oddoni con-
cessit. Hoc proinde consiliumioiitOddoanteobitum
sancti Hugonis episcopi, qui anno 1132 accidit, Ka-
lendis Apnlis : sed vix ante himc annum 1134 ex-
secutioni demandatum esL, cum scilicet Oddo abbas
e Pisano concilio reversus esset. Novae doraus ex-
struendae assignatus est monasterii sui fundus in
finibus Remorum duabus ab urbe Mosomo leucis,
ad amncm Barum, tunc dictus Moiis Bosonis, qui
postmodum Mons Dei appellatus est.

1335 ADALBERTI ARCfllEP. MOGUNT. 1336

In quo tiquidem monte fratribus ibidem in ordine A et quieanque banc infringere tenfaverit, analhema-
Carthusiensi Deo militantibus, et secundiim sacras tis sententia percutimus. *

ipsius ordinis institutiones, a sanctis eorum prae-
decessoribus datas, degentibus, praedirtum coeno-
^ium^ et quidquid ecclesia nostra in procinctu ejus-
iem CGsnobli infra subscriptos terminos possidebat,
communi totius capituli nostri assensu gratantcr,
et ab omni censu et exactione liberum dedimus,
Concessimus etiam ut terras, quas rustici infra eos-
dem termioos possidebant, si dono vel prelio prse-
dicti fratres acquircre polcrint, libere et absque
ullacensu in perpetuum habeant. Similiter de om-
nibns, quae ibi Richardus Mesoroensis abbas cum
suis fratribus, et domnus Ursio S. Dionysii abbas et
ejus congregatio habebant, liberam donationem, et
ab omni querela absolutam prompta dcvotione ob- q
tuierunt et dederunt. Willelmus etiam Sethona, et
Nicolaus de Burgo, et Goido de Altreio quidquid ibi
tenebant, et quod usibus pauperum Christi ulile ac
necessarium visum est, pro remedio animarum
suarum pari libertata deJenint.

Hi sunt termini quibus praedicta loca limilantur :
ab orientali plaga versus meridiem, ab Asia usque
ad rivulum qui defluit in Amosias, ab Amosiis
usque ad viam regiam, a via regia sicut tendit usque
in Forest, de Forest per verlicem Monlis Rouel sic-
ut vergit usque in Chermel, de Chermel usque Bu-
ten rivulum, a Buten sicut defluit usque in Barum
iluvium. Item ab Asia versus aeptentrionalem pla-
gam usque ad rivulum qui dicitur AHrepa, sicut
idem rivulus defluit in Barum. Ut autem haec mu- ^
nificentia nostra in perpetuum vires obtineat, et in-
convulsa illibataque in omne conservetur tempus,
et permaneat» auctoritate privilegii domni Innocenlii
papae II muniri feeimus. Sed et nos sigilli beati Re-
migii impressione, et honorabilium adnolatione
personarum ae testium roboramus et conflrmamus ;

(3) Reponenda indictio xv.

Sipnum Gaufridi Catalaunensis episcopi.

Sign. Alvisi Attrebatensis episeopi.

Sign. Oddonis abbatis S. Remigii.

Sign. Ingulranni Altivillarensis abbatis.

Sign. Ricardi Mosomensis ahbatis,

Sign. Hellini abbatis S. Theodorici.

Sign. Joranni abbatis S. Nicasii.

Sign. Albrici S. Basoli abbatis.

Sign. Ursonis abbalis S. Diosynii.

Sign. Fulgonis abbatis Spamacensis.

Sign. Willelmi abbatis de Mauri Monte.

Sign. Atbrici et Hugonis archidiaconorum.

Sign. Leonis decani.

Sign. Gervasii cantoris.

Sign. Henriei, Gregorii, Rogeri presbytemnim.

Sign. Bosonis, Raincri, Bernardi diacononim.

Testes etiam hujus rei sunt : Joscelinus tnnc prior,
Hugo subprior, Rainaldus prai^situs, Sigibertns,
Macharius, Hugo capellanus, Gauterus Altreiensis,
Amulfus prsepositus, Christianus cantor, Hayderi-
cus cellerarius, Otho, Gervasins, Benedictus, Lam-
bertus, ilera Lambertus, Balduinus, sed et omnis
conventus.

Testes etiam hujus decreti etinstitutionissnnt :de
clericis, Drogo decanus S. Timothei, Lethardus,
Tomas, Constantius, Nicholaus.

De militibus, Pelrus el frater ejus Tomas.Delai-
cis, Tomas villicus, Simon decanus, Walterus,
Lambertus, Guido scabini et multi alii.

Actum Remis anno incamati Verbi 1137, indi-
clione xiii, (3) regnante Ludovico Francoram rege
anno xxx, archiepiscopatus autem domni Rainaldi
anno xii ordinationis vero nostrse anno octavo
decimo.

EPISTOLA DOMNI ODDONIS

ABBATIS S. REMIGIl

AD WIBALDUM ABBATEM STABULENSEM.

(Vide in Wibaido, infra.)

AimO DOMINI MGXXXVI

ADALBERTUS

MOGUNTINUS ARCHIEPISCOPUS

NOTITIA

(Dom Nartbnb, prsef. ad tom. I ampL Collect,, p. xxxiii)

Rotbardo successit in sede Moguntina non minus sincer» in sedem aposlolicam obscrvantiae quam di-
gnitaiis hseres Adalbertus, Henrici regis cancellarius» « primus inler primos ejus praecordialis consilia-

1337 EPISTOLiE. i338

rias, <• uti loquitur Oito Frisingcnsis lib. vii, cap. 14, quique, ul babet abbas Urspergensis, « per ononia
secuodus a rege semper fuerat. > Is imperatori omniao devinctus, auclor aliquando fuerat ipsi ut Paschalem
paparo invesliturassibirctiDentem custodia) traderet. At vero post concilium Laterancnse, damnato pri-
vilej^io, pravi consiiii ct facti poenitens, in errantem principem conspirans, traditus et ipse cusiodiae est
annis quatuor ; unde populi favore eductus, Coioniae ab Ottone fiambergensi praesule sanclissimo conse-
cralus episcopuSf bellum imperatori scbiftmalico indixit, nec destilit, donec Calixto papae reconcilinrelur.
Qu^nium autem in hanc reconoiliationem laboraverit, declarat ipse epistola ad Cahxtum papam quie in-
cipit : • in multis et magnis persecutionibus, » elc, ex cujus verbis constat Adaihertum pacis Calixlum
papam ioter et Henricum imperatorem composits secjnestrum prae caeteris fuisse, iliatasque sibi a prin-
cipe injurias non tam ulcisci quam remuncrare studuisse, quippe qui censurarum vinculis eum soIvJt, a
quo fuerat et ipse in vincula conjectus.

Eamdem quoque operam erga suffraganeos adhibuit. Henricus Paderbomensls anlistes in concilio Nor-
thusano EeclesiaB reconciltatus fuerat abs Rothardo metropolitano, ea tamen lege, ut a ponlificali absti-
neret officio. Fecit illi copiam Pascbalis papa, anno ii07, obeundi munia quae sui essent ordinis, uti
scribit Gobelinus. At labente imperatore Henrico V videtur et ipse relapsus esse : ib quod clare probat
Moguntini aschipraesulis Adalberti epistola ad episcopum ct caiionicos Paderbornenses.

Quantum vero laboraverit Adalbertus ut Cunonem Argen>inenscm roduceret ad Kcclcslae gremium, plu-
ribus disaercre opus non est, curo ipsa ejus epistola ad Calixtum papam H id aperte declaret. Fuerat kia-
ctenus Cuno, ait Adaiberlus, « in obsequio re^is assiduus, » atque « inter primos amicos imperatoris
habcbatur. » Spirae comiliis, anno 1108 celebralis, adfuit, ibidemque anno 1111 exsequiis Henrici Senio-
ris ; anno vero 1113 Wormaliae sanctum Pascha cum eo celebravit, uti colligitur cx diplomate monachis
S. Maximini dato ; comes denique imperatoris individuus, nihil fecit reliqui, quo fe apud ipsum poneret
ia gratia, quippe quem vel eliam errantem et schismati addictum pequi non erubuit. Quid jam ad haec
Adalbertus ? « Saepe, inquit, eum roouuimus, ut Ecclesiae Dei obediret, et ut hac via magia proficeremus,
canonicis ut ab ejus errore recederent, et ad unitalem pacis Chrisli redirent, multoties seripsimus. » Ne-
quc sane frequcntes iUx praesulis optimi commoniliones frustra truere, subdit enim : « frater noster Cono
Argeolinensis episcopus statim post Remense concilium misericordiam postuiavit, et a cardinali sanctae

Romanae Ecclesiae absolutionem recepit Postauam autem absolutus fuit episcopus, corde et cor-

pore ab imperatore se subtraxit, et in servitio ac fidelitate Ecclesiae, utcunque injustus et peccator, fidelis
tamen et utilis veritatis assertor permausit. >» Cum vero hac occasione gravi eum odio insectaretur Hen-
ricus, spoliatumqne omnibus civitale depulisset, Calixto papae seripsit Adalbertus in gi*atiam ipsius, « non
tamen ideo, inquit, ut injustitiam episcopi sludcamus defendere vel approbare ; » quae verba haud obscure
indieant aon uno achismatis crimine notaturo fuisse Cunonem, et reveranonmulto post, hoc est anno 1123,
ob Bertboldi ducis necem, cui assensum pr^buerat, exauctoratus legitur in Chronico Saxonico : « Cono
Slratburgensis episcopus solo nomine, quia in nece Bettoldi ducis consentit, ab episcopalu deponitur. »
Unde emendandt sunt scriptores nonnuili qui mortem ejus ad hanc aonum referunt, nisi aUunde constet
eom hoe ipso anno esae defaoctam.

ADALBERTI EPISTOLiE.

I-II. A lis minister et apostolice sedis legatus, dilectis in

Ad Calixtum papam. Ghristo qui sunt Halberstadensis Ecclesiae fratribus,

(Vide Patrologise tom. CLXIU, col. 1356, I3b7. abbatibua, praepositis, caeteriaque tam miyoribus,

III^ quam minoribus, spiritum cogitandi quae recta

Ad Innoeentium U papam. sunt.

(Vide in Innoceniio H, ad an. 1143, Patrologiae De morte charissimi et venerabilis fratris no-

tom. CLXXIX. stri patris vestri Reinhardi (1) episcopi quantum

IV. doleamus et siluerirous omiiipotens Deus novit, et
Ad S. OUonem Bambergentem, ipse qui est veritas, testis est nobis, quam gravi nos

(Vide in S. Ottone, ad an 1139, Patrologiae moerore affecerii, quod tam subito sublatus est no-

tom. CLXXIII. big^ et cum personis et ecclesiis nostris unum cor-

V. pus fuerit et anima una, jamdiu exspeciantes exspe-

AdelerumEceleiia Halberstadensis,- Doletdemorte ctavimus ut aliquem nuntium vestrum recipere-

Raynardi eorum episcopi, quodeo inconsulto pro- „,„3 ^^^^^ ^anta desolalione vestra, qui et de vestra

cessenntadelectionem^etexahahcclestaassum' , , . .. «^« -«^j««^» »1 »/xef*«i rr.iAn»;

pserint sibi pastorem. voluntate certiores non redderet, el noslrae iraterm-

(Mabtknjb, ampl. Collect., I,p. 680, ex ms. S- Ger- B tatis assensum super ordinanda Ecclesia veslra non

mani a Pralis.) despiceret. Siquidem parva nos loconim distantia

Adalbbrtus, sanctae Mogunliensis Ecclesiae humi- seperabat, et suus canonicae instiiutionis ordo sic

(!) Mortnus est Reinhardus vi Nonas Martii anno Bankeuburg. fratresque habuit duos, Conradum et

Chriati IIMJ, ordinationis snae xv, uil legitur in Sigifredum, e quorum alterutro natus esl Poppo

Clironico Halbersladiensi. Unde corrigendam est secundus, comes de Blankenburg, vir crudelis et

Chronicon Stederburgense, ubi obilus ejusad annum Corbeiae novae infensissimus.
1124 consignatur. Filius erat Popponis comitis de

1339

RAINALDI II REMENSIS AllCHIEP.

1340

fieri postulabat. Vos autem, antiqu» discretionis et A sanctae matrid Bcclesiae perseverans, ex consilio et

prudenti» vestr» immemores, et ut de persona no-
stra taceamus, quid matri vestrse Moguntinae Eccle-
siae deberetis, parum altendentes, extra morem eo-
clesiasticae consuetudinis, in omni causa vestra
processistia, quia et de alia Ecclesia personam elegi-
stis (2) et eamdemquadamnova usurpatione annulo
et baculo tanquam investire nonabhorruislis. Quod
tamen de tam instnicla hactenus Ecclesia et lol la-
boribus et persecutionibus pro obtinenda cano-
nica investilura atlrita satis mirari non possumus.
Solius enim consecratoris est dare annuhim et ba-
culum. Ut autem bis omnibus ad prsesens super-
aedeamus, hoc lantummodo fraternitati veslrae re*
scribimus quod ad fratres nostros Moguntiam len-

dispensatione fratium nostrorum^ in quorum con-
spectu de tua causa deliberavimus, infirmitati tum
indulgendum esse decrevimus, et pro temporis ne-
cessitate et propagandorum in Ecclesia tua fidelium
Qhristi saluie, episcopaiis officii admioislralionem
tibi concedimus, in quo domni nostri bealae iTiemo-
rise papse Pascba)is universalis Ecclesiae pontifieis
auctoritatem sequentes, et nihil novi Uinquam ex
nobis in Ecclesia Dei statuentes, qu» tecum egit, et
in quibus te reslituit, rata habemu», et sub tesli-
monio fratrum nostrorum episcoforum Colonieosis,
Bavembergen?is, Corbeiensisque abbatis facta prae-
cipimus, ul apud le permaneant, sine roaievolorum
ac detractorum injuriosa caiumcia. Vobis autem

dimus, communicatoque cum eis et quos communi- p omnibus charissimis dominis et fratribus nostris in

care poterimus consilio, quidquid ad honorem Dei
et justitiam ipsius poterimus^ libenter plenius vobis
respondebimus. Valete.

VI.

EpUiola Adalbertiy archiepiscopi Moguntini, ad H.
episcopum et canonicos Pathe^-bornentes.

(Mabtbnb, ampL CoUecU, praf. adlom. I, p. xxxiv.)
A Dei misericordia Moguntinensis Ecclesise ar-
chiepiscopus el apostolicae sedis legatus. . . in Chri-
sto fratri et coepiscopo H. Partherbrunensis Ec-
clesiae...

Cognoscentes poenitentiam tuam ac Dei mi-

sericordia, ut opus bonum quod in te coepit, inde-
clinabiliter conservare et consummare per ipsius

Cbristo et propter Christum monendo prsecipimus,
praecipiendo monemos, ut amodo cum episcopo
vestro, et ipse vobiscum, unum sapiatis, inyioem di-
ligatis, quatenus in die messis illius ad aream Do-
minicam manipulos justilite reportare valeatis. Tibi
autem fratri in Chrisli visceribus ampleetendo, fra-
tcrna charitatis affectu eonsulimus, et auetoritate
Dei et B. Petri et nostra injungimus, ut fratres tuos
paterna compassione nutrias, amplectaris, foveas,
si qui inflrmi et imbedlliores erunt» debita eis fiie-
tate condescendas, sicque tibi commissis ovibos
studeas providere, ut in die Domini illud fideliom
servorom Euge ovanter merearis audhre. Omnes
vos optamua in Domino valere, et fideliler perseve-

gratiam studeas, de csetero fideliter in obedientia G rare in unitate sancUe matris Ecclesi».

(2) Odonem praepositum S.
diensi.

Sebastiaoi de Magdebur ; de quo fusius in citato Ghronico Halbersta-

ANNO DOMINI MCXXXVII

RAINALDUS II

REMENSIS ARCHIEPISCOPUS
NOTITIA

{Gallia ChrisHana^ nov. edit., tom. IX, col. 82.)

Rainaldus II (de Martigny, sive a Pratis), Brientii D
filius e gente Meduana, in provincia Andegavensi,
ex ipso Andegavensi episcopatu translatus favore
Ludovici VI regis ad archiepiscbpatum Remensem
anno 1124 ; qao etiam anno adfuit consilio Claromon-
tano. Anno sequenti, episcopatus sui primo, altare
de Turribus supra Matronam a nobilibus crr ptnm
restiiuit monachis Cluniacensibus ; prseterea tria

altaria concessit monachis Nicasianis ; sub&eripsit-
que regio diplomati quo a Ludovico rege vicedomi-
natus et praepositura Laudunensis quae laids in
beneficium concessa fuerant, eidem ecdesue preci-
bus fiarlholomfiei episcopi rcddita sunt. Anno 1126
monasierium Igniacense a fundamenlis exslruxit
cum amplissima dote. Anno 1127, quo tempore
legatos habebat Romse, forte ab obtinendum pal-

1341

EPISTOL^.

1342

liurn, Witerum comilem Regitestensem propler A
exactiones quas intulerat villisS. Remigii excom-
municatura, sed resipiscentem absolvit (i). Bodem
anno pactum iniit cum Alberone Leodiensi episcopo
pro fiullionensi beae6cio. Exemplar pacti hujus,
non quale exbibuerunt Sammartbaoi inancum et
mutilum, sed integrum ex Marloto describi cu-
ravimus inlcr instrumenta bujus ecclesiae. Illud
auiem, quamvis in assignando Ludovici regis anno
crraverit librarius, liquet tamen transactum esse
anno i 1SI7, non ut nos olim scripsimus (5S) i 1 37. Uode
colligas Rainaldum transegisse non cum Alberone 11,
sed cum Alberone I. Anno ii28 adfuit Rainaldus
comitits episcoporum a Matlhseo Albanensi episeopo
coDgregatis ; canonicosque rogulares exactis sseula-
ribus in Sparnacensi S. Martioi cosnobio stabilivit. q
Anno ii29, die sancto Paschsc, consecravit Duro-
cortori Philippum regem Ludovioi YI primogenitum,
biennio post exstincium, prsesente Henrico I Anglise
rege ; quo etiam anno subscripsit ejusdem Ludovici
regis praecepto, Argentoliense monasterium regali
abbatise S. Dionysii in Francia restituentis. Eodem
anno canonicos regulare» constituit aut constitutos
confirmavit apud Gisonium ; Henniacensis rooaa-
sterii possessiones confirmavit, et ecclesiam Vallis-
Dei Waltero abbati S. Martini Laudunensis con-
cessit. Scripsit etiam Roberto Tornacensi archidia-
cono (3) de coUocandis in ecciesia Petingensi mona-
chis S. Thoodorici, sed quo anno non liquet. Anno
ii3i, mense Octobri, interfuit concilio Remensi
ab Innocentio II summo pontifice celebrato, qui .,
in eodem consessu, rogante Ludovico YI rege,
Ludovicum YII consecravit. Anno ii33 interfuit
concilio Jotrensi, in quo excommunicati sunt
interfectores Thoma prioris S. Yictoris Parisien-
sis. Anno ii34 qinedam largitus est tam abbatiae
Igniacensi quae hoc eodem anno peperit abbatiam
Signiacensemy quam monachis Majoris-Monaslerii
ad S. Theobaldum prope Igniacum degentibus ;
deinde post dedicatam cum spptem aiiis episcopis
Ursicampi monasterii basilicam perrexit ad con-
cilium Pisanum. Anno il35, redux in suam dioe-
cesim, confirmavit possessiones abbatiae Nicasianse.

(i) S. Bem., epist. i9 et 20.

(i) Gall. christ., tom. III, col. 87i,

Anno ii36 confirmavit similiter bona monasterii
Septem-fontium. Anno ii37, codem praesule coope-
ratore, fundata est carthusiae Montis-Dei a monachis
Remigianis.

Denique cum ad magnam senectutem perve*
nisset, vivere desiit anno ii38 juxta compulum
Romanum ; quod colligitur ex charta hoc anno
spud S. Theodericum Rainaldi nomine consignata.
Gorpus ejus Igniacum translatum ad latus altaris
versus meridiem conditum est cum hac epigraphe
lumulo ejus recentiori, ut credo, manu addita :
Ego Rajnaldus a Pratis, quondam archiepiscopus
RemensiSf presbyter, credo (juod liedemptor meus
vivitf et in novissimo die de terra surrecturus
sum ; et in carne mea videbo Deum Salvatorem
meum, Obiit mgxxxvii, xix Kal, Januar, At sequens
inscriptio certius videtur diem et annum mortis
retulisse his versibus :

Anno millenOf centeno^ ter quoque deno,
Octavoque simulf quum Jani dicitur Idus,
Remensis prcesul memorandus obit Raynaldus.

Necrologium Remense de eo similiter hsec habet
ad Idus Januarii ; • Decessit dominus Raynaldus,
primmn And*%gavensis episcopus, postea Remensis
archiepiscopus, et requiescit intus, qui emit nobis
terram de Hundilicurteyetc, pro suo anniYersario. »
Caeterum dignissimus preesul satis laudari non potest,
quod legitimo ponti6ci adversus Anaclelum antipa
pam tenacissime ad mortem usque adbaeserit ; quin
et fidem ejus, et odium in schismaticos prsedicant
calumnise et dicteria quibus pseudopontifex in ar-
chiepiscopum Remensem apud unum ex f piscopis
ejusdem provinciae dehiscebat his verbis (i) : « Quod
idiota Remensis, truncus inutilis^ in te et in eccle-
siam tuam nequiter et impudenter egisse dignoscitur,
nequaquam te mceror aliquis seu dolor afficiat,
praesertim cum in nos et in Romanam Ecclesiam,
cui se juramento aslrinxit, quasi ebrius et vioo
sestuans, histrionum more, multa insolentervomue-
rit, ponens quidem in ccelum os suum ut lingua
ejus iranseat super terram. Tanquam alter Diosco-
rus sedem nisus est aposlolicam judicare, » etc. '

(3) Spicil, t. II, p. 445.

(4) Baron. ad ann. i43i.

RAINALDI II

ARGHIEPISGOPI REMENSIS

EPISTOL.E.

Ad Roberium arehidiaconum Tornacensem. — Ut in

ecclesia Petingensi monachos substituai .

(Anno ii30.)

\Actet de la province ecclisiastique de Reims^ t . II,

p. 206.]

Rainaldub, Dei gmtia Remorum archiepiscopus,

D charissimo suo Roberto, Tomacensis Ecclesiae ve-
nerabili arcbidiacono, salutem.

Significatum est nobis quod domus Ingelbertus,
signifer comitis Fiandriae, impretavit a bonae roe-
moriae Raboda Noviomensi ac Tornacensi episcopo,
ut ecclesia de Petingen libertate donaretur, et mo>

l:U3

RAINALDl II REMENSIS ARCHIEP.

i3U

nachi iu cadem ponerentur : unde et ab eodem epi- A clcro, roilitibus et universse plebi Alrebatcnsium,
scopo privilegium habuisse et babere dicitur. Post- salutera.

modum tamen bortatu et rogatu matris sua; in ea-
dem ecclesia presbyleros et clcricos posuit. Qui si-
quidem cfuia contra priorem et meliorem institu-
tionem ibidem positi fuerunt, nec sibi nec ecclesiae
.proficerc poluerunt, imo pene defecerunt. Quocirca
dilectionis vestrae devotionem exbortamur, roga-
rous atque monemus, quatcnus pro salutc animae
vestra hoc omnimodo efficere studealis, ut monaclii
Beali Theodorici qui regulariter vivunt et in sancta
religione Deo serviunt, in ecclesia illa ponantur.
Intelligimus etenim quod eis est plurimum necessa^
ria, et prsevenicnte divina roisericordia, et vestro
adjutorio, per eosdero poterit ad honorem Dei regu-
lariter ordinari.

II.

Ad clerum Alrebalemem. — De electione epitcopi.

(Anno 1130.)

\Actes,t\c,t ihid,, p. 206.]

Rainaldus, Dei gratia Remoruro archiepiscopus.

B

Credimus quod misericors Deus secuBdum mvl-
titudinem roisericordiarum suarum Ecclesiam el
urbem vestram respexit et personam sapientem et
religiosam sacrisque canonibus coropetentem in
pastorem et episcopura vobis praefecit. Hortamur
iiaque uoiversitatero vestram ac pra»sentibu8 litteris
commonemus quatenus ipsum debita reverenlia bo-
noreiis, ejus salubribus exbortaiionibus et admoni-
tionibus acquiescatis, et ei tanquam boni iilii booo
patri in omnibus obedialis. Quia vero per gnerra-
rum infestationes gravia detnmcnta iongo jam tem-
pore perpessi estis, in remissionem peccatorom
vestrorum vobis injungimus qnalenns ipsius consi-
lio pacem statualis, unde auctori et amatori pacis
placere valeaiis, et unde roultiplicero fructum tam
in spiritiialibus quam in tcroporalibus a Deo reci-
piatis. Yalete.

RAINALDI II

ARGHiePISOOPI ReUElNSIS

DIPLOMATA^

I. c

Con/irmatio fundationis Sancti Judoci de Nemore.

(Anno 1125.)

[GalL Christ, t. X, eol. 303, Instrum.]

In noroine sanctae ei individuae Trinitatis, Patris,
et Filii, et Spirilus sancti. Aroen.RAiNALDus, divina
propitiante roisericordia Rerooruro archiepiscopus
dilecto filio suo Miloni ecclesise Sanclse Yirginis Ma-
rias et Sancti Judoci de Nemore prsposito, et ipsius
fratribui qui in eadem ecclesia regularem vitam
professi sunt, eoruroque successoribus in eadem
observantia perroansuris in perpetuum.

Religiosis desidcriis dignuro est facilem praebere
ccnsensum, ut fidelis devotio celerem sortiatur cf-
fectum. Quia igitur vos, filii in Christo charissimi,
divina praevenieote gratia, vitam vestram sub regu- Q
lari disciplina B. Augustini coercere, et communi-
ter secundum sanctorum Patrum constilutionem,
oronipotenti Deo deservire proposuislis, nos votis
veslris paterno congratulamur a£fectu ; unde etiam
postuiationi vestrae juxta pctitionem confralrts no-
stri Ingeranni, Ambianensis Ecclesise venerabiiis
episcopi, benignitate debiia annuimus, vits naroque
canonicae ordinem, quaro professi estis, pnesentis
privilegii auctoritate firroavimus, et vos vestraque
oronia metropolitanse auctoritatis protectione rouni-
vimus, universa etiam ad vestraro ecclesiaro legitiroe

peitinentia, tam vobis qaam suceessoribas Testris,
in perpetuum confirroamns, videlicet terram qaam
Ingerannus de Mo&steriolo dedit, tn ctqos parte
ecelesia fundata est, et quatuor capones qoos Erman
fridus de Ganniaco et frater suas Ingeranmis eidem
concesserunt acclesis, et terram et oenras qoe con-
cessit Rorgo de Tortosonte ; ecdesiam de Btnriis, et
terram eidem pertinentem, et nemus qnie concesse-
runt Hngo de Ponte et Wiardus de Arguvio ; de-
cimas et terram quas Drogo de Selincaria tradidit ;
decimas etiaro et terram quas donavit Balduinus de
Cajo in Boloniensi patria ; praeterea quecanque in
praesentianim eadem ecclesia juste possidet, quae-
cunque etiaro in futururo legitiroe adipisci poterit,
firroa vobis vestrisque buccessoribos et inconcussa
perroaneant, salva in oronibus Ambianensis episcopi
canooiea reverentia. Slatuimus etiam roortno ab>
bate suo fratribus ibidem Deo servientibus liberam
et canonicaro habere electionero, duro propositam
secunduro beati Augustini regulam firmam servave-
rint religionem . Auctoritate itaque Dei et nostra
deoernirous, et sub analheroate interdicimus. ot nuUi
oronino liceat earodem ecclesiam temere pertorbare,
aut ejus possessiones vel csetera bona auferre, vel
temerariis vexationibus fatigare.

Actum Rerois anno Incamationis Doroinicae 1125,
indictiona ni, regnante gloriosissimo Francorum

1345 DIPLOMATA. 1346

rege Ludovico anno xix, anoo autem archicpisco- A . '^^'

Pactum inter Hainaldum U archiepise, Rememem

patus domni Rainaldi prinio

Fulcradus canccllarius recognovit , scripsit ac
aubscripsit.

Testes sunt Nicolaus et Hugo archidiaconi Remen-
868f Bartholomsus Laudunensis episcopus, Lisiar-
dus Suessionensis episcopus, Robertus Atrebaten-
sis episcopus, Ebalus Catalaunensis episcopus, Ur-
sio abbas Sancti Dionysii, Nicolaus abbas Sancti
Nicolai.

n.

Charta fundaiionit monasferii igniacensit.

(Anno 1126.)

(Gall. Christ., t. X, col. 37, lostrum.)

Iii nomine sanctse et individuae Trinitatis. Ego
RAiifALDus, Ecclesiae Remensis licet indignus mini-
ster, omnibus qui se sanctse Bcclesise lilios esse
cognoscunt bravium supern® hsrcdiiatis.

Cum primum ad regimen Ecclesi«e Remensis dis-
posiiio divina nos evocaret, bonestorum virorum
cura nobis fuit eonsortium eligere et eorum contu-
bemio delectari. Yisum igitur fuit Spiritui sanclo
et nol*is monachos de Clarisvallibus ascisci, et ut in
parochia nostra illius orJiois abbatiam construere-
muB totis nisibus elaborare. Ad hoc siquidem fa-
ciendum libere cootulimus eis toiam terram de Mon-
taum cum vaile sua, et totam costam qua ascendi-
tur versus Curvam-villam, et usque ad silvam qn«e
est versus Longam-villam cum ipsa sllva, cum aqua

et Alberonem i episcopum
Bullionensi bene/icio.

Leodiensem , pro

(Anno H«7.)
\GaU. ChrUt., ibid., coL 38.]

In nomine sannctae etindividuaeTrinitatis. Notum
sit omnibus pnesenlibus, et quorum futura poste-
ritas exspectatur hac praesenti paglna discat quid
et quomodo de benefi ;io Remensis Bcclesiae quod
ad castellum quod BuUion dicitur pertiuet, cum
Alberone venerabili Leodiensium episcopo statui-
mus. Ego Rainaldus, Remensis Ecclesise licet indi-
n gnus minister, beneficium quod Remensis Ecclesiae
ab antiquo esse dignoscitur, quod etiam ad BuIIio-
nem perlinere nulli dubium est, Alberoni Leodien-
sium episcopo, et per eum succcsoribus suis con-
ditione supposita contradidi. Si ob aliquorum infe-
stationem Remensi ecclesiae ingruerit necessitas,
dorainus Leodiensis episcopus equitatum trecento-
rum militum singulis annis mihi vel meo ducet
cuilibet successori, si quadraginta dies ante pnemo-
nitus fuerit. Quod si taliter praemonitus habere se
legale vel canonicum impedimentum monstraverity
de prsedieta expeditione excusatus et it, ita tamen ut,
postquam fuerit expeditus, pactum exsolvat prae-
fixum, eodem rursus termino revocalus. Hunc autem
equitatum dominus Leodiensis suo conductu et pro*

— „ — . -r , -,-- priis expensis ducet usque Hosomum, quo post-

et pratis, terris cultis et idcultis. Contulimus etiam ^ quam pervenerit, Remensis ei cum suis omnibas,

eis quidquid habebamus Igniaci cum circumjacen*
tibus silvis, videlicet Forest el Beleis ; quidquid
etiam juris nostri erat in communi siiva, et quid-
quid a Pontio de Arceio emimus. Hsec supradicta ob
noslronim rec^irdaUonem peccatorum signis et pro-
babilium personarum testimoniis absque ulla reten-
lione eis contuiimus.

Signum totius capituli Remensis Ecclesiae, cujus
sigillo haec charta munita est.

Signum Odonis abbatis Sanctt Remigii.

Signum Joranni abbatis Sancti Nicasii.

S. Guilielmi abbatis Sanoi Theoderiei.

S. Ursionis abbatis S. Dionysii.

Sig. eliam Sugerii abbatis Sancti Dionysii Pari-
siensis.

Sig. Nicolai archidiaconi.

S. Hugonis archidiaconi.

Sig. Joffridi decaui.

S. Leonis cantoris.

Sig. Adae, Sig. Alberti, S. Odonis, bresbytero-
nim.

S. Bosonis, S. Gervasii, S. Drogonis, diaco-
nonim.

Actum Remis anno incaniati Yerbi 1126, indi*
ctione v, regnante Ludovico Franeorum rege anno
xuy ardiiepiscopatus autem dpmni Rainaldi anno
III.

Pulcradus cancellarius recognovit, scripsit et sub-
scripsit.

et in progressu, et in morando^ et in revertendo
usque ad Mosomum victus necessariaprovidebit.In
quamcunque vero partem circa Remensem urbem
et per decem leugas protrahere hanc militiam, vel
habere secum ad obtinendam ecclesiae utilitatem
voluerit, per quindecim dies cum expensis eos reti-
nebit, ita ut infra hunc terminum eos reducat usque
Mosomum . Si vero eundo vel redeundo aliquid de
suis amiserit, de his omnibus archiepiscopus nihil
eis recompensabit ; quidquid autem lucrati fuerint
tam in equis quam in aliis rebus, praeter captos
milites, sui juris erit. Si de praedicto beneficio vio-
lentia vel infestatio fierit illata Leodiensi episcopo,
Remensis ei consilio aderit et auxilio. Si quae vero
D conlradictio fuerit orta, vel proclamatio digna ao-
divi, non alibi statuet diem audientiae nisi Mosomi,
juvabitque eum ad retinendum lege et sententia
judiciali. Similiter ibidem et non alias alibi Remensi
occurret Leodiensis episcopus, de neglectu hujus
servitii, vel pacti praevaricatione tantum responsu-
rus. Quia vero Leodiensis episcopus alioram more
casatorum hominum nobis facere non potuit homi-
nium, octo de suis, quaiuor videlicet de castellaniis
de Buillon, Gualterum scilicct de Buillon, Ingonem
de Mirenvalt, Manaasem de Herge, Ingonem filium
Lamberti, et quatuor de aliis casatis auis, Cingerum
advocatum, Galterum castelianum de Hoio, Rainal-
dum de Jupperi, Lambertum de Tiembeche, a quibus
hominium suscepimus, nobis produxit. Insuper hu-

1147

RAINiLDI II REMBNSIS ARCHIEP.

ii48

jas cottventionis teDorem, et amicitiae servands in
manu nostra firmavit, quod etiam a successoribus
suis Remensi archiepiscopo eodem modo observan-
dum statuit, utrisque tandem episcopis, Reroeosi
Bcilicet et Leodiensi, sublalis de medio, ab utriusque
ecclesiie successoribus pactum omne, ut praedixi-
mus, observabitur perp^luo et irrefragabiii jure.
Item quod Leodiensis episcopus veniens ^osomum
firmata amicitia , renovata convenlione, redditis
hominiis baronum pi*aenominatorum, si supervixe-
rint, vel hseredum sibi succedentiuni, a Remensi
archiepiscopo gratis et absque uUa contradiciione
cerlum recipiat beneficium. Si vero quolibet acci-
dente casu aliquando Leodiensis ecclesia praedicti
castelU possessione carueriti ila ut juste reclamare
non possit, omnis praescripta conventio inter Re-
mensem et Leodiensem episcopum cassa et annul-
lata maneat. Quia ergo sicut scriptum est, generatio
prceterit et generatio advenitf et dictorum sque ac
factorum nostrorum aetas interit, ne processu tem-
poris deleri quod gestum est, aut ambiguitate mu-
tari valeat, hanc nostram cooventionem scripto
mandavimus, probabilium personarum attestatione
firmavimus, insuper additamento nostrae imaginis
communiri jussimus.

Sig. Odonis abbatis Sancti Remigii.

Sig. Joranni abbatis Sancti Nicasii.

Sig. Ursionis abbatis Sancti Dionysii .

Sig. Nicolai archidiaconi.

S. Hugonis archidiaconi.

Sig. Joffridi decani.

S. Leonis cantoris, etc.

De laicis :

Sig. Henrici de Castellione.

S. Bliardi de Hercreio.

S. Nicolaide Burgo.

S. Radulfi de Radulfi-curte.

S. Haimonis castellani de Alto-monte.

S. Balduini dapiferi, etc.

De Leodensibus :

Signum Alexandri archidiaconL

Sig. Dodonis archidiaconi.

S. Arnulfi prspositi.

Sig. Willelmi praepositi, etc.

De laicis :

Signum Lamberti comitis, etc.

Actum Remis anno Incarnationis Yerbi 1127,
indictione v, regnante Ludovico Francorum rege
anno v, archiepiscopatus domini Rainaldi tertio.

Fulchradus cancellarius recognovit, scripsit et
aubscripsit.

IV.
LUiercB Rainaldi Remensis archiepitcopi de excom-

municatione et abiotutione Guiterii comitis Regi"

testensis.

(knno 1127.)

[UARiiNB, Thesaurus Anecdoct.^ v I, col. 367, ex
cbaitario S* Remigii.]

Bgo RmKaldus Remensis ficclesiae, licet indignus,
minister, seriem causae excommunicationis simul et

A absolutionis Guilerii comitis de Reiteste {Rithel) ad
poslerorum memoriam hac praesenti pagina per-
tractare dignum studui. Kxcommunicaveramus
praedictum comitem pro injustis consuetndinibus
quibus villas S. Remigii, terras et homines oppri-
mebat, et omnem quae ejus ditionis erat terram ana-
tliematis vincuio obligaveramus . Hac necessitate
compulsus S. Remigii abbas Odo Romam expetiit,
Honorio papae mala intolerabilia, quaa comes ille
Ecclesiae Sancli Remigii inferebat, exposuil. Dom-
nus papa malorum motus acerbitate, excommuni-
cationem in comitem nominatum factam confirma'
vi(, et omnibus suffraganeis Remensis Ecclesiae
episcopis, ut eam in comitem promulgarent litteris
ad eos directis mandavit. Comes, hujus ignominiae

-Q opprobrium ferre non praevaiens, prsesentiam no-
stram adiit et satis lacrymosis precibus ut concor-
diam inter eum el abbatem componeremus nos ex-
oravit. Accito abbate prsedicto, aliis etiam abbalibus
convocatis et quibusdam Ecclesiae nostrae clericis,
causam praedicti comitis diu ventilantes, hoc tan-
dem fine terminavimus. Guerpivit et adjuravit saepe
dictus comes in praesentia nostra et totius curiae
quod nuUam ullerius in villis Sancti Remigii, ex<-
ceplis hominibus suis capitecensis, exaetionem fa-
ceret, quod vulgo tallias dicunt, nec ministeriales
sui. Guerpivit etiam et abjuravit salvamentam quod
a quatuor villis Sancti Remigii exigebat, videlicet
a Salice S. Remigii {Saulx-Saint-Remi)^ a Roisiaco
(Roizy), a Basilica-curte et Insula {Isle). Guerpivit

Q et adjuravit lethum, sanguines, redhibitioaem ho-
minum Sancti Remigii, qui partes soas non acci-
piunt. Solitus erat idem comes hominibas suis
dare homines S. Remigii, qui de advocatione sua
erat. Qui injustis consuetudinibus eos veluti suos
opprimebat, quod adjuravit ulterius se non facta-
rum, nec defensor inde alicui existeret, nisi quan-
tum ad advocationem suam pertinet. Haec omnia
supradicta in praesentia nostra et totius curiae guer-
pivit et adjuravit prsetaxatus comrs, nisi forte si
ad eum praepositus S. Remigii ciamorem fecerit.
Tunc de justitia quam ei faciet, tertiam partcm ha-
bebit. Juravit praeterea quod pro his omoibas qose
dimisit oullam malefiicienti occaaionera adversos
villas et h^mines S. Remigii exercebit. Si vero ali-

D quid supradictorum quae jaravit iDfregeril, conuno-
nitus f nisi infra quindecim dies emendaverit ,
absque retractalione excommunicatloni subjacebit.
Praeterea de immodicis hospitationibus qaas in villis
S. Remigii nimis frequenler idem comes facero
consueverat, et de operibus et carroperariis, qai-
bus homines ecclesiae afiiciebat, ai ciamor ad abba-
tem venerit, et commonitus in curia abbalis, si
infra quindecim dies ad justitiam venire neglexerit,
eidem exeoafimunicationi cui modo subjacet aiae
dilalione snbjCDabit. Hanc igitur auctoritatia nostfB
paginam ratam esse volentes, impreasiooe imaginis
nostrae idoneis etiam testibus subscriptis roborari
focimus.

1349

DIPLOMATA.

1350

Si^um Odonis abbatis S. Remigii.

SigiTum Engubranni abbatis Altivillarensis.

Signum Jorranni abbatis S. Nicasii.

Signum Ursionis abbatis S. Dionysii.

Signum Hugonis archidiaconi.

Signum Joffridi decani.

Signum Leonis cantoris.

Signum Adse, signum Alberti, signum Odonis,
presbyterorum.

Signum Gervasii, signum Odonis, signum Drogo*»
nis, signum Bosonis, signum Joannis, diaconorum.

Signum Albrici magistri.

Signum magistri Grapliionis Andegavensis de
laicis, S. Hilarii de Monle-Gaii, S. Hagani de Cal-
misiaco, S. Otranni.

Actum Remis anno Incamati Verbi
ctione V, regnante venerabili rege
Ludovico anno xxn, archiepiscopatus domni Rai-
naldi anno iii.

Fulcradus cancellarius recognovit , scripsit ei^
subscripsit.

V.

Instituti in abbatia Sancti Vartini Spamacenmca-

noniciregulares,

fAnno 1120.)

[Gall. Christ, X, 39, Instrum.l

Rainaldus, miscratiooe divina Remomm archi-
eptseopos, notum facimos quod illustris eomes
Theobaldus, divina inspiratione compunctus, Spar-
nacensem ecclesiam ob remedium anim» suse et
prsedecessorum suommy Stephani videlieet patris
sui, et avi soi eomiiis Theobaldi qoi in eadem ec* G
clesia sepuUus est, in manu sua hujusnaodi liber
tate donavit. Gum prsedictus comes Theobaidos
praefatam ecclesiam a primogenitoribus sois quasi
hsereditario jure sibi derelictam teneret, et abba-
tiam ipsius ecclesiae Galeranno , domini Andrese
dapiferi sui filio, dedisset, incommotabili voluntate
Dei, qui mutat omnia quando vult, eadem ecclesia
ad meliorem statum motaia est. Praefatos uamque
Galerannus Spiritos sancti gratia divinitos inspi-
ratus, et domni Beraardi Ciarsevallis prodenti con-
silio roboratus, jam dictom comitem adiit, seite
sfficulo abrenuntiaturam, et apud GiaramvaUem
monachum futoram enontiavit, petivitque ab eo
quatenus ecclesiam Sparoacensem ad ordinem et
regolam beati Augostini per manum dicti archiepi- q
scopi permutari eoncederet. Cujoa petitioni satis
rationabili comes supradictus libenter annuens, Deo
et praefato archiepiscopo ecclesiam supradictam li-
beram, et sub regula S. Augustini in perpetuum
permansuram dimisit, etc....

Aotom Remis Anno Incamati Yerbi 1128, etc. . ..

VI.

Charta Bainaldi Remensis archiepiscopi de quita"
tione gistarum et procurationum monasterio S.
Nicasiiconcessa.

(Anno 11S9.)
IVaein, Arehim administratives de Reims, I, p. 9iBt.]
Rainaldus Remensis archiepiscopus.
Pastoralis cura quami Deo disponeote, soseepi-

A mus, nos desioenter admonet oppressis subvenire
et quibuslibet anxietatibus attritis, compassionis
manum porrigere. Ego itaque Rainaldus Remensis
Ecclesiae indignus sacerdos, considei*ans fratres qui
in monasterio Beati Nicbasii degunt.... plurimis
angi necessitatibus...., allaria subter annotata ob
remissionem peccatorum meoram eorum usibus
contuli.... Alter {sic) videlicet Sancti Remigii de
Gelto et alter Sancti Helani de Buxolio.. .. Univer-
siiati praelerea fidelium notum facere dignum duco,
quod eum abbatem et fratres ecclesiae Sancti Ni-
cbasii impetissem super quibusdam quae ad jus
meum spectare credebam, gistis videlicet et procu-
rationibus, tam in pra>fata ecclesia quam in ejus
membris, prsedicti fratres nulli antecessorum meo-
1127, indi- g ram tale quid se unquam reddidissedixerant. Inso-
Francorum per et privilegium revereodi Patris nostri Alexan-
dri papa; II super hujusmodi libertate et im-
munitate, necnon et scripta venerabilis prsedecea-
soris nostri Gervasii Remorum archiepiscopi, qui
jam dictam [ecclesiam] cxstruxerat, sed et Ittteras
domini Philippi illustris Francorum regis super
eadem libertate, mibi attulerant. Ego vero inspecto
tenore prsedicloram scriptorum et notata ex eo-
ram notilia pncfatse ecclesiae libertate, de sapien*
tum viroram consilio, calumniam quam adversus
praenominatos fratrea habebam, eis omnino remisi, '
et a prefatis querelis liberos et immunea esse de-
crevi ; et ut malignandi locum successoribos meis
nullum relinquam prsesenti pagina inserere dignum
doxi.

S. Hugonis archidiacooi.

S. Frederici praepositi.

S. Hugonis thesaurarii.

S. Leonis cantoris.

S. Adam, S. Ermenrici, S. Alberti, S. Odonis,
S. Henrici, presbyteroram.

S. Gervasii, S. Gerardi, S. Raineri, S.Goidonii,
S. Bosonis, S. Joannis, diaconoram.

S. Albrici, S. Amalrici, S. Petri, S. Gerardi,
S. Guidonis, subdiaconoram.

Actum Remis, anno incaraati Yerbi 11St9y indi-
ctione vi, regnante Lodovico rege Francoram,
anno regni ejus xix, arcbiepiscopatos autem domni
Rainaldi anno tertio.

Fulcradus cancellarios scripsit et subscripsit.

vn.

Con/irmaiur fundatio manasterii Igniacensis.
(Anno 1130.)

\Oall. ChrUt, t. X, col. 39, instrom.]

Rainaldus, divina dispenaatione Remensis Eccle*
siae humilis minister, dilectis in Christo filiis Ro-
BERTO Igniacensis monasteni venerabili abbati, ejus-
que fratribus in eodem monasterio Beatse Mariae
monasticam vitam professis, eorumque succes-^
soribus in eadem observantia permansuris in perpe*
tuum.

Quia quse ad religionis eultum pertineret digno*

im

RAINALDl II REMENSIS ARCHIEP..

1352

scuntur, «teniam animabus salutem conferre crc- A lam quae erat de potestale Avelereii, ile vobis lar

B

dimus, cum primum ad reginem Ecclesiae Rcmen
sis dispositio divina non evocaret, summa cura no-
bis fuit ac studium honestorum ac religiosorum
eligere consortium, et eorum contubernio deleclari.
Dignum igilur visum fuil Spiritui saucto et nobis,
viros de monaslerio Claraevallis ascisci, et ut in
parochia nostra vestri ordinis abbatia construere*
tur eniti ; ob hoc siquidem Beselae Mariae matri
misericordiae quielum, et ab omni exactione liberum,
qoidquid Igniaci habebamus, contulimus cum cir-
cumjacentibussilvis, Forest videlicet et Belcis usque
ad summitatem montium, ubi divisio f&cta est ; et
metis, et fossalo el viis. Ultra metas autem con-
cessimus vobis quidquid vestro vestrorumquo suc-
eesaorum usibus necessarium erit. Donavimus etiam
eidem Beatse Marise et vobis liberam totam terram
de Monte-Taonis, cum vaile sua et aqua ; in terra
vero nostra ultra aquam concedimus vestris usibus
necessaria» in silvis videlicet et pascuis, decimam
quam Dominus HenricusdcCastellione apud Montem-
Taonis tenebat, et quidquid ibidem babebat, guer-
pivit et reddidit, et uxor sua Ermengardis, et ipso-
rum filius Gualcherus : et nos illud tolum Bealae
Mariffi vobisque tradidimus.

PrsBsentis itaqae privilegii auctoritate tam vobis
t]uam et suceessoribus vestris, quae praedicta sunt
firmamus^ et ea qnae ab aliis fideiibui vobis jam
coliata et in posterum conferenda sunt. Ponzardus
siquidem de Arceio et Albertus de Jarceie, annueote
et piaudente fliio suo, Beatae Mariae et vobis dona- n
verunt quidquid Igniaci proprium tenebant, in ter-
ris scilicet, pratis et pascuis ; de silvis vero circum-
jacentibus tantum vobis dederunt, quantum sagitta
ab arcu semel emitti potest ; in reliquis autem sil-
varum suarum partibus , vobis et posteris ve&tris,
quidquid v^tro in illorum usui necesse fuerit. Pro
terris vero quas rustici ab ipsis tenebant, Ponzardo
pectiniam dedimus, et ipse alias terras agricolis illis
reddidit. Guarinus autem Malus-privignus, de cujus
feodo Ponzardus et Albertus terras illas tenebant,
hoc totum concessit atque laudavit. Porro domuus
Andreas de Baldimento et uxor ipsius Agnes, eo.
rumque filii Guillelmus et Guido, monasterio vestro
in eleemosynam contulerunt Resson quoddam man-

gitus est, quod nec ipse nec sua posteritas iade
quidquam valeat dare, vendere, vel quoquomodo
commutare ; in omnibus etiam silvis suis vobis be-
nigoe concessit, ut inde absque omni contradictione
habeatis, et successores vestri quid!|uid neceasitas
vestra et ipsorum usibus suis expostulaverint. Do-
minus autem miles de Arceio et uxor sua Hildebur-
gis, et eorum filii Nicolaus, Ado et alii Beatae Mariae
et vobis ddderunt de terra Avelereii arabili, quaeest
affinis et continua terrae de Monte-Taonis, quanlum
plene et abundanter sufiiciat duabus carrucis om-
nibus anni partibus in quibus terrae arantur et ez-
coluntur. Porro egidius el Helias fratres filii Girardi
praepositi de Castellione, Beatae Mariae et vobis eon-
tulcrunt teiram illam quam apud Montem-Taonis
habebant. Has profeclo donaliones super allare B.
Mariae oflerri vidimus in die dedicationis monaslerii
veslri, et approbavimus, easdemque hujus privilegii
auctoritate corroboravirous, sub anathemate inter-
dicenles ne qua persona saecularis vel ecclesiastica,
de praedictis donationibus vos vcl succesfores ve-
stros aliquando inquietare prcesumat, etc.

Signum Josleni Sucssionensis episcopi.

Sig. Ursionts Virdunensis electi.

S. Bemardi vencrabilis abbatis ClaraevaQis.

S. Remenais Ecclesiae otyus sigiUo baec acriptura
sigillataest.

Signum Odonis abbaUa S. Remigii.

%Sig. Ingelranni abbatis Altivillaris.

Sig. Guillermi abbatis Sancti Theodorici.

Sig. Jorauni abbatis Saaeii Nicasii.

Sig. Gilberti abbatis Sancti Dionysii.

Sig. Fuiconis Spamacensis abbatis.

Sig. Hugonis arehidiaconi.

Sig. Frederici praeposiii.

S. Leonis decani.

S. Gervasii cantoris.

Sig. Hugonis thesaurarii, etc.

Actum Remis anno incarnali verbi 1130, indi-
ctione vm, regnante Ludovico Franeorum rege glo-
riosissimo anno xxiv, archiepiscopatus autem Rai-
naldi II, anno v.

Drogo cancellarius scripsit et sobacripsit.

vm.

sionile de polestate Cheherii, et terram ei adja- D ChariaMinaldiarehUpUcofiRemeniU, de can/ir-
centcm a vallepraliusqueadvalliculas, cum fundo
vallium, et iatera usque ad summitatem montium.

ei utraque parte, sicut limitataffl est. Haec autem
terra protenditur a via Chehereii et qua itur ad
montem S. Martini, usque ad fines Viilae Savoie,
et usqne ad finea Montis-Taonis, et usque ad fines
Avelereii ; quidquid vero intra hos fines continetur,
sive ait terra arabilis, sive prata, pascua vel aquse,
vpbis in perpetuum collatum esse dignoscitur. Prae-
terea omnia prata et alias terras quas idem Andreas
Circa Perreiura habebat, quae solent esse de pote-
siate Avelereii, asseoliente uxore sua et filiis, Beatae
Mariae et vobis libere donavit. Quamdam vero silvu-

matione sancH Wlmari.

(Anno 1431.)

[Gal ChHsL, t. X, col. 400.]

Bgo Rbgilnabus , per Dei patienliam Remoram
archiepiscopus, dilectis in Christo filiis Pbtbo ec-
clesiae Sancti Wlmari abbati venerabili, et caeteris
fratribus ia eodem loco canonieam vitam professis,
eorumqne successoribus in perpetnam.

Cum omnibus qui intra ambitum nobis commissae
dioeoeseos eontinentur vigilantiam debeamus, ad
hoc potissimum nostra se accin&it industria, ut
ecclesias et sanctorum locorum possessiones» quas
laica invaserat ambitio, in paccm qnietemque revo-

1353

DIPLOMATA.

1354

caremus, et a secularium hominum illicita perva- A
sione emancipatas, amaloribus Christi liberius sub-
deremus. Ego igitur Raginaldus ad omnium lam
prasenlium quam fulurorum nolitiam protrahere
studui, quod comes Euslachius timorc extremi exa-
minis prae oculis statuto, cum religiosa matre Ida
et uxore nobilissima Maria, coram Joanne bonae
raemori» Morinensi episcopo, jus omne quod habe-
bal in ccclcsiam Sancti Wlmari in civitate Boloniae
fiitam, liberum et absolutum Domino Jesu Christo
concessit, eo videlicet tenore quod canonici secun-
dum regulam sancti Auguslini regulariler viventes,
ibi subslituerentur. Hanc ipsam donationem suc-
cessor hujus comes Stephanus, cum uxore sua Ma-
thilda, in praesenlia domni Milonis succossoris jam

IX.

Rainaldus Remensit archiepiscopus confirmat
omnes possessiones monasterii Silincurtis.

(Anno 1135.)

[Gall. Christ., t. X, col. 305.1

Raoinaldus divina propitiatione Remorum ar-
chiepi«copus, universis sanctae Ecclesise filiis in per-
peluum.

Cum ad bene operandum subditorum animos in-
formare et vit» exemplar esse debeamus, si pec-
catis exigentibus pastoris officium rainime adim-
plere valeraus, eorura vel bonis operibus congratu-
lari, et in aliquo participes esse studeamus. Justis

dicti Joannis confirmavit, alque distribulionem prae- g igilur petitionibus venerabilis confratris nostri Gua-

bendarum, et jus omne quod in praedicta ecclcsia

posl praefatam donationem injuste usurpaverat,

restituit, et fratribus sob regula beati Auguslini

religiose in posteruin vicluris ibidem concessii.

Vobis ergo, fratres charissimi io Domino ac fiUi,

praefatam ecclesiam ejusquc possessiones quas in

praesenti, pofsidet, vel in futurum possidebit et

acquisitura est, vestrisque successoribus sub regula

beati Angustini Deo militaturis metropolitana au-

ctoritate confirmamus. Illud sane religionis, etc. Ut

autem hujus schedale continentia futuris tempo-

ribus rata et inconvulsa permaneat, probabiliura

personarum subnolalione el sigilli nostri impres-

sione eam corroborari fecimus. i

Signum Josseni Suessionensis episcopi.

S. Milonis Morinensis episcopi.

S. Ursionis abbatis Sancti Dionyssi.

S. Hugonis abbalis de Monte Sancti Eligii.

S. Balduini abbatis Sancti Vincenlii Silvane-
ctensis.

S. Joannis abbatis Beatae Mariae Boloniensis.

S. Adae abbatis Sancti Judoci in Nemorc.

Actum Remis anno 1132, reguante Ludovico rege
Francorum anno xxvi (5) regni sui, archiepiscopa-
tus vero domini Rainaldi anno ix.

rini Ambianensis episcopi, prout dignnm est, pa-
terno affectu annuentes, locum in Selincuriae pa-
rochia constilutura Gualterio abbati ejusque suc-
cessoribus canonice proraovendis, et fratribus in
eodem loco canonicam beati Augustini observan-
tiam profitentibus eorumque successoribus, et om*
nia quae in praesenti praedicto loco a fidelibus col-
lata sunt, quaeque etiam tn futuro prsedicta eccle-
sia rationabiliter possessura est, ea etiam quae in-
ferius adnotabimus, praesentis privilegii auctori-
tate confirmaraus. Haec autera sunt quae firraamus,
videlicet terra quae est circa ecclesiam, etc, fereut
in charta Guarini episcopi (6). Ut autem hujus de*
creti pagina in posterura rata et inconvulsa per-
, raaneat; iraaginis nostrae impressione, et probabi-
* lium personarum intitulatione eam corroborari
fecimus.
Signum Josleni Suessionensisepiscopi.
Sig. Joffredi Catalaunensis episcopi.
S. Alvisi Alrebatentis episcopi.
Milonis Morinensis episcopi.
Odonis abbalis Sancti Reraigii.
Ingulranni Ahovillarensis abbatis.
Joranni abbalis Sancti Nichasii.
Ursionis abbatis Sancti Dionysii.
S. Hugonis abbatis de Monte Sancti Bligii.
S. Theodcrici abbatis S. Eligii Noviomensis.
S. Albrici, S. Hugonis, archidiaconoram.

S.
S.

s.
s.

(5) Lege xxiv aut xxv. j\

(6) Quae sic pergit : « Cirea ecclesiam, et duae
partes decimee de Setincuria, et tres partes ejusdem
decimse quas tenebant Joannes de Boiasuile, Radul-
phus Haleus, Aluricus de Poiz, et tertia pars de-
cimae de Worluis, quae omnia Drogo et fiiius ejus
ecclAsisB libere concesserunt; et tertia pars decimae
de Tenceneul-maisnil quam dedit Rogerus de Se-
lincuria ; decirose etiam omnium animaliura et hor-
torum ejusdera loci, quas ooncessit doranus Fru-
raaidus prior et universura capitutura ecclesiae Beati
Martini Arabianensis fratribus ibidera Deo servien-
tibus, et deciroa totius terrae Ernoldi sacerdotis fra-
trisque ejus Clari, et terlia pars decimae quae perti-
net ad altare d^Estruisuiz, et decima terrae Valteri
Wastel et filii ejus Radulphi. Terra etiam de Teneul-
maisnil, ouam Rogerus Clabotdus, Eustachius et
Walterus Bonardus eidem ecclesiae dederunt, con-
cedente Drogone de SeUncuriA a quo tenebant, et

PkTKQU GLXXU.

decima quam dedit Bernardus le Wales ; terra quo*
que de Curia de Gislebert-maisnil, quae est a via

Suae ducit ad Vilers, usque ad viam qu» tendit ad
iroeeort, et pratum quod est juxta eamdem viam,
quae omnia Guillelraus Bisete suique horaines, sci-
Iicet logerannus de Betnay et Renoldus de Gislebert-
maisnil quidqutd in eis possidebant eidem eccle-
siae concesserunt, et tertia pai's decimae ejasdem
terrsB quam Radutphus de Gislebert-maisnil et filii
ejus dederunt. Tertia vero pars decimae altaris
et curia libera, quae domnus Guarinus episcopus
et domnus Symon archidiaconus eidem ecctesiaa
concesserunt, et campus quem dedit sapradictns
Renoldus, cujus terragium et decimam sibi reti-
nuit; pars etiam molendini quae fuit Guitlelml con-
versi ecclesiae sancti Judoci, quara abbas oranisque
conventus sancti Judoci eidem ecclesiae eoncesso-
mnt. »

43

i35&

RAINALDI tl REtfENSIS ARCHIEP. DIPLOMAtA.

43S6

S. Leonia decani.

S. Gervasii cantoris.

Actam Remis 1135, iDdictione xui, regnante Lu-
dovico Francorum rege anno xxvii, archiepiscopatus
aatem domni Rainaldi secundi anno xi.

Drogo canceUarius recognovit, scripsit et sub-
scripsit.

X.

Bainaldi Remensis archiepiscopi privilegium de
aqua ViduloB^ maresco^ herbagio et jurisdictione ,
S. Theodorici usque ad crucem Haymonis,

(AnnoHBl.)

[yA.fiW,Archives administratives de Reims, I, p.290].

A fiernardo aperte lectum, diligenter exponeretar, aa-
divimus et recognovimus litem hanc, olim tempore
venerabilis Guillelmi abbalis, sub multorum testi-
monio sedatam fuisse ; quando scilicet nobis sedeu*
tibus in monte juxta Chalons, a septem legaiibus ho-
roinibus Sancti Theoderici cum jurejurando dera-
cionatum est, totam aquam et marescum, a molen-
dino quod dicitur Mascele, supra, osque ad lucum
qui dicitur Vidua, fundum terrse, et piscaturam, et
herbagium, ct bannum, et justitiam esse Sancti
TUeoderici; herbagium quidem et pasturam tam
de maresco quam etiam de monte asque ad cnicem
Haymonis communem et hominibus Sancti Theo-
derici et hominibus Gerardi ; piscaluram vero to-
tius aquae propriam et indominicatam Sancti Theo-

In nomine sanctse et individuae Trinitatis, Palris g derici, a praedicto raolendino usque ad fulcaturam

et Filii, et Spiritus sancti.

Ego Rainaldus secundus, Dei gratia Remorum
archiepiscopus, notum esse volo omnibus tam prae-
sentibas qaam futuris quo ordine, qua ratione, con-
troversiam illam veterem et redivivam, tempore
Hellini abbatis terminavimus, quse de aqua Yidulae
juxta villam quae dicitur Chalonis, et de adjacente
maresco vel palude, et piscatura tota, et fundo ip-
sios terrae et herbagio, et banno et justilia, contra
ecclesiam Sancti Theoderici a Girardo Roceiensi et
antecessoribus ejus toties injuste commota est, et a
nobis juste sopita. Anno primo, meose quarto ab-
batise praedicti abbatis, Girardus ad Vidulam venit,
et piscatores ecclesise qui in maresco nassas suas
tendebant^ scilicct in fossis quibusdam quae vulgo
Raheria nuncupantur, In quas aqua de matris al-
veo, cum piscibus dirivatur, miuis ct terroribus ex-
turbavit, exturbatosque a piscationis officio cessare
coegit. Prohibuit nilominus ne abbas absque ipsius
licentia lapides foderet in montibus quoram tamen
et bannum totum, et justitiam, et ex majori parte
fundum terrae, ecclesia Sancti Theoderici haeredita-
rio jure, legitima possessione, tenuit et tenet, pos-
sedit et possidet. Hoc autem prohibens, prohibitio-
nes suas hac solummodo munivit occasione, quod
infra vice comitatum ejus montes illi esse dicuntur.
His quidem super injuriis, cbarissimus confrater
noster Bartholomaeus venerabilis Laudunensium
episcopus, Girardum parochianum suum ex pcti-
tione abbatis in praesentia nostra convenit. Qui
Gum paco nequaqnam acquiesceret, diem accepit
in qoa attentius de pacis inter eos reformatione
tractaretor. Ad hanc aotem venire parvipendens,
iternm atque tertio diem accepit. Sed neque iterum,
neque tertio venire curavit. Cum igitur nec ille ab
injuria, nee abbas a clamore desisteret, mandavi-
mas episcopo quatenus locum et tempus aptum
constitueret, ubi pariter nobis convenientibus, al-
tercatio illa finem debitum judicio sortiretur. Fa-
ctomque est ita, et ad crucem quae dicitur Haymo-
nifl grandis utrumque («i c) hominum muhitudo con-
venit : concedentibusque nobis privilegium quod-
dam protulit abbas, sigillis, duobus, nostro scilicet
et episcopi praemunitum. Quod cum in auribus tam
Girardi qua^ onmium qui aderant a magistro

C

qua dividitur ipsa aqua ad moleodina Machot et
Puisun, et usque ad fossam vel vivarium quod ap-
pellant Raherium ; supra vero commuoem ; bannum
quoque et juslitiam ubique infra hos iines, videlicet
ab aqua usque ad praedictam crucem, solios esse
eccIesiaeSanctiTheoderici. Nobis autem rei hujas
ordinem finemque ex tenore privilegii recognoscen-
tibus, cum eju&dem privilegii Girardus auctoritati
primo non satis obtemperaret, abbas illud per legi-
timas personas quae et ibi praesentes aderant, et illi
nihilominus compositioni pi^aesentes exstiterant,
prout judicium expeteret, comprobaturum se et
confirmaturum viva voce, asseruit. Hac ille tandem
rationis virtute convictus, veritati consentiens, pri-
vilegium concessit. Insuper eliam quod de lapidibus
in moDte fodiendis prohibuerat, ac injusle prohi-
buisse recognovit; testes inde habeotur, Jorannus
abbas Sancti Nicasii, Lucas abbas Cassiacensis ;
clerici Re menses ; Peirus de Curvavilla, Boso, ma-
gister Amalricus, magister Bernardus, magister
Fulco, Lctbertus decanus, Clerici Landunenses ; Dei
amicus, Aasellus, Herbertus subdecanus, Adzo de
Roceio, et Radulphus.
Laici :

Hugo Coxardus, Otrannus, Thomas de Rohas,
Gualterus nepos ejus, Erlaldus de Roceio, Helias.

Actum Remis, anno incarnati Verbi 1137, indt-
etione xv, regnante Ludovico Francorum rege
anno xxx , archiepiscopatus autem domini Rai-
naldi ii, anno xii.
D Drogo cancellarius recognovit, scripsit et sub-
scripsit.

XI.

Rainaldi Remensis archiepiscopi charta de compan-
Oone pacis facta inter eeclesiam S. Theoderid
ex una parte, et Gerardum Roceiensem Aldriewn
Malet ex altera.

(Annoil38.)
[Varin, ArchiveSf etc., I, i» S9d.]
Raikaldus secundus, Dei gratia Remorum arehie*
piacopus, tam praesentibus quam tutnris, in perpe-
tuum.

Notum vobis fieri volumus modum jMcis quie Inier
ecclesiam Beati Theoderici et Gerardum Rocheien-

mi

S. OLDEGARIUS TARRACONENSIS ARCHIEP. — NOTITIA.

1358

sem, quadam yice tempore Helliai abbatis, nobis A
pr»s6Dlibus et quantum Dominus dedit adnitenti-
bus, reformata est : caeterum ordo rei videtur
exigere nt prius causam litis, deinde pacis evolva-
mus. Hominem Sancti Theoderici quem dicunt AI-
dricum Malet, Gerardus cepit, ac diu carcerali dis-
cretione vexatum, tandero decem libris redimi co-
egit. Abbas Tero, et per se, et per episcopum Laudu-
nensem, per nos etiam, hominem suum rationabili-
ter requisivit ; sed neque abbati, nequo episcopo,
neque nobis, Gerardus eum reddere vel recommen*
dare voluit. Unde et ab episcopo cujus parochianus
erat, sententia excommunicationis in ipsum et to-
tam e>s domum prolata est, et a nobis nihilominus
conGrmata • Praetcrea quamdam terram habet eccle-
sia apud Melphi, scilicet quae fuit pagani Hastamor- g
sel et Odardi Cervi ; de qua, quod de feodo suo es*
sel, Gerardus asseruit : et ideo eam vel suam esse,
vel ab ipso debere teneri contendit. In terra et de
terra ecclesis a mercatoribus vini guionagium duo-
bus annis violenter extorsit. De vinea quadani in
Chocheriis, quae fuit Heberti, sibi singulis annis
vini dimidium modium deberi dixit. Apud Chaion
scabinoa qui in placitis suis judicia facerent, contra
loci consuetudinem ; noviter instituit. Torcularia in
eadem vilta, in terra propria, unum vel plura ad li-
bitum suum, ecciesia ab antiquo soHde et quietse
(tic) habuit. Ad hsec tamenne quis causa premendi
accederet, ille prohibuit. Super his igitur, inter ab-
batem et ipsum aliquandiu stetit altercatio, dum ab-
bas audientiam qu«ereret, ad quam ille venire re-
cusabat. Tandem autem, Domino adjuvante et stu- ^
diis nostris cooperante, ambo in curiam nostram
pacis gratia pari assensu convenere : ubi per os
domni Hugonia Cossiart, compositio quse sequitur
aperte coram omnibus est determinata, et utrinque

collaudata, ac sic ad efTectum usqne perducta. De
decem libris supra dictis, ubbas centum soUdos con*
donavit ; centum vero hac conditione retinuit, ut si
forte aliquando pacem adversus ecclesiam Gerardus
in aliquo fregerit, post factam submonitionem nisi
iufra quindecim dies satisfecerit, el damnum re-
stituerit, statim 5ine reclamatione, sine retrmcta*
tione, eidem cui nunc subjacebat excommunicatio*
nis sententiae tam ipse quam domus ejus toia sub-
jacebit donec cum recenti damno et hos centum so-
lidos reslituerit. Terram quse fuit pagani Astamor-
sel et Odardi Cervi guirpivit, et se amodo contra
omnes ecclesiae guarandum fore repromisit. Guio
naguium illud amplius non accipiet, et de eo quoa
acceperat xii nummos reddidit. De vinea prsedicta
vinum non exiget. Scabinos deposuit. De torculari-
bus quae cessare coegerat, errorem suum recogno*
vit, pro certo recognoscens quod in terra Sancti
Theoderici quae est apud Chalon nihil juris haberet,
adeptusqae veniam de prseteritis se a modo nullam
contradictionem , nullumque prorsus impedimeK
{Hc), ad torcnlaria praedicta venientibus, illatamm,
devotc pollicitus est. Ista compositio, sicut praedi-
ximus, Remis in prsesentia nostri, coram lestibm,
qui infra adnotantur, determinata est, et postea in
capitulo Sancti Theoderici, Gerardo praesente et
absolutionem humiliter postulante, coram lestibus
qui et ipsi per se inferius adnotantur, recitata. Odo
abbas Sancti Remigii : Gervasius cantor, Boso,
Guido, Rogerus de Castello, Hugo Cossiars, Tho-
mas de Rohait, Hugo de Manso, Helyas.

Testes de capitulo :

Guiricus decanus, Helyaa, Obertus, Hugo de
MansOy Tebaldus Linotet, Odardus Hairicus, The-
baldus Guichardus, Robertus, Bnaldus de Melphi,
Pontius de Tilia, Nicolaus .

ANNO QOMINI MGUXVII.

S- OLDEGARIUS

TARRACONENSIS ACHIEPISCOPUS
NOTITIA

(Antonio, Bibliotheca HUpana vetns, t. II, p. 20.)

R. Oldefinirius, qui Rarcinonensis domo, natus anno 1060, patriae nrbis fuit episcopus (1), atque eodem
tempore aiiquot annis Tarraconensis archiepiseopiie, landemque sanclitate et miraculis inclytus, obiit
sexta die Martii 1136, setatis suse lxxvi.

(1) Oldegarii Yitam anno 1760 edidit CI. Mat- D apud JoannemNadalinAommt^. «M^^ii^pucopor.
thaeufl Aymerichug, amicus olim noster, Rarcinone Barcinon., a pag. 318, ignoscendus sub initium

1359

S. OLDERAGn TARRACONENSIS ARCfilBP. EPISTOU.

1360

yitam resqae ab eo gestas descripsit Antonius Joaanes Garsia Caralps, caoonicua poenitentiarius in Be-
clesia Barcinonensi (2). At prior eo anonymus iaudatur ejusdem Vitae scriptor canonicus Ecclesis Gerun-
densis, nt ex Francisco Diago in Historia comitum Barcinonensium, et Jacobo Rebullosa, qui et is Vitam
viri hi^us sanctissimi nobis post alios dedit, monuerunt ad sextam Martii diem in Actis Sanctoniin PP.
Henschenius et Papebrochius. Anonymi Vita ista reperta luit in arcbivo Ecclesise Barcinonensis, ubi
sanctum ejus corpus in veneralione magna habetur, tesle Antonio Dominico lib, ii Bistoriof Sanctorum
Catalonio! pag. 75.

|Duas hujus sanetissimi prsesniis epistolas edidimus nos tom. U Collect, Max. Conc. Hisp.^ alteram
Raymundo Ausonensi episcopo (3), aiteram Innocentio II pap» directam. Quanim posterior a nobis pri-
mum luce donata. Consulit in ea Innocentium circa consecrationem episcopi Barbastrenais a canooicis
electi. Caadinalis ds Aguirrb.]

pag. 325, quo loco pro InnocentU II, uti scriptum
opportuit, Callixti U, gui septennio ante obierat,
nomen parum advertenti excidit. Binas item ahas,
atque ex iis posteriorem hactenus inedilam, vulga-
vit cl. Florezius t. XXIX posthumo, pag. 472 «t
492. Yid. card. Aguirrius t III Voncil. Uisp. pag.
342 vet. edit. Apud Martenium t. I vet. Scriptor. et
monum. col. 717, exstat : Oldegarii Tarraconensis
ehartaperquam dat pauperibus lectos etpannos cle-
ricorum defunctorum vii Eai. April, ann. xxv regis
Ludovici (ChriBti WZ^).

(2) Barcin. edita 1617 in-8^'.

(3) Consuluerat Oldegarium Raymundus de ju-
vene, qui puer cum esset puerum ludens colluden-
tem impegerat ad casum ex quo vulneratus fuit ;
post dies autem non multos, cum jam e vulnere

A convaluisset, in languorem recidens defunctus est :
utrumirrcKuIariscensendusesset? Respondeiautem :
Quoniam beati Augustiniet aliorum doctortm eon*
silianos edocent, taliaincertainmeliarem partem
interpretari debere : de confidentia Dei^ eujus fnise-
cordia melior esl super vitas, prassumentes : hunc
boncB indotis juuenem laudamus in Ecclesia Dei ad
minores ordines posse proveki; ac deinde ad sacros
gradus, silnudabUisefusdem vita ethonestamorum
conrersatio cum cetate proficiens ipsum canonico
tempore acceptabilem commendaverit : paucis his
sese in Scriptura et Patribus, atque in utroque etiam

{'ure non vulgariter versatumexhinens. Yidendum du-
>ium non dissimile apod J. C. Paulum 1. xxx, g 4,
ff. ad legem Aqui.

S. OLDEGARII

EPISTOLA AD INNOCENTIDM II PAPAM.
(Vide inter epistolas variorum ad Innocentium, Patrologis tom. CLXXIX.)

S. OLDEGARII EPISTOLA

AD RAYMUNDUM EPISCOPUM AUSONfiNSfiM, SUFFRAGANfiUM SUOM.

(Girca annum Christi 1125.)

Respondet eon$ultaiioni circapuerum ludentem, quialiumimpedivUfitautcaput ejus frangeretwr^ eic,^

an irregularis habendus sit.

[Cardinalis d^AouiRRB, Concil. Hispan.^ III, 340.]

OLDBGARiusDeigratia Tarraconensisarchiepisco- B
pas, venerabilifratri Raymundo Ausonensi episcopo,
salutem.

De juvene illo supcr quome consuluistis ut vobis
consulerem, qui puer puerum ludens ludentem im-
pedivit ad casum quod caput frangeretur, hoc nobis
respondendum videtur. Quoniam ille vulneratus
postmodum, ut fertis, convaluit, ct post dies multos
in languorem recidens defunctus est, rem quidem
dubiam certa determinar« sententia minime possu-
mus. Ambiguum namque videtur, utrum ex occa-
aione vulneris aut ex incuria, aut ex aliquo, ut
assolet, accidenti recidivus, eum languor oppresserit,

Yerum quoniam beati Augustini et aliorum docto-
rum coDsilia nos edocent talia incerta in meliorem
semper partem interpretari debere ; de confideatia
Dei, cujus misericordiameliorest super vitas, pne-
sumentes, hunc bonae indolis juvenem laadamus
in Eociesia Dei ad minores gradus posse provehi.
Si vero laudabilis vita et honesta morum conyer-
satiocum setate proficiens, ipaom canonico tm-
pore acceptabilem commendaverit, sacrts Dibilo-
minus gradus, mediante Dei gratia sortiri pote-
rit.

Ollegarius archiepiscopus subscripsi.

Raymundus Dei gratia, Aosonensis episcopos.

1361 GAUFRIDUS GROSSUS, - NOTITIA. 136«

CHARTA OLDEGARII

Per quam dat pauperibus lectos et pannos clericorum defunctorum.

(Anno 1132.)
(Martenb, Ampliss. CollecL, 1. 1, col. 711.)

Notito fidelium pateat, quod ego Oldegarius (4) A persona, hoc ullo modo requirere audeat. Si quis
Dei gratia Tarragoneosis archiepiscopus et Barchi- hoc nostrse munificentiae donum diirumpere tenta*
nonensis episcopus cum omni conventu ejusdem verit, tanquam necator pauperum excommunice-
sedis, dono Deo et hospitali pauperum quod est juxta tur .

sedem, omnes lectos cum pannis clericorum mor- Actum est hoc vi Kal. Aprilis, anno xxvregisLu-
tuoram, quicunque sint, exceptis sericis pannis qui doviei.

ibi fuennt, talimodout deinceps nec ego, nec aliqua

(i) Anno 11 i4 creatus est ex abbate S. Rufi
prope Aveniooem episcopus Barcinonensis, deinde
Tarraconensis archipraesul. Excessit e vita anno

(i) Anno llii creatus est ex abbate S. Rufi i 137, die sexta Martii, cum magna opinione sancti-
prope Avenionem episcopus Barcinonensis, deinde tatis.

ANNO MCXXXVU-MGXLVIII.

GAUFRIDUS GROSSUS

MONACHUS TIRONIENSIS

NOTITIA HISTORICA IN GAUFRIDUM

(Hist. litt.de laFrance, X. XII, p. 163.)

Geofroi, surnomm^ le Gros, eut Tavantage d^^tre form^ 4 la vie religieuse par le B. Bernard. fondateur
de rabbaye et congr^gation de Tiron, et de faire profession entre ses mains. Ce fut vraisemblabiement un
de ses dernlers disciples. La reconnaissance, le respect et Tadmiration le port^renl, dans la suite, 4 ecrire la
Vie de son maltre . L annee oti cet ouvrage fut compose n'est pas certaine . M. Baillet (1) le date de la Ireizi^me
ou quatorzi^me apr^s la mort du saint, arriv^e i*an 1117. L^epoque paratt un peu plus tardive, puisque
Tauteur fait mention du roi Louis le Jeune comme r^gnant seul, ce (^ui ne commenQa d*arriver qu en
1137. Mais elle ne va point au del4 de l*an lliS, Touvrage eiant d^die k Geofroi, ^vdque deChartres, qui
mourut le U janvier de cetteann^e. Cest tout ce que nous pouvons avancer de positif & cet e^rd.
Geofroi dit avoir divis^son histoire en trois parties ou volumes. Les copii^tes, au lieu de cette division, se
sont accord^s k la partager en 70 cbapitres, k la tdte de chacun desquels ils ont mis un vers hexam^tre,
qui en renferme le precis d*une mani^re, k la verit^, fort imparfaite. Souchet, chanoine de Chartres, a
suivi ce partage dans T^dilion qu*il publia de cetouvrage k Pans cbez BiHaine en 1649. Les Boliandistes,
en reproduisant la pi^ce de Geofroi dans leur grand Recueil au 14 avril, ont jug^ plus convenable de la
distrinuer en 14 chapitres.

L*bistoire de la Vie du B. Bernard est une des mieux ecrites et des plus av^rees du xii« si^cle. L*anteur
v fait pro^ession de ne rien avancer que ce qu'il a vu lui-m^me, ou ce qu*il tient de t^moins non suspects.
Il rapporte tr^s peu de miracles, et 8*applique 4 montrer dans la pr^face qu*on ne doit pas faire ddpiendre
le m^rite dea saints de cette sorte de preuve . U aurait bien fait d*^tre ^galement sobre sur los rev61ations.
Parmi celles qu'il attribue au saint, il en est quelques-unes aui paraissent un peu tenir i rimagination.
On peut encore lui reprocher d*avoir mis trop souvent le diable de la partie dans des contretemps qae riea
n*emp6che d*expiiquer naturellement. Du resie, ses r^flexions sont pieusep, solides, tir^es du fond du siqet
et plac^es i propos. Sa narration est suivie, son style poli, nombreux et elev^. II m^le de teropH entemps
k sa prose des vers de sa fa^on qui ont le m^rite des meilleurs de son si^cle. Eo un mot, Geolroi le Gros
est une bonne preuve que le fondateur de Tiron regarde retudo comme un moyen propre k maintenir et

(1) TabL cHt., 14 avr.

1363 GAUFRrDI GROSSI 1364

iUiWlm COB ^UbliMement, loin de la eroire ioeompatible avec Tesprit et les devoirs de Tetai raooasti-
qae.

II y a dans le 52« chapitre de T^dition de Souchet unpassage qui a donne la torture ice critique, et qoe
les BoIIandistes onl en vain essay6 d'6claircir en le corrigeant (2). Parlant de la cei^brit6 de son b^ros,
Tauteur dit : Unde factum est ut non solum Gallicano! regionU partes proximas impleverlt(iUius fama)^
verum etihm Buraundionumj Alanorum, Agidtanorumtfue ultimos finest pertransierit.Soachei, dans une
note sur ceroot Alanorum^ disserle fort au longsansrien expliquer. Les Bollandistes, avouantque lale^a de
Souebet est conforme & tous les manuscrits, pretendent qu*on doit substituer Catalanorum ou Atlamanno-
rum au terme Alanorum, sur la supposition qu'il n'e8t plus parl^ des Alainsdans les Gaules depuisqu^iU
eurent passe en Espagne, et de la en Afrique, c*est-&-dire vers les commencements du v*si6cle. Mais il y a
preuve dans la Vie de saint Germain d'Auxerre par Coostance, et dans la Chronique de Prosper, qu'apr^s
i'^migration de ce peuple, il en ^tait rcsl^ nne colonie dans la partie m^ridionaie des Gaules ; et rien ne
prouve qu^ils se soient confondus avec les Francs aTaot le xii^ si^cle.

(2) Liron. Sing. hiit. t. I, p. 45-46.

VITA BEATI BERNARDI

FUNDATORIS CONGREGATIONIS DE TIRONIO IN GALLIA

AUCTORE GAUFRIDO GROSSO.

(Acta sanctorum Bolland,^ Aprilis t. II, die 14. pag. 2^0, ex pluribus mss. et editione Soucheti.)

OBSEllVATIONES mMVlE

g I. Tironium caput nonoe congregationis in Ordine Benedictino YUa fi. Bemardi scripta,

1. Monasticus status, qui prae cseteris in Ecclesia Dei semper floruit, eximia religione ac sanctitate, suum

3ua fundatorem qua restauratorem prseeipuum in Occidente nostro agnoscit sanctissimum patriarcbam
enedictum, cujus Acla illustravimus 21 Martii, quo die ex bac viia mi^ravit anno 542. Hic enim cum
scripsisset monachorum R^^u/am, laudatam a S. Gregorio Magno, ut discretione ^^rascipuam et sermone
lucentulam, non tantum propagata illa est per omnes Europae provincias, innumeris monasteriis, per di-
scipulos et successores ejus, sseculorum paucorum decursu iundalis ; sed etiam in omnia diversae a Bene-
dictina institutionis coenobia paulatim suscepta est. Succreverunt deinde, velut ex radice fecundissima,
bujus instituti congregationes variae, communis Regulse observantiam sub propriis cuique ordinationibns,
ad disciplinse vigorem vel restaurandum vel stabiliendum, conceptiS) profitentes. Harum antiquissima et
sanctorum virorum proventu felicissima fuil Cluniacensis circa annum 910 in Galliis a B. Bernone cce-
pta, uli ad hujus Yilam 13 Januarii deduximus. Similis con^regatio potest censeri Cavensis in Italia,
quam S. Alferius, cujus vitam illustravimus 12 Aprilis, sub nnem saeculi x fundavit, mortuus anno 1050.
Subjecla huic monasteria numeranlur trecenta ac triginta in Italia ac Siciiia. Eodem tempore S. Geraldus
in Aquttania prope Burdegalam, condidit monasterium Silvae Majoris, eo successu ut ecelesiola quam in-
venit veiustate confractam^ facta sit fecunda in sobole : ita quod in Hispania et in multis partibus Gallia-
rum ipsam tanquam matrem suam suscitata exea /iliaUs devotio reveretur, ut scribit Christianus monachus
Silvae Majoris, in ea quam ad 5 Apriiis secundo loco dedimus vita ; scripta sub exitum saeculi xii num. 15.
Omnium ejusmodi filiarum nec non coenobiorum aggregatorum, catalogus in ejusdcm monasiKrii arrhivio
eliamnnm invenituri et nobis benevole submittendus promittebatur, sed promptas religiosorum suorum
manus novus prior cohibuit, ignarus nonnisi ad sui monasterii majorem laudem talia desiderari : uude
boc solnm dicere possumus, etiam bodie plures quam triginla prioratus subjectionem antiquam retinere.
Non absimilis fuit nova con^regatio, a B. Bernardo Tironii in dioecesi Camotensi sub initium undeciroi
saeculi inchoata, cui infra in Yita, num. 52, dicuntur subfuisse centum cellce^ sive ea fuerint abbatiae stve
pr8S|>08iturae, idque cum ejus Aeta aliquot post obitum annis conscriberentur. Joannes Iperius in Chronico
Bertiniano capitulo 40, parte iii, agit de fundatione plurium reliffionum sub novo ritu et habitu, et inter
illa recenset de Tirone sub Regula S. Benedicti cui habitum grisit coloris fuisse MdMr in Monasiico An-
glicano pag. 704, ubi a^itur de Furnesiensi monasterio. De situ monasterii Tironiensis in comitatu Per-
chensi agimus ad Vitam ipsius B. Bemardi, potissimum cap. 12.

2. Conscripsit eam Gaufredus Grossus, qui sub ipso monachus Tironii vixeiat, et in prologo aaserit, se
veraci stylo ea quag vidit vel fidelium hominum relationedidicil, htteris commendata successoribus irans-
misisse. Ita num. 88 cum B. Bemardus esset Camoti, et co(jnovisset Gervasiummonachummaligno sfirilu
agitatumt in infirmorum cella teneri obligatum, addit, idctrco eum tam celeriter remeasse^ nobis, qui illue
eonveneramus, intimavit. Eodem modo num. 94 testatur se vidisse quae narrat ; sed vel maxime eoruro,
qoe capite 12 et 13 de ejus morbo, adhortationibus ad suos, extremis sacramentis susceptis, pio obitu,
et exsequiis scribit, se oculatum testem profitelur. Praeterea ex ipso B. Bemardo plurima quae hic olim

Jesserat, videtur intellexisse. (ta num 27, cum describeret vilam ejus solitariam in insula Causeo, addit :
^uibuioeroalimentisvitamsuamsustentaret.nobisidabeorequireniibusindicarerecusabat.suarumnrtU'
tum arti/iciosus dissimulator. Potuit inlerim multa discere ex Christiano monacho, qui eum cum Petro de
Stellia ex dicta insula reduxil : quem num. 36 ait, cum Vitam hanc scriberet, adhuc superfuisse nUras sim-

13 C6 VITA B. BERNAHDI TIRONIENSIS. 1366

plicitatiset innocentiu!virum. Demnm auctorsuam Biaceritatem num. llOitaindicat : TestorJesunir eui
ille servivit, cui ego servire cupio, me in utramque partem nihit fingerer ^cd quasi Christianum de Chri'
stianOf quce sunt veraproferre. Et sub fiQem sequentis numeri : Testor, inc|uit, ipsam Veritatem ac sanctos
ejus angelos, ipsum quoque dngelum, qui custos fuit etcomesadmirabilis viri, menihil in gratiam illiusdi'
cere more laudantium ; sed quidquid dicturus sumpro testimonio dicere, et minus esse ejus meritis, quem to-
tuspragdicat orbis,

3. Yitse hujus duplex exemplar ms. nacti fuimus, alterum submisit nobis Rothomago Guillelmus Thier*
sault, alteruro Divione Pctrus Franciscus Chiffletius, uterque societatis nostr<£ sacerdos ; et propter varia
sanctorum Acta submissa de boc opere bene merilus. Adnotaverat GhilHetius, illud suum exemplar descri-
ptum fuisse exveterimembraHaceocodicems.SanctissinueTrinitatisdeTironio, Eamdem Vilam typis Pa-
risiensibus vulj^avit et suis observationibus illustravit Joannes Baptista Souchetus, sacras theologias do^
ctoret Camotensis canonicus^ florenteauctoiis deiectatus stylo, et pros(eculiiniquitate, seu potius barba-
rie^ ^rso^a^ue^ni/ufo, utiscribitindedicatione ad Henricum Borbonium, Metensium episcopum S. Ger-
mani a PratisetSS. Tnnitatisde Tironio abbatem. Hlura addit in praefaiione ad lectorem. Quod ad au-
ctorem YitXy inquit, spectat, commendatione haud indiget, suffLcit ipse sibi, Vitam legi^ perlegi, non libenter
solum, sedavide quidem, tanto oblectamento, ut statim me scriptionis elegantia ceperit, et ne ea carerem^
describendam commiserim. Animum certe mordebat, illius auctorem, pro scecuti inscitia, eruditioneperpoli-
tum neccontemnendum (utqui tanta ingenii ubertate opus suum prosa et versu texuerat, arguiarumdocu-
mentis sententiarum consperserat, nec non historiais descriptionibus illustrarat) in obscuro hcerere ac situ
pf rtr^. Communicarat Soucheto Vitse hujus apographum, cum verni jejunii conciones sacras in Garnotensi
primaria basilica haberei, Jacobus Dinetus societatis Jesu egregius concionator, qui etiam fuit coUegii Claro*
montani Parisiis rector et Fraociae provincialts, ct de studiis nostris, diversa sanctorum Acta Iransmit-^
tendo bene mereri conatus ; in quo etiam ei similis fuit AadraHS Duchesnius, qui alterum concessit Sou-
cheto exemplar hujus Vitae, ex codice PapiriiMassoni descriptum. Tertium codicem reperit Tironii mem-
branaceum ms. ob antiquitatem nervis dissolutum et sibi vix cohaerentem : ex quo scilicet habuinuis
apographum a Chiffletio transmissum, in quo hinc inde nonnulla desunt. Quartum deoique accipit cen-
cessum a Guillelmo Laisneo priore Mondaviilano.

4. Postremum haec pro caeteris omnibus apographis genuinum Gaufridi fetum esse non addubitat Soo-
chetus : maxime quia ex primogenio exemplan; Joannis a carnoto abbatis Tironensis diligeatia et seduli-
tate descripto, reliqua desumpta arbitratur, idque putat ex libri calce apparere. Sub finem quoque nostri
apographi, a Tbirsautio transmissi, ista habentur HiHcame Philippo Bernyer presbytero ecclesxas 5. At"
bini in Campo rotundo, in Perchetoscripta sunt, anno Jubilm 1 600, quoetiam anno primitiasobtulit. Exem*
plar hujus voluminis tribuit mihi priorde Huis et superiordomus Sanctissimof THnitatis de Tironio, scriptum
in veteri membrana : in cujus fine hcec litteris rubeis scripta sunt,

/. Camotensis, Paler Ecclesice Tironensis.
Mefecit scribU gloria lausque sibi.
Jonnes Pignore deValleca me scnpsit. Fuitautem dictus Joannesde Carnoto abbas xv, electus anno 1290,

{ato functus anno l!297, ut tradit Souchetus in cataiogo abbatum Tironensium, cum Vita B Bernardiedito.
^ost dictura catalogum adjungit Souchetus beneficia tam regularia quam ssecularia, a monasterio SS. Tri-
nitatis de Tironio dcpendentia, et sunt \i aut xii abbatise, prioralus xlvii aut xlviii, ecclesiae parochiales
xxxii; et post numerum scu caput 42 numerat abbatiss seu prioratus lviii, a Saviniacensi abbatia depea-
dentes, et a B. Vitali subjec'.os Tironiensis abbatioe. Siogulorum nomina et situm describit Souchetus :
qui in dicta praefatiooe scribit sejuvandas lectoris memoriasnumeros addidisse et capita nullo legentis aut
libri proBJudicio. Nos aliter et more nostro distinximus capita : atque sub singulis proprias dedimus adno-
tationes , omissis longioribus observationibus Soucheti, ad quas , utpote valde eruditas et concinnas,
lectorem remitlimus. Adjunximus eliam claritatis causa usitalam nobis synopsim marginaiem, ab eodem
neglectam.

g n. Tempus vitas etmortis B. Bernardi, nomenfastis ascriptum ; titulussanctietbeati tributus,

5. DiciturB. Bernardus, cum moTerei\irJmsse/racto,senili,etdebilitatocorpusculo,tthahmssQmembra
annositate confracta; ideoque censemus anno aatatis septuagintacomplevisse. Natus ergo esset cirea annum
1046, qui cum ad vigesimum fere annum atatissuassimplexus essetdisciplinas ; ad vitam sanctiorem coepit
aspirare; et in Aquitanam profectus, in coenobi) S. Oypriani factus estmonachus,circaannumi066. Cum
aulem per decem auteoamplius annos inclaustro S. Cypriani vixisset, factus prior in monasterio S. Sa-
vini, usque arfannttmi 096, quando abbate in terra sancla mortuo, ne in abbalem eligeretur, fugitin ere-
mnm ; inde post triennium in insulam Causeum, ex qua reduqlus primo ia eremum, demde in monasterium
S. Cypriani, creatus est anno 1100 abbas, etpostea anno 1110, interfuit concilio Pictavieosis, deinde bis
Romam profectus est, tum relicta abbatia secesdit, et post varias circuitiones construxit monasterium Ti-
roniense, impetrata bulla donationis iii Nonas Februariianno 1113; sed quod tunc apud Francos anoi a
Paschate inciperent, secundum hoc solum numerandus est annus 1112.

^ 6. Florebal tunc Ivo episcopus Carnotensis, de cujus obitus anno infra agemus : in hujus locum cum
Gaufridus esset inthronizatus, et seditio inter clericatum et comitemversaretur^ convenit abbas BemarduSt
bonorum omnium memoriadignus, cujus laus usque hodie per omnes Gallice Ecclesias. Uti leguntur 25 Fe-
bruarii in Vita secunda B. Roberli de Arbrissello nam 15. De obitu Roberli etBernardi in Chronico S Ma-
xenlii, vulgo Malleacensi, dicto apud Philippum Labbe ista legunlur : Anno millesimo centesimo decimo
sextOtObiit Robertus de Arbrissello, fundator FontisEvrandi^ sexto Kalendas MartitEodemanno ohiit Ber^
nardus fundator coenobii Tironis, quod est in Pertico, septimo Kalendas Maii, Verura auctorem dicti Chro-
nici non satis in annis subducendis accuratum fuisse, demonstramus infra cap. 3, liltera A, notamusque
non solum ad annos quinque, sed forsan ad octo aut novem aberrasse : ut mirum non foret sihocinloco
error unius alteriusve anni irrepsisset. Ac primo Robertum de Arbrissello, ostendimusad ejus Vitam dicto
15 Februarii, non obiisse sexto Kalendus Martii, sedoutfi^oidque anno 1117, ^ui annus tunc ob inilium
anoi a Paschale ut dixi apud Francos solitum iochoan, poluit aici 1116. Quidni erj^o ad eumdem annum
1117 referatur obitus B. Bernardi, cum vldeatur ipseraodus loquendi quo Chronici auctor usus, insinuare,
eum intra eumdem annum post B. Roberlum e vivis excessisse.

7. Mullum hic solliciti fuimus ut ex obitu Ivonis episcopi Carnotensis lucem aliquando acciperemus :
sed novas reperimus tenebras, aliunde illustrandas. Nam primo supplementum Chronici Sigiberti, quod a
Laurentio de la Barre in Historia Christiaiia veterum Patrum snb nomine Roberti de Monte editum est,

1367 GAUFRIDl GROSSI. 1368

ob\lum Ivonis et successionem Gaufridi in sede Garnotensi refertad annum 1114. Contra in supplemeoio
germano dicti Roberti de Monte, quod Lucas Acherius cum operibus Guiberti abbatis B. Maris ae Novi-
gento vulgavit, praeclara epilome Vilae Ivonis habetur, et mortuus dicitur anno 1117 : ad quam etiam aa-
nura, diemextremumcluusisse Ivonem; tradit Mallhseus Parisius in Henrico I rege Anglis. Alii scriptores
arripiunt unum e\ annis intcrmeiliis, scilicet 1115 aut 1116, et prior habetur in Martyroiogio et Kalendario
ecclesiarum Carnotensium, posterior proferlur ex prisco Kalendario S. Quintini Bellovacensis, ia quo ipse
Ivo abbas ante suum episcopatum fuerat, et varia moriens dona leeavit ; mortuus autem fuit 23 De-
cembris^ ita ut postea potuerint adfuisse successori Gaufrido tam Rooertus quam Bemardus, et tamen ob-
iisse uteraue anno 1117.

8. Celebratum fuit eo aono Pascha 25 Martii, cyclo luns xvi, solis vi, liltera Dominicali H et cum in-
fra in Vita dum 105 dicatur B. Bernardus undecimo ResurrecHonis Christi die in uUimum morburo inci-
disse, id contigisset die quinto Aprilis. Num. 112 indicatur quinto incommodi die extremis sacramentis
munitus, decimo scilicet ejusdem mensis Aprilis. Deinde, ut num. 117refertar, biduo ante(fuam eoelicas
sedes adirett ad se e turre castri Novigenti evocavit quamdam matronam cum sua filia, isti loter dealba-
tos monachos apparens ; quae subsequenti die ambae venerunt. Nocte sequenti, ut dicitur oum. 119,
imperavit fratnbuSy quisibi famulabanlur , uti fesossartusdormiendorelevarent, quando ipse a monachia
ibidem sancta raortnis fuit visilalus. Sequenii et ultimo die, cura omnes ad se vocatos piis monitis in-
struxisset, et osculatus fuisset, ocutos inter dolores clausit. et spiritum Deo reddidit, uti nuro. 60 ei se-

Xuente legitur. Potuit is fuisse dies 14 Aprilis, scilicet xviii Kalendas Ifa/t, pro quo facili errore dies vii
alendas Maii, in supra indicato et s;epius mendoso Ghronico 8. Maxeutii, est excusum : cui tamen con-
sentit ms. Kalendarium Ecclesia; Tironensis : in quo litteris rubris ad diem 25 Apritis hoc notandumest :
Obitus venerabilis Patris nostii Bemardi primi abbatis Tironensis, \ eTum hddiem 14 Aprilis memoratar
in Martyrologio Benedictino ab Hugone Afenardo his verbis : /n monasterio Tironensi beati Bemardi
primiejusdem toci,abbatis,magna!sanclitatis viri et dein iib. ii Oh^r\ei{ion\im,Vitai breviarium detum'
pktmex Gaufrtdoejusdiscipuloinidiiur; in quaiterum beati titulohonoratur.

9. Eodem die Andreas Saussaius in Martyrologio Gallicano, hoc de eo elogium habet : /n monasteric
Tironensi transitusB, Bemardi, primi eju4loci abbatis, egregiis virtutibus spiritu prophetim acdono mira-
culorum gloriosi, Longo etiam encomio, sed ex Menardi observationibus potissimum desampto, eu m ce-
lebrat in Menologio Benedictino Buceliinus. Sanmarlhani tomo IV Gallise Christiana, pag. S65citato Ghro-
nico Malleacensi, asserunt obiisse xnu Kalendas Maii, etislae:r veteri Secrologio Camotensi proferunt :
Obiit Bemardus abbas de Tiro, qui ejusdem loci ecclesiam afundamentis construxit, et multos ibidem mo-
nachossubsanctitatisetreligionisnormacongregavit. Alia elogia infra in notis nostris ad Vitam haben-
tur. Gaufredus Grossus in Vita passim utitur titulo sancti Bernardi, uti inomnibus mss. et Vit« a Soa-
cheto edita videri potest num. 7», 79 et 94, ita etiam passim eum confeisorem etconfessorem ChrisH^p-
pellat, et in prologo innuit diem ejus natalitium celebrari, atque et tanc Vita prslegeretur, eam a se esse
coascriptam : quod factum est post annum 1131, quo Ludovicus Junior eit io regem Franconim corooa-
tus ; c^jus rei num 97. meminit.

INCIPIT VITA.

PROLOGUS. A Evangelium diligenter exposuit, anacYioretarum Vi-

ReverendisaimoPatri dominoGAUFaBDO, eccleai», tas, Malchi videhcet, Pauli , Hilarionis florenlissimo

Dei gratia, Camoteosis episcopo, atque sedis apo- stylo depioxil (2*) ; nec non etiam eloquentia fon-

Btolic» legato, monachorum omnium iofimus Gau- tes, ab altis iocompreheosibilis sapientisB Dci mon-

FRBDus salutem. tibus emaoaates, omoem superficiem lcrrenorura

1. Vestr» sublimitatis multo melius atque liqui- cordium aridam philosophiae rore ccelesti Irrigan-

dius, beatissime Pater, novit sapientia, quod Gesta tis Athaoasius scilicet Ambrosius, Augustinus, Gre-

sanctonim hominum describere, et ad posteriorum gorius, multique alii Ecclesise Christi clarissiroi do-

notitiam utilitatis gratia litlerarum apicibus colle- <^lores (quorum nomina nostris paginis inscrerc,

cta transmittcrc, pcr Raphaelem archangelum, me- quia longum est, devilamusj ad consimile laboris

dicinsR bajulum, satis evidenter admonemnr, ad sludium nos invitont (3) : qui post innumera libro-

Tobiam dicentem : Regis sacramentum abscondere, rum volumina, qu» de sacraj Scripturse abdmssimis

bonum est ; opera autem Dei revelare et confileri, rationibus et expositionibus luculcnlissimo eloquio

bonorificum est {Tob. xii, 7). Sed et mundi lucerna plenissime sunt ab eis digesta, omnium Chrisliana

Hieronymus ad hoc idem exemplo suo nos excitat, fidei intelleclum, conlra catholicam doctrinam sese

qui postquam Vetus acNovum Testamentum nitido o erigentcm, inexpugoabilium argumentonim ralioci-

sermone fidelitcr transtulit, postquam prophetias et ""» captivantia, non solum martyrum victonosa

[r) Vita S. Pauli primi eremita illustrata a nobis lyris per S. Ambrosium 20 et 21 Janaarii,S. Mar-

cst 10 Januarii, et Vita SS. Malchi et Hilarionis cellini martyris Carlhagine et Masjylitanoruin mar-

danda erunt ad diem 21 Octobris. tyrum per S. Auguslinnm 6 et 9 Aprilis. 5. Benedi-

(3) Ex Aclis sanclorum ab his Patribus vulgalis cti abbatis Casioensis 21 Martn et aliorum planmo-

dcdimus Vium S. Anlonii Magni perT. Athanasium rum per S. Gregorium papam.
17 Januarii, S. Sebasliani et S. Agnetis virg. et mar-

1369

VITA B. BERNARDl TIRONIENSFS.

1370

certamina, rosei coloris floribus vernantia ; verum A eorum menlibus inesse deprehenditur,divinaepoteQ-

etiam confessorum ac virginum florigeros actus et
mores castitatis continentes lilia, suavissimos odo-
res spirantia, floridis narrationibus edideruat.

2. Sed et canonicse Scripturse complexio, ac se-
ries veteris inatrumenti, sanctorum omnium Nov^
Testamenti universaiiter collectorum nondum pro-
palatam Titam, mores, actus conversationes, labo-
res, sudores certaminum, agonum constantias, vi-
ctoriarum triumphos, rerounerationum triumphales
palmas, signis, flguris umbratilium rerum narra-
tionibus, aenigmatum obscuritatibus materialium
operum stupendis et perplexis descriptionibus de-
signare studuerunt. Mandavit etenim Deus Moysi ut
ad exemplar, quod in monte viderat, omnia opera

tiae et forliludini procul dubio debetur. Sed et ta-
lium scriptorum propagatores, dumjustorumpropo-
sito exemplo, audientium ariimos ab iniquitatis per-
petratione retrabuot ; peccatorem aberrore vise suaB,
ejus animam salvantes, convertunt, et suorum pec-
catorum multitudinemoperiunt.

4. PrsDterea cum mortalium rerum titulos ce-
reis (3*) imagtnibus erectos ; et varise jaclantise lau-
dum infulas, auro radiantibus litteris conscriptas,
yideamus successoribus ad imitandum propositas ;
quis nostrum haec atlendens, non erubescet athleta-
rum Christi victoriassiIentiotegere?etnonadimpe-
ratoris eonmi laudem, qualiter contra aerias pote-
states et mundi rectores tenebrarum harum pugna-

testimonii, in illis conversationis sanctorum formam B verint atque vicerint, schedulis saltem vilibus tra-

pnefigurans, adeo diligenter consummaret, utet
phialas (faceret), et cyathos, et mensae labrum, e^
candelabri calamos, scyphos, sphaerulasque, et lilio-
rum repansiones, lucernarum emunctoria, caetera-
que omnia, quae prorsus singulatim enumerat Scri-
ptnra. Templi quoque Salomonis universa cum
mensuris suis lam studiose, non solum aedificia,
sed omnia aedificiorum digerit anaglypha, ut neque
epistylia columnarum, vel capitella, et capitellorum
retiacula, aut rotarum axes radios, cantbos et mo-
diolos praetereat. Et etiam ab Ezechiele vergentis ad
austnim civitatis aedificium, in spiritu visum, lam
snbtiliter est descriqtum, ut et caelaturas palmarum
non prseteriret, nec saltem portae limen immensura-

dere et ad incitandos bellantium animos, diligentius
explicare ? Quis et luce clarius non con8piciat,quod
dum talia scripta in sanctorum natalitiis recitamus,
Deo debitae laudis cultum persolvimus, sanctorum
memoriam excolimus, fidelium mentes aedificationis
emolumentis imbuimus, sanctis venerationis hono-
rem congruum exhibemus. Hinc infidelium mentes
moerore consternantur, increduli livore contabe-
acunt» indisciplinati anxietatibus coarctantnr ; san-
ctis omnibus laetitia tripudiantibus, solus diaboius
ingemiscit, qui omnium tentationum suarum atque
pugnanim fructum ad hunc finem redactum conspi-
cit, ut se sub pedibus sanctorum prostratum, cate-
nisque virtutis eorum ligatnm, felle doloris labe-

tum transiret : quae cuncta, teste Apostolo, umbrae G scens conspiciat ; et tormento suae vexationis com-

fuere futnrorum (Hebr. x, 1).

3. lUque si divinse sapientiae providentia, umbra-
rum et rerum distinguens tempora, per homines il-
lius aetatis, quos ad hoc suis inspirationibus idoneos
fecerat, tanto studio figuras et signa describi voluit
et jussit ; quis sane sapiens non intelligat, figurata
et significata ab eis sanctoruro gesta, quanta diligen-
tia litterarum descriptionibus retineri et notificari
fidelium futurorum notitiae, et velitet innuet. Et
cum divinae voluntatis cognitio sit plenaria et evi-
dens admonitionis impositio, si nos pigritantes
torporedesidiae, ac stertentes soporeinertiae, negligi-
mus nostri temporis sanctonim actus nobis cognitos
calamo designare, et futurae posteritatis utilitatibus

pulsus, velit, nolit, iliorum magnificentiam recogno-
scat. Dum enim ab obsessis eorporibus, velut a re-
gno suae tyrannidis expulsus, per lunatico^ et ener-
gumenos dans mngitum, incendii sui cruciatum fa-
tetur et dolet ; quoniam feliciter apud Deum, per
quos hoc patitur, vivaiit et polenter valeant, aper-
tissime demonstrat. Profecto namque dum mortuia
vita, languidis medela per eos restauratur, quam
firmiter verae vitae ac potentiae inhaereant, populis
Christianis certissime denotatur.

5. Hactenus, felicissime Pater, causas et rationes
cur sanctorum scribi debeant gesta, paulo latius dis-
serens, utcunquc aperui ; quia vitam patris nostri
Bernardi, vestris exbortationibus obtemperans (qui-

destinare ; nonne offensionis reatum incurrimus, et bns non obedire reor absurdum) descripsi ; eamque

in detrimcntum nostrae salutis incidimus? Nostrae
salutis igitur augmentis instantes, sanctorum pieta-
tis opera scribendo denotemus ; ei illa denotantes,
ejus qui in sanctis suis est mirabilis, Christi magni-
ficentiam praedicemus. Dum enim Christi militum
laudes referimus, regis iilorum sublimiter magni-
ficos triumphos attoUimus ; quia quidquid virtntis

sub trium voluminum distnbuiionc coarctavi (4),
vili quidem schemate verborum, sed brevi, ut qui
sermonis incultam faciem exhorruerit, brevitate sal-
tem respiret lectionis. Sciens etenim veritate nihii
esse praestantius, veraci stylo magis quam nitido,
humilitatis tenente campeslria, ea quae vidi vel fide-
lium hominum relatione didici, litteris commendata

(3) Iti utroque ms. noslro, ctreU imiganibus. At
Souchutus cereii, et late de iis ex antiquis scripto-
ribus agit.

^08^0 distributio nuaquam indicalur. Primuro
nen censet Souchetus septem primis capitibus

comprehendi, juxta dislinctionem capitnm a nobis
factam ; secuodum continere reliquara vitam cum
obitu ; et tertium esse analecta, quae ultimo capite
proponimus.

371

GAUFRIDI GROSSI

1372

successoribus transmisi ; operisque difi;nitatem magis A
attenuans quam explicans, bonis dictatoribus mate-
riam tantummodo comparavi : quam et rei verila-
tem fucis sermonum obducere nolui, ne dum lector
pompas phalerasque verborum studiosus attenderet,
virtutes sancti viri negligentius pcrciperet. Verum
si quis, Judaicse infidelitatis more, signa requirens,
sanctorum quemlibet miraculorum quantitate me-
tiatur, quid de B. Maria Dei genitriee censebit, quam
prodigia fecisse evangelic» series lectionis, multa
de illa alia referens, nonfatur ? Sedet(quid censebil)
de Christi precursore ioanne quem evangelista roi-

raculam fecisse nullum apertissime eonfirmat, di-
censy Joannes nullum signum fecit? Sanius itaque
decernitur quod multis qui signa fecerunt in die
judicii I eprobatis, illi soli qui opera justiliae sectati
sunt ad salutem coliigentur. Non igitur Patrem no-
strum Bernardum patratione miracularum (quamvis
illa penitus non deenint) commendamua, sed qaia
milis et humilis corde Ghristum imitatus fueril de-
monstramus. At ne ia proemiis tempora consum-
mantur, iilum jam eloqui plenius aggrediamur, de
quo diutius prseloouti sumus (6).

(5) Sequitur Vita divisa in plurima capitula et
capitulis singulis praefigitur eorum argumentum, B
hexametro versu expressum. Hiec divisi(> tam est
imperfecta, ut non dubitemus quin numerus capi-
tuiorum triplo aut quadruplo amplior designatus
fuerit, ab eo qui primus istam fecit : sed quia mul-
tis locis non erant ascripti versus, quos vena non
semper leque facili usus poeta postea adderevolue-
rit, ideo arbitramur in ecgraphis multa fuisse con-
juncta, quae divisim in codice membraneo scripta
legebantur. Cum igitur novam divisionem facien-
dam censuerimus, ne istis versibus identidem in-
tercursuris bistoriae series interrumpatur ipsos e
contextu exemimus ; et rursum, ne qualecunque
Vitae compendium, iisdem expressum, lector curio-
sus praetermissum queratur, hic in unum collectos
exhioemus notatis ex altera parte numeris, ad quos
singuli spectant. Idque facimus eo liberius, quod
suspicemur eosdem versus nec integros esse, nec
compositos a Gaufredo ; sed additos a Joanne Pi-
gnore de Valleia, Vitam hanc iranscribente, eo quod Q
sint ejusdem styli, cujus sunt et versus, quorum
ad oalcem additorum supt*a meminimus in commen-
tario prsevio, longeque diversi ab eo, quo scripti
sunt alii, quos ipsi contextui admiscuisse Gaufii-
dum num. 13 et alibi apparet.

METRICA SYNOPSIS CAPITUM.

6 Moribus utclaris effuUerit ille scholaris. n.

9 Cessit ut a notis, quan^ens cmlestia votis.

11 Quanlis ditatu^extempto bonismonachatus,

12 Pagina portavit flammam, nec flamma cre-

[mavit.

13 Qualiter huicsanclidatapra^situraSatnni.

14 Quod sit prcepositus abbatisjurepotitus,

15 Qualiter occultus h(BC ultor ab hoste sit ultus.

16 Quomodo sitnotum,lougemigrasseremotum.

17 Quomodo nocte chomm quadam vidit mona-

[chorum.

18 Qualiter almaDeiOenitrixappamitei. D

19 Quod nolenspra?esse,fugit,voluitquesubesse,
%0 Nominis occuttor fuit hic, eremi quoque cui-

[tor,
23 Nobitis orator, fltsimplicis artis amator.

25 Notus ut, absquemora, petiit maris utteriora.

26 Cor Christo vlenum, nummis retavavit egenum.
28 Vir dotet tn cetla, mare concitat atma pro-

[celta.
36 Vir sit ubi domini perquiritur abba Savini.

38 Cemens venturumjuvefiem,dixitrediturum.

39 Quomodo transgressus maris atta, sit inde

[regressus.

40 Quem pia seduxit fraus, hunc eremoque re-

[duxit,
k\ Ut sitsuccedensy fratresmonei abbarecedens.
45 Quam vigitante cura sibirexeritinditajura.

48 Pravo! vir fertis nonhorruit arma cohortis.

49 Cur ctam dimisit fratres, eremumque revisit.

51 Solvit multorum connubiapresbyterorum.

55 Cur asinovectus, sit Romam pnmo profectus.

56 Quem ptus conantur depeltere, ptus sotidatur.
56 Romas quam tutus vir denuo, qwdve iocutus^
r«9 Quantaviro, cura papa^ sini traditajura.

60 Sancium pra^dati sint qualiter oequore strati.

61 Ponius psatmorum retevavit causa taborum.

63 Angelus hortatur^ ducis ut bonitas adeaiur.

64 Dux, data primo, negat toca suasus; adaitera

«5
66

70

73
75
75

76

77
79
83
84
85

91
94

95
101
105

107
112
116
117
119

122

123
125
126
127
127
127

138
139
140
124

Sperni dona ducis vetat amplce tampada lucu.
mn erat in quo spes, prece repperit, hospitis,

[hospes.
Quatiter hunc visit Deus^ huicque dbaria mi"

[sit.
Res miranda^viro servitiupus, ordine miro.
Dum renovat mores, labuntur ab cethere flores.
Nix super hos rorat ros et ftos pro quitus orat.
Ftammas a eetlis precibus, Bcmarde, repeliis.
Hinc cur ad fundum venit fugiendo secundum.
Hujus abatroce, prece soiveris, hoste^ Rotroce.
Quatiter a pravis fuit hostibus eruta clavis .
Dummo fratre Pater rogat, apparetsibifraier,
Hospite, pauperopes, cumpaupere, suscipit ho-

\spes.
Cum virtute cruds dedit orbo munera lucis.
Fratremcum signo purgat erucis hostemali'

[gno.
Absens commemorat quia frater ab hosteiabo-

[rat.
Quem rota eottigit, sospes stetit, hunc ubi vini.
Lux, quam nemo fert, se sancti gressibus offert.
Os quod non toquitur, fratris rea mens aheri-

[tur.
Late Bemardus difflavit, ut optima naraus.
Cutpis virtenis quam compatiens atienis.
Quomodo sit tactum tuteum vas, postea fra-

[ctum .
Quomodo solatus sit flentes, auam pia fatus.
A Patre grex audit, tegem dilectio claMdit.
Vivere sive mori dedit arbitrio metioii.
Mira matronce manifestat se ratione.
Convocat ad superos gens quam pra*miserat

[heros.
Ut sint insomnes, moriens Pater admonet om-

[nes.
Quid demum fatus, moxcarne gravi spoliatus.
Quo sit mox obitus absentibus ordine scitus.
Quanti venerunt, et obisse virum didicerunt.
Escce com muni, eoctam sibi, miseuit , uni .
Panis candorem mutavit ob asperiorem .
Quomodo non quasstus crebro tuterit sitis aa^

ySUS .

Sedatur Fatris vrecibus tentatlo fratris.
Qualiter incaute cernentem arguit apte.
Flexerit immitem quati moderamine mentem •
Danat ciementer, quod egens tuterat male

[venter*

1374

VITA B. BBRNARbl TIRONIENSIS.

1374

CAPDT PRIMUM.

B. Bemardi educatio, ei vita monastica in coBnohio
S. Cypriani.

6. Bernardus igilur genere (6) Ponticensis, in Ab-
bevillse tcrritorio, honestis ac religiosis parentibus
fuit oriundus, hospitalitatis ac hunanitatis studia
sectantibus, et prout facultas eis suppetebat, Ghristo
in suis egentibus membris diligenter admiuistranti-
bus. Hunc ab ipsis deputatum siudiis litterarum,
aupems dignationis gratia sue dilectionis excepit
gremio, ut ad omnia facile, quibus erudiebatur, at-
tingcret, unde factum est ut in grammaticis ac dia-
lecticis rationibus, aliisque litteratorise artis ali-
quantis pervigeret facultatibus. Inter scholasticos

A celaverit ignem ? Sed nunc augmenti tanti vires
susceperat, quatenus jam per majoris filammae in-
cendium vellet erumpere ; erumpensque, vehemeii<-
tius inflammando animum illius, ad hoc pertrahere,
ut temporalium rerum ambitum penitus postpone-
ret, ac monasticae professionis sectatoribus aese
adjungeret. Hoe enim agebat divina bonitas, ut sur-
culus bonae plantaB, quem ab amore caducarum re-
rum jam amputaverat, arbori boni germinis insere-
lur ; nolens ut diutius in consortio virorum schola-
rium maneret, ne exemplum malitise et pravitatis
eorum animum iilius a bono proposito reflecte*
ret.

9. Juvenis igitur sanctis inspirationibus acquie-
scens, ad quod trahebatur facere non didtulit ; Pon-

sane juvenes degens, non latas hujus sseculi ingres- g licum sibi natale deserens, Aquitanise regionis par-

sus est vias, sed tanto studio devitabat lasciviam,
quanto serpentis virus fugeret pestemque murti-
feram. £t dum coastanei sui adolescentes, ut hsec
omnium aetas consuevit, vanarum rerum sequeren-
tur spectacula ; ipsc in hospitii sui sese recipiebat
penetralia, aliqua scriptitans aut legens vel medi-
tans utilia. Oculos namque suos avertere, ne vide-
rent vanitatem, volebat ; quia in via Dei vivificari
ardenter sitiebat.

7. Jam profecto tunc temporis tanto affectu reli-
gionis inflammabatur animus illius, ut veste regu-
lari admodum canonici sese indueret ; et secundum
habitus morem tenoremque, tantam vitse sobrieta-
tem tantamque modestiam servabat in moribus, ut

tes ingressus est, tribus ffiquaevis comitatus sodali-
bus, eodem quo ipse voto flagrantibus. Hi dum haud
segniter viam carpentes tendunt ad propositum, re-
gem Francorum (7) obvium habuerunt. Quo Ber-
oardus prsesagio admonitus^ hsec illico fertur di-
xisse suis consorlibus : Eia, comites, alacriter ani-
mo incedamus, confidentes, quia regem cceli, quem
quffirimus, reperiemus, qui regem terrse in nostra
itineratione invenimus, quem modo minime quse-
rebamus. Qui domino ducente, Pictavum pervenien-
tes, ibi aliquanto tempore commorantur : et qui
monachi in Aquitania districtius vitse regularis te-
nerent disciplinam, diligeoti inquisilione dignoscere
conabantur. Hoc etenim inquirebant, ut melioribus

quamplures scholasticorum sodalium eum deriden- p se sociarent, et sanctioribus vitam suam regendam

tes vocitarent monachum. Malebat tamen bon» in*
dolis adolescentulus ridiculosas eornm iofestationes
suslinere, quam bon» vits puritatem ac proposi-
tum deserere, quamque sese corruptorum homi-
num mortiferis actibus immiscere. Trahebat etenim
eum jam divini amoris inspiratio, quse mentem
illius ad sustinendam derisionis molestiam corrobo-
rabat, eumque a massa perditorum separans, san-
ctitalis dolibus exornabat : sicque usque ad vigesi-»
mum fere annum aetatis suae, amplexus disciplinas
scholarium eruditiooum, non mcdiocriter vivacem
atque perspicacem assecutus est inteliigentiam in
scientiis Scripturarum .
8. At vero sanctae convcrsationis desiderio magis

committerent. Est autem ab hac civitate non longe
posilum S. Gypriaoi monasterium (8) quod eo tem-
pore regebat abbas quidam, cui vocabulum Ray-
najdus (9) vir apprime litleris erudilus, tanta sa-
pientia praeditus, ut in publicis conciliis causarum
perorator esset eloquentissimus : cujus rei gratia in
Romana etiam curia bene nolus et acceptus erat,
et in Aquitania famosissimus habebatur. Hic etiam
S. Roberli (10) fundatoris illius monasterii quod
Gasa Dei dicitur, discipulus fuerat, quod Bernardo
fama retulerat, referendoque sitientem audiendi do-
ctrinam illius valde reddiJerat.

10. Praedictum vero monasterium tunc temporia
habebat plures monachos, genere nobiles, sed sau-

magisque in dies flagrabat ; quia ignis ille, quem ^ ^ ,...,.

Filius Dei in terram mitiere venit, volens ut arde- D clHate vit® ac morum honestate multo nobiliores :
ret mentem illius ab ineunte Klate accenderat, qm quorum unus fuit Hildebertus, qui postea Dolensis
quotidie suecrescens, per sanclitatis indicia scin- raonaslerii abbas (11), deinde Bituricensisarchiepi-
tillando se detegens, ceiari non poieral. Quis etenim scopus (12) exstitit, cui beataDei genitrix virgo Ma-

f6) Pontivum, seu Ponticum, dilio inter fluvios
Somonam et Vimeram, ejusque caput consetur urbs
Abbavilla : dc quo plura dicuntur in Vita S. Ri-
chard abbatis Gentuiensis Sl6 Aprilis.

(7) Hic fuit Philippus I, qui regnavil ab an. 1060
adllOO.

(8) S. Gypriani monasterium in prospectu Picla-
viensis urbis conslructumesse, a Pippino rege Aqui-
taniae, filio JiUdovici Pii, Iraditur in Ghronico S. Ma-
xentii^ vulgo Malleacensi : et infra num. 58 dicitur
floruisse antequam Gluniacense monasterium esse

coeperit circa an. 910, ut dictum 13 Januarii ad Vi-
tam B. Bernonis primi abbalis Gluniacensis.

(9) Raynaudus II,abba8 XVil, de quo infra plura
recensentur.

(10) S. Roberti abbatis Gas» Dei Vita etucida-
tur ad diem 24 Aprilis.

(11) Dolense seu Burgidolense monasterium^ vulgo
Bourgh de DeolZt ad Andriam fluvium, vulgo Indre,
in Biluricensi ducatu et dioecesi. De eo egimus 13
Jaouarii ad Vitam dicti B. Bernonis niun, 28.

(12) Biluricensis archiepiscopus 60 sedit ab aon.

izn

GAUFRIDI GROSSI.

1376

ria m quadam saa tribulatione fertur appaniisse, et A intendebat^ adeo videlicet ut maxima parte nootiam

ei solatia contulisse. Sed et Gervasius, qui S. Sayini
monasterii fuit postea abbas (1 3), vir summse absti-
nenti» omniumque virtutum ornamento praeclarus.
Garnerius quoque, qui castri iliius, quod Mons Mau-
rilionis (14) dicitur, dominus fuerat. Hic pauperla^
tis atque solitudinis amator, coenobitarum mona-
chorum desencns consortia, anachoreticae vitae se-
ctatus est studium ; qui dum quadam die per eremi
vastitatem incederet, quemdam hominem a dsemone
arreptum conspexit, cujus miseriae compaliens, vir-
tutem Jesu Ghristi precibus advocans, dsemonem
quo tenebatur expulit hominemque incolumem re-
misit. His et aliis quampluribus consimilibus viris
quorum frequentia S. Cypriani monasterium tunc
Bobilitabatur, divinMi providenti» dispositio, famu-
lum suum Beraardum a^jungere volens, ut fortiori-
bus militibus fortissimo adjuncto, totus audacior
atque robustior contra hostes redderetur exercitus :
eum usquB ad prsedicti Patris Raynaudi praesentiam
fausto itinere perducit. Cui, sufficicnti doctrina et
exhortalione prius diligenter coufortaio, abbas san-
ciSB conversadonis habitum tradit, iliumque ton-
sura monachum insignitum corpori congregationis
adjunxit.

ti. Qui in monasterio susceptus, et a sanctia
fratribus, quos pra^diximus, monasticae conversatio-
nis instilulis et consuetudinibus informatus, confe-
stim ad tantse perfeclionis conscendit arcem, ut uni-
versis admirabilis haberetur. Quis namque queat
exprimere sermone, in quanta humilitate vitam suam C
continuerit, quantave subjectione se submiserit.
Famulabatur omnibus, administrabat cunctis, ser-
viens universis, omnes ut superiores attendebat, ut
seniores renerabatur, ut magistris et eniditoribus
suis reverentiam exhibebat : omnibus obediens,
nulli contradicens, omnes sine simulatione diligens,
affectu pietatis et misericordiae visceribus comple-
ctens universos^ omnibus compatiebatur, illorum
curans commoda, sua postponens ; nuili invidebat,
detrahebat nemini ; nunquam obmurmurans, nun-
quam susurrans, nullam vitam dijudicans, nullum
coudemnans ; verba illius Christum semper resona-
bant, pacem, misericordiam. Quis unquam eum ira-
tum; quis turbulentum cognovit? Semper mentese-

legendis sacris voluminibus pervigil insisteret, et in
eoneideratione divinarum rationum diutius pemo-
ctaret. Dum ergo quadam nocte huic studio operam
dat, sopore deprimitur ; et quam satis ad hoc opus
grandem paraverat candelam, ex ejus donnienlis
manu super librum labitur. Dormit ille, ardet illa
jacens super paginam, donec tota consumatur, nec
tamen codex uritur. Hic itaque per annos decem vel
eo amplius, in claustro S. Gypriani tanto rigore ab-
stinentiae deguit, tantarum jubare yirtntum enittnt
ut totam congregationem suae sanctitatis radiis illa-
straret, et eam non tam dictis quam faciis ad me-
liora provocaret, doctoresque, qui ilium prius instru-
xerant, verbis docebat, jam non argumento locutio-
B nis aut nitore sermonis, sed virtute operis. Et ita
factum ut prseesse jam inciperet universae congrega-
tioni, non loco praelationis, sed excellentia sancti-
tatis, ac auctoritate bonae operalionis.

CAPUT n.

Prioratus monasterii 5. Sabini administralus^ dis-
ciplina restaurata, et alia prasclare gesta,

13. Ea tempestate quidam monachus de monaste-
rio Cypriani, Gervasius videlicet, de quo snperius
commemorationem fecimus, ad regimen ecelesiaeS.
Savini suscipiendum multis totius congregationis
pelebaiur precibus. Sed ad hoc nullo modo impelli
poterat, neque per cpiscopum pnecipientem, neque
per abbatem suum obedientiam sibi praetendentem,
nisi S. Bernardum traderentadjutorem. Quotandem
sibi concessOy Gervasius abbas praeBcitur, et Ber-
nardus prior in congregatione constituitor. Hoc aa-
tem divinitatis pio consilio agebatur, ut ad depeUen-
das illius ecclesiae tenebras haec duo magna lumina-
ria mitterentur ; quia per praecedentis al^tis negli-
gentiam, loci illius congregatio regularis yttae tra-
mitem deseruerat, et rigorem disciplinae in tempo-
rem vilae ac dissolutionem commutaverat. Quo prius
Gervasio bene cognilo, bono sanoque consilio sibi
divinitus inspiralo, solus curam illorum susdpere
noluit, nc, dum exterius in administratione tempo-
ralium laboraret, non esset interius, qui spiritualia
sustentaret. Sed duobus sibi consocialis atque auxi-
liantibus, altero exteriusproeurante, allero interins

renus, alloquio blandus, sermone nitidus, affabili- D providente, gratia Domini monasterium, infra brevc
tate laetus, discretione praecipuus, cxpugnator inju-
slitiae, justitiae propugnator : fide conflsus, spe ro-
bustus, charitate diffusus, et, ut breviter concludam,
omni morum honestate praeclarus. Quis unquam
acrius abstinenlia*, algoris, el vigiliarum tormeniis
corpus suum edomuit ?
12. Lectioni et meditationi Scriplurarum maxime

tempus, in lantam integritatem sanctae conversatio-
nis reslauratum esl, ut, quod infamia notabatur ob
diRSoIutionem^ postea famosum haberetur ob reli-
gionem .

14. Peridem tempus occasione cujusdam eccle-
siae inler sa^pefatum Gervasium et venerabilem Ber-
nardum, dissentientibus monachis ejusdem mona-
sterii non parva altercalio suboritur. Nam Gerva-

1093 ad 1098, et passim Aldebertus appellatur. Con-
sule patriarchium Biluricense apud Labbaeum in
Aquitanicis, pag. 81 .

(13) S. Savini monastorium et oppidum, decem
leucis versiis orientem a Piotaviensi urbe distans, ad

Gartcmpam fluvium. Vixit S. Savinus seu Sabinus
anachoreta in agro Pictaviensi, estque Martyrologio
Romano inscriptus 11 Junii.

(14) Mons-Maurilionis, op])idum ad Gartempam
fluvium, supra S. Savini oppidum.

1377

VITA B. BERNARDI TIRONIENSIS.

431g

sius, ccenobii amplificaBdi ^ac ditandi gratia, pro A torem.terrihiliter cocrcuit. Nam idem infelicissimua

memorala acquirenda ecclesia avide insistebat;
Bemardus vero nullatenus acquievit, animadver-
tens quod Simoniaca pestis ex latere subintrabat.
Unde factum est ut idem Gervasius, postquam se
minime proevaluisse vidit, atque jam dictam eccle-
siam , ad quam anhelanter suspirabat, abbas tutic
temporis S. Gypriani obtinuit, contra virum Dei
Bemardum vehementi indignatione permotus, cu-
ram sibi c ommissam contemnendo postposuit, alque
de somptibus S. Sayini apnd S. Cyprianum habita-
tionem sibi construxit, in qua deinceps per pluri-
mum temporis habitavit. Hfiec non ade^) protulimus»
ut qaibusque simplicioribus quodlibet dissensionis
argumf ntum proponamus ; sed ut , sicut in sequen-

sanus et alacer cum caeteris in claustro residens,
subitanea et inopinata morte expiravit, ad suae dam-
nationis cumulum datus aliis in exemplum. Et quia,
Sapientis oraculo, Pesiilente flagellato prudena
prudentior redditur (15) {Prov. xix, 25); reliqui,
tam districta animadversione exlerriti, ad altiora mo-
nastici rigoris exercitia protinus viriliter accingun-
tur. Denique in exteriorum rerum administratione
idoneis procuratoribus deputatis, orationi et silentio
servus Dei Bemardus irrefragabili diulurnitale
deditus, ad tantaro mentis puritatem pervenerat, ut
quamplurima prophetica inspiratione cognosceret,
qu£ homiuum cognitio necdum habuisset.

16. Anno itaque Dominicae Incarnalionis millesi-

tibus declarabilur, meluenda Dei judicia simulque g ^,0 nonagesimo sexto (16), pontifex Romanorum

pnedicanda magnalia posteritati succedentium trans-
mitlendo propalemus. Plerique etenim multo ar-
dentios legunt, quod et inter ipsos facta sit con-
tentio (Luc. xxii, %i), qui teste Bvangelio, visibiii-
ter adhsbrebant coelesti magisterio; qu«m quod in
eommdcm Actibus intimanturi muUitudinis creden-
tiufn erat eor unum et anima una {Act, iv, 32) .
Sed quoniam divinas Scripturas obliquo conspectu
dijudieantibus, et inexplicabili tergiversatione per-
vertere machinantibus, nunc nequaquam satisfacere
cupimnSy ad intermissum propositum redeamus, a
quo paululum digressi samus.

15. Beraardus interim ssepedicti Gervasii privatus
patrocinio, sed divino non dedtitutus adminiculo,

Urbanus (17) gentem Chrislianorum coromonebat;
quatenus Hierosolyroam pergerenl , el a gentilium
manibus civitatem liberarent , templumque Domini
ac sepulcrum ab eorum spurcitiis emundarent.
Quam papae commonitionem populus Chrislianorum
tanto mentis affeclu ac desiderio suscepit , ut non-
nulli abbates el monachi nec non eremit» sua mo-
nasteria desererent (18), ac Hierasalem pergerent :
cum quibus prsedictus Gervasius, sine satisfactione
injurise quam viro Dei Bernardo intulerat, iter arri-
puit, Hierosolymam iturus ; sed (quia non est homi-
nis via ejus) nec illuc perventuras , nec denuo re-
diluras. Idem namque coeptum carpens iter, jam
prosperis binc succedentibus tam sibi quam suo co-

more providi procuratoris ; totius monasterii Q mitatui successibus , optatum littus tenuerat : jam

S. Savini nunc exterioribus nunc interioribus per-
vigili cura insistens utilitatibus , tanto magis ope-
ram dabat, quanlo majus onus curse suse incumbe-
ret : ideoque ne quid minus honestum sua conliu-
geret ignavia, frequenti retractatione recolebat.
Yeram quia non potest esse Abel quem Caini mali-
tia non exerceat, uec rosa nisi inter spinas vernare
prospicitur; a quibusdam canonicarum institutio-
num impugnatoribus , in eodem coenobio corpore
tantum commorantibns , perplurimis exacerbatio-
nibus affectus et creberrimis infestationibus laces-
situs perhibetur. Quorum unus, qui cseteris pertina-
cior et ad inferendas quaslibet molestias audacior
dignoscebatur, dum frequenti verborum invectione

omnium suorum, quemadmodum videbatur, com-
pos votorum ad Hierosolymitana campestria perve*
nerat, cum ipsius nimirum permissione, cujus judi-
cia, licet nonnunquam sint occulta, nunquam ta*
men sunt injusta, immanissimus leo de suis cubili-
bus prosiliens, ipsum, cum ipso cui iusidebat asino
membratim discerpendo exstinxit , atque tam hor-
rendo spectaculo peracto, ad montanas caveraas
sibique cognita lustra, caeteris intactis, verumtamen
tam prodigioso admodum infortunio perterritis,
concitis gressibus repedavit. Quae dum in Hieroso-
lymitano agerentur territorio, Bernardus in Aqui-
tania non longe a suo monasterio constitutus, eo-
dem die per spiritum cognovit, atque pise recorda-

quadam die prsecipilanter in eum insurgeret, Ber- «^ tionis affectu commotus, quemdam monachum ipsius
nardus quidem exempli gratia illi vindictam com- ecclesise , cujus tunc temporis , ut ssepe jam dixi-
mittens, qui sibi commitlit admonet, dicens : Mihi mus, curam gerebat, ad se convocans, innoluit :
vindictael ego retribuam (Rotn. xii, 19); illata im- Yade, inquiens, et dic Guillelmo Samueli, quod
properia sequanimiter pertulit; sed divina ultio evi- Gervasius abbas patruus ipsius, et asinus ejus in
denti statim ac celeberrimo judicio ipsius infesta- Judaese provincia a leone sit occisas, fratribusque

(15) Versio communis habet : Pestilente flagellato,
stultui sapientior erit, aut sicut Vatablus habet,
cautior evadet, aut sicut LXX , cogitalfit sensum
aut sicut S. Bernardus ad verba hujus auctoris habet
libro De vita solitaria ad fratres de Monte Dei :
PestUente fiaaellatOt sapiens sapientior erit.

(\^) Alii habitum aiunt anno 1095 die 17 Novem*
bris, hinc quffi sequuntur de profectis in terram san^
ctam contiger unt anno 1096, qfuod hic auctor intendit.

(17) Urbanus II sedit ab anno 1088 ad 1099.

(18) Baldricus in Armoricis, episcopus Dolensis,
lib. I Historiad Hierosolymitanae ista confirmat :
Multi, inquit, eremitse et reclusi et monachi, domi*
ciliis suis non salis sapienter relictis , ire viam per-
rexerunt. Quidam autem orationis gratia ab abbati*
bus suis accepla licentia profecti sunt, plures eonuQ
fugiendo se subduxerant.

1379

GAUFRIDI GROSSI.

138«

illius obituro denuntiare studeat, et ut cum debita A
veoeratione exsequiae peragantur, signa pulsari fa-
eiat. Honachi autem officiuro dd more peregerunt ;
Eed quomodo hoc ipse cognoveril nescierunt. Eodem
vero anno ab eis, qui de Hierosolyma redierant,
addiscunt, quod eadem die Gervasius cum asello
8uo obierit, qua Bernardus ejus obilum nuntiavit ;
unde procul dubio res patui^, quia per prophetiae
spiriUim cognovit.

17. Beroardo dicluro monasterium sibi commis-
sum sapienter ac regulariter gubernanti , per quem
maxime ipsius facla fuerat religionis restauralio,
talis divinitus panditur revelatio. Erat illi consue-
tudo ut post completorium in oralorio remaneret,
et diulius pervigil in orationibus pernoctaret. Qua"
dam itaque nocle, dum post orationes ab oralorio "
in dormitorium pergeret, conspicit multitudiBem
monachoruro, ad instar nivis dealbatoruro, in capi-
tulo residentium. Gujus visionis permotus novitate,
fertur capitulum introisse , atque ab eis humiliter
petita et accepta benediclione, cum ipsis aliquantu-
lum resedisse , rei gratia diligenlius agnoscendse.
Tunc unus residentium, qui et aevo el ordine cste-
ris dignior videbatur, Bernardo ut sibi injunctum
ab eodcm fuerat , tantum audiente , prioratus ejus
officium et nomen aliis intimavit, eique talia dixit :

« Charissime, nos hujus monasterii monachi fui-
muB, et hffic sancta ioca visitandi licentiam habe-
mus, in quibus nostram operando salutem olim ha-
bitavimus; tibi vero condignas grates referimus,
quia divina prseeunte gratia , ad statum religionis G
ac sanctitatis hi^us coenobii congregatio te ope-
rante rediit, quse quondam a norma justitiae mul-
tum exorbitavit. Hoc etiam, ut die crastina fatri-
bus denunties, injungimus quod ex illis decem et
novem de hac vita discessuri sint infr» breve spa-
tium. » Qua peracta visione, ipse, quemdam mona-
chum astruens hoc vidisse, fratres prsemunivit, ut
suas per confessionem conscientias purgarent, et ad
Buscipiendum vitae terminum praepararent. Unua
autem ex iilis qui morituri erant eum delirare et
verba somnii proferre asseruit; sed mox a Bernardo
tale responaum audivit : c Ut experimento cognoscas,
non me somniorum incerta narrare , primus om-
nium fratnim morieris, nec prasfixum terminum
transgredi poteris. » Et sic, ab illo incipiens, uni- ^
cuique nominatim tempus suae demonstravit aegro-
tationis, diem quoque exprimens resolutionis. Mors
autem fratrum eodem ordinci quo ab illo prsedicta
fuerat, subsequitur, et sic illum certa vidisse com-
probatur*

18. In hiyus monaiterii oratorio, quadam noote

more solito post Gompletorium Bemardo flenti stu-
diosius ac precanti ,

Fulgida corufectu^ niveo quoque candida cultu,
Yisa Oei Genitrix, ait hoc, mundi renovatrix :
Multos angores passus prius atque labores,
Lcetus pervenies mthereum ad solium.

Sed d«3 prsenuntiata tibi laborum et «ingonim mole-
atia, divinae dispositioni, charissime Bernarde, noii
succenseas ; imo judiciorum rationibus ipaius gau-
denler acquiescas, et gratanter gaudeaa : et iterum
dico gaudeas, quia qui le afQigi temporaliter propo-
suil in terris, in numero sanctorum suorum seter-
naliter preescriptum te lenet in praedestinationis sttse
indissolubilis scriptis His dictis disparuit. Bt ilie
inaestimabilis exhilaratus gaudio de notificala sibi
felicitate sute sortis, ea quae audierat postmodum
cuidam seniori revelavit, per qaem usque ad nos
hujus rei notitia pervenit.

GAPUT III.
Vita eremitica in solitudine Cenomanica.

19. Sed ut re ipsa , quod Dei roater saaelo viro
prsedixerat, verum esse probareUir, illi statim causa
laboris suboritur. Nam cognita monachorum volnn
tate, qui eum sibi abbatem facere dispooebaiit, dam
discessit ab iis, rem sibi a multis anuis desideralam
quserere intendens. scilicet anachoreticffi vil» siu-
dium, et ut sibi victum acquireret labore manoum.
ftlanebat autem , non multum a longe monasterio
Savini vir quidam venerabilis, et religiosus eremita,
Petrus nomine de Stellis, qui illius postea monaste-
rii fundator exstitit, quod Fons Cumbaudi dici-
tur (19) : ad quem Bemardus divertens, eo quod
sibi jam antea notus et familiaris esset, causam qua
venisset aperuit. Quem Petrus magna cum animi ala-
critale suscepit ; sed quia in vicinia monachorum
erant, qui eum invitum abbalem sibi facere satage-
bant, illum diu secum, licet nimis exoptaret, tenere
non potuit. Bernardus porro exaestuans tum deside-
rio jam optatae paupertalis ac solitudinis, tum vehe-
roenter reformidans quod, nisi citius recederety ab-
bas, iroplicandus soUicitudinibus curae pastoralis,
impellente abbate suo vel episcopo, coactus fieret ;
Petrum obnixius rogabat ut se inde citius latenter-
que subduceret, atque ad ignotas remotissimae re^»
gionis solitudines perduceret. Petrus itaque precibus
rogantis acquiescens , facius ductor iiineris , quod
postulabat complevit.

20. Erant autem in confinio Genomanic» Britan*
niseque regionii vastse solitudines quae tunc tempo-
ris quasi altera Jlgyptus florebant multitudine ere*
mitarumy per diversas ceilulas habitantium, virorum
sanctorum ac propter excellentiam religionis famo-

(19) tn Ghronico S. Haxentii ista habentur :
« Anoo 109t incopptum est ccenobium S. Marise
quod vocatur Fons Gombaudi, in confiniis Pictavii
et Bilurigse civitatum, a B. Petro abbate cognomine
Steila. » £t postea : c Anno 1114 obiit Petrus pri-
mus abbas Fontis Gombaudi, morbo arpeta, id est
igni inexstinguibiii , sicut ee consumens : cui sue«

eessit Gnillelmus et post eum Airaudus. i Ventm,
quia ex prsecedentibus conatat Gervasinm in terra
sancta non ante annum 1096 periisse, post qaod
B. Bemardus, in abbatem eligendos, ad beBC Pe«
trum adhuc eremitam fugit, videtur DOOAisi sub
finem istius ssecnli moaasterium erexisse.

1381

VITA B. BERNARDI TlRONIENSlS.

iss^

eorum, inler quos eranl principes et magislri, Ro- A
bertus de Arbrisselio (^O), alque Vilalis de Mauii-
tonio (21), Radulphus quoquc de Fusteja (22), qui
postea iundatores exdtiterunt multarum alque ma-
gDarum congregationum : quibus divina dispositio
per Pelrum, qui eos anlea noverat, hunc quartum
adjungere curavit, ut illis Iribus quarto adjuncto
firma fieret quadratnra, quse postmodum magna ct
lata sedificia erat portatura. Petrus vero de Stellis,
multorum dierum itinere confecto, pervenit ad divi-
num Vitalem, unum ex supradictis, quos principcs
et magistros eremitarum fuisse jam diximus. Qui ci
Barnardum commendabilem laudabilemque sufii-
cienter facnndse orationis adminiculo prius faciens,
rogat» ut eum hahilare secum permitleret, nomeo

22. Pelius fortunae suse divitias videns praelatas
cseteris, de electionis forte quasi de victoria trium-
phum reportans, immeusa funditur laetitia, gloria-
lur, tripudiat, insultat sodalibus; Guillelmifavet ju-
dicio, collaudat mentem, volunlatem approbat, quso
diligat paupertatem majorisque substantiae spernat
subsidia; spondetque quod cum in arte tomandi
instruat, ferrameutorum ipsius artis haeredem con*
stituens, si post ejus obitum illum fore superstitem
contiogat : tales etenim gazas suis thesaurizabat
successoribus. His itaque peraciis, Petrus muUoex-
hilaratus gaudio, iilos invilat ad prandium; sed
perquisitis cellariis suis tam tenuem invenit anno-
nam, ut nec uni, si tota apponeretur, sufiiceret :
quse res ncc nova, nec iosolita sibifuit, eoquodsuae

illius et transacti prioratus ofiicium penitus reliccns, g familiaris rei slatus cum assidue talibus nrgeret

non Bcrnardum eum nominans, sed Guillelmum ;
sicut ab eodem Bernardo antea fuerat praemoni-
tus, ut vilis amodo ubique haberclur atque incogni-
tus.

Sl. Petrus ilaque, ilio commendalo, ad Aquita-
niam rcmeat. Dominus autem Yitalis anachoretas
concilii more convocat in unum, Guillclmique desi-
derium profert in medium. Eremilss vero, hominis
comperto voto, ex affectu charitatis assentiunt, con-
sorlio applaudunt, cellulas suas certatim offerunt.
At vcro Yitalcm charitatis ardor concitat, lilcmque
sibi complacitam dirimens, ex synodi auclorilate
decemit, ut Guillelmus silvas peragrando, Patrum
omnium habitacula conspicial, ct quod sibi placue-
rit ad habitandum assumat. Ule igitur, anachoreta- ^
rum sibi grege prfevio, ut in concilio sancitum fue-
rat, omnium cellas inspicit : et in anteriorem ere-
mum procedens, ad ultimum lapidem pervenit ; ibi-
que cujusdam fratris mansionem, cui Petrus erat
vocabulum, invenit. Hicautem nec agros colcre, nec
hortos fodere noverat ; sed arbusleis fetibus tantum-
modo, tomatilisque artis adjumento, quotidie mensae
sibi fercula providebat. Casamquoquehaudgrandem
ex arborum corticibus sibi in cujusdam eccIesiaeS.
Medardi (23) parietinis confecerat, cujus partem me-
liorem abruperat ventorum violcntia. Sed, ne iterum
ventoram saevientium rabies praevalcret, casae reli-
quum quod remanserat, aliquantae praemunitionis
fortiori compage, ad quemos desuper incumbentes

negotiis. Yemm perpendens secum quod mensa,
qoae unum cibare non valeret, multos non satiabit ;
non ignorans unde pasceret quos invilaverat, festi-
nns arripit cophinos suos, et aulse suap circurafu-
sam undique silvam ingrediens, haud segniter spl-
neta rubctaque convcUicat, corylos caeterasquesUve-
stres arbores suis exspoliat fruclibus ; et dum in
sportellis suis diversi generis poma ooacervat, in
cujusdam trunci concavitate apum examen cum
tanta cerae et mellis plenitudine reperit, ut ex ipsius
copiae cornu tantas abundantias crederes emanasse.
Admirans igitur tantos fortunas successus, peregrini
monachi, quem modo in consorlium susceperat, de-
putat meritis, quod tantam luminis ac cibi Deus
materiam contuUsset. Rcversus domum mensam
onerat dapibus : apponit etenim favos distiUantes
immodicos, arburumque diversarum poma sUve-
stria, pulmenturoque arboreis frondibus confectum
advehit, essctque opulentum convivium, nisi panis
deessct, dignior pars epularum. Fratemae autem
laetitiae celebritate transacta, ad ceUam suam quis-
que revcrtitur.

23. Pctms vero Guillelmum secum remanentem
tomandi edocet disciplinam, ut promiserat ; et iUe
docilem habens mentem, in brevi magistrmn exsu-
perat. Placet capacis ingenii GuUlelmi Petro facUi-
tas. Nam zelus et livor ab cjus cordis secreto pro*
cul rccesserant. Ille utcremiantiquuscultoretusus
taUbus, ex sUvestrium arborum fmgifero beneficio

ramos vimineis funibus astrinxerat. Tam castigatae D et praefatae artis cxercitio conquirit victnalia : Guil-

igitur possessioais supeUectilem ^tamprofundaetam-
que ad unguem perduclae paupertatis, quamoptave-
rat GuiUelmus, formam undecunqueconspiciens,tam
altum, tamque consummatum saecuU contemptum
quem quaerebat inveniens, fratribus cimi quibus ve«
nerat, se ibidem remansumm, mox intulit, seque
inde minime recessuram asseruit.

lelmus autem semper remanens domi, ut subjcctus
discipulus non sumptnosae coquinae complens offi-
cia, agrestes herbas conficit m pulmentum ; quibus
ut moUiores et dulciores reddantur, in festivis die-*
bus salis admiscet condimentum. Post Vesperaa
iUis in die semel prandentibus, Petras recumbit,
GuiUehnus famulatur : didicerat enim a bono do-

(20) De B. Robcrto de Arbrissello, fundatore or-*
dinis Fontis Ebr Idi late egimqs 25 Febraarii«

(21) B. Vitalis fuit postea abbas Saviniacensis in
territorio Abrincensi, cujus nonnulla Acta a nobis
collecta dedlmus 8 Januarii.

(22) Radulphtts fuU postmodum director Sancti-

moniaUum in monasterio S. Sulpitii, in Britannia
et dioecesi Redonensi anno 1112 constructe, ubidie
16 Augusti anno ll20 dlcitur e vita deccssisse*

(23) S. MedardnSi episcopus Noviomensis, coli-
tur 8 JunU.

IS83 GADPRIDI GROSSI. 1384

clore : Nonveniministrari, sedministrare (Matth. A CAPUT IV.

Vita solitaria in Causeo insula. PiraUB emendaii.

XX, 28). Anacboretic8e vitae itaque amplexus propo-
sitoro, raox abstinentiae rigore transcendens univer-
SQS^ frondibus arboreis vitam suslcntat et berbis ;
corpus domans inedia, siti, vigiliis, algoribus et
laborum duris cxerciliis.

24. In assiduitate quoque oralionis et contem-
plationis adeo infaligabiliter perseverat, ut in cor-
pore degens extra corporeos affectus vivere videa-
tur. Non abest etiam a secreto conscientis ilHus
cordis eontriti sacrificium ; non abest gemitus, non
abest compuQCtio ; non a mentis intuitu divinorum
contemplatio ; non ab oculis superabundans et in-
quieta lacrymarum effusio.

Terrea postponens, animo cmlestia lustrat;
Antra colens eremi corpore, mente polum,
Incola silvarum, per devia lustra ferarum,
Modicus, ignotus tatitaty sine nomine solus,
CivWus OBttiereis sed junctus lumine cordis
Cognitus, excelsus, magnus, celebris, venerandus
Intrat siderei spatiosu palatia regni,
Et favet intranti jam curia tota Tonantis.
Interno visu, sursum super aslra locatus,
Circuit et mundi florentia rura supemi^
Decerpens flores, fructus libando salubres,
Quorum languores gustus fugat atque dolores,
Tollit et angores nec non odor atque labores :
Prmgustatque boni jam dulcia gaudia summi,
Obstupet et clari cemens miracula coslL
Mystica magnarum mirando volumina rerum

25. Per triennium itaque, quo Guiltelmiis apud
S. Medardum cum Petro latuit, a S. Savini mona-
chis exploratores transmissi, per abdita silvarum
totius Gallise, per defossa terrarum, per abrupta
montium discurrentes, sicubi Bernardum inveni-
rent, perquirunt. Tandem cognito ubi esset reme-
ant, et quo et cum quo latitaret, nuntiant. Gujus
rei certiHcationem monaehi gratulanter audiunt,
slatimque ab episcopo et abbate ipsius mandata,
sigillis munita, diligenter expetunt, ut ab eremo
Bernardum eis educere, pastoremque sibi consti-
tuere Itceat, ut communis assensus eorum petierat.
Quibus impetratis, dum itineris necessaria praepa-
rant ; quidam monachus illorum, cui Hugo voca-
bulum erat, a monasterio latenter exiit, qui ad Ber
nardum perveniens» in hsec verba prorupit : « Ana-

26. Pauperlati vcro illius quidam eremitamm
compatiens, uni sociorum ejus decem et octo num-
mos tradidit, pie providens ul tantillum pecuaiae
haberent, ex qua in itinere sumptus, saltem per
dies aliquot, compararent. Quo vir Domini eom-
perto, non mediocriter indignatus, qnod argentam
secum deferret, sic ait : c Aut meus socius non eris
aut hos nummos ferre desines. Putasne Christum
invenire pauperem in illis partibus ad quas prope-
ramus, quem ubique divitem essc cognoscimus?
PHuperiem, Christo divile, ne timeas : Christus
etenim tibi necessaria sufficienter ministrabit, si

B primum regnum Dei qusesieris fideliter. » Et his
diclis pauper quidam ruricola obvius illis fuit, cui
nummos illico dari praecepit. Pauper quidem argen-
tum accipiens laetus effieitur, quod ex facili nnmmos
habuerit ; Bernardus vero laetior redditur, quod pe-
nitus nummis caruerit. Lterque igitur diverso modo
laetificatusy ille cum pecunia domum suam prope •
rat, iste sine pecunia» non habens ad primam man-
sionem ubi caput reclinet, quo tenderet nesciebat;
sed de largitate bonilatis Dei confidens, coeptum
iter, juxta quod intenderat, consummare festinans,
ad mare Britannicum pervenerat, ibique cognito
quod infra maris decem milliaria insula quaedam,
anachoretis competentem praestaret solitudinem,
quam veteres Causeum (24) nominarunt, navem

Q conscendit : ad quam conveniens in ea per aonos
plurimos habitavit.

27. In tam igitur occulta remotione positus, et a
strepitu et periurbatione hominum separatus, et ab
omni audientia humanx conversationis alienatos,
in coeleslibus theoriis totus erat. Die et nocte, in
oratione, in cordis contritione, et in lacrymarum
effusione, persislens, cogitabat dies antiquos, ct
annos aeternos in mente babebat, pascebatque eum
contemplatio summi boni ; nec jam multo terreni
cibi desiderio aestuabat, quem divinae contemplatio-
nis dulcedo assidue satiabat. Mansit itaque multis
diebus pane carens in hoc loco, absque foco, sine
socio. Quibus vero alimentis vitam sustenlarct
suam, dum haec abessent, nobis id ab eo requiren-

themate percussus es, sie hic diutius maneas, nisi D tibus, indicare reeusabat, suarum virtutum arlifi-

nostri monasterii regimen, ut episcopus abbasque
tuus impetrat suscipias. n His dictis totius rei se-
riem per ordinem retulit; quod illum toto triennio
quaesieriant quod ab episcopo et abbate mandata
illum reducendi abbatemque faciendi receperant.
Quo Bernardus audito, ingemuit, et ad marinas in-
Bulas fugere disposuit ; ut saitem pelagus occultaret,
quem terra celare non potuerat. Hinc igitur profi-
ciscens, fratribus vale dicto, cunctis prae dolore la-
crymantibus, discessit.

(24) Ctuseum, etiamnum Ckaussey appellatnri
aestuariis potius annumerandum quam insulis : si-
tum inter insulam Anglicanam Jarsejam, et oppi-

ciosus dissimulator, ut esse assolet perversus qm-
libet flagiliorum suorum versutus occultalor. Sed
revera, ut compertum est postea quibusdam suis
sodalibus, herbarum utebatur crudis radicibus. Illi
quoque inibi inhabitanti tcntatio deemonis non de-
fuit, illum delerrere et ab illis sedibus cxpellere cu-
pientis : suis etenim phantasticis artibus tenibiles
formas ingerebat, quas miles Christi, crucis arma-
tus signaculo, viriliter fidenterque superabat.
28. His diebus ab Armorica Britannia piratici ra-

dom Sanmadoviam, vulgo S.-Malo, inBritannia Ar*
morica.

1385

VITA B. BEBNARDI TIRONIENSIS.

1386

plores, tribus cum armatis ratibus, exeunt : qui in A quas tainenin ejus acquisitione minime serTavenint

maris Anglici pelago duas naves, diversis oneratas
raercibus, inveniunt : quarum possessores, sese au-
dacter defendere parantes, navali aggrediunlur pne-
lio. Pugnatur utrinque forliler : a piratis acriter, ut
aliena diripiant; ab insiitoribus virililer, ut sua de«
fendant . Tandem piratica multitudo saeviens praeva-
luit ; expugnantur miseri mercatores, vulnerantur,
et semineces in transtris vinciuntur. Mox saevientium
rapacitas suo potita deeiderio, ad Britanniam con-
vertitur ; sed ventorum contrarietas, id superna fa-
ciente clementia, ad Causeum insulam navigium im -
pellit. Bemardus autem pielatis amator et exsecutor
misericordiae, cujus totius redundabat visceribus, ut
conspicit captivos homines, ligatis manibus post

tcrgum, moribuudos jacentes in sentina, suis spolia- « *^"* orationis ingeminat, hostem
los pecuniis, flebiUbus ouestibus eiulantes. cniore ^"® concedit rcquiem ; retrocedere

tos pecuniis, flebilibus questibus ejulantes, cruore
proprio obvolutos ; prsedones vero cxsultantes ac
tripudiantes laetitia ; utrorumque compatiens mise-
riis, ab imo corde trahit suspiria, lacrymisque pro-
timis effundens oculos, hos deflet, qui crudeli rapa-
citate animas suas perimunt ; illos hortatar ad pa-
tientiam, quos tam dura infortunia graviter affli-
gunt. Raptores arguit, deterret, increpai, obsecrat-
que, ut daeraonibus, quos per saevitiam imitantur,
similes esse desinant ; fratribus suis quse darana in-
tulerant restituant, et de illatis injuriis humili sup-
plicatione ac veniae petitione satisfaciant. Sauciatos
mercatores monet, ut Ghristum imitantes, persecu-
toribus suis a Deo veniara petant, ac virtutera sa-
pienliae raente retinentes, hos a quibus tanta sibi
mala irrogantur, diligant. At raiseri institores, qui-
bus altior inerat sensus, deflcnt raala quae sentiunt ;
crudelissirai vero praedones, qui laetabantur in re-
bus pessimts, derident verba quae audiunt.

Et quia inter malos scmper sunt Jurgia, in hac re
penitus sibi dissidentes , diabolo iustigante atque
suadenli5, evaginatis ensibus alternatim sese ferire
incipiunl, essetque maxima caedes miserorum, nisi
sancli viri pro illis oraotis obsiitisset meritum. Fue-
runtilaque tou illa nocte Bemardus et Zabulus,
quasi duo magni pugilcs, in campo certaminis con-
sistentes, mutuis et inquietis congressibus sese acri-
ter impetentes : Zabulus namque perdere, Ber-
nardus vero liberare saUgit ; uterque pro sua
parte pugnabat, et de obtinenda vicioria elabo*
rabat.

50. Sed tandem noster athleU fortius Insnrgens^
ictus orationis ingeminat, hostem pcrimit, nuUam-

compellit, ceden-

S9. Porro circa diei noctisque crepusculum, ven-
tis flantibus juxta votum piraticae cohortis, sancti
viri raonita nihiii pendentes, discedunt ; etcum prseda
quam ceperant, patrios portus apprehendere conten-
dunt. Bernardus autem, cujus mentem compassionis
fraternae raovebat affectus, ad orationera se contulit;
tolamque illara noctera deducensinsoranera, Dei Ge-
nitricem sibi auxiliari solitam piis interpellat voci-
bus, reliquosque sanctos Dei lacrymaram gemituum-
que pretio sibi conducit in auxilium, ut divina boni-

4UC piciiu 9IUJ cunuuciiiu aiuuiuni, ui aivuia Doni- — ' w^»w •#«
tas piratarum mentes ad bonum converlat, el illos j) ^^^ *^ "^

tem pcrsequitur, ac demum de caropo certaminis

propulaat, prece turbans elementa, ut institores rai-

seros ad se reducat, et naves atque pnedooes cffe-

ros. Denique praedicti pirate jam interim ad portum

optatum pervenerant; jam ferreis anchorarum deo-

tibus littoris scopulos apprehendere incholtbant ; jam

e navibus pontes educere, tonsillas flgere, prosnesio-

rumve (25) retinaculis rates sistere festinabant, cura

ecce venius vehemens illisque contrarius, Beraardi

commotus precibus, insurgens, aerem conglomeral

in nubes , tenebrosa coacervat nubila , quoru»

collisione creata tonitrua mox audiuntur horribilt

sono Ulos delerrentia; ruunt fulmina lerrifica, ful-

^^ gurantiumque flammaram corascado, oculos eorum

i. C reverberans, pr«cedit ; creberrima maris undique

superna faciesardens illis videturatque flammivoma,

ventoque imperante, classis ad alta pelagi illis no-

lenlibus reducitur; nubium densiUs, aero ampliua

ferre non valente, in nimbos rcsolvitur, fitque tanta

pluviarum inundatio, ut cataracta coeli denuo ad

faciendum dUuvium reseratas esse crederes, Noeque

antiqua rediisse tempora, Untaque suboritur ele-

mentornm conturbatio , ut quilibet ibi consistena

convulsi mundi tolam in anliquum chaos ilUco pu-

taret redigi machinam, oppugnantiomque ventorum

flatibus furibundis ad insur montium immensa flu-

ctuum eriguntur volumina in vertidbus quoram ca-

rinae tolluntur ad sidera, moxque dehisce&tibos un-

dis, ocius sagittis volantibus, baralhri usque descea^

quos captivaverant Uberos ac expedilos recuperata
pccunia suis farailiis resUiuat. At vero saeviUae to-
tius auclor et incentor diabolus, rainime dorraiUns,
suos sateUites sub obtentu lucri ad opera cradelita-
lis iDilaramat, ut UIos postmodura ad inferna per-
trabat. Inter illos namque litem de divisione praedae
concitat : nam quidam illorum majorem sibi partem
habcre contendunt ; quidam vero in hujus partitione
justitiae regulas ac aequitalis servari debere astraunt,

31 . Remiges autem fulminum juxU cadenUum
fcloribus affecti, mortuis similes in transtris proster-
nuntur stranipisque (26) rampentibus, remisferien-
tibus undas, a columbariis extrthnntur. Antenwe
quoque resoluto ligamine cum suis opifeiis corraunt.
Velorum quoque substantia , particulariter acissa
ventorum rapacitate, huc iUucque per inane aeris
dislrahitur.Rudentes vero aluque officiales funicoli,
trochlcarum carcheaU^ confractis, concidant. Con-^

f2o) Prosnesium, funis quo navis Ultore ad palum
alligalur.

(26) Pro stranipis mallet Souchelus struppU legi ;
asserilque a Vitruvio strophas, a Cicerone icalmos
VkiKOL. CLXXII,

appellari. Quid si sirangis legatur, ut sic vox anti-
qua Francica, deducta a Teutonico strangc, strcnae,
voUumcn funium seu fuoia nautici.

U

ml

GAUFRIDI fiROSSI.

1388

iinuo mali, neeessario chordarum destituli admini- A sanotum eremitam oiyas monita ooDtempaimui ^

calo, irontorum vibramine hticillucqueimpelluntur; •...--

titubationeqiie sna fere navium carinse reversan-

tttPi ac demum ventorum rabiem non ferenles, ab

ipsia modiorum concavitatibus evulsi , parastatis

ttndique confractis, suo pondere fere naves demer-

gentes^ in fluctns devolvuntur. Tubularum denique

patentibns juncturis, aqua usque ad foros intrasse

reperitnr, ita nt non tam naves inter nndas, quam

tmdsB ]am intra naves esse viderentur. Postrema

tempestatis s»vitia a clavorum compaginibus gu-

bemacnla auferuntur. Ratibus itaque regimine ca-

rentibus, pnppes in proras convertuntur, ac more

turbinis agitantur* Tunc nauclerus ipse pallescit,

iuB6 miaeri de vita diiBdentea ligatoa mercatcMres a

viaculift abeolvunt, ac homiii aopplicatione de illa- g piratici, sed professi sectatores eremitici virf. Noi

cu-

jus verba risimus? Yoveamus sursum manus le«
vantes ; et firmiter apud nos statuamus si nos Do-
minus ad illum reducat, quidquid ille Jusserit not
facturos ; et ab hujus roortis faucibus, jam nos de-
glutientis, ejus meritis abstrahemur* » Hanc vocem
omnes unanimiter, quasi oraoulum missum coelitiis,
accipiunt ; et in hujus profesaionis testimooinm, ut
prsBceptor instituerat, manus erignnt« Mox quadam
accepta securitate, in haec verba prommpont : » 0
Allissimi, inquiunt, virtus, quam potentisaimam Jam
experimentis certissimis esse Cognovlmns, pen&itle
Qos viverel concede oorrectionis tempora; da in-
dulgentis Iocum« quod, ut nobis videtnr, joate oe*
gare non poteris ; quia non sumus jam raptorea

tis injuriis veniam poscunt, pecuniasque suas, nt
putabatur, nec sibi nec illis amodo profoturas, re-
Atitaant ; ac si quid consilii, ut in commoni peri^*
culo noveront, ne abscondant expetunt ;

Sedguid conHlii; quid tnentis nunc foret illis,
Vndique cum miseros totus jam conierat orbis ?

32. Yerumtamem omnium machinalionum soa*
tum conamina, quibus naotic» probitatis induslria
vitam soam a snvientium flnctuum foribanda vora«
gine tueri soleti eocialiteriffipenduat. Sedpostquaffl
conatua suos* contra pontioam rabicm nitail valere
conspiciunt, tone vive»di spe penitos abiata pree*-
varicatorea ad cor redeunt, vexationeque intdle*
Gtom dante auditui, tu&e se peccasse, tune se reoi

amodo mercatores eaptivoa non tenemus, sed iUoii
ut fratres nostros, quorum onera portare debemos,
Ghristi legem complenles, contra ponti rabiem lu-^
ctantes, ne ab ipsius voragtne sOrbeantnr, proot
possumus, a^juvamua^ Pecaniam illomm ot avidl
praedones jam concopivimos ; sed ob tuteiam ipsiua
laborantes, ut sancti eremitae ministri reddendam
custodimus. »

34. Sed omnipotens Deus, qui eoram mentem ml-
rabiliter terruit, eorum quoque vitam per merilum
famuli sui Bernardi, ad quem speciali devotiona
clamaverunt, mirabilius reservavit. Nam h»o et his
similia miseris illis, mortis exagitante timore, vo*
ciferantibus, fulminantis aeris flatu terrifico Causei

eaae oonBtentes, veates acindoDt, pectora tundnnt, G iosulae littoribus naves iropelluntur, rapidissimiqoe

ao diversfls peregrinationis se proposito astringunt )
alii autem ae JerosolymilanGS fbre, alii autem Ro-
muleam usqne ad urbem profectoros, ut mereanttir
habere auffiragia* Quamplures vero ex illis Jacobi
apostdi in extremia Gaieciie finibus famosam se re«
«piisitoroa memoriam y astipulaUs promissionibas
asseveraiit Sed post hiec vota nihiknninas tempe^
Matis perseterante svvilia, timoris vehementia exa-
gilati, peceata sua^ quiB torpiter gesserant, tarpius
in andientia eonetoram confllendo propalare inci*
piunt; sacerdolale sibi Cfffleium usurpantes, dum
poenitentias aliematim et dast et acctpionf (27).
I>ehine oseohmi paeis sibi invieem conferont, ut
qnasi in pace foBderatos mors inveniat, quos dissen-

impetus vehemeutia in siccum littoris evehuntor;
quarum quatuor naufragium perpessis, quinta cum
suis armamenlis illaesa reservatur* Piratse igitur
mercatoresque, dum se suamque pecuniam in solo
telluriscum iragmQntis navium inveniont, mortis
se barathrum evasisse cernenles, pr» gaadio laerj^
masse dicuntur* Tonc sanetus vir^ eujos pro san-
ctitate hoc sibi conoessum foisse minime dobilabanti
qoeritur ; tune ejus merita, velnt divin» potentisR
roiracula, ab iliis alta voee pmdicantor. InTenlaa
autem, ac si codeste numen ab eis, quamvis hoc
ipse prohibeat, adoratur. Tono a pnsdonibus cum
iacrymis rogator, at cum mercibas sttis histilores
llberos accipial, quos die prsecedenti, multipliei cum

Bionis repertor diabolus, ut Christi tidelibus bellum j) suppHcatione rogans, liberare, nequivcrat. Deinde

inferant^ Jamdndum foederaverat, atque eomplosis
msnibus sese tenentes astringuBti qoia ad pielatem
illis videbatar pertinere, si socialiter sub ondis in^
terirenti qnos spirans ccedis et rapacitaiis cradelilas
aotea sodaverat*

33« Sie piratis sd suseipiendaA ttortem sese pa«
tantibtts, unos lllorom, qui non qoaliter illam sos-
ciperet, sed qualltef i|as efAigium invenireti apud
se argumentabatur, Ha nrtulit f O sodales, car pe^
rimusT Facile quod dixero, procul dubio vivemus*
t^onne recolitis, in insula Causeo vos vidisse heri

ejus pedibus provoluti pireitss, super prlstinis culpis
suis modum poenitentiae sibi definiri petunt, pere*
grinationisque vota quae fecerant exponunt, et ut
illa persolverent, quidam ex illis mandatum aeci-
piunt; quidam vero, ut vitse illius innoeentiam imi«
tarentar, cum iUo remanserunt« Inslilores qnoqttei
ul de tabuiis naufiragii donwm faceret^ saneto Yiro
soggeroati et ad operis eondoeendos artiflces |Meo«
niam offemnt. Bernardus namque, quamvis annos
perplures in insula mansisset| necdum domnm ha*

(27) ^tiam hoc stecolo aliquaodo auditimdSj ho-*
tQin^s sacramentoram usurpandorum tam rudes in*

veniri, iU in tali a^iiiiuto credaatV C«ft{wai1i defo^
€t«a »t f9m it>ppleri«

i38d

VltA fi. BBRNARU HRONIENSIS.

im

Imtftkt, sed in iaionim otYtniiii ftot telot imm A MtholiM pfiadiottioiiki doetrinAnl, it vitoB ooosi*

custoft rd onotmiertrii, Tiiibos in togoriio Ittuorat*
85. Hteo tufla digaatioois, Christe, proridadiapeili-
. satio, haec tua vis, hsBC tuse fortis dexlertl esl be*
nigoa mulalio. Ad hoc enim pro scrvi tui meritis
elcroenta perturbarl voluisti, ut rapacium hominam
roentes converteres, ut caplivos a carceralibus vin-*
culis abslraheres, ut anaolioreltt tuo algidis in ru-
pibus latitandi domum construeres» ejusque vitam
muDdo detegeres. Denique postquam per dies aii-
quot in insula cum saucto viro remanserant, ciba-
riisque penitus deficienlibus, herbarum uti crudis
radicibus, ut se suslentarent, illum imitando, non
polerant, fame cogente magnopere discedere cu-
piunt ; sed prsscedentis marins perturbationis fu-

Uom, sl aanelM diligartnt oooversttionis extmplum.
Cujtis stnttntiam multitudo fimtrum anlmo susoi*
piens, jtm tx trtnstctaapud eoi viri oonverstiiontt
vert tase qu8B referrt t oogooBceni^oommunidecrtio
tlttim oo&stitountt ut ad eum legatoa tales deltint-
rtnt, quorum soliicitudint et induslrit ad so royo*-
otrl poattmtnimedubitarent* Qutpropttr ipaum Pa*^
trum de Bttltls, ot^na aucUH*iUitt ot tmore reduci
pottrtti ad eum dirigunt, adjungentta ci dooem itl-
ntria, qui tdbuo superetli nomine Gbristitnum,
mim simpUoitttii ei ionootntia viruro : qui oon-
summtto itineril itbore tc ntvigttionii perioulo^
tandem ad eum perveniunt.

37. Vir aulem Domlni Be^nanltis, conspiclcns

rore illos delerrente,quidsibieligantnesciunl. Fa- g petrumjdm a niuUo temporc sibi famillarisslmiim,

ac ftjgtB suaB susceptorem fldelisslfflum, miratnr eum
tam longe percgrinationls arrlpiiissc laborem, atque
prsc gaudio t&crymas fbndeos, datlsquc amplexlbus
oscutatur mulloiies, veneraiur ul pati-em, suscipil ut
hospltem, omnia utllitatis vel humanitatid atquc
charitatis oflleia prout poterat impendcns : et post
dutcla vttffi a?tcrna) cotloquta, quibus scse ad itivi-
cem reficlebant, Bernardus ait : <( Charissime Pater,
dlcilo mibi de statu Aquitanicai regionis, si In illis
partibus nunc Ecclesiae Christi pacem habeant, e
si monasteria rlgorem disciptinac ac religionis con-
scrvent. » Ad hsec ille, Dei gratia omnes ChristicOlas
Iselos el fesla pace quietos, respondit; ac tandem S.
Savini monactios jam sibi at^balcm pracfecisse adje-

mes etenim sievicns illorum depascena artus, illis
imperat ut diacedant ; pontic^e vero rabiei formido,
illorum corda tremore concutiens, illoscogitutma-
neant. Arctanlur itaque angustiis ; unum tamen e
duobus assumant ntcesse est, aut victualium penu-
ha defioere, aut quam periculosam experti fuerant
navigationem repelcre. Sed excrucianlis illos famis
lyrannidem ultra ferre non valcntes, quam in pra^-
sentiarum sentiunt, ut securum navigare habeant
sibi arguratDtum invcnirt satagunt : Bernardum
namque adeunt» quam et ventis et mari posse im*
ptrare» pr8M;edantibus txperimentis edocti, oon dif-
iidunt, ut tltmentorum motus in sua fide suscipiat,
ut st apud Deum fidejussorem constituat, qualenus

marini fluctus tranquaiitatem teueaut, doneo pro- ^ cit. Quo Bemardus audito, laelus efficitur, et qui

snArn fliirtsn nntAtOfl nArlua annn»honrlAnt Vii» iiiiiAm __ * _ sn». . ^m* .i _«j«_i« .. __ _t_i__ __

spero oursu optttoa portua apprehendant. Yir autem
saoctua, cui fiUem magnam divina gratia contulerat|
Tiros aub morlia ptriculo laborantta oonspicitnsi
illud Cbristi vtrbum ad memoritm reduoit : « Si ba-
butritia fidemi ut grtnum sintpis, ditttis buic
monti : Transfer hinc, et transferetur {Maiih. xvii,
19). » Quod autem postulaverant effecit, ctillos pa-
tifica navigatione ad propria transmislt.

CaPW V.

HedUcUo B. bernardi ad priores er$niUa9, dein ad
printttm tnonasterium S. Cifpriani^

36. Interea monachiS. Savini^fiernardum, cuirc-
gimen suse Eccleaise loto conamine tradere propone-
bant, dum querentes nusquam reperiunt, alium sibi ^
pastorem conslituunt* Quod Petrua de SteUiSi oo
quod de vicinia eorum habitaret, continuo cogno- -
scens, mox ad prssdicta eremitarum deserta prope-
ranter abiit, et ad dominum Vitalem perveniens,
ubi easct illc quem commendaverat, requiaivit. lHt
auttm, quod in remotissima maris insula latitaret,
respondit. Petrus aane jam ea qu» prius de Ber-
nardo tacutrat, amodo celart baud utilt judictna»
nomta iUiua, peritiam litterarum, raorum vititqut
sanotilattm, refutatiootm praelalioniay in oommuni
audientia fratribus enarravit, ejusque talem famam
tunc in Neustria praedicabat^ qualem jam a multis
annis in Aqttiltoia oogaoverat s toaauiitqut titi ut
a marinis insulis eum rttrtbereiit vel itTilom, ti

prius inios mentcm afnixcrat, videlicetne abbas eo-
rum coaclus fierct, metus deponitur. Petrus pro<^
inde suee Itgttionis ntgoiium txplere cupiens : « Fra*
trea noatros, inquil, eremitaa iriaittvi» nuindataqut
torum ad tt tuli, ut ad eoa redeas, ne oonsortia eo-
rum ptnitus rtUnquati HoO vtro qutnto mentia aife-
ctu quantove animi deaiderio exapoottnt, vtrbit ex^
plioart ncqueo. ^ Berntrdus equidem, ut erat totua
afllutna visceribus ohariutti (hitcmtt, oontinuo tale
fertttf roapotuumdedisse : « Faciam quod poscUnt, ne
auctoritattm Itgati et petentium videar contemnere,
qunmvis hujus remontie ioiult! solitndinem notlem de*
serere.» Peracta itaque hac legaiione, Pctrus ad
Aquitaniam remeavit.

38. Hoc in tempore viri Dei mentem prOpheti^
spirittts tetigit, quam ad qusedam absentia videnda,
quasi sibi prsesenlla, forent, iUustravit. Duo nam^
que erant de numero eremitarum, qui iUum susct'
porant, et diu in tilvia oonoorditer cofatbilavertnt i
quortun tmoa AlberttianomiDt, jtmgrtndflevus, tbt'
tinentii» ot oratioois ttudio iBftttigtbiUler inaisltbtt \
alter vero Junior, Adelinua dictus, mansuetttdinia
atque obedienttae virtute exceUenter poUebat, lenitate
quoque aflkbUUaiis adeo blandus crat, ut omnibuft
qui ejus consortio usl tuerant, amabUis haberetur.
Porro longseyitatis suse (privilegio) Albertus ut ma-»
gisttr prseerat \ alttr vtro, at B«l]|jtcttt8| qus justio*
uibus obltfflptrtbftt, Hio vfari Domini Borntrdi vtbf

4391

GAUFRI0I GROSSI.

1392

menter exoptans inforniari eieniplo^ et doctrina em- A quod ejus fama jam aaepe memorati Reginaldi abba-

dirii prsBdictummagistrum deserens ad ejus insulam
iter arripuit. Senior itaque, dilecti discipuli solatio
viduatus, in tanUe tentationis incidit barathrum, ut
nimia et irrationabiii a£fectus moestitia sese suspen-
deret, nisi quorumdam fratrum, qui hoc praesense-
rant, solerti custodia a tali periculo mortis arcere-
tur. Interim vir Domini per spiritum ad se novit ve-
nientem discipulum, et magistrum disponentem se
dirae morti pendulum. Junior aotem insulse littori-
bus, ut desideraverat, applicuit : qnem vir sanctus
alacriter suscipiens, ei talia dixit : « Ad nos venisti,
charissime ; nec non pancos per dies nobis commo-
raturuB, imo unde aufugisti, nec deinceps huc redi-
turus. » Juvenis vero quia firmiter statuerat se quo

lis S. Cypriiftii aures perculit, et religionis ipsius
Bemardi sanctitas et prsedicationis gratia longe la^-
teque diffusa est.

40. Praedictus veroabbas, cognilo ejus habitatio-
nis loco per prsemissos exploratores, non mediocri-
ter laetus eflicitur. Bxoptabat enim jam a muUis an-
nis, quatenus eum jam ad suum monasterium re-
duceret, ut esset post ipsius excessum, qui regula-
ris tramitis disciplinam sustentaret. Siquidem illum
noverat mirse simplicitatis vimm, multaque sapien-
tia praeditum ; sese autem ceraebat jam silicer-
nium (29^, morbo et senio confectum, quamobrem
sentiebat, procul dubio vilae soge immtnere termi-
num. Pnecavens igitur ne propter meritomm ipsius

iret illura minime reliclurum, verbis ejus fidera non g i„,ig„j^ ^j ^^^„3^3 ^^^5^^^ Ecclesije inde abstra

adhibuit, nec quod Spiritu prophetico loqucrelur
intellexit. In allis igiiur iusuiae mpibus per aliquot
dies cum illo permansit : sed algoris vehementia
gravatus, ad silvas, ut ea quae ibi reiiquerat vesli-
menta tolieret, ac denuo rudiret, remeavil. Qui ad
memoralum Albertum veniens, postquam iilum moe-
rore tabescentem et jam pene deOcientcm, ac nc sibi
vitam laqueo surriperet a custodibus obsessum con-
spicit, ejus anxielati compalicns, ac dolorem mili-
gare satagens, ipsius prostratus pedibus veniam pc-
ttit. et quod illum amodo non desererct spopondit.
A principibus quoque eremi, quos supra memoravi-
raus, excommunicalionis sententiam, si ab illo ul-
terius reccderel, accepit : hacque necessitate de-
tentus, sicut vir Dei sibi pi*aedixerat redire non
potuit : sicque illum spirilum habuisse propheliae
paluit.

39, Bemardus deinde non post multum temporis,
sociis sese comitantibus, assumpia sua supeilectile
non muhum ambitiosa, ut pollicitus fuerat, ad sil-
vas eremitarnm rediit. Qui curo gaudio susceptus,
illis adjuvantibus in loco, qui Fons Syhardi dici-
tur (28), sibi collam construxit : in qua aliquanto
tempore cum qnibusdam suis discipulis habitavit.
Cum ibi diu moraretur, quia lucerna sub modio la-
tet*6 non potuit, cunctis advenieutibus verbum vitae
mitiistrabat, cosque excmplo suac conversalionis
roborabat. Confluebat namque ad eum non solum
copiosa muUitudo circummanentium cremitarum.

herctur, nisi citius cura revocaret : ipse eidem im-
piger, ubi habitabat, subito sofiervcnit, eumque sa-
tis iaudabili dolo ad suum monasterium, ordine
subscrpto, reduxit. Nam post immrnsa atqiie su<-
scepla^ pro loco et tempore, hospitalilatis oflicia.
Reginaldus aic Bernardum altoquitur : • Qusedam
nosirap Ecclesiae pernecessaria utilitas istis me, di-
iecti&simc, appulit oris : scd, audita tuae fama benigni-
tatis, cui debita paternitate congratulor, nolui sic per-
trunsirc, nolui prfietermiltere quin te viderem, quin
te salularem, mcque tuis mihi desideralissimis ora-
tionibus commeodarem : etquoniam non modicaet ir-
recuperabilis pecunia, quam sopema favente clemen-
tia hac in provincia acquisivi, roecum habetur, vereor
Q ne in hissilvarum vastitatibusabaliquibuainoognitis
raptoribus, qualibet fraudulenla mihi violentia sub-
ripiatur. Quapropter fratemitati tuae placeat, qua-
tenus tua ipsius praesenlia, quae in his regionibus
admodnm celebris et amabilis dignoscitur, quoos«]ue
si quse latent insidiae nobis non pracvaieant, fatigari
ne cunctetur. »

il. Cumquc hujusmodi palliatis circuitionibus,
ulpote beniguissimus ac nullius doli conscius, ac-
quicvissct, alque convialor nec noii dux ilineris,
jam dictum Palrcm, pcragralis soliludinibus, ad
tutum usque locuni perduxisset, ac cum quodam,
qucm ad hoc assumpscrat, socio reverti volutsset,
idcm Reginaldus eum rdinuit, eique dixit : • No-
stram tam remotas adire partes imbccillitatem non

sed etiam populorum. Lalebat itaque ct non latcbat, j^ aliqua neccssilatis, nisi tua, fili mi, charitas com-

et quanto plus se dejiciebat, tanlo magis a Cliristo
sublcvabatur ; fugiendo gloriam, gloriam mercbatur,
qnae nonnunquam appetitores sui dcserens appetit
conlemptores. Saeculi horoines admirantur eos, qui
his pollent privilegiis : nos laudarous, qui pro Sal-
vature ista despcxerint, et miium in moduin quos
habentes parvipendimus ; ai habere noluerinl, prsc-
dicamus. Igitur dum omnibus praedicaret, dum om-
nes secundum modum vitae et statum ordinis in-
slraeret, et pro capacitate aniroorum singulos edo-
Gcret, adco circumquaque celcberrimus babebaturi

pulit, nec qualibct saecularis ambitio nostrae sene-
cluti hujusmodi laborcm indixit. Te, charissime,
soium acquirere studui ; nullos raptores, praeter
eremitas atque discipulos tuos, pertiroui ; sed Dei
gratiajam iilorum manus evasimus, quod te vio-
lenter nobis eripiant jam nequaquam formidamus ;
jam securus te talcm pecuniam possideo, cujus san-
ctilalis ac sapicntiae thesauro nostruro magnifice
monasterium dilaricupio, qucmnam olim amissum,
nunc vero divinitus recuperatum, nullo commuta-
rem pretto. Yenimtaroen; fili dulcissime, amodo te

(i8) Fons Gyardi dicilur tn mss. nostris, SoUclie-
tus Fons Goyardif sicut in Ccuomanicis silvis.

(iO) Silicetniai scnes diCuntrti*, quod curvi cl sci-
pioui ianiienlcii siiiccs ceraant*

1303

VITA B. BERNAnM TIRONIENSIS.

4394

exoratum esse posliilo, ne indigne feras, ne mihi A tuil (33) : cujus praBScntiam ssepefatus Reginaldus

Patri tuo succenseas, quod te quasi frauduleater ad
nostrum consortium revcc^ : hoc etenim pr» nimia
dilectione facio, pro certo sciens quia, nisi te ali-
quo modo deciperem, a nimium tibi dilecla solitudine
nullatenus exlraherem. i

42. Servus itaque Doroini, videns quod ab illo se
non subducerc, nec ad discipulos suos ulterius re-
xneare posset ; simulque recolens, talia sibi nonoisi
illius scmper justo posse conlingere judicio, qui ut
multis prodesset, de ipso sinu Patris egressus est ad
publicum nostrum, tum propter pietatem senis ex-
oraDtis:, tum propter auctorifatem imperantis, satis
provide respondil : • Novi, Pater, novi, quia mc
noile tibi acquiescerc quasi scelus est idololatriae ;
sed pericnlosum ac milii durum est, ilios quos adu- B
navi discipulos, sic desolatos et quasi orphanos pe-
nilus relinquere. Quapropler quid de illis fieri de-
beat, tuae censura providentiaeamodo provideat. »
Ad haec istc : « I:>te tuus, qui prffisens adest, socius»
mea fungens legatione, ad eos redeat» et quce circa
te geruntur exponat ; eisque veraciter dicat, quod
quicunque ex illis te ad monasterium sequi volue-
rint, libentissime tui gratia, utriusque vitaB subsi-
dium eissufficienterprovidebo. » His itaque peractis,
Jongo confecto itinere, ad S. Cypriani monasterium
pervenerunt. Monachi vero Bemardum, quem a mul-
tis annis non viderant, laeli gratulantesque susci-
piunt; admiranfes hominem bipsutum, barbatum,
vilibus atque villosis juxta eremiticas consuetudinis
modum, pannis subobsitum, cujusmodi habitum ab- C
horrentes, properanter eruunt, barbam abradunt
suisque indumcntis induunt, et post paucos dies,
quamvis repugnantem, praepositum efficiunt. Et il-
lum quidem exlerius exuentes, paupprtatis ei habi-
tum subtraxerunt ; sed mentem illius ab amore ererai
abstrahere nequi verun t .

43. At quanta in eadcm Ecclesia de ejus reditu
laBlilia, tanta in praedicta soliludine de ipsius ab-
scessu exorta cst repente trislitia. Gaudebant isti,
qui eum quasi pcrditum invencrant ; dolcbanl illi#
qui ablatura amiseranl. Isti antiquum socium tena-
ciler ampleclunlur, illi novnm doctorera reddi sibi
suppliciter deprecantur; isti se de ejua ornari pra-
senlia, illi de absentia deficere confitentnr. Quaedum

adire studuit, et quomodo laudabilem fugitivum ab
cremo reduxisset, diligenter exposuit ; quamque uti.
lis esset post suum excessum, qui jam quasi in fori-
bus aderat, ad monasterii rpgimen studiose intima-
vit, hoc etiam prsemonendo atque prsemuniendo
subjungens, ne Bernardus ita comperiat ; ne forte ab
eis clandestina fuga se subtrahat, sicut olim a S. Sa-
vini monasterio propter eamdem causam sese la-
tenter subduxerat. Quibus onmibus assensum liben-
ter episcopus praebuit, ut postea rei ipsius exitus ap^
probavit.

CAPUT VI.

Abbas S. Cypiiani constUuiiur : ob persecutionem
ad pr(edicandutn convertiiur, Mores clcricorum
reformati,

44. Contigit autem ut Reginaldus, transcursls
quatuor mensibus, gravi infirmitate correplus, in
lecto deciderct. Cumque dies obitus sui propinqua-
ret, fratres ad oum convenerunt, eumque qui sus-
cessor ipsius esse deberet, ut ostcndere dignaretur,
revelante sibi sancto Spiritu, summis precibus po-
stulaverunt : quippe qui erat vir apprime eruditus,
omatus privilegiis summae sanctitatis et innoccntiae ,
et sapientiae. Quibus ille : « Quamvis, inquiens, ad
me non pertineat de tanta ac tali re (statuere), ta-
men, quia timeo vestram desolationem, si mihivul-
tis credere, Bemardum viram religiosum, vobis a
Deo ad hoc nuperrime restitutum, dignum dispen-
satorem domui constituite : nt enim secundum con-
scientiam loquar non iilo aliquem, Deo teste, novi
sanctiorem . » Qui consilio tanti Patris unanimiter
acquiescentes, postquam ille humanae conditionis
debitum persolvit (34), eum quem praedixerat, in
loco abbalis festinavemnt ponere, et, uti mos
est, ad consecrationem invitum et repugnantem
trahere.

45. Suscepto igitur curae pastoralis officio, tanto
magis illud dignius administrare curabat, quanto
hoc non propriae voluntatis impulsu, sed solo divinas
volunlatis arbitrio sibi esse injunctum animo reco-
lebat ; nec solum videri doctor appetebat, sed sicut
caeteris ordine praeeminebat, sic piis moribus trans-
cenderc salagebat, atque se in omnibus ita studebat
habere, ut non de illo etiam malediooram quidquam

agerenliir, Pictaviensis urbis episcopatum rcgebat D auderet fama confingere. Simplici namque vila oc
yenerabilis Petrus episcopus (30), qui poslea exsi- casiones tollebat detrahentibus, doctrina sana resi-
lium (31) pro justitia usque ad mortem snsti- stebat contradicentibus. Non enim de numero vel de
nuit (82). cujus vitaB sanctitas mirabilis exstiiit, ut genere eor«m erat, qui gravia districtioris vilae onera
post ipsius obiium miraculoram attestatione pa- discipulis imponunt, quae ipsi vel minimo attingere

(30) Pelrus II, episcopus creatusanno 1087,quiete
praefuit usque ad aonura 11 li.

.(^OJ^iexsiliumactusa Guillelmo duce Aquita-
niifi VIII, qui ab eo reprchensus fuerat, quod legi-
!'J?^2; ^!*^^® depulsa in adulterio viveret, utidiximus
10 Februarii ad Vitam S. Guillclmi eremilaj, quod
cun hoc et filio suo Guillelmo passim unusidemque

(32) Mortuus est Pctrus apud cwtrum Galvinia-
cum m sua diocesi, 4 Aprilis >unni 1115, ad qucm

dicm intcr prastcrmissos de eo egimus.

(33) c Sanctitatem ejus crebra miracula tumull
ejus loquuntur et praedicant, • ut legitur in Ghronico
Richardi Piclaviensis , apud Samarthanos, qui ad-
dunt c corpus ejus piosque cineres quiescere in ec-
clesia coenobli Fontis-Gbraldi, ab eo constru*
cta. »

(34) Ghronicon S. Maxentii : t Anno 1100 obiit
Raynaldus, abbas S. G^priani, cui succedit Bernar-
dns, qui reliquit abbatiam, » ut infra dicetur.

\m

GAUFRIDI GAOSSI.

U96

digito Dohint ; sed qQidquid irerbii pnQdic«bBt« mo» A iUadquo qaaromaxiino diviDum orfteulam i^Molens

ribu» %xoroabat et eiemplit utruebat. Quippenon
rudis ed tale onus regendum venerat; seqnieabio»
cunle s&tste, non ism repentina vel prtteipiti trepida-
tione, quam aseiduo didicerat eiereitio, bae aiiia
explenda proponebat. Non rerum afituenf ium abun»
dantia exsuitabat, uon laude proprialotsbatur; non
ad bonorem cor elevabat, neo in oeeulla eogitalionia
medltntione es^teroram subjcetione paseebatur ; ma^
rebat honore suo, et ora laudaniium declinare ae fa«
gere festinabat. Solent plerique suis bneeinatoribas
quspdam dona conferre, et in paucorum largitate
profusi, manum a ca)terie retrahere : quo ille om-
nino carebat vilio ; ita namque singulis dividebat
prout cuique neccsserlum noverat.

Qui audit, dieat : Vini (Apoe. xxii, 17) ; ati erat
difiusus cbaritate, eoepit omnes intus inlrodueore,
et pauperes et igpobilea ad Dtfum trahere. tfonaehi
vero tepentes et frlgidl, plus de prsisenti qoem de
futura vita solliciti, ex invidia cospere plupies reni-
stere, dicenies possessionem monasterio» qu» tot
recipere posset, deesse.

48. Per idem tempus duo cftrdinales, Joannes at-
que Beuedietus apostoliea sedislegallone firagentee,
ad urbem Piotavium eoneiliam eonyoearunt (3S) :
in quo eentum quadraginta convoeatl Patres adfue^
runt, qai Philippum regem Francomni, propter FaU
eonis consuHs Andegavensium uxorem, quam iu
adulterio tenebat, anathematis vindieta pereosse-

46. Nunc virlus latius describalur quaipsiuspro- B runl. Qua exeommunieatione oomperta, Gnillelmus

pria est, el in qua exponeoda, Deo teste ac judice,
proflteor nihil addere , nihil msjus exlollere more
laudantium. Sieut enim inter mullas gemmas pre-
tlossima gemroa mieat, et jubar solis parvos stella*
rum igniculos obrait et obseurat , ita eunctomm
virtutes et potentiam sna humilitate (qaie prima
Christianoram virtus est) superavit, minlmosqne
f^lt Inter omnes, ut omnlom major esset. Hae
qnippe adeo se dejeclt, ut qui eum vidisset et pro
celebritste nominis videre gestissel, non ipsum essOf
scd disclpuloram ultimum crederet. Bt cum fre-
quentibus monachorum choris cingeretnr, et veste
et voce, et habitu et incessu minimus omnium erat.
Tardu8eratadloquendum,veloxndnndiendum(Jae.
1, 49), memor iliius pr^cepti : Audi, hrael {Deut,
VI, U), et tace. Uospitalitalis iiamque etmlsericor-
410) opcrlbus ila vacabat, ut quotldie sexagenos vel
centeuos vel co amplius clericos ad mensam sosci-
peret, quibus larga manu minlstrabat, prseter quod
peregriois et alils supervenientibus paupsribus mu-
nlflcus erogabat. Quid ejus in cunctos clementissi-
mum animum referam et bonitatem, etiam in eos
quos nunquam viderat evagsntem ? JSt quia non sua
sed aliorum lucra quam maxime eogUabat, non se
hominibus pmesse sed vitiis reeolens.

Virga puiima pil$^ baculusquc salutifer (^gri$^
aioe alicujus querela existebat,

47. Hae itaque virtute adeo pollebat, quod in hac
sola divina eonaistere pr»oepta,ounotisin propatulo

dux Aquitanomm, qui aderat, tolius pudieltiae ae
aanctitatis inimicus, timens ne similem vindietam
pro eonaimilibus eulpis paleretur, nimio furore sne-
oensui, jnssit omnes illos deprmdari, llagellari, oc-
ddi. Qttod miniatris auis facere Inelplentibas, ponti«
£eep et abbatti huc lihieqae diffugiunt, et, nt tera-
poralem vitara retinefont, tnta latibalaqussrereeon-
tendunt. At vero Beraardus atque Robertoa Abreae*
lensia, qui oonoilio intererant, fertissimi Jastilis
propagnatorea, ae totins iniquilatla et injostitise ex-^
pugnalores, aliis turpiter fbgientibus, ita immobiles
eonstantesqae perstiterunt, ut nee ab inecepto ex-
eommunlcationis desisterenf, sed pro Christo mor«
tem vel oontumeliam pati gloriosisimom dn-
G eerent. Bt quamvia eoe perseeutores mortem non
intulerint, isti, quantum in ipsis est, martyrium per-
tolerunt.

49. Porro Bernardus inextcriorumadmioistratione
procuratores constituerat \ ipse vero eootem**
plaiioni, orationi, silentio et religionis observantii?
invigilabat ; atque in magna puritale vitac, mona-
aterium sibi commiasum aapienter ae regnlariter
gubernabat. Tamen divin» pietatis dispoaitlo ibi
illum diutiua immorari nolebat ; qula de illo et per
illum aliud facere disponebat. Quapropter eootra
eum talem perseeutionem exoriri permialt, qua eo-
gente iUud mooasterinm dereliquit. Monaohi CIu-
niaoensea ecclesiam S. Cypriani su» dllioni debere
esse subditam asaerentea, dominum papam Paoeha*

prvdiealiat. Bratnamqoecogitationemttndua,actio- D lem (36), Romanum tuno temporis apieem gnber-

ne pmeipuuB, dii eratna in aUentlo, utilia in verbo,
singnlia oompassiona proximoa, pr« eunotis oon«
templationo suspenaua, abstinQntiss robore validua,
dootrin» dapibua refeotus, patientiss longanimitate

humillimus, auctoritale forlitudinis erectu?, pielalis
gratia benignus, juslilite districtus ; et quod inter
sacculi homines vel leve putabatur vel nihll hoc in
monasteriis dlcebat gravISimum esse delictum;

nantem, adierant ; et ut Beroardo, nisi se et eeele-
aiam suia aubjiceret legibus, ofBciom abbatis inter-
diceret , compulerant. Quam intcrdiotionem snb
disjunotione positam Beroardas aodiens, onnm
membrum disjunclionis, id est officium honoremqne
abbais descrere, satis libcnter excepit ; altaruiQao-
tem excipcre renuit, metucns, ne ecdesiami quam
liberam aoceperat, servituii subjiceret ; et ex alia

(35) Idem Chronioon ad dietum annum IJOO :
« XIII Kalendas Novembrls fuit conciiium, qnod te-
nuerunt duo cardinales Joannes et Benediclus... et
exoommonicaruot regam Pbillppum in ipso con-
oilio. «

Con^nlat leetor quss in novis ConoiUis « Labbflao

nostro editis de hac controversia continentur, ante«>
hac inedita. t

(36) Paschalis 11 sedlt ab anno 1099 ad 1118.
Bullam ejus in favorem Gluniacensium, in qua con«
firmatur aubiiectio monasterii 8. Cypriani iUis fa-
eta a Gregorio VII, habet Souehetna tn nolis.

1391 VITA B. BERNARDI TIRONIENSIS. 13M

parte vehementer formldans jura Cloniacensium, A 52. Quadam namqtte die damln ConsllAtiis» ti-

vitate maritima Northmanniae, pojmlo publiqe pr»-

qui secausam justam habere dlcebant, impedire.
Quod vero sibi tutius tore credidit, facere non distu-
lit ; exacstuans etenim amore paupertatis ac solitu-
dinis, ad secretum eremi a quo fraudulenta violen-
tia abstractus fuerat rediit, et mentem suam, quae
ibi remanserat, invenit. Qui domno Roberto de
Abresello atque Vitali de Mauritonio, quorum jam
supenus mentionem fecimus, est copjunctus.

50. Gallicanas hi regiones nudis pedibus pera-
grabant ; in villts, castellis, atque urbibus verbum
Dei prfisdicabanl ; homines ab erroribus vitae sute
eruentes, quasi validi ac robuslissimi arietes, di-
vin» potentiae viribus adjuli, muros infidelitatis
atque vitionim impellentes confringebant ; corda
hominnm ab amore caducarum rerum cvellebant ;
mala eorum colloquia, bonoB mores corrumpentia,
destruebant ; malorum operum nequitas disperde*
bant ; totius iniquitatis coadultam congeriem dissi-
pabant ; virtules^ Deo auctore, cordibus eprum in-
serentes, plantabant ; et plantatas exemplo corrobo-
rantes sedificabant. Etquamvis mortuorum cadave-*
rum resuscitatores non essent, qnod majus est fa-
ciebant, id est animas in peccatis mortuas viviBca-
bant et vivificatas Deo verse vitae conjungebant. Ta-
lia igitur signa facientes, quandoque simul, aliquan-
do vero singulatim diversas provincias circuibant,
quibus machinante diabolo, tribulationes non de-
erant. Dum igitur Bemardus per marilimas Nor-
thmannisB partes praedicans, verbum Dei seminaret,

dicaret, quidam archidiaconus axorem habans et
filios, cum magno presbyteronun «tque clericorum
comitatu advenit et eur ipse, qui monaebus ac
mundo mortuus erat, viventibus prfiedicaret rdqtti*
sivit. Bemardtts autem circttmveBtus abeia, iapr«-
sentia lotius populi sic respoodit : « Nomie, frater
charissime, in Scriptura Dei legisti, quod Samson
ille fortissimus de mandibttla asini morUil inimicos
suos interfeoit ? {Jud. xv, 15.) Et hac oecaaione ao-
cepta, populo audientey ad defensionem suam hu*
jus Scriptune capitulum exposoit* Samsoo, inquit,
qui sol interpretatur, Christum solem justitide signi-
ficat ; inimici ejus dsamones, et peceatores homi-
Q nes, sibi per malitiam oohserentes, Cbristum et
ipsius legem impugnantes ; asinus mortuas, simpli-
cem populum, obedientam, jugum suave Christi et
onus ejus leve portantem, humilitatis vias sectan-*
ttm» mundo mortuum, id estpeccatis et vitiis mor-
tiiicaium, ut ait Soriptura : Martui enim estis^ ei vita
vestra absaondita est oum ChristQ in Deo {Colos,
m, 3).

83. « Iffandibula, ossium robur habens, duriusmol-^
litie carnis, instrumentum mordendi et mandendi
in caplte asini, praedicatorem designat Ecclesiae :
qui ossium robur habere debet, quia peccatis et vi-
tiis viriliter resistere debet, adversaque pro defen^
slone Justitiae et sanctitatis fortiter sustinere. Mol-
litie camis prsedicator durior debet existere, quia

nulll parcebat, nuIHus amore vel timore veritatem C carnalem voluptatis delectationem, durioris absti

nentise Jabore a vita et conversatione sua resecare
debet ; non vitiis^ emoUientibus mentem, enerviter
subjacere. Instrumenium mandendi prsedicator
existit, si verbum Dei (quod eat cibus animsB no<
strae, sicut Dominus in Evangelio dicit : Non in sqIq
pane vivit homo^ sedin omni verbo, quodproceditda
ore Dei [Matth. iv, 4]}, subtiliter intelligit ; si intelli^
gens, operibus adimplet quod dicit ; quia si bene
docet et male vivit, non instruit populum sed cor-
rumpit : dum enim male vivit, praedicatio ejus con-
temnilur et non recipitur, et exemplo illius populus
non sediGcatur, sed deslruitur. Oportet ergo ut bene
vivat ; et Scripturam, cibum animaram commasti^
cando et conterendo, subliliier discutiat ; videlicet

reticebat.

51 . Porro pro consueludine tunc temporis per
lolam Norlhmanniam hoc erat, ut presbyleri pu-
blice uxores duccrent (57), nuptlas celebrarent,
illios ao filias procrearent, quibus hsereditario jure
post obitum suum ecclesias relinquerent ; lilias suas
nuplui tradentes, muUoties, si alia deesaet posses-
sio, ecclesiam dabant in dotem. Dum autem uxorea
acciperent, antequam sibi cas conjungerent in pr»«
sentia parentum jurabant, quod nunquam eaa de«*
serercnt. Hoc itaque facientes juramento sealliga-
banty quod nunquam fornicatores esse desinerent,
nunquam ad Christi corpus et sanguinem nisi

rei et indigni accederent, et indigne accedentes jj ut historicam intelligentiam ab allegorica disceroati

judicium sibi manducarent et biberent. Contra
hanc mortiferam con^uetudinem servus Dei Ber-
nardus in conventiculis sacerdotum studiose di-
•putabat, et ut eam relinquerent magnopere sata-
gebat. Quosdam itaque abstraxit ; maximam tamen
partem iliorum ab hiuus mortis abstrahere nequi-
vit barathro ; unde factum est ut uxores presbyte-*
rorum, metuentes ab eis disjungi, cum suis auxi-
liariis eum perimere quaererent ; ipsi quoque sacer-
dotes insidias pararent, deterrendo eum ut a prse-
dlcalione revocarent.

a tropologica dividat allegoricam, tropologicam ab
anagogica semoveat : et sic masticatum et minuta-
tim contritum cibum verbi Dei, sibi prius per re-
ctam operationem, saporis ejus virtutem degustando
transglutiat ; deinde ad corpus mortui asini traji*
ciat, hoc est ad intelligentisD capacilateixL simplicis
populi et seipsum mortificantis, deducat ; ut eum
videlicet, per omnes supradictos intelligentiarum
modos, ad vitam eetemam capessendam informare
studeat ; quatenus per assiduae prardlcatlonis doclri-
nam, discrete ac sapienter dispositam, aetus et con-

(37)Ordericus Vitalis, lib. v. Historifleecclesiaaticae
late hos dissolutos clericomm mores in Northman-

nia daseribit, et lib, xu ipsis presbyteris interd^
ctasconjuges.

4309

GAUFRIDI GROSSI.

440Q

versationis Ulias ad meliora promoveat. Seipsam A
«Uam insirumentum mordendi esse, oblivioni non
tradat ; ut peceatores a corpore diaboli pcr mor-
sum correplionis et increpationes abscindat, et cor-
pori Ghristi, qu» est Ecclesia, lamentis poeniten-
ti» justificatos reslituat: Et sicut in eminentiori
5>arte asini, in capite scilicet, per dignitatem prsela-
tiottis extstit ; sic transcendat populum, qui per
asinum intelligitilr, virtute operis et sanctitate con-
Tersationis.

54. • Yides itaque, frater cbarissime, seeundbm
muctoritatem sacne Scriptune, quia si Christianus
populos, qui per asinum mortuum intclligitur, debet
mundo mortuus esse, multo magis praedicator illius,
qui per mandibulam designatur, Christo confixus
cruci (Galat, ii, 19), et mundo mortuus dcbet exi- ^
stere ; sicut verus ille praedicator mundo de seipso
dicebaty Ghristo confixus cruci, ut per auctoritatem
mortificationis suee, viventes adhnc in peccatis et vi-
tiis possit castigare, et castigatos sibi mortuo con-
formes efiicere, ut adimpleator quod Apostolus di-
cit : Estote imiiatoresmei, sicnt et ego Christi(lCor.
XI, i). Igitur, eumprsedicator Ecclesi® mundo debeat
mortuus esse, et illius a populo prsedicatio contem-
natur, cujus vita. vitiis et peccaiis mortificata necdum
creditur ; qua ralione, quia sum mooachus et mundo
mortuus, potes me a prsedicatione prohibere, qui
exemplo mortificats vitse mete possum populis pro-
desse, et verbo doctrinse illos» ad meliora promo-
vere ? Et cum constet B. Gregorium atque Martinum,
aliosqUe qiiamplures sanctos monachos, mortifica-
tionis «u® merito, pastorale regimen in ecclesiis ac- ^
cepisse, et cum honore prselationis, officium praedi-
cationis ; inde consequens hoc trahitur, quod per
virtutem mortificationis perveniturad liccntiam prse-
dicatioDis. Itaque, quia sum monachus et mundo
mortttus, non mihi fas praedicandi aufertur, scd
multo melius confertur. c Haec, et aliahujusmodi viro
Dei prosequente, atque populo secum acclamante,

H Uu Dei prsedictus archidiaconus ferocitatem atque
srrogantiam animi sui aliquantisper deposuit, et
presbyteros atqueuxores eorum ab ejus Isesione com-
peseuit, quorum quarnmque tanta muUitudo in so-
lemnitate Pentecostea confluxerat, ut videlicet juxta
morem patrise principali ecclesi«e redderent debitas
processiones, quod vix locus ilie capere sufBceret.
Miles autem Ghristi Bernardus, ut dictum est, po- Q
pulis prsedicabat : quamobrem foris pugnas, intus
timores patienter sustinebat.

GAPUTVII.

Pro defentione abbatias iier Uomanum bis suscep^
tum ; ea relieta^ alibidiscipulicollecti.

55. Interea monachi S. Cypriani, per annos ferme
quatuor multis laboribus atque expensis satagentes,
ut a calumnia Cluniacensium Ecclesiam suam libe-
rarent, facere nequiverunt. Qua diflicultate necessi-
tatis compulsi, cum Pictaviensis episcopi litteris
eremum adeunti abbatem suum inveniunt ; et ut
ficclesisB suae laboraDii succurreret, rogaverunt. Qui

pietate tactus, atqac sui episcopi jassione coactus,
ad S. Cyprianum rediil, ibique diebus aliquot liabi-
tavit. Ac deinceps, episcopo ac moDacliis impellen-
tibus, paucis secum de eremo fratribus assumptis,
ipse in asino residens, paupertatis suae vesiibus in-
dulus^ id est eremiticis, cum fam humili comitalu
Romam peliit. Ad quam post multos labores perve-
nicns, dominnm papam Paschalem adiit, et cur se
abbatis ofTicio privasset requisivit. Apostolicus vero,
quia multa audierat de ejus sanclitate, per cardina-
les suos, Joannem ct Benedictum, qui illum antea
in Aquitania noverant, et ipsius in concilio conslan-
tiam ad excommunicandum regcm viderant, illum
benigne suscepit ; alque illius manum tenens, in se-
cretum oratorium duxit ; ct solus cum solo, magna
parle diei, colloquium habuit. Deinccps vero illuni
ad palatium reduxit, eique officium quod interdixe-
rat, in communi audientia benigne rcddidit. Dehinc
BemarduSy accepta ab eo benedictione, Pictaviam
rediit, monasteriumque suum per aliquot annos in
pace tenuit.

56. Verum monachi illius magisterio coacti te-
porem vitse in rigorem mutare disciplioae, ac disso-
lutiooem conversationis in districiiorcm observan-
tiam tramilis regularis, dum sibi conspiciunt illi-
ciia non licere (et nolunt) assueta relinquere, conaii
aunt illum e monasterio aliquo modo depellere.
Furto enim ab ejussedibus trilici et vioi partem ma-
ximam abstraxerunt et absconderunt, ul, cum non
haberet unde sibi subditos pauperesque in quibus
recreandis maxime delectabatur, pasceret, taedio af-
fectus acquireodi victualia, ad eremi secreta remea-
ret. Sed non est sapienlia, non est scientia, non est
consilium contra Dominum. Nam dum rei familia-
ris angustiis illumarctaresatagunt, abundantioribus
divitiis copiosum reddunt. Canonicus etenim qui-
dam, qui eum pauperum procuratorem piissimum
noverat, ei sub eodem tempore tantum fruroenii
vinique contulit, quantum sibi ad transigendum an-
num sufncere posse credidit. Divina quoquedispo-
sitio in eodem anno frumenlum vinumque, quod
monachi recondiderant, ei reddidit ; sed prius eos
poenis ultricismortismiserabililer afilixit. Gomplices
vero illorum qui pcenaliter obierant, nec morte eo-
rum territi, dum sanctum virum hoc modo extru-
dere nequeunt, alium inquirunt. Cluniacensibus
namque monachis fugerunt, sese in auxiltum fore
spondentes, ut S. C^-priani monasterium suis legi-
bus subjiciant ; quia si hoc fieret, Beroardum icde
recessurum minime dubitabant. Qua suggestionis
exhortatione animati Cluniacenses, dominum papam
iterum adeunt, et ut Bernardum ab oAcio abbatis
suspenderet nisi illis subderet monasteriom, denuo
compulerunt.

57. Bernardus igitur ex iolegro resumens labo-
rem, ne gravioris fortunse iclibus succumberct, me-
tuens peccare, si propter desidiam ac negligenliam
suam S. Cypriani monasterium suam amilteret liber-
tatem, iterum Aomam veniens, supradictnm papam

UOl

VITA B. BEnNARTW TIRONlJiNSlS.

140^

rogavit utiitiiusquc parlis causas altcntc discutcrct, A quod genus amhitionis dovuta ct inaudilum : nain

et justum judicium faceret. Quod ille facero subler-
fugiens, imperavit, ut aut ecclesiam Cluniacensibus
subderet^ aut nunquam iu illa abbatia oiTicium exer-
ceret. Porro vir Dei, postquam pro ccrlo cognovit
quod in Romana curia nihil proficerel, nec aposto-
licum a suse voluntatis decreto flecteret, sublimioris
curias audientiam appellarc compulsus est (38) : qnae
quamvis apud mortalium prffiloria inveniri ncqucat,
unde tamen hanc Bernardo expeli oporterct non la-
tebat. Zelo igilur justitiae acccnsus, illud Salomonis
secutus : Justus ut leo conBdensabsqueterroreerit,
dominum papam, et omnes illius in hac rc compli-
ces, non praesumptuosa audaciiatc, scd libira ma-
gnanimitate, in extrcmi jud cii examine ante judi-

ab illo (vitio) exordium accipit, (quod) nisi in sua
radice stirpitus amputetur, ntultam virulentae prolis
propaginem emiseril, corruptionisque immensae se-
minarium, si oriri permiltatur, pullulaverit. Hoc
sane tam detestabile maIum,quod propter magnilu-
dinem veslri censura judicii merito abscindet nou
dubito, novum et insolens dixerim. Inlilteris etenim
divinitus collatis archiepiscopos, archipresbyteros,
archidiaconos legimus ; archiahbatum vcro nomina,
in illisnecdum invenimus, S. Benedicti Rcgula (cu-
jus ego professor, qui impetor ; et ille est, qui me
impetit) ut abbas solummodo jus disponendi omnia
in suo monasterio babeat^constituit ; de archiabbalc
vero penitus tacuit, quia neminem hujus .«uperbre

cium, nullis ignorantiie tcnebris lalli, aliquibus n.u- g vanitatis appetitorem in mundo fuisse vel fore cre-

neribus corrumpi nescium, constanter invitavit. Papa
autem tanta vocis audila libertate, prse indignatione
virura Dei a se discedere jussit : dehinc consiliarios
suos, quid super hac re sibi foret agendum requisi-
vit. Illi autem unanimiter respondcrunt, quatcnus
cum tanta bominis sanctitate ante juuiccm omnium
de causa? hujus controversia disceptare non essel
securum, nec alicujus disccptationis contra ipfum
se participes ullo modo fore concedunt ; imo com-
munis consideratione decreti justum esse astruunt,
ut sua illi dignitas restituatur, et de illato labore et
injuria ab illo venia postuletur. Joannes vero atqne
Benedictus, duo cardinales qui prsesentes aderant,
virtutum illius magnifica prneconia, quae in Aquita-
nia noverant, audientc apostolico propalabant ; ta-

didit. Gujus calumnise falsitatem ut ostendam, si
mihi detur Jocus defensionis, noslrique monastcrii
astruam libcrtatem, excellentissime Patrum, adveni ;
Romana)que curiae tanto securius prxscnliam adii,
quanto certius, sub nostra^ consideralionis examinc,
in illa praejudicium et injustitiam nullo modo posse
praevalere, cognovi. Noslri igitur loci conventus,
cujus logatione fungor, meacque parvitatis hnmiiilas
rogat, ut vestr»3 majestatis praecellens sublimitas,
quae in eminentiori parte locata est corpotis Chri-
sti, quod est Ecclesia, more capitis cseleris infei*io-
ribus membris rogimen impendal ; loliusque corpo-
ris compagem, secundum regulas juslitiae reddentis
unicuique quod suum est, in pace teneat ; membro
patienti condoleat, utriusque causam partis attente

lemque nuuc illnm Romanis praedicabant, qualem ^ discutiens ; justumque judicium faciat, nullius tran-

in Pictaviensi concilio, ubi pro juslitia paratus fue-
rat pati martyrium, ipsimet viderant.

58. Apostolicus autem, tanta viri perfectione co-
gnita, animum ab indignatione compescuit ; el ut in
concilium remearet, mandavit. Quo ingresso, ut
pro se loqucretur concessit, et ut licentius ab om-
nibus audiretur, silentium indixit. Vir autem Do-
mini sic ccepit : « Vestrae sublimitatis excellenliam,
reverendissime papa, deprecor, ut me pauca nec a
veritate discrepantia dicturum paulispcr sustineat.
Jam ab annis pr;ecedentibus boc vestra paternitas,
et quamplures qui huic sacro conventui intersunl,
vitae et sapientiae suae merito multum honorabiles

sitorii commodi considorans emolumentum ; scd
aeternae retributionis intermioabilem fructum.

59. His luculenter peractis, vir sanctus tacuit ;
apostolicus autem causae Cluniacensium monacho-
rum assertoribus, ut dicerent, imperavit. Sed hi,
quia veritatis non habenlis angulos argumenta, qui-
bus (probent) S. Cypriani ecclesiam suis legibus
debere esse subdilam, invenire neqwcunt, per am-
bagcs palliatas ambitionibus et circiiitionibus ple-
nas, commenta qua;dam nngere incipiunt. Quae dum
justiti» reguli? penilus dissentire conventus qui ad-
erat intcllcxit, S. Cypriani monasterium liberum ab
illis esse astruitur : hocque judicium apostolicus

viri hoc non nesciunt, quatenus S. Cypriani ecclee^ia j) confirmans, sancto viro abbalis olTicium, quod in-

quae nostrae parvitatis regimini commissa est^ mul-
torum aonorum curriculis sua utens libertate in
niagna religione refloruit, antequam Cluniacense
monasterium esse cceperit. Nunc vero Cluniacensis
abbas, juxta Isaise vaticinium, ad uxorem mcam
hinnire non desinit (39), et mihi qualicunque abbali
^amen veluti archiabbas superba tyrannide domi-
nari appetit ; et quod nostra ecclcsia ut ancilla sibi
famuletur, sua regnet et imperet, efficere satagit ;

lerdixerat reddidit, atque multis prccibus hoc ab
illo obtinere voluit, ut cardinalis sacerdotii digiii-
tatem susciperet, el Romaj secum ecclcsiasticarum
causarum negotia traclaturus remaneret. Sed Ber-
nardus in secreto eremi assidua contemplatione cu-
piens satiari, cxterioris sollicitudinis implicationem
suscipere timuit, atque roganti minime acquievit ;
imo, ut monasterium quod regebat desercfc, el ad
solitudincm redire liceret petiit : quod multis sup-

(38) Haec eadem, et eisdem pene verbis hinc de-
sumptis, habet Ordericus Vilalis, lib. viri.

(39) Imo Jeremiae, cujus haec verba sunt cap. v,
dum Judaeorum libidinem et intempcrantiam per-

stringit : « Equi amatores, inquil, et emissarii facti
sunt. Umisquisque ad uxorem proximi sui hinnic-
bat. »

1493

GAUFRIDI GROSSI.

il04

plioationibas vix Undem impetravit. Papa autem A
tantsd coastantiad tantasque sanctitatis hominem» qui
nihil in mundo cuperet, nibil nisi Deum solummodo
quajrcret, quia secura reliaere noa potuit, ei hu-
jusmodi officium injunxit : scilic*)t ut populis pr»«
dicarct, confessiones acciperet, poBnitentias injun-
gei'ct> baptizaret, regiones circuiret, et omnia qu»
publico pncdicatori sunt agenda sollicitus cxpleret •
At postquam ei vicom aposlolatus tradidit, nolens
ut aposlolorum vieario, quem sine pecunia ad prac*
dicandum destinabal, victus deficeret, monuit ut
ab illis cibum corporis acciperet, quos verbo salu.
tis reficeret, volensquc a seipso incipere, ad pran^
dium invitavit ; et quoniam diu Romae moratus est,
participem suse mens» quotidie constituit.

60. Exlvit Bernardus benedictione ab illo acce- 6
pta : Piclavium rediit, et post paucos dies monaste-
rium de:?eren5, ac muUo animi ardore anachoresim
seclari cupiens, cum paucis discipulis Causeum in-
sulam (eo quod remola cssel ab omnibus) intravit ;
ibique diulius immorari cupiens, non potuit. Pira-
tica namque mulliludo prsedonum, praedictse insulae
liltoribus applicuit, qui altaris ecclesiolae illius vasa
ac indumenta sibi diripuerunt, atqne in ipsius prae-
sentia turpiler tractaverunt. Ille autem res sacratas
conspiciens viliter dehonestari, tanta animi com-
molione ac indignatione hanc dehonestationcra fieri
indoluit, quod non post multum temporis hujus
rei causa, insulam, ad eam deinceps non rediturus,
deseruit ; et ad silvas remeans, in illis habitavit.
Voluit etenim Dominus hanc a piratis fieri deprae- Q
dationem, ut a septo illius insulse Bernardum extra-
heret, el ad mediterranea loca reduceret (40) : in
quibus non soli sibi, sed aliis quamplurimis pro-
desset. Monachi vero S. Gypriani, videntes quod
eum ampIiuB non haberent, cum ipsius consilio et
benevolentia alium sibi abbatem constituunt. Trans-
actis deinde aliquot diebus, aquatici raptores, quo-
rum paulo superius mentionem fecimus, qui virum
Dei et res altaris ipsius dehonestaverant, jussu sui
principis, Heoboldi nomine, piratarum omnium
ferme crudelissimi, dum naves insequuntur, quas
depraedari cupiunt, marinis fluctibus infelices ab-
sorpl sunt. Nec mirum, si submersionis morte per-
eant, qui innumeros fideles eodem mortis genere
interire coegerant. Adhorum vero obilum innume-
rabiles exercitusdaemonum, in corvorum specie, con-
venientes, terrena caligine aeris spatia repleverunt ;
tuhisque buccinantes horribili sonitu, sub carnali
eflfigie, animo prope navigantium graviter exterrue-
runt. Ili, quia sacerdotes deerant, eomm exsequias
celebraturi convenerunt : hi raiserrimas eorum ani-
mas susceperunt, non ut eos ad paradisi gaudia
transveberent, sed ut ad ima baratbri loris igncis
pertraherent : exltus autem vitse eorum tales ani-

marum comtnendatores haboit, qui roiniatros Becle-
siae Ghristi habere non meruit»

ei. In diebus illls necdum Bernardus aliquao}
congregationem adunaverat, necdum aHquod mona-
sterium facere inchoabat , sed anachoresim ardenter
sectari siliens, in loco, qui Quercus docta dicitar,
cum paucis discipuUs latltabat. Gomperto aatero,
fama referente, quod illead S. Gyprianum ultra noa
rediret, nec ad insulse mansionem, omnibus inama-
bilem propter difficilem ingressum et exitum, re-
mearet, multi ad eum confluere cceperunt, cupien-
tes ejus eruditionibus institui, vitaeque exemplis ro-
borari . Sed non habentibus illis unde viverent, nisi
labore manuum acquirercnt, ipsa neccssitas insi-
stere laboribus imperabat, ac raulliplex prolixitas
familiarium psalmorura, quos tunc temporis dice-
bant, eos magna parte diei ab operis studio detiae-
bat. Quamobrem fratres sanctum virum adeunt, et
quid de hac re decernat, requirunt. Quibus ilJe re-
spondit : « Psalmos quidem, qui pcr omniafere mo-
nasteria ex more decantantur, nisi Dominas aliquid
revelet, vereor omittere; ipsatamen necessilas vos
jubet studiosius laborare. Sed hoc videlur idoneam,
ut Denm interim attentius precari studeamas» qua-
tenus nobis aliquo modo innuat quid super hac re
facere debeamus, »

G2. Post octo itaque dies consummata orationc,
in subsequenti nocte tantus sopor cunctos oppressit,
etiam virum Dei Bernardum, qui ante ca^teros in
profunda nocte semper solcbat surgcrc, nt nuDus a
sorano sese emergero posset,donec luxelaradieiil-
lorum oculos perfunderet : qui surgentes regulari
tamen modo officium incipiunt, quod transacta ferme
roedia parte diei vix peregerunt. Quse soporis op-
pressio revera fuit reliaqueadi supradictos psalmos
diviaitus missa revclatio, prsesertim qnia nox ilk
hiemalis erat, ad cujus usque vix mediom aliquis
eorum dormire solebat. Domnus autem Bemardus
ab illo tempore hos psalmos dicere praetermisit, et
discipulis suis ut ab illis deinceps quiescerent impe-
ravit : dixitque se pro certo scire, quod Deus roale-
bat illos laborando sibi victum acquirere, quam taro
roultiplicibus psalmodiis insistere. Porro quidam
nobilis, Eadulphus Fulgeriensis videlieet» ciuus haec
quam incolebant silva erat, timens illam per agri*
culturam eorum exstirpari, ferre aoa poluit ; eo
quod Fulgeriis castro suo vicioa coasistebat, el eam
quam maxime diligeas, ut feras suia veaalibus re-
tineret, vallo circumdederat, Quapropter aliam siU
vam eis dedit^ Saviniensem videlicet malto melio-
rem, solo terrae fertilem, fluminibus jucundam, sed
a castro suo sex milliariis longius altera remotam :
in qua sibi congruam habitationem fecerunt ac con-
struxeruot, et ibi labore maouum victum acquireo-
tes, paucis ia priori loco fralribus relictis, per annos

(40) Loca hic indicata apud Northmannos in
Abrincensi dioecesi haud procul Britannia Armorica
fuisse, certum est ex monaslerio Saviniaco solis de-

cem vel octo milliariis distante, de cujus exordiis
mox agetur. Gonsule dicta 8 Januarii ad Acta B- Yi-
talis.

\m

VITA B. BERNARDI TIRONIENSIS.

1406

alicpiot habitavcnmt. Domnns autem Vitalfs, de quo A nedificatloiii congrauro, omniumque rerum usibus

meDtionem feeimus, !n eedem silva cellam sibi fe-
bricaTeraC, distantem ab istis, diiobus fere stadiia,
in qua postea coenobium eonslrnxit. Sed quoniara
divina dispositio duo tara magna luminaria insimul
cohabitare noluit , unum illorum ibi remanere fecit,
alinm ad allas perlustrandas regiones destinavit.

CAPUT VIII.

MofuuUrium in Pirchensi comitaiu egc$tr\ictnm :
bene/icia accepta^ et in alios coUata,

63. Commovit igitur dcvinae nulus providenliae
roentem sui famuU Bemardi, omniumque discipulo-
rum ejus, ut ad alias migrarent regiones, etlon**
ginquas adirent solitudines. Quapropter minorem

opporiunum ; in eo anteeessorcs sui oratorium con-
struxerant atque stagnum fecerant ct virguUa plan-
taverant. Ad quod dcmonstrandum illos duos mona-
ohos sine aliqua dilatione perduxit , illudque sancto
viro Dei Bemardo ao monachis cjus perpetualiter
poseldendum concessit. Quo diseipuli suscepto lapti,
omnium Datori bononim gratcs debitas ipsiqne prin-
elpi detuleront, et visionem, quam a sodall percepe-
rant, veram fyiisse, tam prospero t»mque celeri
eventu eertificati , minime dubitarant . Qui a comite
redire juesi abierunt et , ut ipse mandaverat, magi-
stium adduxerunt. Quem quidcm consul debita di*
ligentia venerari studuit. Sed quoi-umdam dcceptus
consilio, atque maternis jussis obtemperans, donum
ex "di7cipuHs"suiV mlsil' ad fnquiren^dam alicujus B "^"^^ ^««^«'^* «* ''«^r»^!^- Pnediclum Umen Dei famu-

eremi vastitatcm, In qua sibi tam amplam fabrica-
rent habitalioncm, quae omncs siraul capere posset,
ut pullus eorum cogerctur absque ipso habitare,
quia hoc erat illis roolestisslmum fcrre. Tantam
etenim ex verbis ejus et prsescntia habebant conso-
lationem, nt maUent curo ipso gravissimo paupcr-
tatis onua suiUnere, quam line illo divitiia abun^
dare. Qui oum nullim talem invenisaent, et ad eum
euro miUo laboria fruotu remearenk ; intimaiur eia
CaUtut, ut fiMfcMif propermUer^ cf nt hea quarant,
Con$rua Bemardo, emlo qu<m4oque locando,
Nam cuidam illorum talis in somniis app«ruit visiOy
angelico monstrante ministerio : videbatur etenim
sibi, quod quidam juvcnis, splendidus aspeclu, ni-
veoque decorus amictu, manum suam super cjus Q
caput pooeret, taliaque verba depromeret : « Festi-
nanter a somno surgite, ac ad Rotrocum (41) Panl-
ceosem consulem (42), vobis quod quxritis daturum,
iler vestrum dirlgite. > Qui protinus cvigilans, quod
viderat sociis enarravit. Illi vero parvipendenles vi-
sionemi ad magistrum redeunt, et quod nullam adeo
sibi idoneam invenissent mansionem referunt. Postea
autem ex discipulis ejus duo, post nultam inquisi-
tionem noo invent» habitationis , roemores relatae
a socio visionis» tandem ad praediclum comltem
pcrveniunt, et quid quaererent exponunt. lUe vero
petiiioni banignisaime aoquieecens, poUicitus eit se
postulata daturum.

64. Posaidebat siquidem idem venerabilis pria-
oepi quoddam tarritorium, quod Arclsias nuneupatur.

lum ad aliud suscipiendum territorium diligenter
invitavit. Beatrix (44) naroque roater ip^^ius, san-
ctum virum illis in diebus a vicina Novigenti remo-
vere magoopere satagebat, quoniam ex afTmitaie
iUius, Cluniacensibus monaobia aliqua suboriri in-
Gommoda formidabat, quorum quamplures io prse-
dioto oppido adunavorat. Porro Bernardus^ qui
quibusUbet ietibus fortunss resistebat immobilis, qui
nulla rerum accidentium incommoditate poterat
perturlari , nihil bac in re similiter commotus, sed
ut eemper erat mente serenus ao vultu hilaris, quod
consul jam sflepefatus ofTerebat non rospuit, sed ad
illud explorandum duos in crastino discipulos trans-
mmi, Qui ductore prsavio ad locum veniunt, qui
Tironus dioitur (45) : quem diligenter inspicientes,
eodem die ad magistrum regrediuntur, referuntque
quid de demonstrato sibi loco videretur. Vidimue
enim, inquiunt, cui fere cuncla usibos humanis ne-
cessaria desunt; dumque ineassum se laborasse
conspiciunt, animooonsternati, unde venerant in
crastino redituros disponunt«

65. Sequenti itaque nocte super territorium quod
4 consule accepturus erat,

Pendula vioinaM inflammani lumine ierras
Lampadat Bemardo emio monetrata sersno,

tento radiorum Jubare coruscabat , ut a lucc illius
ignicoma per circuitum rutilaret tola provincia. Qiiae
nlmirum tibi revelatio ,

Admonet, imo jubet comitis ne dona refutes.

aNovigeBto(43)oaatro suo unomiliiariosepositum, ^ Et dum mane foclo discipuU remeare ad propria
iolo terrfls faoundnro , ailvis ab omni latere conti- pararent, ipse intolit se prius locum visnrum quam
guum, fontibus et aquis irriguum, pratoruro amoe- recederent. Qui veniens ad silvam , quae Tiro dici-
nitale conspicuum, vinearum culturae ac domorum tur, eam studiosius peragrare curavit : et sibi silus

(4i) Rotrocus. flllus Gaufridi II, Mauritaniae co-
mitis et Castridunl vicecomitia, circa annuro 1100
mortui, pra^claras victorias de Saracenis in Hlspa-
nia et in terra sancia obtinuit , et vixit usque ad
annum 1143. Consule Ordericum Vitalem, lin. xtit,
MallhaBum Parisium ad an. 1096, Guillelmum Ty-
rium, lib. i Hist. Hierosol., cap. 17; et lib. vi,
cap. 17, et alios : dc eo itcrum infra agitur.

(42) Perilcus seu Perticom aut Particum, vulgo
le Perche^ cujus Rotrocus eliam consul seu comes
dleitur, est regio inter Camotenses, Cenomanos,
Vindoelnenies ot Bbroicensea.

(43) Novigentum Rotroci ab amplo comitatu di^
Ctura. Quam appellationem invidisse dicitur Hcnri-
cus Borbonius (jondaeus, et nominasse Anguianum
Gallicuro, sed pnevaluit antiqua denominatio. No-
genturo in Pertica dixit Ordericus lib. \ni. Est
eliamnum caput Perohensis inferioris.

(44) Beatrix matar Rotroci tilia Rupifortis comi-
tis, Orderico lib. xni, aliquibus filia Hilduini Rus^
aiBceusis comitis.

(45) Aliis soliiudo Tironi dicitur. Erat autemuter'
que locus in paroeoia Brunella.

1407

GAUPRiDI GROSSI.

iiOS

el loci facles sic placuil, quod ab ipso postea mens A
ejus avelli non potuit. Non tamen sibi ita animum
illius agglutinavit, vcl amoenitas regionis vel ampii-
tudo posses^ionis , vel pralorum aul fluviorum ju-
cunda speciosiJas, aut vinearum copia, vel frugi-
fcri soli ferlilis fecundilas ; sed divinae dispositionis
pcr praemonslratam revelationem imposita necessi-
tas. Accepla itaque a consule hac possessiuncula,
vir Domini Bernardus, ad discipulos suos, qui in
Norlhmanniae ac Brilanniae fioibus rcmgnseranl,
remcavit, ut illos ad se colligerel, collectos ad
locum quem acceperat, secum festinantius addu-
ccrct.

66. Hic dum a Novigento Wauritaniam (46) ten-
deret, miles quidam, paganus de Tilleio nomine (47)
eamdem carpens viam, ilJum in asello residentem B
duosque ex discipulis suis, qui secura pedites ince-
debant, assequilur : quos sub cremiticis pannis
subobsitos conspiciens, ex ipso humilitatis et pau-
perlalis habitu, bonaj conscientije viros ac mundi
conlemptores existimavil, simulque Ijibori eonim
compaliens, quo tenderent requisivit. Cui vir Dei
Beruardus, illa die se usque Mfiuritaniam iluros, ^i
possent, respondil. Quod ille audiens, se ejusdem
villae habitatorem esse asseruil, et ut secum hospi-
tari dignarenlur, srupplici devolione rogavil. Vir
antem Domini hospiiium, quod sibi chariias offere-
bat. nequaquam refutavir, sed cum debita gralia-
rum aclione suscepit. Dehinc hospitem suum in viae
spatio, pane verbi Dei reficere curabat, et salutaris
doctrinae monilis imbuebat. Paganus itaque Mauri- p
taniam perveniens, virum Dei ad domum suam de-
ducit, eiqne totius humanilatis ofticia cum maxima
animi alacritate el solliciludine impendere cupie-
bat, ut versa vice iilum pasceret, a quo coelestis
refeclionem sapieniiae in ilinere accepisset.

67. Sed humani generis inimicus omniumque bo-
norum aemulus, alterius charitati, alterius vero in-
vidcns refeclioni, suscipientis alque suscepli ho-
spitis laeliliam inturbare cupiens, armigcrum ipsius
pagani, malitiae suae veneno adeousque infecit, ut
in ;^crepus»;u^o noclis equum domini sui dextra-
rium (48) per lalrocinium abduceret. Quo paganus
cognito, tristis efficitur, qui equum maxime diligc-
bat, ulpote quem ad sui lutelam corporis porneccs-
sarium noverat : erat enim tunc tcmporis non me- r^
diocris guerra inler Belismenses (49) alque Mau-
ritanienses. Verum ne festivaj hospilalitalis laetitiam

tristitiie suae lcnebris obnubilarct, hilarem vuUum
foris exhibuit, tristitiamque saam dissimulans, ho-
spites suos ut pranderent alacriter monuit. At vero
virum Dei damnum el mceslitia sui hospitis lalere
non potuit, ejusque animum consolaloriis verbis
laelificare studuit, et quia non mullum pro re trans-
itoria dolere deberet, ralionabiiiier ostendit. Sed
divinae bonilalis pia dignalio voluit declararc cujus
mcriti hospitem paganus hospitio susceperat ;

Dum fur ducit equum, tantus stupor oppritnit

[illum^
Nescius ut redeat deinceps, et furla reducai.

Nam ila sensus et intelligenliam latronis excsDcari
permisit, ut loca, vias, villas, iu quibus ab ipsa sua
infanlia nulrilus fuerat, minime cogBOsceret, sed
Mauritaniam Belismum esse exislimaret , et e con-
verso de Belismo Maurilaniam in animo (aceret : et
factum est, ut lola illa nocte Belismum, quasi Mau-
ritaniensium hostilem terram, devitarel, et ad Mau-
ritaniensem viilam, quasi ad tutum Belismi latiba-
lum, confugeret.

68. Hac itaque excaecatione dcceptus , Maarita-
niara rediit, et anle ostiam domus illius pagani as-
sistens, in loco, ad quem cura equo fugere intende-
rat, se esse exstimavit. Qui tenens, et interrogatus
qua de causa sic redierit, ipse veritatcm non reii-
cens, quod divina sic potentia coegerat, nl eadem
nocte remearet reapondit :

Sic Bernardus agit precihus, sic priedita reddif.
Haec sunl tua, Chrisle, magnalia; hse tuac sunt,
Christe , virtutes ; hoc perpulchrum pro amici lui
merito mundo praebes spectaculum, qualenus furem
sic ebrium et amenlem malitia sua redderet, ul a
quibus equum per fui tum abduxerat, ad illos quasi
ad susceplores furti reduceret; et quos reatus faci-
noris sui devitare sub capitis sui periculo commo-
nebat, ad illos velut ad fidos vitae suae defensorcs
feslinaret. Quod paganus mente considerans, virura
Dei ab illo tempore mirari et amare studuit , non
quantum voluit , sed quanlum potuit ; el monaslerio
ejus multam postea pecuniam contulit.

69. Bernardus vero , itinere quod coeperat con-
Bummato, discipulos suos collegit, et secnm Tiro-
num adducens, ibi cum eis deinceps habitavit. Anno
igitur incarnati Verbi millesimo ccnlesirao nono,
aggregatis discipulis, accepta benedictione a boDae
memoriae domino Ivone (50), Carnolensis Ecclesiae

(46) Manrilania vulgo Mortaigny au Pcrche, ad
di'Bcesim Sagiensem speclal. Seiles et castrum re-
gale esl, ubi praeses Perchensis domicilium habet.

(47) Tilleium , vulgo le Teil, sex stadiis versus
occidcntem a Nogcnlo dissiium.

(48) Dertrarin^ equus, pro strcnuo et ad Ressio-
nero idoneo apud auclores sumitur. Ila 2i Jan. in
Vita B. Welleri de Birbeke num. 9 diciiur equus
pulcherrimus, in quo species oplimi dextrarii erat.
Alia exempta tradunt Soucbelus hic et Vossius De
vitiis linguae pag. 407. Nunc sellarius dicerelur a
sclla equestri, ad distinctioncm eorum qui cun*ibus
trahendis aut ferendis oneribus destinantur, quos

tractorios et summarios vocant.

(49) Belismum, antiquus comitatus ditionis Per-
chensis ; urbs ca aKjue dislal a Nogento et MorUaia,
parum versus occidentem sita. Ordericus, lib. xiii,
ad an 1100 ait, « inler Rolronem et Robertum Be-
lismensem consobrinos, magnam seditionera cxor-
tam esse pro quibusdam calumniis, quas iidem
marchisi faciebaiit pro suis limilibu» lundorum ;
unde atrocem guerram vicissim /ecerunt in lerris
suis . » Parles aulem Rolronis seu Rolroci tcnebat
cum Maurilanlensibus paganus,

(50) Ivo ipse in epistola 929, sic ait : « Rotrocos
nobilis et strenuus JUauritani^ comes faumiHtalis

i40d

VlTA B, BERNARDI llROiNlENSIS.

lilO

tunc lemporis pontifice, primam missam celebravit A stunt ; ita tamea quod orationis ei silentii reli^ionis-
in die saiicto Pascbae in monasterio ligneo jam aedi- que studium non postponunt.

ficalo, in possessione quam sibi memoratus prin-
cops Rotrocus donaverat. In hac vero solitudine
muUura sibi dilecta, eo quod divinitus fuerat prae-
raonstrata, vir Dei constanter viriliterque ag^ebat,
fratresque ad aediticationem loci studiose incitabat,
et ccelestis vilse disciplinis atque eruditionibus slu-
diosius informabat, dicens : «En, fralres charissimi,
nunc eremum, locum satis nobis competentem, sa-
tis apertum, silentio ac quieti congruum, divinisque
mcdilationibus et orationibus opportunum. Hic
Chrisli crux est bajulanda ; hic immarcessibilis vitee
corona promerenda. quam diu quaesivit vestra devo-
tio, quam vobis post modum conferre dignala est

71. Erant namque sanclitatis fervore succensi,
quodlibet paupertatis onus ferre parati, habiialoribus
illius patria; penitus ignoti, habitum quidem mona-
chi habentes, sed vilcni, incullum, villosnm, a CHi-
teronim habitu monachorum valde dissimilem, ovi-
bus ipsis a quibns sumptus fueratvaldeconsimilem.
Pauperlatis etenim imperiiirn, quae vilius pos.sent
comparari, eos habere indumenta compellebat ; a
quo et S. Benedicli Regula, cujusprofessoreserant,
minime discrepabat. Porro hujusmodi habitum ru-
des atque bestialcs homines, in illis parlibus habi-
tanlcs, quia antea non noverant, abhorrebant ; ncc
monachos eos, sed Saracenos, per subterraneas

divinae largitatis pia dignatio. At si vobis displicet, B cavernas ad explorandos cives suos ad venisse exisli-

quod usibus hominum non congruit ejus habiiitas ;
vcl hoc placeat, quod viris tantummodo religiosis
atfjue solitariam viiam quaerentibus ejus est compe-
tens soliludinis opportunilas, hoc insuper conferet
vobis hujus loci aspcritas, quod falsorum fratrum,
bonos mores pravis colloquiis ac sinistris exemplis
corrumpentium, vel propler ipsam rerum inopiam,
diulius non erit vobis conficta sociclas. »

70. Tunc lemporis causa cujusdam eluviei plu-
viarum, qua$ iu antccedenlibus annis prsccesscrant,
solo ten*» non valenle reddere fruges, lanta fames
erat, ut multa millia hominum panis inopia cogente
morerentur (51). Mulliludo aulem monachorum,
quae cum Bernardo erat, annona penitus, sed ct pc-
cunia unde emi posset, carebat ; et tamen, evange-
lico obtemperans oraculo, regnum Dei altcntius
qua*rcbat, nec caetera sibi deneganda formidabat.
lUis ilaque de divina largitate minime diffidenlibus,
atquc precibus et labori perscveranter insistentibus,
illc qui misertus famu^o suo Danieli, per Ilabacuc
dc Juda^a prandium transmisit in Babyloniam, idcm
ipse Willermi (52), tunc temporis Nivernensium
consulis, animum provocavit, ut viro Dei Bernardo,
in abditissimis Perlici silvarum solitudinibus lati-
tanti, qucm necdum nisi fama cognovcrat, ingcns
vas aureum de Burgundia milteret (5i), quo ven-
dita annona comparari possct, qua) monachis illo
in tempore secum habitantibus, nec non et mcndi-
cis sufticercl. Tali igitur praesagio divinitus animati,

alque viri Dci crebris admonilionibus conforlali, ad ^ pastor bucularum illius, quadam forle dicncgligen-
aedificationem loci sese accmgunt, laboribus insi- tius agens, vitulum in silva derelinquerct, quera

mabant. Quo rumore perraoli afrmes indigcnae mit-
tunl exploratores ? qui proiinus accedentes, consi-
dcrant homines imbelles atque inerroes, nihil mali
macbinanles, cellas modicas lexentes, non castra
aut turres erigentes ; qui non bella fremerent, sed
psahnos hymuosque ruminarent.

7i. Redcunt spe meliora reportantcs, reaque pe *
clora tundentes, renuntiantque suis, non Saracenos,
sed prophetas novos a Deo missos resedisse in dc-
scrlo. Quo divulgato, ruunt populi, divilcs el pau •
peres paritcr, videre cupfdi. Vir itaque sanctuscon-
spiciens tantam multitudinem adventare, prodit ad
publicum, affatur populum, docct quemtiraerecuive
debeant servire ; tiortatur eos coelestia terrenis praj-
C ponere, Iransitoria pro aelcrnis commutare. Dum
igitur ad se confluentes sic instruerei, et quam glo-
riosum atque mirabile sit hominem deificari parli-
cipatione surami boni declararet, quam miscra ac
transitoria sit vitae bujus felicitas demonslraret, et
quam dira atque permanentia lormenta apud infe-
ros peccatoribus post mortera maneant comproba-
ret, multi terrili atque compuncti, saeculo renuntia-
bant, monachicumque habitum assumenlcs, magi-
sterio iilius sese submiltebant.

73. Nostra quoquc pagina, quasi vilipcndcndo
qusedam minima, non negligat enarrare, per quae
summa providentia sui roiliiis sanclitalem diligcn-
ter voluit propaldre. Vir itaque Domini, dum Tiro-
niae solitudinis incola ^novus existeret, contigit ut

nostrse pr«esentiam adiit, postulans ut consecrsremus
cujusdam coenobii coeraeleriura super fluvium, qui
Tyron vocatur, in usum quorumdam religiosorum
monachorum, » etc.

(51) Epist. 204 ad Paschalem papam asserit,« ex
stetilitate terrae fame pauperes affectos. » Mejerus
ad annum 1110 : SteriJitas, inquit, terrae hujus
gravis, gelu diulurnum cum nive. > Mattbaeus Pa-
risius ad annum 1111. « Morlalitas tunc erat ani-
malium maxima, fames valida in Norlhmannia. »
Chronicon S. Maxentii ad annum 1110 : « Mortali-
tas et fames magna, et sal charusnimis. »

(.V2) In vita secunda B. Roberti de Arbrisellis, 25
Fcbruarii, num. 17, dicilur « Guiilclnius Nivcrncnsis

religiosus comcs, exigentibus vilae suae meriiis,
charus exstitisse utriquc, » B. Roberto scilicet et
B. Bernardo. Hic ad extremam fere senectulem
pervenit^ et, teste monacho Anlissiodorcnsi, « anno
1147, relicto sajculi principatu, et omni honore cal-
cato, Carthusiam petiit, ibique digne Dco in hu-
raillima paupertate conversans, infra annum con-
versionis suae felicem terminavit cursum vilae. »

(53) Burgundiae ducatus seu regni olira partera
exstitisse Niversium seu Nivemum passim omnes
notant. Subcst jam parlamento Parisiensi, et pro-
vinciam scparatam efficit. Urbs sila est ad conflucn-
tiam Ligcris et Nivernis fluviorum.

1411

GAbFHli)! Qftosai

Ult

se delieruisse eomperiens, silyflQi peragrando Btd^ A
diosissime queesivit, neo inyenit. Yir autem J)o*
mini posi biduum, exlre Gellulas sun poriam» (sUm
aliquot fratribus sub umbra eujusdam arborlH re*
sidcns, ab opacitate siivaram lupum conspioit egra-
dientemi lcnlo passu vitulum deducentem ; e( ne a
qaadsm semita^ quto a silva usqueadceilaili viri Dei
per quamdam eamporum planiiiem tendebat, ex"
orbilaret, caudsB suae (verbere) leniter minantemi 0
mira resl

FU vituK CiUioi mordttx lupui aiqUi reductoi*,
Etreprimit dentsi j4funo§ atque rapaeei,

Qui cum reeio itinere propius ac(!ederet, mon&(ibi,
qui cum servo Dei erant, vitulum esse suutti, quem
pastor eorutn amiserat, recognoscant, lupinseque
rabiei rapaccm ingluviem non solum ei pepercisse, ^
sed etiam ilium custodisse atque reduxlsse, stupore
mentis ationili, ultra quam credibile sit, admlrati
sunt. Lupus vero, ob pro3sentiam monachorumcon-
spectumque nihil territus, ferme US(}ue &d viri Del
pedes propinquare non timuit, aique blandienti vulta
illum conspiciens pauUsper substitit, demissoqud
capite iliif quasi vitulum iuum eommandlana, ad
siivas remeavit. 0 sanotiasiini Bernardi potentem
innooentiam I 0 humi1ital«n impeiiosissimam 1 (pm
sio belluinam ferooitatem alligat^ ut sibl nob queat
obesse, imo cogatur pfodesse.

74. Porro yirDet BemafdUB, divinft ebaritalls
visceribus diffusus, atque de Dei boailatis largitaie
confisusy exemploque ipsius corroboralus, dlcenits 2
Eum qui venit ad me non ejieiam foras, nulltim ex-* Q
oludere yolebat ; aed ui omnes Ghristo confbrmea
redderet, verbo et exemplo saiagebat. MuUi etiam
monachi, viri sanctl ao religiosl^ ex diversis mona-»
steriis, fama saneiitatis illius permoti, ad eum eon«
ourrere festinabant, ut dovum Antooium In eremo
residentem viderent^ atque paupertatis illius vestl-*
giis ioh»rerent* Plerique etiam nobiles undique cotl'»
veniebaati ac omnipotentis Dei liroeinio aelpsos a|^
plicantes, ejus cohabitationem expetebant. Nonnulli
etiam filios atque propinquoa suos, Domino per
illius magisterium instituendosi offereba&ti qttOrum
plures ad magnsB perfeotionis eulmen; servi Dei ex«
emplo et institutionibus, peryenerunt *, qui poslea ad
regendas ecclesias assumpti, diversorum cosnobio-
rum abbates exstiterunt. D

75. Quadam itaquc die» dum vir Dei Bernardos
monachos benediceret, quidara monachus, Ligerius
nomine, vir religiosus atque sacerdos adfuit, qui ub
alto aeris llores rotorum, super.

Quoi sibi eomodiat monaohoi JiObituflue /iffUrat^

descendere conspexit . Voluit namque DomiBus osten*
dere per cxterioris miraouii signom, sive stii eon^

fessoris merliuffl, sive quod ad ilorigeram sanctita^

(54) llonachi Gluniacenses, Novigenti ad S«
bionysium degentes*

(53) Speotabat Bruoella parceeiaf in qua monaste*
rium erat constructum aa diotos monachos, qili
ibidem munia parochorom obibanti

tit yiiam coDSGieniiaa renovaret homianm. Trana^
aeio deinde unitis anni oorriotilo r|uidam monachusi
ooi Antiquillus Oomeni yir magne simplioitatia
«tque innooentise^ qUi aderati vidit quod :

QUoidam Bernardui ionior^ non ad bona iarduif
Dum superit offertt el verba precantia proferlf
NiXj et rospariter super hos cadit, atque patenter
Ex alto flores simul adveniuni^ et odorei.

tali etenim ostensione prodigii placuit divinae vo-
luntati sui mililis declarare privilegium, vel vitai
monasticae purilatem atque caelibaium.

^6. Quadam dle, dum v!r Domini bemardus Sn
oratorio contemplationi esset intenlus, fratribus in
allo laboraotibus, ignis verno tempore aridam sil-
vam invasit : qui flatu ventorum vehementi impul-
sus, usque ad roaximam densitatem veprium, qua
undique cellula eorum cingebatur, perveait : qus
veprium donsitas, flammis correpta, omnes ofiTici-
nas eorum fere coneremabat. Fratres autem impe-
tum ignis, multum diuque luctati, exstinguere co-
nantes, minime potuerant. Quapropter desperantes
callam ingrediuntur, et omnem suppeliectilem suam
ad planitiem camporum deferunt, totamque liabila-
tionem suam, quam mox ab igne comburendam existi-
mabant, iacrymantes relinquunt. Servus autem Do-
mini tamiiltum illorom audienl, de oratorlo exiit,
moxqoe :

Ut vid^t ingentem veMum^ miseratm et ignm,
aqu^m benedictam oontra flammas, Jam pene offi^
cinas invadentes, aspersit, sicque

flammce fervorem reprlmem, flatuique furoremj
Neruat introroium preMui facit ire retfotonm,

Namque igm's aspersionis illius meias transire noft
praesumpsit ; sed oontra venti Impetum reBeittis, et
ita selp^um refhtetus, ad nihii usque resediL 0 ma«*
gni meriti virum, cujus ad arbitrium ipsa eliam re^
primuntur clementa I

CAPOT IX,

Uenoiterium ad fluvium Tyronum co$utructufn.
Benefioia comiii Rotroco prwitita.

11. Sub eodem teroporei ne militi Gbrieti Ber*
nardo pagna laboris atque tribalatiOnia deesaet,
monachi (54), quorum jam mentionem fectmua»
ipsius terrffi quam prsfatus consui ei dederat, dect^
mas et corpora mortuorum sui juris (65) esso dixe-
nmt. Qna compulsus calumnia, quae discipuli sum-
mo cum labore fecerant, sedincia deseruit, aliud-
que terrae solum, in qud sibi habitare licerel, qus-
rere intendit. lilius igitur ceieberrimes Camotensis
Beolesieei in honore eaiieift aemperqaevirgttiie Ma-'
Has dieaisft, venorabilem episcopum, prtedlelnm ed-
licet tvobem (56), atque canonicos tunc teoiporis
adiity et ut sibi aiiquam portioneulam prsddli iUins,
quod stt» poaaessiuttoolsi oontlgttum babe^&t, ad
mdnasterium suam fundandum darent, peliit. Enat

(56) De Beclesia Gamoienai et calta Deiparttfca-
jas ibi indusiam creditur aBseryari) et tariii niiit«
culis, agit libro parlioulari, Parisiia anoo \90% ea«
taso, Sebastianua Roviiiardas»

lilS

VITA B. BERNARbl tlRONlENSIS.

uu

dnim qufl^dttm villula prftdlcloHim eanouicorntt,
ternilae quam consul WroDeidederat^onjUticta^iio-
mine Sarzeia. Illt autem fkmulum Dei debita Tene-
ratione suscipiunt, clementi bonilate exaudiunt, et
aecundum ma^ificentiam ause nobilitatis et muni-
ficentiam lafgitatls, plus terrs quam postulaverat,
concedunt. Facta equidem donationc chaftam fa-
ciunt (57) , alque dominum Gaufridum, ejusdem
Ecciesiee canonicum et ipsius territorii prdBposi-
tum (58); cum quibusdam personis ad ostendendam
terram ditigunt. Qui postquam ad prxdictum prm-
dium pervenerunt (59), ex deereto capituli, jutia
rlvulum qui Tyronus diciiur (80), ad faciendas
ofilcinas sui monastefil, terram quam petierat , ita
liberam (61) sicuiiipsi tenuerant, tribuunt.

78. Porro qufiedam matrona (62) regali stlrpepro-
genita, Adela videlicet, Blesensium comitissa, eo
tempore §. Bernardo latiores terrse amplitudines, ad
monasterium suum construendum, et loca multo
utiliora offerebat; quae tamen refutabat , malens cce-
nobii sui sedem locafe sub protectione beatae Ma-
riae sempef virglnis, quam sub advocatione qualis-
cunque secularis personse. t^rsedicti vero canonici,
suscepto tanto bospite in ftmdo suse ficclesise, non
mediocrilcr gavisi snnt ; eumque omnl tcmpore vitse
sua; nimio pietalis afTeciu diiexerunt^ atque illi pla-
rima beneficia nec non ecclcsiastica omamenta coti-
tulerunt, rcbusque monastcrii ipsius pervigili stu-
dio protectionis suae patrocinia adhlbere curaverunt,
6( cootra quosdam infestantcs clypeum suse defen-
sionis solerter opposUerunt. B^mardus siquidem
ftmdata babitatione sua, in possessione beatde Dei
Genitricis, tanto eam dcinceps venerari affectu stu-'
duit, ut ad bonorem ipsius specialem missam de ea,

(o7) Gbartam dooationis ex Cbartopbylaelo Car'*
notensi edidit Soucbetui^ faotam « iii nonas Fe-
bruarii anno lii3 » nobis lli4, in aua conceditur'
« domino Bernardo venerabili abbati cum grege
aibi commisso, earmcata terrse una super rivulum,
qui dicitur Tyro, infra Gardie&sam parocbiam,
ad «dificandom monasteiium et clauatrum, » et
caetera usui fratrum necessaria.

(b9) Praepositus Fontaneti dicebator . forsitan
quod in ea praepositura fontes Lcdi et piurimorum
fluviorua essent. Erant tres alii sub episcopo Car-
nolensi prsepositi, scilicet de Belsia, de Noogenio
Fisci, et da Amilliaco ; pene» quoa omniiun capi-
tuli reddituum administratio erat^ Exauctoratos au- t)
tem esse sive commutatos anno 1193 oharla a Sou-
cheto edita oatendit.

(^) Ordericus lib« vni Ista babet de B. Bernardo \
f Poal plm^ cirooitus, ad venorabilem episcopum
Ivonem divertit; et ab eo be&igbe sdseeptus ifl
pnedio Carnotcnsis ecelesiss oum Tratribus qnibus-
dam coDstitit, et in loco iilveslri^ qui Tyron dicitof
ccenobium in bonore sancti Salvatoris eonstmxit. *

(60) Rivttlos hic Tyronus prope lUerium in Ledum

(61) Charta ciiatae donationis : • Donamusterram
quietam et immuoem a synodo et circada, ab omni
consuetudiae pariochiali, et ab omni exactione,
salva obedientia, quae cpiscopo juste debetur. »

(62) Adela. Gullletmi Conquestoris Angliae regis
filia, tunc vidua Henrici Stephani, comitis Blesensis
et Camot«Qais} Comitatus pro libcris r^xit, et po^

A pto salute omhiom monasterio suo beneficia impen-
dentium, et maxime supradictorum canonicorum,
singulis diebus perpetuo celebrari instituerit, quse
usque in hodiemum diem solemniter celebratur.

79. Inierfia fectum est, ut Saepedictus consul Ro-
trocus, quo neminem mortalium sanctus Domini
fiernardUs plus diligebat, a Fulcone, Andcgavensi
Consule, debinc Jefosolymitanorum rege (63) ; de
potestale cujasdam, qui eum vinctutn detinebat (64),
vlolentef abstraheretur ; non quod eum liberare dls-
poneret, sed ut maximam causa ipsius pecuniam
dC Roberto Relismensi, immanissima3 crudelitaiis
bellua extorqueret (66;. Qui Roberlus praediclus
consulem a Jam dicto Fulcone ingenti dalo pretio
comparavit, non quod ullam ab eo redemptionem

Q vellet aCcipere, sed ut eum diversis tormentis in suis
Carceribus faceret interire. Tanto siquidem odio il-
lum habebat, utpote a quo in bella publice cum suo
exercitu devictus atque fugatus fuerat (66), ut non
magis sibi prosperam vitam, quam illi miserabilem
mortem exoptaret. JussU itaque prsefati tyrannima-
Chinatur et paratur^ qualiter generosi pedes princi-
pis cruciatu ligneo constringantur ; tibise quampluri-
bus aonulis e t compedibos circumvolvunturt madus
et bracliia obirotbecis ferreis damnantur, immensa
fcrri ac divcrsarum pondera eatenainim collo su-»
spenduotur. Bt hioc brevissima atqae urgeots te*
ciuta, ad hoo solefti iodttatria fabrioata, eurvus er->
gastulo non amplius iadeaxtrahendosretruditui'; et
ae citius defioiat/ addidit, ut bis tameii in liebdo^
mada otounqoe sustentetof •

^ S0« Qood postquam consUli ioootuit, matri su»
atqoe nobilibus suae potestatis per legatum mao*'
dat (61), ut se jam quasl moriuum judlcantes alium

stea in Marslniaco coenoblo femlnarum ordinis CIu^
niacensis, in agro Lugdunensi, vitam egit ab anne
circiter 1128i

(64)FolcO| ductftfilia unica Balduini rejps Je^
rosolymorum, ei ut gener et hsres succesiit anno
1131, mortuusanno 1142.

(64) Rotrucus captus videtur anno 1213 aut se^
quenle, In bello inter dictum Pulconem et Henri-
cum 1 regem Anglise, cujus aciem dirigebat) dum
victoria mansit penes Fulconem, qui eum apud aii*
guem e suis captum et vinctum abstraxit. Consule
Soucheium, qui hoc bellum late prosequituit.

(66) Crudelitatem Roberti Belismensts exa^gerant
Willelmus Gemmeticensislib. vtit, Hist. Nortumanrt.
cap. 35,Ordericus, Ub« viii, et ahi.

(66) Ordericus, lib. vtit de Roberto oit : « Plorima
eontra collimitaneos prfflia ioiit... Hoc felicllef ex-
perti sunt Goiffredos Mauriiani» comes ef Rolro^
6U8 filiua ejus. » AUqoas conteotioDes supra indica-
vimus.

(67) Hildebertos episcopus Cenomarum epist^ 39
ista habet : « In turre Cenomanensi comes Rotrocus
io vinculis tenebatur. Ad eum meiu mortis trepidum
vocalus accessi. Deinde mihi confessus, domui susb
disposuitf testamenlum feciti ecclesiis distribuit.
Quod ut illibatum permaneret, submissisprecibus a
me impetravit, quatenus ego ipse mairem ejus adi-
rem, detestamento exhiberem tcsiimonium... Mater
comitis In osoolo me suscepit, applausit testameoto,
gratias ageos qood eomlU accessissem. >

iii;i

GAUFRIDI GR0S6I.

4416

sibi DomiDum constiluant. Vlro quoquc Dei Ber- A
nardo per ipsam suam malrcm intimari pctiit, ut
pro salute auimac suae intercederet, et pro ereptione
corporis sui, quse amodo fieri non poterat, jam sol-
licitus nequaquam existeret. Quod vir Dei audiens
mox lacrymis perfundilur, ac deindc prophetico
STjiritu repletus, talia ouriliantibus admonet^ ut de
Dei misericordla praisumant, ct de illius liberalione
miuinie difHdanl. Adjungens quod ipsa adversitas
Rotroco in prospcritaleni, Roberto vero in maxi-
mam commularetur adversilem. Quod et factum
cst. Nam sola illius provida dispensatione, qui sa-
picntes novit iu sua astulia comprebendcrc, breve
satis transacto dierum curriculo, ut vir Domini prae-
dixerat, consul liber et incolumis patrias restiluitur,
et Robertus (68), in ipsis quse praediximus vinculis q
jussu Henrici regis, in Angliam transporlatus, usque
ad diem mortis suae perpetuo carcere reli^atur. 0
virum excellentissimo pra^conio dignum ! cujus la-
crymis ipse fons pietatis commovetur ; cujus moni-
tis viduata palria rob6ratur ; ad cujus vaticinium ca-
plivo liberato, tyrannus, ipsis quos tetcnderat laqueis
irrclitus, exsilio mancipalur.

81. Goasul ilaque patri» ac prosperitali pristiaee
restilutuS; castrum Belismum (69) nec noa et adja-
centia ilii territoria mox obtinuit, atque tam sibi
quam suls haeredibus deinceps possidenda subjuga-
vit. Exhinc quam citius potuit ad virum Dei Ber-
nardum, cujus meritis et orationibus liberatus fue-
rat, pervenit : grates quas debuit, non lam verbis
quam lacrymis ac subsequentibus indiciis, retulit : n
quem lanto afTectu postea dilexit, ut ei ia rauliis
obediret, a rapiais et crudelitatibus ejusdoctriois se
tcmperaret, vitam suam ia melius reformaret ; et
nc tanto ingralus bcnciicio appareret, plurima illi
donaria coutulit, qux dinumerare dissimulamus, ne
dcvotis lectoribus fastidium inferamus. Si enimsin-
gula quse in multimodis ccclesio; ornamentis, quae in
gemmis, quae ia aureis sive argenteis vasis, quee ia
lerrarum vel praediorum sive silvarum amoenitatibus,
quoe in stagnorum vel vincarum aut molcndinorum
dominatioaibus, in dccimarum diversarum rcdditibus,
monastcrio nostro donavit (79), disserere velimus,

non jam sanctl virl gssta describere, sed qaamlibel
historiam texere comprobabimur. Territorium etiam
quod, ut prsemisimus, quorumdam consilio dece-
plu3 beaio viro abslul^rat, reddidit (71), ibique
quamplures monachorum illius, idoneis construciis
maasionibus et quamplurimis depatatis reddiiibus
ampliavit. Sapradicta vero Beatrix, ejus cogaita
sanctitate castrorum suorum habitalionem dese-
rens, Tyronii sedificatis aedibus , quad vixit, dein-
ceps habitavit, ibique ingentem basilicam, multis
ezpensis pecuniis, fabricavit ; cui ab hac vita dece-
denti Juliana (72) cjus filia, maternae probitatis hae-
res, successit : quae pluribus distractis sumplibuB of-
ficinarum nostrarum partem non modicam diligcn-
tlssirac postea consummavit.

82. Dum igitur Bernardus monasterium suum
aediBcaret in Francia, Roberlus Abreseleosis (73)
suum construxerat in Aquitania, nempe Fonlis
Ebraldi, Radulphus Fustciensis in Britannia, Vitalis
vero de Maurilonio suum fabricabat ia I^orthmaa-
nia, nempe Savincjum in dioecesi Abrincensi, quod
postea domno Bcraardo cessit cum monastehis (14)
inde pendentibus (75). Quos supernus arbiter longe
a se positos, et in diversis regionibus separatos ma-
nere voluit ; quia lot et tanta onusquisque illorum
monasteria construxit, ul una eos regio minime ca-
peret, una provincia congregatioaihus ab ilJis adu-
natis minime sufficeret . Porro Christi miles Bernar-
dus, postquam coenobii sui S3dem locavcrat in pne-
dio, quod ipsius geaitrix sibi per maaum caaonico-
rum suorum dederat, nulla eum inde expulit ca-
lumnia, nulla potuit illinc dimovere procellos» lem-
pestatis adversitas ; quia Christo inhaeserat, qui est
immobilis stabililatis firma soliditas»

CAPUT X.

Bevelalio de salute ceterna secunda fmmachornm.
Miracula alia.

63. Quadam nocte, dum fratres in oratorio no-
cturnalis synaxis psalmodiam decanterent, contigit
ut quidam frater ad extrema perveniret. Ob qoam
causam juxta ritum percussa tabula, fratres conve-
nerunt. Qui dum defuncti jam fratris obsequium
expedilius yellcnt consummare, et ad oratoriam, ut

(68) Dc Roberto vincto, in Angliam abducto, agunt
Ordericus, lib. xii, Malmesburiensis, lib. v Degestis ^.
Henrici 1 Wigorniensis el alii. ^

(69) Gemmeticensis, lib. viii, cap. 35 : « Robcrto
in vinculis posito, in quibus et dcfecit, rcx Henri-
cus nobilissiroum oppidum BeUsmum cepit, et illud
Rotroco comiti Perticensi genero suo dedit.

(70) Consule Souchetum, qui nonnulla ex antiquis
chartis donaria recenset.

(71) In supra cilata Arcissia, sub paroecia Bru-
nclla, tunc exstructus fuit prioratus monachis Ti-
roniensibus, ac posmodum anno 1225 in abbhiiam
ercctus a Guillelmo episcopo Catalaunensi. Char-
tam donationis habent Sanmarthani tomo IV Galliae
Christianae, paj^. 75, postea diplomate pontificio
virgltiibus cessit.

(72) Meminit Ordericus, lib. viii hujus « Juliana;,
niiptie Gislcberto de Aquila oppido, • ciu» Rotroco
IVatro in Hispania moiante, rcxil Pcrcucnscm co*

milatum.

(73) De his jam saepius actum. Aquitaoiam Lige-
ris a Francia proprie sumpla distin^it. Aquilani
vivebant secundum leges Theodosii imperatoris et
Romani habcbantur ; at Franci, secundum leges
Salicas : ab his vero etiam erant distincti Britanni,
Norlbmaani, Burgundi, quod sub propriis ducibut
aut regibus degerent.

(74) Soucbetus universim numerat 58 monasteria
tam per Gallias, quam AngUcanas ditiones, quae
suberant Saviniaco, quod monasterium quomodo
sub quarto suo abbate Serlone cum omnibus suis
filiabus transierit, ad ordinem Cisterciensem, tradi-
tum in manus S. Bernardii abbatis ClaraBvalUs, dixi-
mus 17 Martii in proleg. ad Acta S. Patricii. nuro.
Sl. Idem Souchetus monasteria 63 recenset quae
monasterio et ordini Fontis-Ebraldi suberant.

(75) Addebatur in ecgraphis dc Vitali postca :
quod cx mai'ginc iu tc.\tum vidctur irrepsis;>c«

UM

VITA B. BERNARDI TmONlENSlS.

UiS

quod ftupererat iatermissae psalmodise persolverent, A perplurimis villarom atque prsediomm reditibus di-

remeare ; aliter quam iDtenderant accidil ; quia cu-' *
jusdam mora retardationis intercedens, ibi diulius
eos, quoniam res exigebat, detinuit. Infirmarius
namqae, non habens aquam qua defuncti fratris ar-
tus exanimes ablueret, eum non poterat sepelire,
60 quod ostii cujusdam^ per quod erat exitus ad fon-
tera, clavera non yalebat invenire. Quapropter vehe-
inenter conturbatus, ut ostiura confringeret, secu-
rira arripuit. Sed sanctus Dei Bemardus rautum
perturbatiODis illius leviter compescuit, eique cla-
vem a diabolo sublatam^ quam dia quassierat nec
invenerat, reddidit. Et sicdemum peraetis exsequiis
ad ecclesiam redierunt, diviosque servilutis pea-
sum, quod nondum compleverant, peregemnt. Porro

tatns inderetur. Ipse egestatis soae inforlunia plus
caeteris admirabatur, maxime quia res suas solerti
indostria ac drcumspecta pmdentia disponere a
cunctis dicebatur. Quapropter bona comitatus fide
ad viram Dei veniens, ciigus jam famiiiaritatem ob-
tinuerat, quatenus domum suara propria honoraret
praesentia, devotis precibus exorayit, et ut apud se
unius noetis spatio hospitari dignaretur, addere prae-
sumpsit. Bemardus vero, ut erat benignisBimas,
illius piae petitioni gratanter acquievit, ad domura
pervenit, faospitium suscepit. Quid plura ?

Divitus plenuSf ted eemus non pereuntis,
Militis kotpUium novus hospes ut intrat, egentis
Pauperiem fugat hinc^ ex munere cuncta replentis

fratribus in «^rf^*^°^Jf,^;f^^^^^^ B Tanta naraque copia. sicut post in propatulo claruit.

« ab illo terapore domura praedicti militis subintravil,

ut non jam Dei famulura, sed ipsum totius largita-
tis ac bonitatis dominura in suo se hospitio susce.
pisse gavisus sit. Qui postea, tantam exteriorum
opulentiam ad illius ingressum se obtinuisse noa
immemor, nequaquam ingratus exstitit ; sedexinde,
prout potuit, ipsi incessanter rainistravit ; ac nobis
post ipsius excessnm nonnulla beneficia contulit,
atque nostrum monasteriura quamplurimis decima-
rum reditibas ampliavit.

S6. Apud S. Leobinom de Qainqae-FoDtibas(77)
quidam puemlus erat, coi camosus tumor soper-
accrescens totam oculum ab ipso nativitatis liie

. . . cooperuerat. Gujus mater audiena, qood vir Domini

psalraodiae pensum persolverent, homo Dei Beroar- G Bernardos per eamdem yillam transitam baberet ;

facientibus, Christi miles Bernardus quemdam fra-
trera exsequiis interfuisse asserebat, qoi tantara
dsemonum multitudinem ad accusandum fratris
animara yenisse conspexerat, ut totara vallem, in
qua monasterium silum est replerent. Sed quia illi
salulera auferre, ut conabaotar nequivemnt, boc
impedimentum retardationis sepolturse illius intu-
lemnt. Verum quia illum falsa dixisse, necaliquem
obsequio adfuisse, prseter illum qui hsec viderit quse
protulit, pro certo cognovimus, quia de seipso di-
xerit minirae dubitaviraus.

84. Sub eadem tempestate, duro corpus cujus-
dam fratris, qui valde religiosara duxerat vitara rao-
nachi aepulturae tradere pnBpararent, et debitae

dus, ut secretius oraret, ad oratorium secessit, ibi
que defuncii fratris animam diutine Deo precibus
coramendavit. Quem supema pietas gratanter, utin
subsequentibus declarabitur, exaudivit, atque pro-
tinus, ne de ipsius salute in aliquo bsesitaret, beni-
gne certificari voluit. Frater namque, cujus sorpus
erat in feretro, albis indutus vestibus, manipulura
habens in raanu, illi, ut praediximus, orationibus in-
sistenti, admodura splendidus apparuit, petensque
ab eo benedictionem, ad colloquium intravit : et ut
ex parte sua confratres salutaret, et quod jam
requie potiretur, ipsis intiraaret, diligenlius exo-
ravit.

quam citius potuit se soamqae sobolem ipsios obtu-
tibus praesentavit ; et ut soo unico filio manom im-
poneret, cam lacrymis extorquere curavit. Tunc
materais clamoribus compassus, ae cireomstanti
populo satisfacere acquiescens,

Comparet ut laudem Christo cceco^ue salutent^

Exoculomorhum depellit^ quem vidit orhum,

Vir sanctus dignum crucis aptans cum prece signum .

Quem tara celeri sanitati restituit, ot omnis morbus
cura signo crucis evanoerit.

87. Ck)nflaebat itaque ad Dei famulum hinc inde
tanta moltitndo hominum, mondo renonliare cu-

pientium, et ejus se emditionibus subdere deside-
85. In vicinia nostri raonasterii railes quidam, q rantium, ut infra triennium quingentoram mona-
Robertus de Moteja (76) nomine, habitabat qui nec- choram (78) Pater exstiterit. 0 mirabilera vimm,
dura tunc temporis reram affluenUa, ut postea ex- non sibi soli, sed omnibos nataml Videte qood oon
perti sumus, redundabat. Diutina namqoe penuria, sibi solum laboravit ; sed et omnibus exquirenti-
uec sine admiratione vicinorura premebatur, licet bus veritatem. In hoc solum placitum erat Spiritui

(76) Robertus de Moteja inter testes habetur in
donationibus, Tyronensi monasterio et Nongenlesi
S. Dionysii factis. Erat ejus dominiura in loco de
Monteja vulgo les moteis, in parochia de Culdreia
\u\go Coudray ; haud procul Nongento vcrsus rae-
ridiem. Cousule Souchetura.

(17) Vulgo S, Lubin de Chassant haud procul
tironio : quara parochiara dictus Robertus de Mo-
tfja, et Gaufridus ejus filius diraisemnt Gaufrido
/^iscopo Caraotensi, qui dedit Tironensibus raona-
cliis. Colitur S. Leobinos episcopus Carnotensis

Patrol. CLXXII.

15 Sepfemb.

(78) Willelmus Malmesburcensis lib. i De vlta
Henrici I AngtisB regis, cum de B. Roberto de Abri^
sellis egiraet, haec de Beroardo addit : c Alter fa-
mosus paupertatis amator, in saltuosum et desertum
locum relicto amplissimamm divitiamra ccenobio,
cum paucis concessit : ibique, quia luceraa sub mo*
dio latere non potoit, ondiqoe moltis conflaenti-
bus, monasterium fecit^ magis insigne religione mo-
nacfaoram et numero, quam folgore pecuoiarom
etcumulo. »

45

1419

GAUVRmi GROSSI.

1420

sancto, f tur, teste Salomone, suni probata coram A quemdam fratrem, nomiae Gcrvasium, maligno spi-

Deo et hominibus, concordia]fratrum et amor proxir
mprum (Eccii, xxv, %), Quorum trecenlos secum
retinuit ; ducenlos vero alios^ per diversas mundi
partes, in cellis duodenbs vlvere statuil. Quibus ni-
mia paupertate depressis, divinae pietatis lar ga dis-
pensatio, quse volatilia cceli pascere non desinit,
benignissime providebat; et propter fidem sancti
vin eis victualia ministrabaL Multis tamen diebus
ita ptnifi deerat^ ut necesse esset panis libram in-
ter duos, ct nonnunquam inter quatuor dividi.
Aliquando et penitus pane carebant ; sed herbis
tantum et leguminibus vilam snam sustenta-
baiit. De vino autem melius puto silere quam ali-
quid dicere. Yinum non babebant; vinuih ha-

bere intaime tniic temporis appelebant. 1^»« B me"nl^pi;»uAtv.rNlimqw°qdd)ra
m ipsa asperrima hieme multi sme |)elhcu8
et etiam plures sine cucullis erant , quando
mortalium fragilia corpora, prae nimia algoris

ritu agitatum, in infirmorum ceDa teneri obigatum.
Quod statim vir Dei, dum esset Carnoti, et se co-
gnovisse, ac idcirco tam celeriter remeasse, nobis
qui illuc conveneramus, intimavit, et ut soiutus a
vinculis ad se adduceretur imperavit. Qui adductus
signo crucis a servo Dei sibi impresso contfnuo pa-
cificus resedit, postquam divina benignitas pro sui
merito confessoiis illum ab insanialiberavit.

89. iEitiVo iiaque tempore» cum fnXres ad fieniim
coaduoandum operam darent, atqae pkBstris ac
altis vehiciiiifl mlra aepta monasterii reeoBdendam
eonYeherent ; iilius niniirum pennif sioae, aine cu-
jua notu nec foiium ab arbore deflnit, quoddam
quadam die inforiQaium coiUigit, quod nihilomimis

immensitate, vix vivere eliam sufficienter vestitasu-
slinebant. Rt cum tanta rerum temporaHum penuria
premerentur, immenss paupertatisonusseproChri-
sto ferre non mediocriter tetafoantur. t*ro magna et-
enim temporalium bonorum erat eis sufficentia, san-
ctisstihi Patris sui 6emardi plena divinas consolationis
prsesentia. Quiadum ipse inmedioresidenscoeiestfbus
doetrine yerbb mentes earum reiceret, taAtua amor
DiYinita&is iaeiai disoipulia, ut mii^ia in talia do-
ctriiMB affectione gatiderenl» quam ai transitoriaram
illo ab&Qnle capiis abtmdarent. Enimvaro

cui nomen erat Ameiinus, dum cuidam carro (quod
adeo feno videbatnr oausium, ut viz a decem (60)
aut eo ampiios traheretur) succorrendi gratia caute
minus appropiare maturarei, retrorsum comiit, at-
4iue mox inuniaentiom e latere rotaruro ponderosa
voiubililate prasventus, quousque exiemplo per eum
pertransirent, retupinas succubuit. Cumqae eircum-
staates eum fere eutiitciam credereot, ac de sola il-
liua sepulidra dtkert traetari judioareni, quassata
membra in pala, quaDvulgoveDltiJbibruniBuaeupaiur,
cum lacrymis coUegeruni, atque ad inGrmorum cel-
!am seminecem vixquepalpitantem detuleront. Quod
postquam fiemardus, in oratorio de more constitu-
tus, inimadvertit, inconsideraiis gressibas ad gra-

quatiitt) p««a eis omniiio detioieM» liema solomw^ batum, quo miserandus decubabat tiruneaius, qoaiH

moda, ut diaimiiB, vel iQguBmiibus refeoti, adeo
viri Dei ooaaDlaliOne ac pneseniia OQrroboraiieriat,
ul soUle atacrius^graiiajrum aciioQes Deo referreai,
seqoe ab ipso visilatos aiqae oonsolatos crederent.
Major aaiem eis inerai in cibo vel tn potu aique in
vestiiius absiinentia, quam S. Benedicti (Patris)'ac
insiitotoris mooachorum praedplat Regulaj vel ali-
oojas aiieniis aeripiur» jubeani iBstitata.

88. S^ «odem iempore •quemdam fraii'em dsamo-
niaco spiritu repletum, Odimem nomiiie, vir Domini
Bernardus prisUns restituit soapitaii^ s^gnam ei
cruciB opponeos ; atque a vincuiis, .quibus ob hooli-
gaius foerat, exBolvi pmcipieiiB. Qui aokttts, iiltco
tla quietas TQdditua eit et paoiicas est, ac si nulla

tocius fesiinavii ; ac hnprimis, Dominici noa imme-
mor oraculi, cum foeat» cracis signaculo prsefiatam
celhilam verbis sahitare pacificis non posiposait.
Mira res ! qui vehtt exantmis puidtotar, ejos voce
expergefiaictas, ad ipsios intreitum oculos aperoii ;
moxque ui idem Dei famulus manum sibi SHqxMaity
eo usque convahiit, ut qui ilhie alioram naBilms
quasi ad sepciiendum delatus fuerat, propriis pedi-
fous exsurgeret, ac exteromm (nobis videBtifoas, et
super hoc Dominam magnificantifoas) oensortiam
incolumis repeleret.

90. Itaque quandiu vir Dei mortalesienuiiattras,
nuUus disdpuloram suorum otiosus erat ; aed quis-
que, nisi deniierenetur inoommodo, horis ataintis

prius hisanialafoorasset. HuiciREiifaculoatfiid etiam Dpropriis mamfoas lafoorafoat. firani eienim inler

adjungamus, per quod Christi militem Beraardum
spiriin claraisse prophetico pandamus. Ofo cujus-
dam namque causam negolii Gamotum (79) ille
perrexit die quadam ; sed antequam illud iractare
inchoasset, sociis suis qui secum ierant miramlfous,
ad monasteriam ex improviso remeavit. Gumque a
fratribue reqoisistet, ai, postquam discesserat ab
eis aTiquid incommodi contigisset, nuntiaverunt

(19) In sttpraciUtaTita B. Roberti num. 18 indi*
caior ilulBae diaoordiam gravem, inler Ivonem episc.
Gamoiensem ai Bemardum >Beu Bemerinm aofoa-
sem Bonsvallis, ob quam « Robertus^ oonaecraio
ttibiBeniardoafofoaiereligioso, accurrii Gamotum. t

eos plures artifiees, ^i singulas artes cum sileniio
exercebant : quibus semper custodes ordinis prsfr-
erant, qui, jubente Patre districtionem regukris
observationis diligenier observareni. Si qaem vero
incvitid)ilis necessitas loqui compelleret, mukiloqaia
et vaniloquia devitabat ; quia instilutio illorum hu-
jttBTOodi impuiiita non dimeitebai, venerabilis equi-
dem Pater, quamvis custodes ordiniSy ut diximus,

An hic ea occasio, an alia sit intelligenda, nesci^
mus divinare.

(80) Apud Souoheiuni «Uangitur bobus, quae vox
deoBt in nosiris mss, ut vioeator carraB a decem
hominibus iractus*

ii2i

VITA B. fiBKNAW>I ITOONIENSIS.

HW

singulis hnpcismsseK ; ipse tamem eunctos circnmiens A c^cItKh^dft ; sed t)mnino onme genrfs homifiuin tn

illud recdlens apostoticcnm, Hui non labarutf non
manducet {Joan. vr), neminem otiosmn esse ipefr-
miliebat. Tanta potro cordibus eornm, per exeih-
plum viri Dei, accreverat humiliias, quod et qufe-
libei vilia propriis manibus ceriathn peragerent,
ligna suis humeris a silva deferrent, coquiuam sine
aliquo servieutinm adminictdo ex drdino f&c^rent,
rebeltionem et inobedientlam, aut contQmeliostnm
verbnm ptmitos i^orarent. Ad tautte etiam charlta-
tis fesli^a viHDei exemplum illorum mentes erete-
raf , ut sese shie dissfmola^one diltgerent, honore
ccrtatimprafctenirciit ; vdluntatespropriaa r^linquen-
tes, alienis subservirent ; commoditates suas post-
ponendoy alienas complerent, et omnimodis IVater-
nis miseriis condolerent.

CAPUT XI.

HosfniuU^. Spiriius propheticui. Famu sancii'
tails.

91 . Quidam ex discipdis viri, noviter monachum
professus, adroirari coepit, secum vefaementer atto-
nitua,

Cur sequereniur eum iania: prac^tsia famee ;
quem non videret a mof te deluneios excitare, lepro-
soa mundiire» eieooa illuminare ; minus attendeas,
cfuod pa&raiio miraoolonim doq oooferat aaoolita-
lem xita3,Mdoperttli6 laeit «tfue jnaiiliie. Qni dnm
por lon^oris iqiMliiim lemporis «b liac eofitalione
aon qiiiesBQret, yti vilm iilivs aedulaa expiorator
eAisteirel, qeendem aesle

Grandem taniernttm,radianH tumine plenam,
A muth ferri tkdii, nulloque referri,
^murdk ffresstus dsseenimn eioe re^reesus.

Enim vcro consnetndhris erat illi, nonquara (81)
ante se hicemam vel a 9e, vel ab aliquo deferri ; et
cum a nobis moneretnr, cm* sibi luraen in noctibus
deesse permhteret ; respondebat, quia, sicut et nos»
omnram ostiorum domus aditus cognosocret. Qua-
propter ille perscrutator

Talem vel tantam stupuit mirando lucernam :
et quam citius in orasiino poluit, quod videral viro
Dei exposuit ; et qualiter vitam illius ealenus diju-
dicasset, confiteri non erubeit. Sanctus vero Ber-

hospithKD colfigens, orambnsnecessltatfbuseonMto,
in quantum poterat, occarrclyat, «t quanio magis
p^uperes ernht, lanro tis libentitw servietjet victua-
lia ac leclisternia, 1n quattlum fiicultas ilf i suppetfe-
bat, hilaris dalor praeplirabat. Panem Ibrie multo-
ties, qui aote fralres in refeclorio .posilua Tuerlit,
quia alium non liaberei, E mensis e^cipiebltt, hospi-
tibusque suls gbudenler appohcbfit. Omnia oihhi-
bUS sua taciebat Communia, et ellaih ht hospilum
equos JfeTraret, suos aliqtiolies deferret)&l. fn aspbr-
rima quoque hieme sibi noh supefftua ihdumehta
multoties subtrahebat, quibds paupertiih nudos Ir-
tus misericorditer induebat. Nemo ab eo egehlium
revorSQS est Taonus. Spoliabet suot, m Ignotoe ve-
Q stircH, et conttis succnrreret. QttOlies esse debHor
'vOluit,vel quOties hac de eousa ipsetaduasoilatan-
ttrmmodo obumbratns ■Cucullft remansit ; soius iHe,
qnem nnlla latefft, novit. Nemo plus dedit pft^yeri-
bus, quam qni sibi nibil reliqtih . Bl Cnm tria Buit
sine sanguinis efftnione marivrii genera, eastttas
scilieet in jnrentnte, Bbsvtrnentia in abnndantiis,
largitas 2n paupertate ; quia jam de deobue in Aqui-
tania iriumpharverat, nt de tertio qtieqne pelaiem
obtineret, in Franeia qu«»i«iie mrtyt ei^. Qnia
quamvis nimie paupertete efKefuSf qam habere po^
terat sibi suisqne fvbtrabena, fM«p«ribue et edren-
tantibas eiti^abat. Hineet eonsneindo ali ilo daia et
institate nsqoe irodie (99) ia moiMtsterio no«tfe re-
tinetur, nt ofiraes cminii»e in hosplthim eeUigmlur,
et ds dtionim atque leeforefm in qnibus faoiltas
snpfyetit, necesseria sebfdktistrenfor.

97. Nemo, t)eo teste, mor(aIium magis illo lio-
stris temporibus chaiilatis, atque largilaiis virtute
claruit ; nemo attentiits hospitaRlalis ae faumiliiaiis
studia tennii^ nemo raagts carnls so^ curam post*^
poanii. Itele nenque rjgove ab&tineBliae seipsum
afllixit, quod nunquam eoi^us suum pharmacorum
auxillia, nunquam sanguinis diminuiione, nunquam
balneorufli frequent^ilione curavcrit ; ncc etiam, ui
membra sua refoveret» poslquam monachus pro^
fessus est, ad igoem resedit. Yi etenim febrium,
dum juvenis essel, gravissima detentus, nec per
unius dioi apaiium conventum deseruit. Deindejam
senex, casu ac;)idcnie, unius cosUe fracturam per-
nardus, qaed ocoH ejus falli potuerunt, assertttl ; et ^ pessus ob hujus tamen infortunii relevalionem, nul

ne nlteriee super hac re fiitteretiiir, intenBinmido
prehibuil. Paiel nimimira qoodt Demnns per kmler-
nam, iluiet«ataJi>iis luminis baiialam,. deaignare \x>-
luit, operum sui confessoris lucentem oepiam, ae-
quentibus illum omnibus prseviam.

92 HospitaliiaCem vir Domini Bemardus adeo
studiose omnibos advenianiibus exhibebat, ut nemi-
nem ab hospitio exduderet ; ei monachos suos, ut
i^maes suscifKeceni, edocerei ; divites, paupeares,
daudea, dd[>iles, inlanlalaK,. moIieMSulM, lepresos,
qnoalibet morbidos, nallum sexum, nnllam setatem

(81) J^onnunquaanhaJaenLms^. nostra, eteliaapttd
Souchemm : apparet, non unquamf esse legendum,
sive nunquam.

lam sibi medicinam cxhibuit ; sed nec allcui quod
talia delrimenia paierelur, donec sanitatem recupe-
rassei, indAcaviiuRefectoriariorum nogligeniia, quod
in roeBsa iUius aqua Btinime poBereiur (tali etcnim
poculo «tebeiur) raoltoiiee cooti^ ; el iia per tjres
dies aut quaiuor sine potu comedebat ; nec aiicui,
qnod sibipoeala deeasent, innuebat. Maioris nam^
que absiinentise et afnictionis tormentum, quo se
affioeret» inveeiese .gaudebal ^ et minislris ob hoc
sese accnsantibos, ne de lalibas deinde loqaeren-

(S3) iddift S^ouchetus usque hodxe ad sua tem-
pora, id esi ad axuMim i^, idem fLeii in dieto mo«
nasierio.

im

GAUPRIDI GROSSI.

1424

tar prohibebat. Si igiluir (taonimlibei parcinionia» A
qui iila taotuni qoa) inebriare poterant postpone-
bant,admirandacunctisproponilur; quid Bemardo,
qui aib ipsa se aqua abstinebat, dignum conferetur ?
Da mihi aliquem a lautioribus cibis se continentem>
pane hordeaceo contentum ; do tibi Bemardum cra-
dis herbarum radicibus se utcunque sustenUntem
multoties, et in ipsis perparcum. In conventu sem-
per et curo fratribus comedebat ; et sicut sede di-
scipulis, sic abstinenti» virtute prflecminebat. Quae-
libet (gustua) irritamenta, quse cunctis generaliter
eommunia non essent, sibi ministrari nullo modo
permittebat ; imo a quibusdami quibus alii vesce-
bantur, abstinebat.

94. Quod suo confessori Bemardo divina gratia
apiritum propheti» cootularit, liquido demonstra- B
mufi, si de multis, que prophetico spiritu cognove-
rit, Tel pauca referamus. Erat quidam monachus in
roonasterio ipsius, Vitalis nomine, sacerdos ordine,
qui de rebus fratrum fartum commiserat, propo-
nena in animo, quod ad scecularis vitae vomitum re-
verteretor, quem deseruerat : qui dum quadam no-
cte cam psallentibus in choro astaret, subito cor-
ruit. In crastino vero, dum fratres sciscitarentur
ab iUo qua de causa tam ignominiose ceciderit :
Quia aomnus se coropressisset, atque se dejecisset,
respondit. Sanctus autero Bernardus econtra infe-
rens, Frater, non est isU, inquit, ut asseris ; sed
revera hac in nocte d«monem conspexi, qui tibi
horrifictts iosurgens honc casuro intulil ; et nisi ci-
tius a perpetrato fttcinore per eonfessionem con- q
scientiam toam purgare stodoeris, et a proposito
malse voluntalis, qua adhuc irretiius es, resipueris,
ad deteriorem telapsum impellet.

0 vir nUrandui, et prmcipue venerandtu,
Cui mens nan celat, quod non sibi Itngua revelat ;
Cernit et affectusmonachisimuletmeditatus^
Aetus transaetos manifestans atque furores :

cui larvales fomMB panduntur dsemonum, qui pec-
cata cognoscit hominum, quem secreta non latent
cordium. Et revera, sicut idem praedixerat, non
post mullum temporis, ul ipsi vidimus, ita illi con-
tigit, quia monasterii deserens habitum, ad pristi-
nam praviiatem rediit ; et concubinae, qua, prius-
quam monachum profiterfctur, abusus fuerat, ite-
rum per quinquennium adhaesit. ^

96. Jam igitur sancti viri fama quottdic magis ac
magis incrcbpcscens, alarum suaram vclocitate in-
signia virtutum illius per mundom deferens, ita
eum anditoribus depingebat, ut illius suturae men-
soram diceret ; et simplicis vultus Hneamenta, in
quo roorum bonitas, pietas inoocentiae, animi man-

(83) lU msfi. Cum Soocheto, aiallerous legere
Catalanorun% qui erant trans Pyrenaeos Aquitaniae
proxiraiadingressumHispaniae : kui Aiamannorum;
qui pro Germanis a Fraocis habeotur, et Burguodis
vicioi eraot. Nam Alani, qui olim in Gallias irrue-
rant, et inde in HispanUs transierant, jam nullam
tunc inibi iocolebaot regiooero, nec nomen eomm
uspiam supererat, nisi, ut diumus, in GotUlaniae
seu Catalauniee appellationem conversum.

auetudo, ut in sigillo suo apparebat, describeret ;
rigoremque abstinentise ac sanctiutem vitae, anno-
sitatem longseviutis, canitiem capitis designaret ;
et iU designando, eum absentem quasi praeseDtem
ante ocolos eorum demonstraret ; et sic notum ct
amabilem omnibus faceret. Unde factum est ut dob
solum Gallicanae regionis partes proximas impleve-
rit; veram et Burgundoram, Alanoram (83), Aqoi-
tanoramque oltiroos fioea pertraosierit ; sed et Bri-
Unnoram, et Northmannomm Angloramque metas
obtinerait, et ad Scotoram Albaniam usque perve-
nerit, sicut reram ipsis efTectibus postea patoit.
Nam de isUram omnium regionum finibus, molti
ad eum properabant, ut illius, quem jam sibi fama
notificaverat, prssentiam corporalem ceraerent, ac
saluUris doctrinae moniU ab ipf ius ore perdperent,
et insignia virtutnm suaram per scipsos cognoace-
rent. Quorum quidam mooasterio illios, in rebos
mobilis pecuniae, multa beneficia impendere cora-
bant ; aliqui vero, quia illum secom iu fioibus sois
prsesentem habere non poterant, de monaehis ejus
duodennos assuroentes, in territoriis suis eis roona-
steria conslruebant.

96. Quoruro unus, Henricus rex Angloram dux-
qoe Korthroaooorom, exstitit, qui traosroisais doo-
bus excelleiitissimis principibus (84), Theobaodo
scilicet Blesensi coroiU atque Rotroco Particensiam
conaole, magnis precibus exorabat, quatenoa idem
Doroini faroolos osque io Northmaoniam veoiens,
sibi corporis preseotiaro exhiberet ; excosans se
quod propter diversoram accidentiom lasperatos
eventas finiuro suonim meUa exoedere non aode-
ret. Quo annuente, mox ut eum rex vidit, roanus
utraiique ad coelum porrexit, atque ipsios inhabiU-
tori, Chnato videiicet, iroroensaa grates retolit, da-
tisque sibi mutuis aroplexibus, eom debiu com ho-
norificeotia suscepit. Cujus post auditam compe-
tentem doctrinamj quamplurima donaria obtuiit :
insuper et quindecim marchas argenti monasterio
suo, unoquoque anno perpetualiUr habendas» de-
dit. Prse nimia quoque amoris dulcedine, quem ad
Chrisli confessorem deinceps habuil, intantnm
monacbos illius quoad viveret dilexit, ut unoquo-
que anno, prdeter redilum quem diximus, eis sexa*
genas aut quinquagenas marchas argenti, vel eo
plus ininusve transmitUrel ; et ut religio institotio-
nis illius non declinaret, diligenter admoouit. No.
stri etiam dormitorli ledes facieodas susc^it, qoas
multis expensis pecuniis regia magoificentia coo-
summavit.

97. Sed et rex FrancorumLudovicus (85), eodem

(84) Principes dicuntur; quia Theobandus Hen-
rici regis nepos erat, ex sorore ejus Adela, de qua
nuro. 91 actum : et Rotrocus ejus gener erai, ob
filiam ejos Mathildam io oxorem aceeplam. Re-
gnavit Henricus ab anno liOi usque ad an.
1485.

(85) Ludovicus YI, Grossus dictus, regnayit ab
anno 1108 usque ad annum 1137.

4iiS

VITA B. BERNAKDI IIRONIENSIS.

use

quo suprtfdictns t^jL accetiStitf desttlerio, postqQam A soetadlmbtts ia aliqao oon declinarent; sed eodem

cum eo colloquiuiti kabuif Gintreiacum tenitorhiro,
quod bodie asqae possidcffltl^, pro munere contulit.
Successoribus etiam suis post ejus oUtam maximam
reverentiam exhibuit, ita ut ab eis Iib€froa saos, Phi-
lippum (86) videlicet ac Ladovicum (87), postea re^
ges, sacro de fodte suscipi vellet ; atque in monas-
terio nostro usque ad diem mortis su» innumera
beneficia conferret. Theobaldus, cujus superius nien-
tionem fecirous, exceptis duabus cellis, quas eo vi-
venle nobis constmxit, tot et tanta nostre ecclesise
post ipsius excessum omamcnla aliaque donaria
contuHt, ut prs muUitudine numerare faslidiosam
sit. Habitationem etiam infirmomm satis idoneam
de proprio fieri fectt.

tenore qoo pnorcsantea cellas rexerant, nostra*
rnm ditionum legibas et institationibas ex toto aub-
jacerent.

99. Per idem tempus Robertus (92) quidam, ge^
nere nobilissimus , sanctum virum ab Oceani parti-
bus adiit, atque tredecim ex ipsius discipulis se-
Gum assumens, Nortbmannicos Anglicosque tines
pertransiit, et ad ultimas Galensium (93) regionum
metas pervenienis, in littore maris Hibemrae jaxt«
Tevi fluvium, prins quidem cellam ; postea vero to^
tidem cum abbate impetratis monacbis, pacto qao
diximus, coenobiun\ omnibas usualibus aptum com-
posuit. Sub eadem tempestate David (94) Lotbo-
niensium atque Nohantoniensium, postea vero rex

9ft. Si vero de caeteris, qui ad eum visendum de B Scotorum, beatissimi Patris nostri adhuc viventis

diversis regnis ac regionibus confluxerunl, eisque
plurima donaria atque territoria contulerunt, utque
cellas construxemnt, solique Deo cognita beneficia
impendemnt, ut verbi gralia de Guillelmo (88) dace
Aquitanomm, de Fulcone consule Andegavensium,
exhinc rege Hierosolyroofum , de Roberto eomite
Glocestrium, de Henrico consule Niveraensium (89),
de Guidone Juniore Rochefortis comite, de Guillel-
mo consnle Varvanicensium, de Roberto filio Mar-
tini, de Ouichardo Beljocensi (90), de Gaufindo Ca-
stridunensi (91) vicecoroite, de Giraudo Berlay, de
Britio de Cfaillo , atque de multis aliis singulatim
taogere velimus ; aon ab hujns operis implicatione
brevi relatione expediri poterimus. Qooram aliqui

meritorum insignia, fama referente, comperiens :
per interaantios strenuissimos non modicam disci-
puloram illius congregationem ad se usque perda-
xit, et in Latonia, qusa ab uno latere Scotoram AI-
baniam contingit, ab altero vero latereNordanhum-
brifle finibus jongitur, ds coenobiom juxta Tay»
dam (95) floviom aito congrao £abrieavit, qnod am-
plia posaesaioDibos atqoe reditibos aolfieienter dita-
vit. Enim vero poatqoam hoc fecerat virom Dei ar-
denter videre aitiens, ab Arctoia oria iter arripoit,
et multarum regionom iaterjacenliom fioiboatraos«
aetis, Britannici maria eneaao apalao, Nortluoaii-
niseque provinciia tran^corsia, TiroDiom usqoe
perveait. Sed qoia sanetoa Pater ad sop^roa jam

prius quas constraxerant cellas, post excessum viri q decessisaet, illom ut optaverat videre noo potoit,

Dei, ob ipsius reverentiam, amplioribus fiscis atque '' '^^*' ''"^ — ' ^' ' *

reditibus nec non territoriomm possessionibus eo
usque dtlatamnt, ut eorum petitione devicti, abba-
tes ibidem imponeremos; tali tamen conditione,
ut tam ipsi quam illorum successores nostris jo-
sionibus per omnia obtemperarent ; a nostris con-

Yeram ne tanti viri caria vaeoos vel ingratos ap-
pareret , poatqoam , regi» dignitalis poaita aoper-
dlio, fiexia genibos sepultonB ipsioa debita com
reverentia se pneaentavit, roonasteriom qood jam
fundaverat amplioribas fiscis atqoe territoriis dila-
tavit, atque daodeeim monaehoa com abbate ordinis

(86) Pbilippus, vivo palre, in regem coronatus
an. 1129; et lapsus ex equo anno llli mortuus.

(87) Ludovicus Junior, fratre mortuo , in regem
coronatos est ii31 anno selatis 10; et patre defon-
cto, regnavit osqoe annum 1180.

(88) De his legendas Souchetus : de GoiUelmo
Aquitano et Fulcone sapra actum. Robertas Gloce-
strensis erat filius naturalis Henrici regis AnglisD :
« Guido Rocheforlensis , Rufus dictus, annolllO
Hierosolyroitanum iter suscepturus; comroendans,
inquit, meipsam in orationibos piissimi Patris fier-
nardi abbatis Tironii , et ejas oonventus, dedi illis
nnam molam, » etc.

(89) Souchetus contendit hic subortum errorem,
et Henricum dicendum consulem Warvamensium
sive Warwicensium in Anglia, et roox secutom
Goillelmom fuisse coosuiem Niveraeosiom, de qoo
num. 36 actum.

(90) Guickardui de Bello-joco aliis vulgo Beaujeu
Lucianam filiaro Guidonis Rufi Rochefortensis ,
desponsataro Ludovico Grosso regi, duxit uxorero,
teste Orderico, Ilb. viii ad annum 1108. Petras
Cluniacensis, lib. i Miraculorum, cap. S7 indicat in
Matisconensi dioecesi Bel-jocum castram esse, ubi
Guichardus monasterium Jugum-Dei propeVillam
Francami ad Rodhanam constroxit, de quo infra

agilur num. 125.

(91) Diplomata donationum factaram a GaufridOi
Giraudo et Britio de Ghillo refert Soocheloa.

(92) Hunc ease Robertom fiJiom Martini , c^iua
antea fuerat mentio. probat Souchetoa ex dipiomate
Henrici regis, confiroiantis monaohisdeTiron dona-
tionem, quam Robertus filius Martini in Wallia lar-
gitus est.

D (93) Galemium pro Walemium seu Wallias re-
gione dicitur, ubi hic memoratus Tevi fluviaa sepa-
rat Cardiganense comitatom a Pembroehiensi, et
dein in mare Hibernicum influit. Soochetus inter
abbatias subjectas, refert aliquam S. Marie de
Carmeis, in Waliia et dioecesi MeDeve&sa aeo S.
Davidis.

(94) David Malcomi HI regia Scotorom et S. Mar-
garitss reffiosB (de quo agendum 10 Junii) filius,
tempore fratris Alexandri I regis duxit Mathildem,
uxorem, per quam (si Joanni Lesteo et aliis Scotis
credendum) iactus est, hares Northumbrise et
Hundintonise. Mortuo Alexandro fratre, anno llSl
creatos rex, vixit usqoe ad annum 1151.

(95) Twida seu Tweda terminus est hodiemas
Angliae et Scotise, Hinc Latonia tunc comprehende-
bat hodiemam Lothianam et Marciam, Scotis pro-
\incias ad mare Germanicum.

iiW.

GAyFAWA GftOS&I

1^2^

elk09,i«$rxufij$A.uoRQlffatQa,,pr;3BtAC iU^s.(if)oajiun.A,tibU9^,qi^>d Q|:yMUu8raiuj^Jic.u?^ ipera{.,.^t q]|o4.fa

habuejc4t, secum as^wsejps^ laui^m Uin^r^tipr
nia coafectipJaboriibus,.taj)4cw r.ejp). 8qi.proyiaci.a»
altigit.

iQO.. QuoruradAm. uomipa re^unVi ducum, con^u-
lugx uoWiunv/ q,ul virunx Oei Bern^rdurp viiere,^
atque ^^ Qiooasteciwn. suis augnQ^tjire po^sessip-
uibua curaveruu.i lilteia3. adBoiavimjis ;. §cd, praf,
njuWuidiUi/B p»ucft.de uaulti^ excerjp^n^o persirinjcw
mus-. R^yera, ^uiffVK sL cuuctp^,. q?ii in diyersis.
regni$. celks ei CPjwl*ufin|jBS, uoslKUf», n)oja^sterium,
ajooiplific&ycruBt^Wc.Scriplu;*^? i)jlex.e5C voluepmus,,
libellus woduTO, e^cedere),, et non. ciicp fftgtidipsus,^

vexu^ 5tttdio8>us lect^r foi^idiu;^ iqcuiTCi;et. Q.uis
^epioi (^^nlm CfXif^rw (^6)., qjW ecclp^ia nostra,^

cies.ipsiH5.Qujp»dam Cl3iriti^i?i ^ayjta^ft resplende-
ba^;, pnesviiw.CUin. vcro5ianct§jDi?samR.8oleraoia
cftlebrare^tania.tuno mn^.inQ bcr^mfirum; wiOi?ar
bal afnuenti^,,. cprpor^i, sui. Creatops peiinolqs
pr^cmia^ ut etiajn.iierlaie njiwiif!^.inabr^ la<;ryin^-
rum iflsiuRiipduWenta sacvdpt«ili«^. Scr^nt. Si vero.
mouwhos; lien.ediceret., s^t^, dtfunctorum. frMruin
ofQcium ijcrajf^rct.,^ y^i aliqncTi discipuJoruw ad
loQginquaa re(|[ioq^s. trap^ipitterct,. fralen)«Q pi^t^lis
pfirfu8U3 ^^ri))U8,, npn. polerat abstinerfi. q^io
fl;&r.Ql», ?ui^c. fl^bus. ajips a4 lacrym^ qxcita-
rct..

t08>. Neo mirum ai tam larga el iaerat e&sio
Iftcrymarum, cni Spiritus saoeti gratia (Mpnium

antequam bic CfeeUus: cou)popei;et.ur , hftbuit^cpqiuJfiwMncrementA.yir,tutnm.. Tv^^njipHp

^ .^ ._ ... ._-_ geb4t.prudfiuM^, ul qpaeque.cogitar.^1 qijaequp ^eret,
flUi r^iq^is. nprjmaip unixersf^. diri§er.^, aq qihil
piWhw. r^tpm,T/^^. v/Bl faceret, l^ufna^isquft apU.-
buA, t^uano dixii»is v*it;*iis., prqxid^r.et.; ww--
duwiliwi. i?lWR.^ mn^ qMap «iUj^dS. iusjml, diyi-j
ni(mp.coi^t!^isp]^tjone4e<ipicej(^^^ pipuciffftn^^. ani-
m»' qp^jWipuw w^ spte.di.vi^Adin^[c;;el : W W"
in pjfttiop^.prpfipex^t. s^d.cj^w ^pJfl.Ms^t ^t.ha^
t%uqf)a^i^i^i^ i^i^ Wejtfi ^mK% Coijspic^i^ek. et
qij^dwl?WWWf«W.<«»spJis.^ dixiqi^. iAS^reret..
^ qpj^ ytrXul^ sjbi gig^iW*>»tur, i;^tift, in|j?llcijms,
c/^;Cfp^Ctip,. pi;pii?d/ept|^ docijitaa, ^u^ «M^.
FortMudo ^QQ illwn,aA5p 9Qn;o>or9,VWJl» ^ttani-
np^illiuAWra.onw»^ip^rtwuA rqfHm V^^

«diJS/jfttionesi nominajjua e;f|jrimeret ? Quis tpt Ipco-
nroa^t lj5rr.iloripruwLsitu^ip;qui))U3 eaaj^^id^roji.s,
etnoatratibu;» inaudilA yoc4))uk npmJAApdp. di^sir.
gaaret? Qui» tAut» pjroli^tiiajjis. vpJnmiui^ ^i talja,
siurihtreJUJJJ^ qim M^ueA H^xnaiCQis, ^^^. dcscrij^i^
expaieret, k(en4p ceryplyecet;

IM • Ai&^ ^oo^ pimA&tlua Bei linttlipA QOiikn
pMsfioBiiB ftAMfeat viMorffhu»,. al st' ^ni» oi frswa.
faeknie oMflteralw (teaiabaiia •lanlm ad aniA ok
iiliiwiodi ecusavi ^innflutknf)!!» ae allioarfta, ta
8» ipM ^Mmii Mam QomnisiMet, 9I et lenoi. siiia
fleilbiia ad' lnerjmas aMUDovtfaa. Tantaaa namqtt
ei Splrittts «Mieti gratis, sum dttlcaduii& ^ifuaipaA,
ooBitaB!iMi cottteiDplatiMiii oralio^sipta oo«lule'<

i«l; oliAlutniiii tisidniraMMaiimiM m^ tl ma« C ivh^ W ^i&i M?»»*»^ ^^^^^i. ^W^ XSJ FP*^»

fPiPtit^ tp^^iiar^t^ ifiiwmwpQ. CPfppri^ ^ ^m^e
dWpJuJippjW eJ*o;:i;erQt; d/eaifl^^u,e. c^ jam
vjtfUW ^PJ^iMipi^ yiU* npp, yi,nccrc, sed i^of;a):e,
uti/;^oiJ8i^ i^sciret, nifaiil<)ue, ci^et. Pn^^s^/eJ^
sdjf^Tt^ qi Cortitudpi ipiBgnific^ntian),, ^ji^gigyipimitaj-
te», gdv^, 8ecw?Uat,Qp„ l^Ji^V^» ftcmfi^tem
atque constantiam.

IQ.^. Temperantia quoqve si^c illum m^Mlji^Qaxe-
rat, ut nibiJi p^i^^^Pdum appie^rc^, in^nyllpil^gem
np^pjdwtippis, cj^ccde^Ql»; sub iugp r^tionis omnia
re4igefe4, qv^ corpoi^is \ls\is. ^eqiVifit^ ij^ qmtf^.
naturt patitur, (ratiooi) QmBia ppstpooai€t| ; i\ec
jtM lerraoa^ oupiditates. rtpmerf V^ ^^ ▼^(i a^a-
dam ohUviont illas ex se pisnitiis deltret ; uhde

cf le pMitift tontamtrtt, tanlaqtte hi iptis rtdkmdftiH
tit laeryntntn afliotrtt; m si ^tis. i|Of vuitimi
iMlltt ttpietrt, ^uasi doot rivuiot ti otoiit ipffiua
vkltrot tqmotrt. Mtifluus tteniiD gottus divia»
sQtTitatis, 8tll)icidio lorrtnlis Tohiplalii Dti eiim
irroravertl, alqot soptfiori irrifao ttprtiq tordit
ejus fecundaverat, et sic ad Deific» beatitodinis de-
siderium sublevaverat. Et quia vcl \i momentun\ a
pr«ssentii iUius Aberst, prtii mmio lalQtf^ liunci^tis
sese propriit Grpcii|btl ; atquo i(«, ai levia cpipifM*
tj^i pcpqfti plaogehat^ ut ilHtm graT(ssi^or«m
criaunuqi crtdttM rtum. Vit«e quoqot pnrstAlia
t»di)8 meus eju^ afftolt, proloBgationom sui iteo-
latus vehementer deflebat : et quoniam reprobos,

more phreuetico laettntes cnm male faciuqt, et inl) pj^ocreabatur sibi paodcsti^, verecnndia, ab^tin^Qlia

r^bus pessimi^ a^sulitnt^a cpu^piclebet; fUorum
ptrditiooAm fr^tenia pietttt d«pior«b»t,

10%, Kt qui% rQdundantia gratiae tsnto ^ffccti; Qt

a^sidiiitatt lOPOttm illius eQnjunxffrai divipse ip^Htif
ut ait Apostolus ; Qtit adhasret Domino unus ipirUu9
e$t, (I Cor. vi) IteiM tjns, bniusniodi eonjnnatitQis
formam ti^heos, anjfeliei aspectus in seipsp simiti-
tudinem pr«fQrebat. Videtaiur enim iJIuip ftspjcien-

ca^titfs, bpwestas, modQraVo., pHAiPW?\\ ^^^^\^^^
atqnt sohriQtaa. S^ t\ ml^ inMnMfo s^M \UWA
devinxerat, nl anituiqat quod suam est vedderet ;
et ad unam sui propositi hujus viam, nntascujasqne
virlulis obsequiqm reflecteret ; ita mentis su» wa-:
t^ptiopem qum diyin^ nieii|e spci^rel» V5{ jllf «M ^i-
tando eum m ptrpetunm fGBdus iniret ; tx qna oi-
mirum sibi virtute proveniebat innocentia, amicitia,

(96) Hisce.celtfs teu CQenQiNis videotur includi,
qW PUm* 9S dicontur^p. Yitale con^tructa^ et
po^lmpdum ^» Bernardp ^ubjeclii. hjter jbroprias
tili4i ^ayigajacense^ fqit t<!r|l^ abb^tia de f urnesto
in Xnglia, qus in Monastlcp Xpj^iicaop f^^ 704 di-

citur « de ordinc Savigriiacensis , id est Tji^peiisi
sub Regula S. Benedicl; » fi^isse ; ct de qh^
pfuribus il Marlii ante Actfl S. Patrictt nnrn:

142?

concordia, pielas,
tas.

CAPUT XU.

VITA B. BERNARDl TIRONIENSIS. 4130

religio, affectus atque humili- A^ beris. Pasiorem tuum collige ^drfalem esse, moir-

talitatisqne jura Dullatenus evadere posse. Corporis
itaque viribus aliquantum destitutus Pater sanetis-
simus, in primis, ipsa ejus jussione, aliorum mani-
bus in capitulum adducitur, filiosque suos inconso-
labiliter lamentantes, virtute qua potnit alloqnitur,
et eorum fletus exomatis ac rationabilibus argumen^
ti^ moderari conatur. Divinse cos disposilioni, ob
dissolutionis sute dolorem, contraire ostcndebat;
sed iUonim vis amoris ac doloris rationum le(;ibus
reprimi non poterat.

107. Tameya utcunqqe iactisosis reprcssis gemiti*
bus, his verbis incipit, Paier sanctissimus : « Noli
tiroere pusillus grex, quia complacuit Patri tuo
dare iibi regxuiia. Si enim meie memores bumilli^
B ^3d paupertatis, quae vobis ostenderim exeropla,
quae tradiderim instituta, bis sectas refutando con-'
trarias, seqoi voluerilis ; non tanta, me defuncto,
gravabimini rerum inopia, quanta vos hao usque,
Domino permiitente, pressitassidua. Sufficiantergo
vobis, dilectissimi, leges, quas invenistis; altiora
ne quaesieritis, et majora ne scrutati fueritis ; et
illius institutiones catholicas, cujus vos pro Christo
gratis magisterio subdidistis, adnihilare non prte^
sumatis. Ego namque vos, non vos me elegistis,
meque non in vestros, sed vos in meos introisse
iabores, non postponatis. Uoiversa, qjiSB necdum
nisi auditu percepistis, mibi ut experto credite,
mihi aurem prsebete, mihi ut debetis » mea viscera,
incunctanter acquiescite . Non enim pro pane vobis

Morbus exiremus : duplex ad suos exhortatio,
Extrema sacramenta sumpta,

105. Bernardus igitur, velut nardus odorifera,
quac non fortuito, sed, ut reor, sumrai dispositoris
providentia, vocabuli ipsius litteris invenitur ex-
prcssa ; tantamm fragrantia virtutum, mundanse pra-
vitatis languoribus suavissimi ferebat odoris spira-
roina, quasi fumi ex aromatibus myrrhfle el thuris
per hujus vit» desertum ascendens virgula, aut
velut universi pulveris pigmentarii congesta copia.
Sed imminente termino, quo humani generis Crea-
tor et Redemptor, soorum munificus agonistatomm
remunerator, tot tantisque laboribus ejusdem linem
veliet imponere, ad insestimabiiia stipendia, undc-
cimo (97) hujus Resurrectionis die, corporis invita-
tur moleslia. Quid plura? De divina nihilominus prse-
sumens clementia, quippe quem iidentem reddebal
mens tolius puritatis conscia, Dominico (cui cum
discipulis intereral nocturnali tempore) dimisso ser-
vitio, solus ccclesiam egreditur, claustrique portam
ingressus, nullo accersilo solatio^ proh dolorl morbo
cogenle prosternitur, et in gravissimam incidit in-
valetudinem, imo quod optabat inveuit, ut nos
amodo desereret. NonnuUi autem nostrum exani-
mati, quod chornm psallentium non rediens dese-
ruerat, eo quod lale quid antea soUtus non fuerat ;

sequentes eum huc illucque quaBsierunl, el in prae- Q '«pidem porrigo, nec pro ovo scorpionem ; sive prp

fato loco decubanlem inveneruut. Canonicas etenim
horas, tam diei quam noctis qusclibet saecularis
causa alici\jusve potentissima personaj Ucet hac fre.
quentissime quoad vixit inquietaretur, non abstulit,
sed nec aUqua corporis molestia tardiorem reddidit ;
hanc solam cxcipe, qua felix feUcem cursum com-
plevit. His nsmque primus, vel inter primos, quo-
usquc consummarelur, semp<;r interesse summopere
satagebat ; sicque caeleros plus exemplo quam ler-
rore, ad sui imitationem, dcbita paternitate provo-
cabat. Qui alta cordis trahenlcs suspiria eum in aedi-
culam c regione sitara deduxerunl, animo volventes
quge postmodum conligerunt.
106. Postremo, psalmodia de more peracta, mO'

pisce, Deo teste, serpentem appono; et licet vos
in quampluribus degenerandos non dubilem, tamen
quod meum est persolvo. Non ut confundam vos
haec dico ; sed ut filios meos charissimos prsemuni-
tos reddere satago. Quoclrca vel veterani Patris
vestri palpitantem admonilionem ex toto ne respua-
tis ; nisi forte ipsius (Ihristi pauperis et pro vobis
crucifixi sacerdoiis imitatores (esse) abhorreatis. Si
enim ipsi clamanti : Discite a me quia mitis ^um et
humilis corde (Matth, xi), obtemperare dedigna-
mini, cum non sit servus major domino suo , vehe-
mentcr erratis. Yestris neccssitatibus absens mag/s
subvenire potero, quam hic prsesens in hujus mi-
serrimx peregrinationis exsilio : meque hoc argu-

nachorum lurba, tanti prffisentia patroni in proiimo D ™<«"o°°^«"'» potentem in codi curia, ai post

.... • »3 A' • * munm ovi»Aaanm tAmffW\mk1mm vna fanfo nAn offa^

viduanda, lacrymosis eum et inconsideratis gressi-
bus hinc inde circuiens, quasrebat : quem quia ad
votum invenire nequibat, irremediabiliter ilebat. 0
incomparabili desolatione super hujus morle affi-
ciendum coetum : pro cujus momentanea, ut ita di-
xerim, absentia, gravi moerore percipis concussumf
Quid, miserande grex animadvertistit Quid ploras,
quem necdupi amisisti ? Quis te dolor percussit ?
quis te sccretoram Dei conscium reddidit? Pastor
nondum percutitur, et quo diffugias qusris. Nanc
siquidcm; quia ad horam abest, lamentaris ; sed ut
rei certitudo innotuerit, ut opinor, omnino desola-

meum excessum temporalium vos tanta non afTe-
cerit penuria. Quanto namque servus ad sui secreta
domini familiarius admissus fuerit, tanto vaHdius
conservos apud ipsum juvare poterit. n

108. Desiderabilis exinc the saurps, qui in ilUus
ore requiesccbat, in commune referatur; supcma
gaudia, quanta, qualia, quibi4sve sin^ prseparata de-
claratur ; infernalia quoque tormenta quos manean|
non tacetur ; setema beatituc(o, bene quidem in-
choantibus promissa, sed nonnisi perseverantibus
danda, evidcnti ratione intimatur; mlserationes

(9 1 Die 8 ApriUs, anno 1117, ut supra probavimus*

iial

GAUFRIDI UROSSl,

Uj2

Domini mult® nec desperandce suadentar ; callida A
antiqui ac versutissimi hostis machinamenta propa-
lantur ; et, ut compendiose colligamus perplurima,
nova ac vetera proferuntur ; non in quantum pote-
rat, facundissimi mens oratoris, sed ut ferre nove-
rat capacitatem lamentantis gregis. «• Ad extreroum
ego, inquit, fratres, animarum vestrarum prospi-
ciens saluti, molestus apud vos forsitan et difficilis
exstiti : et ideo obsecro vos ut ignoscat mihi quis-
quis aliquid dolet ; et si severitas nostra modum
forsitan transgressa est in aliquo debitum, orate ne
boc mihi Dominus imputet ad peccatum. » Cumque
talia beato viro lacrymosis singuUibus exprimente,
cuncti dmiliter super genua caderent, semper ho-
II um, semper discretum, semper affabilem, et pro
omnium salute^ prout decuit, invigilasse unanimi- -q
ter acclamarent; lacrymabili vale dicto fratribus
reducitur, et qui apostolica eatenus auctoritate gau'
dere solebat cum gaudentibus ; fraterna jam com-
passione, flet cum flentibus.

109. Enimvero contra spcm omnium, Dei mise-
ricordise praevenientis auxilio gubematus, ex infir-
mitale corporis ampliores animi vires capiebat : et
tanto abstinentior quanto debilior, de salute perpe-
tuajugiter cogitabat; salutem vcro corporis, Domini
arbttrio committebat. Dum itaque corpusculum,
quod incredibili abstinentia et nimiis contraxerat
jejuniis, vexaretur; his solummodo snslentabatur,
in quibus sumendis quidam se abslineatissimos pu-
tabant, ut cum his etiam ventrem ingurgitaverunt,
totam se obtinuisse pudicitiam suspiceutur. Cumque Q
aliis languentibus large prseberet omnia nihilque
necessarium pro facultaiicula denegaret ; nuucquod
in alios duritiam, in se clementiam computabat.
Nullus juvenum sano et vegeto corpore tanlse se
dederat continenliae, quantse iste fracto et senili de-
bilitatoque corpusculo. Cum vero a multis hone*
stissimis personis, quas undique ad eum conflne-
bant, rogaretur, ut lautioribus sese alimentis re-
crearet : « Scimus, aiebat» ex epuiis vitara solere
senrari, non sanitatem posse conferri. » Nam si ut
sanetur inflrmitas, explenda videtur gula) cupiditas,
quare et illi infirmantur qui conviviis lautioribus
quotidie saginantur?

110. Persoadentibus medicis, ut lavacris balnea-
ribus uteretur : u Nunquid balnea, inquit, facere D
poterunt, ne homo roortalis, expleto vitse suae tem-
pore, roorialur? Si vere proximat mors, nec aqua-
rum possunt eam calidaruro fomenta repellere ; cur
mifai, obsecro, persuadetis, ut rigorem diu servatae
professionis in fine dissolvam? Fateor, in hac re
pertinacior fuit, ut sibi nec annosus parceret, ut
nulli cederet admonentl. Dicat prudens lector pro
laudibus vituperationem scribere. Testor Jesum,
eui ille servivit ; cui et ego servire cupio, me in
utramque partem nibil flngere ; sed ^uasi Christia-
num de Christiano quae sunt vera proferre ; illius

vitia aliorum essc virtutes. Vitia ioqOor, secun-
dum animum ac omnium desiderium, qui illum di-
ligimus, et absentem queerimus. Non moeremus quod
talem amisimus; sed gratias agimas, taleoi quod
habuimus; imo habemus. Caeterum ille complevit
cursum suum, fidemque servavit, et nunc fruitur
corona justitiae; sequitur Agnum quocunque abi-
erit ; saturatnr quia esurivit, et lastus decantat, $icut
audivimus sic vidimus in civitate Domini viHHtutn,
in civitate Dei nostri {PsaL xlvii, 3)v 0 beata rerum
commutatio I Plevit, ut semper rideret ; sitivit, ut
fontem Dominum reperiret. Sive dolor afllig^erct ,
sive fehris incenderet, sive lassitudo dissolveret,
inter tot corpomlts infirmitatis acerrimas passiones.
asperrimis subobsiius vestibus, melioribus mulato-
riisve nequaquam usus esl ; ut nunc albis uteretar,
et diceret : Scidisli saccum meum, et induisti me
laetitia {PsaL xxix).

lll.ToIcrabat ergo iQfirmatero patienter, exerce-
bal abstinentiam satis humiiiter. Parum namquc pu-
lans omne quod fecerat, de die in diem melior Geri
gesliebat ; atque inter doloris aculeos, quos mira
patientia snstinebat, oblitus aetatis ct fragiiilatis cor-
poreae, nec quaelibet mollia sibi slrata suppoui per-
miltebat. Pauperem Dominum ad mortem pauper
spiritu sequebatur, reddens ei quod acceperat, pro-
ipso pauper effeclus. Scimus plerosque dedisse elee-
mosynam, sed de proprio corpore nihil dedisse :
porrexisse egentibus manum, sed camis voluptate
superalos, dealbasse ea quae foris erant, et intns ple-
nos fuisse ossibus mortuorum. At non Bemardus
talis, qui in ipso mortis articulo tantae continenti»
fuit, ut prope mensuram excederet, et debilitatem
corporis nimietate jejuniorum ac jacenti rigore con-
traberet. Hoc cordis ejus propositum miserator et
misericors Dominus superni juvaminis adjutorio ful-
ciens, tantam illi constantiam contulerat, quod nec
ullum ab eo gamitum igneus stimulus extorqnere
poterat. Verum ipse crebra transfixione perforatas,
ad virtutis cumulum gratias cum lacrymis refere-
bat. Sed quid ago? Narrandi ordinem praetermitlens ;
dum in singulis tcneor, ut videtur de multis, non
servo praecepta dicendi. Semper virtutcs sequitur in-
vidia, feriuntque summos fulgura montes. Nec mi-
rum si hoc de hominibus loquor, cum etiam Domi-
nus Pharisaeorum zelo sit crucifixus, et omnes san-
cti aemulos habuerint ; in paradiso quoque serpens
fuerit, c^jus invidia mors intravit in orbem terra-
rum. Testor ipsam Veritatem, et sanctos ^us ange-
los, ipsum quoque. angelum, qui custos fuit et co-
mes admirabilis viri, me nibil in gratiaiu illius di-
cere more laudaBlium ; sed quidquid dietarus sum
pro testimonio dicere, et minus esse ejtis meritis,
quem totus praedicat orbis.

112. Quinto (9S) itaque incommodi die, in ipso
quo decubabat sanctissimus infirmus lectuto, itidcm
in capitulo evehitur : ante venerandum Crucifiii

(98) Die 10 Aprilis.

\m

VITA B. dEKiNARDI f iftONlENSlS.

Ii34

vuhoiii beal'js (^rucicola demiltilur. Exinde coad- A diae sinu, et a vobis veniam posco : quodque cun-

linalos tirones, inconsolabiliter lamentantes, advo-

catique sui ereclis auribus extremam admonitionem

sitientes, emerilus adorsus ; quia e'x abundantia

cordis os IbquDur ; quiae inter primas primatum vir-

tutes obstinet charitas, per quam maxime ad pro-

cinctum 6dei quisque convocatur, in primis con-

servanda ab eo sagaciter antefertur. Quia enim non

est discipulus super magistrum (quod Christus ad

Patrem regressurus sumroop»;re retinendum, piidte

quam patereiur, valedibendo suts sequacibus inno-

tnit) ne beatus Chrislicola vel in aliqua ab eo, cu-

jus vices agebat, abcrrare videretur, illud idem de

niundo discessurus, debita paternitate, quibus de-

buit, prout decuit, intimavit. Quaslibet virtutes eva-

clis debetur Christicolis, ut mihi i*eddatis, suppli-
citer exoro. » Praesentibus invisa, absentibus uun-
4uaA cireaibilia, hanc vocem gequuniur suspi-
ria.

115. Dehinc sacra est unctione de more perun-
clus, atque Dominici corporis et sanguinis perce-
ptione munitus, nobis astantibus quod petierat, im-
petraio, post lacrymabili vale dicto, gregeque suo
sUmmo Pastori non iam verbis quam lacrymis com-
mendato, pius pastor ad ccllam,de quadelalus fuc-
rat, revehitur. Quem discipulorum flens et ejulans
turba prosequitur : lacrymosse voces, flebilibus co-
milat» suspiriis, in altum extolluntur; atque se mi-
^eros, se orphanos proclamantes, irremediabiliter

cuandas praeter hanc ac jprorsus desiruendas au- ^ limentkntur i t Heu, int]uiuni, debedls, Paier sanctis-

aime, cujus tenore valuimus, cujus vigore stetimus,
quo procnmbente labimur, quo deficiente prosler-
nimur? Cur nos incipientcs deseris ? cur necdum
collectos disp^ergis ? Quisnostrse desolationis modus?
quis disp^rsionis finis ? quis destructionis terminus ?
In quo modo habebilurntae consilium? in quo spes ?
in quo salus ? io quo refrigerium ? sub cujus prote-
clione refuginm ? Quis jam truculentam rabiem lu-
porum, sublato paslore, ab ovium laceratione refre-
nabit? Qais miseriae solator ? quisutiiitalis provisor
ultra exstiterit ? »

Ihenticis inslruit imbumentis ; hanc vero multitudi-
nem cooperire peccatorum, hanc Deo militantium
certius signaculum, hanc divinorum summam con-
sistere praeceptorum, testimoniis asseverat perplu-
rimis : hacque sola Christi discipulos ab Antichri^
Bti complicibas secemendos, ipsius Veritatis fultus
oraculo, astipulatus pro viribus sententiis, luculen-
ter peroravit.

113. In hoc solo, inquit, cognoscent homines,
quia Christi sitis discipuli ; non si superstitiosarum
observatores traditionum exstiteritis ; sed si dile-
ctionem ad invicem habueritis. Illae namque non
lam aediflcationem quam praevaricationem generant:
has etiam vobis ideo, dilectissimi, scienter dissimu-
labam, quia non tam profuturas, quam nocituras p
non ignorabam ; utpote quibus non parvo tcmpore
ipse subjacueram, quosque aliis per nonnulla an-
norum curricula instanler ferendos imposueram.
Et licet quosdam ex vobis ad has anhelanter suspi-
rare minime dubitarem ; salubrius judicans ut esset
quod fortes cuperent, quam ut inflrmi refugerent,
nulIateDas acquievi mulloties ; inntiies (vitans) ad^
inventiones, quibus vos praevaricdtores redderem :
his inhians, quibus ad pernecessaria, quasi pater
filios, proveherera. Ubi enim noo est lex, oec prae-

varicatio .

114. Hujusmodi et simillimis documentis, voce
qua potuit solerter instructis, subjunxit : « Univer-
sie viam carnis, Domino annuente, ingressurus,

CAPUT XIII.

aeliquaadmortem prctparatio. Revelationes,obituSt
sepultura.

Il6. Haec et hujusmodi quibusdam illorum voci-
ferantibus, aliis in terram spasmo superveniente
moribundis jacentibus ; vir pietatis exsecutor, quid
m^llel, in ambiguitatem ire compcllitur ; nec enim
gregem desolatum deserere, nec a summi boni prae-
aentia volebat diutius abesse. O virum nimia com-
passione pariter ac supemorum spe irrctitum ^
Sublatis ergo cum manibus sursum luminibus : « 0
totius, inquit, pulchritudinis pulcherrime fabricator
Deus, anle quem omne desiderium meum, et cui ge-
mitus meus non est absconditus ; nosti quanto de-
fflderii ardore mens mea videre te sitiat, quantove
tui amore hujus taedio exsilii aifecta langueat. Ve-
mmtamen si ad luorum tutelam in agonis adhuc

aliomm viribus, jam propriis, ut ipsi cernitis, de- D certamine me jubea consistere, ooo renuo durosque

stitutus, vobis, 0 filioli, valedictums adveni ; ve-
stramque desideratissimam mihi praesentiam adii,
quoniam jam delibor, mcaequ3 tempus resolutionis
instat. Sed nequaquam vos, dilectissimi, absentia
nostri moestificet corpusculi : de hac palaestra ala-
criter egredi permittite, et ad possassiones sidereas
pleoas delectationibus pervenire. Lacrymae, rogo,
vestrae convertantur in gaudium. Non enim debetis
plangere quasi moritumm, quem cum Christo cre-
ditis regnaturum. Vemm quia nemo mundus a
sorde, nec infans, cujus est unius diei vita super
terram ; cunctamm excessionum, quas ore, corde
et Opere commisi, a lato et inaeatimabili misericor-

sudores, quoadusque tibi placuerit, tolerabo. » Di-
. vinae itaque voluntatis arbitrio committens oronia,
ad imminentis indesinenter felicitatis anhelabat
ga td i

117. Porro biduo antequam vir Dei co^Iicas se-
des adiret, quaedam matrona, nomine Maria (quae
propter pietatis opera, quibus insistebat, eidem
fuerat familiarissima) ante mullorum pignora san-
ctomm, quae in turre castri Novigenti tunc temporis
continebantur, honoris gratia de more candelam
accenderat, ac coram ipsis prostrata jacebat in ora-
tionibus. Huic virgo filia erat, quam Dei famulus,
ut Christo consecraretur, a matre petierat. Eadem
itaque, sicut praemisimus, orantC; praefata pignora

1435

GAUFHIDI .GROSSI.

1436

ingentem, qiia detinebantur cista, strepitum dede- ^ teimpus humiljatur in terris, a te su})lin:^itur in coa-

runt, ipsamque admpdun^ perterritaro reddiderunt.
Et hinc vldebatjur sibi, quod a nos^ro monasterio
usque ad eamdem turrim, quse tribus ^d roinus di-
stabat stadiis, dealbatorum monachorum mullitudo
tendebatur, processiopis a.d inslar procedentium,
virumque Dei sacerdotalibus insignilum vestiroentis
praecedenlium . Qua cum inusilalaB visionis exitum
tremebunda prsestolaretur, eadem subito turris ita
intrinsecus resplenduit ac si ipsi solis radii in ea
concludereptur. Quo splendore paulatim crescente,
Domini confessor Bemardus, matronae perterritae,
omnem sua praesentia pavorem removens, apparuit
eique dixit : « Crastina die tuam tecum filiam addu-
cens ad me, in proximo ex hocmundo migraturum,
propera ; pro ccrto sciens quod nisi etiam festina-
veris, amplius me, charissima, non videbis. • £t
haec dicens, comitante cum quo venerat splendore,
disparuit.

113. Ula vero diomum reversa, non sine maxiip.^
vi cinorum admiraiioxie, per duarjuro fere ^oraruip
spatium permansit velui i^^ta. Tandem sciscitanti-
bus quid sibi contigisset infortunii, cunctam per
ordinero d^sseruit visionem. Subsequenti igitur die,
juxia sancti viri praeceptuzp^ comitante filia, quan-
tociu^ ad eumdero properayit; eique coram ei^, qui
aderant : c Tuis, inquit, obtemperans praecepUs, mj
Pater, adveni : mecum natam, quam jussisti, addu-
xi. » — « Bene, senior respondit : naro si paulisper,
dilectissima, tardasses, utique iusalutata remeares

lis ; sed nunc tua gratia me certificari aetemaliter
voluisti, quanta sint jucunditate donati^ qui se do-
strae submiserunt parvitati. Jucunda servitus,
quam tanta roerces sequilur I Revera libi s«rvire
regnare esl. »

120. Cumhis et hujusroodi,desibi coplitus osten-
sa visione, applauderet Pater sanctissimus ; sic de-
muro iutulit curo votis lacrymfinlibus : « Certissime,
noveritis, dilectissiopi, cunclos hiyus ecclesiae pro-
iessQS, de hac roortalitate ereptos, inefiGELbili jam
gloria donatos, de sua salute certissimos esse, de
vestra vero quaromaxiroe soUicitos. Ipsi oamque
dealbati hilaresque mihi, paulo post eis aggregando
nunp apparuerunt ; atque ad Dominican coenajn,
^ cum Ghristo perenniter regnaturum, invitantes, vo-
bis huc modo appropiantibus, raledicendo recesse-
pini : quprum corusco jubare solares radii reverbe-
rantur, quoruii) fragantia balsama superantur,
quorum pulchritudine lilia rosaeque devincentur. •
Bursum obortis lacrymis : c Quam bealae, inqoity
matres quae genueruat I Quam beata genua quae su-
stentaverunt I quaro felices mamroae quas suxe-
runt ! » Qui aderant memores cujusd^ monachi,
de cujus dubilabant sajlqte, sciscitantur, si visus
fuisset cum aliis. Negavit dicens : « Imo est In tor-
torraentis. » Itidem inquire.n.tes, si ej.us mjuseriae ali-
quis imponeretur finis : « Poenis, ait, atteretjgit' ET^-
sissimid. > Qui denup expressius perscrutantes, si
vel quandoque aliquam consequere^ur veniaoi ; ni-

Volo ergo, ut, quod hactenus distulisti, mihi tuaro q hil ahud extorquere yaluer^unt, nisi quod mmltis

tradere tiliam non cunctaiis. > Tunc mater : « U-
bentissime, » intulit : « quodcunque tuae placet pa-
ternitati concedo. » Quam postquam, cunctis qui
stabant mirantibus, inter manus suscepit ; beiiiiedi-
cens eis ad propria remisit. IUa veronon postmul-
tos dies, virgineis indubitanter (jungenda) choreis,
immaculata quievit ; lucemque saecoli hujus seropi-
terna luce, sancti nihilproinus viri meritis, commu-
tavit . 0 funeris gloria, quae melior habetur quam
vita ! quia quod terrae subripuit, in coelum transmi-
sit. Yere, ut ego considero, plus fuit quam resusci*
(ari, sic mori. Certa siquidem salus est, non conta-
minari peccatis. Quanti cuperent, rebus c.uro
vila traditis, talem transitum cpmparare, si n^erca»
torem forsitan invenirent I

119. Fatiscentibus ilaque roembris et appropiante
morlis ariiculo, imperal' vir sanctus, fratres, qui
sibi famulabantur, uti fessos artus dormiendo rele-
varent, eo quod in ipsiiis excubiis diutius vigilas-
sent : qui humj se utcunque collocantes, dormitare
incipiunt ; sed ejus yocibus excitati, illuro cum qui-
busdam coUoquentempercipiunt. Mopachomm nam-
que multitudo cum tanta venit gloria, ut Bernardum
morientem mox repleret laetitia. Illi autem erectis
auribus propius acc^dentes, quid vidisset, extorque-
re conantur. « 0, inquit, quam immensa eximiae
pietatis viscera I quaih benigna ejus clemenlia I
Audierana quidem, Domine, qaod qui pro te ac(

cruciatibus afiicere.tur. De quo quia mentionem fe-
cimus, qualiter vixerit vel obieiit brev^ter intimare
dignum judicamus .

121. Hic namque maltis imi^citus criniimbas,
insuper nuUius saori ordizits gradu peifuoctas (quod
dicto quoque mirum est) raijitorum aoiiomm curri-
culo, sacerdotali usurpaverat fuogi officio et hinc
ad Dei vinim veniens, habiium mooachalem sasce-
pit, oec tamen alicui, quod taiia comniisisset, dete-
xerit. Sex itaque mensibus recursis ad extreraa ve-
niens, quod hactenus celaverat, innotuit ; benedi-
ctionem coronae, quani necdum aceeperat, cum via-
tico accepit, et obiit. Cujus exitum, inamutata aeris
serenitate, subito terribilia subsequuntur tonitrua,
D fulgura veneriint terrifioa , fU imroensa pluviae
inundatio, siinul et horrendarum flammarum coru-
scatio ; tantaque fuit elen^eatprupo concussio, ac s
totus ^er rueret illico : nec tamen ab aliquibus yisa
vel audita est haec commotio a^ris, pfaeter illos qui
in nostrisintereranthabitaculis. Ijpbis y^ro s^qenti
die in capitulo de more coadunaUs : « Quan^ into-
lerabilis, inquit vir pei, pecca^oribus apud inferos
roanet tribulatio ? curo tanta unius miseri causa
apud( nos ingruerit cleroentorun^ perturbSL^io. Quanta
niroirum istius fuerjt infelicitas, tempestatis non ta-
cuit immensitas. Revera siquidem hacin nocte dae-
mones, miseruro per fenestrani extrahentes, con.
sp^xi, nec non ^nter C|ps, Qi^errim.pm pr^ ^psi\is ani-

mi VITA B. BERN.4RW TffiONIENSIS.

ma conflictun] conspcxi ; sed quis aUercationis finis A^ fideleip bonus doininus requir^bat
exstiterit, penitus ignpravi. » Talcm exilum mise-
randus sustinuit, qui cum reliquis bcatificatus yi-
deri non meiruit.

i^^« Porro vir DQmini, prelij)ata cerUflcatus vi-
sione, ac debito exhilaratus gaudio, si quid aliud
jam loqui cogeretur, ipox ad haec ejus refluebant
verba, nec quidquam vix fari poterat, nisi quae vide-
rat et audierat. Unde quidam astantium, prie cor-
diali ipsius rcsolutionis dolore stimulati, in haec
verba prorumpunt : « Hsec relalio nobis non cedit
in prosperum . Nara noslrum jam abborrens consor-
tiuro, ad illorum quos yidit nihilominus anhelatcol-
legium. » Tandcm discipulos unanimiler ad se ve-
nire mandavit, quossecuiidumsingularemdistrictio-
nem ordinum^.prout poluit, identi9en) instruxit. Sa- ^
cerdotes cs^tei-osque Dei^miDistros adroonuit, ut sic
altari deservircnt, quatenus ipsimet hostia viya iie-
reht.Adblesceritulos, quos susceperat, quosqucpa-
tema pietate educayerait, hortatus est, ut virginita-
tem suam, quasi tSesaufuin irrecupefabilem. custo-
dirent, et iit inviolata conservaretur sese sagaciter
accinfirerent. AdeitremunQilliteratos commoiiet, ut
qiiasi pelles et ciKcia tabernaculi Domini purpurani,'
byssum, byacintum a pluviosis procellis prblege-
rent ; divinumque, quod administfare nequibant of-
ficium, lo exterioribtiis subservicndo, saurh rcdde-
rent.

4t3. Hinc per ordinem, dato cum lacrymis pacis
osculo :'« ip^e, iriqtiit', paslbi-eni Vol)is{amoAo plrb-
videat idonebin, qiji cUncloruin benigntssimuft con- V)
soiator' est dbllentiuiti . ToV*cftiebaJi(tir vi^cera; et
quasiasuis meml>ris deiraherentui^,' cum dolortf
pbgnabant ; in eoquecuncfisaclmrrlibilior^rat, quod'
matna (crucialum) viricerel charirate (99). Iriler'ho-
stiiifti manuB, inler dfrie mtfrtii*ac6rbiiatetai, et ca-
ptivitalTsdufari) n^cefssitaferii, 'rilhil" crudelius eSt
quam' aiiirisseparaH. 'Nds, iiostram Viam dol^ba-
rous, et ihvidere poiitis eju^ glor&e Videbamur '.' hfe
claiisis 66'alis, qu ^sl jam 'humand de^pfciend; ' lisque
ad expiratiorierii lirifn^Meosrionliperi^bat.Quiddgis
pagina? Cur ad ejus iriorteiri vinlre formidiis'? Jam-
dudum eonipilafores liWe sci^lbented fcoi*wairifiur,'at-
que jart!id'udnm' prolfxidr liber ciidilur, dum ttd ul-
thna perv^nire tlriieriiis: qu^^i tacenlibuk 'nobis ^t

U38

Accclerabat
transitum, qui vocabat ad gloriam ; et fessus a labp-
ribus invitatur a^ praemi^. Superveniente itaque
beatae acinnunqeris peroptatae suspiriis remuneratio-
nis hora, quibus ille agricola, fructum pii laboris a
raunifico patrefamilias percepturus, ab islis praesen-
tis vitse laqueis ad aelerria deberet conscendere re-
gna ; ipembra, Celici annositate confracta et incre-
dtbili parcinonia penitus emortua, quia cbarius pau-
per Christi non babuit, hsreditario jure Tironensi
IScclesiae credidit, coelitus sibi creditum, coelo spi-
riium reddi<lit; talique fme sui cursum incoUtus
compleviu

0 felix cursut^ cujui bravium paradisuLS !
0 felix firds, sequitw quem vita perennis !
Yilq beatorum t^stis mercesque laborpm .

0 quam bonum certaroencertasti, quamfelicem:cur-
sum compleati, quam inconcussam fidem servasti,
pie confessor Ghristi I

Tot rutilans titulis abiistu non obiisti,
Semper vemantis patrUe eonjuncte coionis,
Pprj)(itis ac lueres regni Christique cqhasres :
Quem Sion, urbsjjacis, placidissima, plena quietis,
Jam fqvet et nutrit^ nec non sua gaudia pandit.

0, quam Odelis, cui proprios labqres su,doresque crc-
didisti, quos cun) tanla usura jam r^cepisti ; a quo
iilud desiderabile, iilud insigne, illud^ incomparabile :
Euge, audire meruistit. Tibi siquidem, ^ratissima
ipsius voce pietatis, hac in die dictum est : Euge
serve bone et fidelis, intra in gaudium Domini
tui (Matth. XXV).
'^ bjams idereis felix sociate chorctis,

Tuse jucundae navigationis cnrsus jam supernse Hie-
rusalem finibus applicuit : cujus navis anchora, fau-
sto dlrecta gubernatore, spe remissionis, aetemitatis
portus apprehendens,

lam maris evasit fluctus^ mortisque caienas^
Portus speratamjamque tenet pairiam.

125. Exinde pastor exstinctus, indumentis sacris,
prorit ipsius exigebat exc^IIentia, accurate exoma-
tas, atque capulo (100) decenti0siroe palliato super-
positcfs, sacerdotalibus huftieris in ecclesiam, quam
ipse fahdaverat, est tranalatuff. In qua, priusqnam
sepuhurie traderetur, 'superfUit tribus ' diebus' toti-
demqtie noctibos. Gigosobitum quidamexdiscipu-

inilHus laudibus occupatis,' difT^rri pb^fiSt dtfi^bi- D fis; Jutta Rbodanun^ fluvium, iri Belioacensi (101)
tus. Huc usque prospM^ navigavirrfus Ventis, et cbmmorantes terrilorro, eadem die subsequenti co^
crispatiiia maris aequdra laiberis cHiriria sulcavit. Nunii gUoVbfunt indicio. Nam de illius barbaij dum adhuc
in sfebpulbsmcurriforatid, ettumescentibusfluctuum vlverfet, pro reUquils detulerant ; quam in pixide

:••;.• •'••■, • • • ••» -, • •••!; ' •; •ii' ■

montibus prsesens mnumerorum mtentatur naufra-

gium ; ita ut cogamur dicere: Prxceptor^ salvdnos;

perimus (Matth, iii) ; et illud : Exsurge, ut quid

dorraitas, Domine {Psal. xxxiv). QuiS enim pdssit

siccis oculis Bemardum narralre mbrientcm? »"

\%i. Non piuUi fluxerant (|ies, et ecce servum

(99) Mss. /n eocunctis admirabiliory quodmagnam
vineiret dhMHatem ? quftverbi, nuHum rectum'i^n«-
siim focientia,"per'donjecluram expli<juin)us.' •

(100> In aliquibus inss. bacapulo.

r^vereriter po^ilarri/pro aegroiarilium nonnunquairi
salute lavabant ; ex Cujus (fotionis) perceptiohe ih-
columes remeabant. Illa vero hora, qua Dei ser-
vns ab hac vita decessit, ex praefata pixide tarita
mirifici odoris prodiit fragrahlia, ae si diversoriim
aromatum cum ipsa congesta fuissent gehera. Qiia

(101) De Belioacensi ditione supra cap. M, not.
OP^gimus, et'hoc monasterium appellari diximus
JUgilm-Dei. De quo etiam agdnt Sanmarthafai.

«i3ii GAUFRII)! GROSSI

fratres illecli dulcedine, rei verilalem uli se habe- A
bat aDiraadverleruDt, nobisqiie tanlo luiriiDe orbatis
fraterna coinpassione doIUerunt^ ^adem etiam hora
exsequias triuroptales ejus vidit in Gallia quidalii
monachus fleri, con^islcns in Britannia.

426. Celerrimis interim alis circnmquaque fama
volitante, ut compertum est, ex hoc roundo migrasse
consolalorem hujus patriee ; circumadjacentium ci-
vitatum quam tnaxime Condolentes caierratim afthi-
xerunt sacerdoles et clerici, abbates et monacbi,
consules et proceres, et ex omni latere terriiorii in*
numera muUitudo populi, interesse summopere sa-
tagentes memorandis f jns exsequiis (quas), triumphi
eredebant potius esse, quam funeris. Quem mona-
chorum in eremo latitantem sua cellula tenuit?
Quam matronarum cubiculoruro secreta texerunt ? B
Sacrilegiura putabat, qui non tali viro ultimum red*
didisset officium. NuIIa quempiam occurrere mora
detinuit ; non reipubicae occupatio, non sexus fra-
gilitas, non muliebris pudor, non domestica neces-
sitas; non postremo ullius, quamlibet altissimee, di-
gnitas administrationis quemquam retinere potuit,
qu'ii oranes illuc certatim properarent quo dolori-
bus dolores adderent, suspiria suspiriis iniligerent,
lamenta laraentis extorquerent, lacrymas lacry-
mis cumularent. Feslinabant etenira non ad
aliquod ridiculosum cum cachinno spectacu-
lum (102).

CAPUT XIV.
Analectce de variis in Vita gestis.

127. Si quis audire cupit quam intoleranter por-
labat, sibi aliquid mclius quam caeteris in refeclO-
rio apponi, audiat quid saepe fecit. Die quadain in-
gres&us coquinara, vas parvulum cura aliis vidit ad
ignem coquer.; ; perquirensque cujus esset, novit
suum esse, unde non minimum indignatus arripuit,
aliisque infundens immiscuit. Post haec, qui hoc
injussus fecerat, fratrem yehemeDler increpavit.
Ilem refectionis hora refectoriuro ingressus, at pul-
saret nolam ad discum accesserat ; ibique cemens
panem positum aiiis candidiorem, clam fcstinato
rapuit, eumque ooram sene (103)quodam abscon-
dens, iUius sibi panem tulit. Frater quoque refe-
ctorarius (104)» aquam in scypho ejus mittere obli-
tus, Ste^pe provolvit se ad pedes ejus, culpamque
confitens, veniam cum lacrymis postulabat. Quem ^
levans vir Dei mitissimus, beoigne consolabatur,
dicens : « Ne constristens super hssc, fili : non enim
ut putabas, hoc tua culpa ; sed Dci voiontata, om-
nia disponente, factum est : qui quia novit me non

i440

indigere, superfluum duxit, utmittercs, tesuadere. «>
Nemo etiara tam sollidte gastrimargiae laqueos seo
jactantise curavit evadere : ne cnim vanae gloriae
telo feriretur, quaeque sibi apposita praelibabat ;
nevc gttla blandiretur, praellbata citins a se reiieie-
bat.

428. De inlirmis atque debilibus curam sollicitus
gerebal, roaxirae vero animarum morbis snccurrere
invigilabat. Quod autem personarum acceptor mi-
nime fuerit, in sibi grata assiduaque paoperum cod-
versatione clarebat : quorum familiaritati, sibi dul-
cissimae, se totum indulgebat. Mores omniam» ti^
tam et animos scrutator sedulus exquirere non ne-
gligebat : infirmitatum namque animarum roagis
quam corporum se medicum a Deo missum intelli-
gebat. Illas igitur parvipendens dissimulabat ; sed
diligenter inquirens animarum languores, iis omnino
mederi satagebat, quia de aniroarum salute tuper
omnia gaudebat, non de prselationis culmine, ut
plures ; suas, nedum aliorum aninuis, parvipeoden-
tes. Quid plura? Lnx haec coelestis, quampromoodi
illuuiinatione, ejus misertus, claritatis clemens Con-
ditor accenderat, in hiyus eremi obscuritate latere
voluerat } sed omnipotens Deus, cujus conailinm
manens in aetemum, immutat consilia homioumy
quia aliter disposuerat, jam ejus radios longe late-
que diffuderat, tantique lumiois splendore orbem
irrfidiabat,

129. Excitati igitortam clarissinu viri opioione
famosa, diversarum natiooum innumerabiles popu-
Ji properabant ad eum, taoqnam ad lomen, aibi in
eandelabro sanctae Ecclesiee a Deo erectom. Quos
admirabilis Dei famulus yerbi divini gratia reficiens
interius, vitae hujus labilis vanitates et moodanas
vecordias declinare praeroonebat, dicens, non sanae
mentis hominem esse, qui minima pro roaximis, vi-
lia pro pretiosis, traositoria pro sempitemis com-
mutare dubitaret. Dicebat enim fogitiviB brevis vi-
tae gaudia evanescere» velut somoia ; et eztremam
diem homioi iosidiari, taoquam hostem ; qm son-
tes et incredulos io baratbrum demergeret, arsuros
perpetuo cum diabolo et aogelis ejus ; saocto vero
de hvuus vitte exsilio aroitteret io libertatem gloriae
filiorum Dei. Haec itaque et consimilia viro Dei pro-
loquente, jam tot illi adhaeserant, mundi vaoitale
relicta, ot de els bene commutaiis non immerito
dici posset : Basc est mutatio dexterce Excelu{lsa.
Lviu). Quid mirum? Ipse namque, joxta qnod
m Isaia legitur, erat quasi hortus irriguus, et quasi
fons aquarum, cujus non deficiunt aquas. Et aedifi-

(102) Souchetos hic inseruit aliquem sermonem,
in quo comparatur cum patriarchis, apostolis et
raartyribus. Deest hic serrao in utroque nostro
ecgrapho, in quo lamen ante num. 128 invenitur
hic lilulus scriptus : Sermo. Deest etiam in aliis
mss. apud Souchelura, qui ex codice Papiriano
supplevit, apud quem legi potest. Videtur autem
fuisse exordium, cui consequenter subneciebantur
sequenlia de Bernardi virtutibus Anatecta.

(103) Id est eo loco quo senex sessurus erat i

habent enim in monasteriis suum singulae Eoeom
secundura aetatem professionis.

(104) Idem plenius attingitur n. 93 unde et ex
aliis similiter sequentibus ac supra factis magis
confirmaraur ad credendura, non historias supple-
mentum conlineri hoc capite, sed partem sermonis
encomiasiici : cujus nihilominus finis qoam ioitium,
utpote ad historiam nihilo plus faciens, in iisd^
mss. desit.

}3jm. lywpiMiJ

■^^m?

144i

VITA B. BERNARDf TIRONIENSIS.

\Ui

cabanUir in co deserta sseculorum, et iundamenta A triiici mensuram. Spiriiuali itaque cibo paupertatis

generationis et generationis suscitabat. Jure ergo
vocatur sediGcator sepium avertens semitas in quie-
tem. Habitabat igitur in eremo jam quasi quidam
magnus cccleslis exercitus, excubando » dum veniat
rex eorum cum hymnis et laudibus.

130. Dicat qui potest, si unquam ant legit aut
audivit, in cujusquam hominis pectqre tam inaudi*
tam chariiatis latitudinem abundasse : ego enim non
salis admirari suHicio, nedum possem promere
verbo. Neminem namque ad se venientem repelle-
bat, nullum secum cohabitart volentem rejiciebat ;
noD caecum, oon claudum, non loripedem, non gib-
bosum, non mancum ; sed omnea pariter sinu mi-
sericordie dllalato colligebat ; viros cum mulieri-

mopiam ssepe lemperabat, qiiae vehementer, ut su-
pra dictum est, eos noununquam opprimebat. Sk-
pius namque nunliabalur et panem deesse, infantes-
que snos victu carere, nec non adventaniium tur-
bas adesse, quas venientes de longe oportebat jcju-
nas non dimittere. Quid igilur ? Putasne, qui legis,
fidelissimum Dei f&mulum, cui panis deerat, et po-
pulus pascendus aderat, putas vel ad modicum quasi
anxium dubitasse quid ageret? Non dubitavit ; non
heesiUvit : fides namque ejus mira de Dei largiute
prsesumere assneverat. Promittebat ergo securus,
quod non habebat ; quia de Omnipolentis bonitate
conflsus, se habiturum yere credebat. Si enim ali-
qaando corde sollicitus pro turbis afnuenlibus Do-

hus, lactentes saos in humeris gestanlibus, susci- ^ ™"°* rogaverit iUud, quod apostoli cum lurbae

pere non dubitabat ; nullus d^bilis, aut contempti
biliSy nullus pauperrimus abiit repulsus. Quod pu-
pilli et orphani audientes, victum sibi mendicando
quaerilantes, vel aliena pecora per mra pascentes,
cohortabantur sese metuo, dicentes : « Eamus et
nos ad portum qui recipit omnes. » Gumque sedens
eorum medius (non pudeat me, fratres, dicere nec
vos audire, qnod illum clementissimum Dei virum
non puduit facere nihil enim pudendum duxit prse-
ter peccalum), dicamus igitur : Cum sederet eorum
medius, et videret istos loripedes, illos claudos vei
semihomines, sive cascos aut strumosos, seu man-
cos vel distortos, tacite secum recogitons, in ani-
mo dicebat : Hi fortasse sunt illa vilia, quibus Do-

properarent ad Dominum, non habentes unde pasce-
reni, rogasse referuntur, dicentes : Domine, dimitte
turbas, ut eant in castella et villas emcre sibi escas,
quia hic in deserto loco sumus, quibus ait Domi-
nus : Vos date illia manducare {Matth. xiv);
ai, inquam, aliquando multitudini diversorum un-
dique afHuenii uon dissimilitcr compatiens, Domi-
num rogaverit corde contrito, dicens : Domine, di-
miite eos, ut eant ad ditiora loca, ubi habere pos-
sint necessaria, quia hic in deserto et arido loco
sumus : continuo intellexit Dominum sibi divinitus
inspirando suggerentem, quod ait,apostoIis : Tn da
illis manducare.
i33. Fiducialiter igitur invitabat omnes ad pran-

minus confringit fortia, et talium dicitur fore re- C ^*"'"' **"^ ^®*^ ^®'"'^^"? Condiiorem habebat dis-

gnum ccelorum. Infirma enim mundi elegit Deus,
ut fortia quseque confundat.

131. Consolans autem eos hortabatur, vitsebre-
vis ineommoda aequanimiter ad modicum tolerare,
dicens : « Filioli mei, sustinete, parumper non defi-
cientes, et confortamiui spersntes in domino, qui
nunquam derelinquit sperantes in se. Dominus enim
solvit compedilos ; Dominus illuminat csecos, Do-
roinus erigit elisos, Dominus diligit justos ; Domi-
nus pauperem fecit et ditat, humiliat et sublevat ;
suscitat de pulvere egenum, et de stercore elevat
pauperem, ut sedeat cum principibus, ct solium
glorisD teneat : Dominus solus est refugium paupe-
rum, adjutor in opportunitatibus, in tribulatione.

pensatorem. 0 ter felix anima, templum Dei Pa-
tris, sedes Sapientue, requies Spiritus sancti, man-
sio sanctjssimse Trinitatisl Credere fas est, quiadi-
yina gratie, qu8e te inhabitabat, ea quse factura per
te erat, antequam fierent tibi revelabat. Qua enim
mente, qui panem non haberes, adventantes toties
ad prandium inviUres, nisi citoad futurum, Domino
procurante, oculis spiritualibns considerares. Igitur
qui dat jiuDentis escam ipsorum, et pullis corvo-
rum invocanlibus eum ; putas daturus non esset
militi suo stipendium , suisque commilitonibus ?
Dabat equidem, et iu afQuenter, ut mirarentur om-
nes, maxirae autem increduli et infideles. Continge-
bat namque persepe fieri, quod semei factum est

Timete, charissimi, Dominum : nihil enim deest D ^«'"PO^"* Klisei. Clausa ut legitur in libro Rcgum

timentibus eum ; et scitote quia melius est modi-
cum justo super divitias peccatorum multas, qui
thesaurizant et ignorant cui congregant eas. Psal-
lite ergo in cordibus vestris Domino dieentes : Do-
mine, ante te esl omne desidcrium nostrum, et ge-
roitus noster a te non est absconditus. Exaudi pre-
ces nostras, et educ nos de lacu miseriae et de luto
fsecis . Et absterget Deus omnem lacrymam ab oculis
vestris, tristitiaque vestra vertetur in gaudium, et
satiabimini cum apparuerit gloria ejus. >

132. Tali pane tuos pascebat, 0 Christe, pupillos
iste tuus fidelis servus et prudens, quem constitue-
ras super familiam Hiam, ut daret illis in tempore

obsidione Samaria tenebatur ; sed gravius fame af-
ilicU pericliubatur. Condolens ergo rex civibus ino-
pia deficientibus, venit ad Eliseum ; qui non igno-
rans causam adventus ejus, mox ail illi : Audi ver-
bum Domini : Cras^ inquit, eodem tempore in porta
SamarUgy statereuno modius similiB, et duo modii
hordei slatere uno (IV Reg, vii). Cui unus de du-
cibus, super cujus manum rex iocumbebat, incre-
dulus verbo ejus respondit : Si Dominus etiam cata^
ractas in cofXo faceret^ nunquid boc esse posset,'9U(?(i
tu loqueris ? VidebiSf inquit bomo Dei, oculis tuif^
et non inde comedes, Haud aliter nonnuIH, agilati
curiosiutc videndi, accedcbant ad virum Dei, redar-

Hi3 -

eAUPRItt GROSSl.

tiu

gnentes eum quasi coDsnleDdo cur tot ac talea su- A tos, seu quos miserrima peccandi consaetudine li-

sciperet, qui unde pasceret, nihiime haberet : cum
eis fideli ac constantissima voce responderet, Domi*
num, non se, illos procuratorera habere. Qui enim,
aiebat, bestias lerrse coelique volatilia pascit, puta.
tis hominum, ad imaginem et similitudinem suam
formatorum, obliviscipossit? Uli autem, tanquam
qui modicas essent fidei, despcrabant hoc posse
fieri, quod promittebat bomo Dei, etiamsi faceret
Dominus cataractas in cobIo .

134. Ne indign^mini, fratr^ cliarissiini, ^e ^s
humilitate ac deleQtaliooe 'm paiy^^rtat^ tAtifiS fe-
plicanti. frediteinihi, ipultfi sual |M pfKclara, quas

virtute divinft operatps est miracula : qn^ quamvis
curjosius stpduit tegere, quam fiagitioaiis faeii^ra
sua abscondere, non omnia taH|eD poluit, qui«(
vina bonitas plusiia^ poaleris preCiitura celari qo-
luit. Sed ego, fratres, chfoissinii, quidquid sentienl
alii, anoplius admiror h^jus glorioaisaimi viri humi-
lem ioter pauperes Christi CQnversatioD«m, qugm
sibi diviQi^us d&tam virtntem, quatumlibet mira-
culis CQruscan^^m. HffiG namque de culffline aoge-
licse vita muUos praecipitavit ; ill(| vero humilea
quosquead altioc^ aublin^avit. Noveritt hoc homo
Dei : ideo iilam dilig^bati atque colebat ; banc
autem, in quc^ntum sibi lieebat, exercere fugie-
b«^t et declinabat. Sad quid non extorqueret a visce-
ribus charitatis ejus , infirmorum j^tqiii 4QleDtiiim
compfissio?

135. Ut igitur, sicol decet, de spiritualtbua priu^

gatos, vel opinione fetenti ceu terra obrutos invc-
niebat, ad suscitandos omnes de hujuscemodi mor-
tuorum sepnllura , coelestis gratifle virtus divina ei
bon deerat.

136. Haec igilur sunt^ quae per eum Gonditor om-
nipotens divina operabotur miracala, juretanto ma-
gis admiranda quanto plus salubria. Hsc namque
suhty quae animam cum corpore a morte liberant
perpetua, atque vita vivificaot stema. H^ ig^itor
llla salutifera mundo potestas, quam apoatolis et
apostolicis yiris Salvatorem sermo evaogclicns tra-
didisse testatur. flanc docnit, faanc exhiberl mando
languido prsecepit, dicens discipulis auis : Ite, infir-
mos curate, leprosos mundate, esscos illuminate,

B mortuos suscitate, daemones e^icite. IgttursldeDo-
mioo recte septimtts, plane intelligimus, enm ma-
luisae discipulos suos ista in anlmabus exercere
quam in corporibus. Nam ut alias Bvangelhmi in*
dicat, iUis quadam die com gaudio, quia dsemonia
ipsis subjicerentur, redeuntibus ad ipsum videns
illos coenoddxia etatione dejectos, quasi indignatus
dixtt ac iHos : Videbam Sat^nam quati fuigur ca-
deniem de emlo (Lue^ %). Illis quoque cui de
morborum curaiione, et de daemonum expnlsione
extolluntur, dicturos est in fine : Netcio vas {Luc.

XIII).

137. Cavebat ^itur hic befttissimos Dei cultor
pkcere homii^, ^e di&pliceret poceMori; talftumqae
miraculorum gratiam , quam aibi evm reprobis

morbis loquamur ; quia suporbus ant elstQB aoeeB- G cooEimunem i&lelligehat , exeroere parvi^ndebat ;

sit ad eum, et non statim rediit demissus et humi-
liatust Quis adulter aut Ibraicarius? quts avarus
aut oupidus ? quia invidus aut malignus eo audito
non cominuo ooavertit se et oommutavit? Raptores
enim rapere desierunt, erodeles erudelitatem suam
deposueront, tyraiwi a tyraonide cessavenrat, see-
leraii saa soelera omiserunt ; divites divitias soas
parvipendentes, pondus sibi fore nonsubsidiom eo-
gnoveruat ; poteates sublimitatis cohneB non seeo-
ritalem sibi esse, sed prasoipitium inteliexeruiit ;
muadi amatetres sese vanitate deservivisse eompe-
rerunt. Quid plura? G«ecorum oeotos, muiidanae fae-
cis pulvere plenos, ut verum solem cernerepossent,
aperi^bat ; aures, qu|is Domin^s in gencre humanq

imo, ut pluribus noxiam, sicul dictum est, ^eelina-
bat, nisi omnino miseranda vexatorum atque do-
lentium eogeret ao competteret compassto. Non enim
erat de illis, qni nituntur iocedere in magius et in
mirabiiibus super se. Quid immoramur ? Jam tan-
dem pandamus quse abscondit ; revelemQS qoie ce-
kri voluit ; quia sapicntia abscondita et tbesanros
invisus, quae utilitas in utroqoe? Disamos eiigo :
Quts oaput vel membrum aiiud doluit, et non con-
tinuo ad sacrae manus ejus tactum, tevamen sen-
sit ? 0 quam phires hoc semetipsos probasse
teslantes audrvif Quis perturbatus diaboKcts im-
missionibus, confugiens ad ipsum, confileBsqte
quibus tentatioBum perurgeretur stimolis, reme-

clausas conqueritur, ccelesti carmine reserabat ;'D *™ *^P^"' ^**^ •'^*"^ coBqoievit?

claudorum gressus in viam pacis et justitiae dirige-
bat. Si quis haustu pestifero serpentinae suggestio-
nis venenum susceperat, oraculi divini anlidoto cu-
rabat ; aegrotos in fide, spe et charilate, ut spiritua-
lis medicus, sanabat. Quis est qui fari possit, quot
vexatos a daemonlbus potenli virtute liherabat ? quot
ab antiqui serpenlis faucibus extrahebat, Deoque
lidelis servus restiluebat? Hortuos denique, non
biduanos tantem aut triduanos, verum eliam qua-
triduanos ad vitam revocabat. Nam quos letha-
lium cogitationum delectatione pemiciosa defan-
ctos, adhuc tamen sub pectoris domicilio clausos ;
aut quoB pestiferi operis perpetrationemonifera ela-

130. Frater quidam (e^jus, quia adhuc superest,
nomen supprimo) infidelitalis ino^issioinibtts per
a^gelos matos exc^itatua, ad vinm Dei perturbatus
confuglt, animique iatoIerabUem confessus labo-
rem , sanctissimifi ejus precibus si|)i subveniri expo-
&(oIabat. Gujus a^xiae vexatiooi comjpiatieas miseri-
eordissiws Pei servus : « ^quo, inqniit,, esto ani-
mo,. lili : non enim haec, ut metuisi teotatio tihi ad
perniciem sed ad probationem, Domino penoittente,
contigit. Solet namque Gonditor piissimus suos mi-
lites probare tentationibus. Sta igitur in certamine
ut athleta streuuus, dc Dei juvamine indubius ; qaia
non coronabitur, nisi qui legitime certaverit. » Gai

i445

VltA B. BERNAfel)! TmONIfiNSlS;

1446

cum fraler, supra vires suas, ut sibi videbalur, len- A eo ad alium reverlebatur, docens illum aliquid de

talum se cum lacrymis coQtestaretnr, ait ad eum

vir beatissimus : « Si igitur i&ta via earera oude*-

stia, vade, confidens quia mittet tibi DomiDus au-

xilium de sancto. > Exilla ergo hora (ut ore pro-

prio mihi frater referre solebat) ab impugnatione

illa ita quievit, ac si minime unquam tentatus

fuisset.

139. Contigit quoque tempore quodam eum cum
fratribus suis per vicum iter habere; cujus in
mcdio cuip mulieri cultu ornalq» compo^ifQ obvia-
rcnt ; notavit Dei famulus ut paslor de o^rbus sol-
licitus, quosdam incautius in eam oculos fiijecisse.
GumperifmisisaeBt : < Pulcbra, inquitad eoa, molier
illa foret, cui cjbviavfmus, nisi lusca esset. > Qui

Scnpturis inter op«ra laboris. Quod videns alter in-
videbat, iUomqna sibi praeferre ingemiscebat. Qui
tandem ad venerabilem Dei virum accedens, con-
querebalur cum lacrymis, cur se contemneret,
aUumque sibi prseponeret ; illum consolans, illum
docens, illum verbis divinis instruens, illum am-
plius, se vero minus diligens. Cui vir prudens in-
crcpando respondit, dicens : « Ad te autem, frater,
cur qusereris me non ire, cui displicet totum quod
possum facere. Tua namque monstrat impatientia,
me tibi potins noeere quam juvare; iliius vero
manauetado, cai boiittm est quod fttcere seio, me
sibi non nocere testatur, sed subvenire. Non imm&-
rito ergo te desero, cui noceo ; et vado ad illum.

^ . n quem me, ut gratulans ipse testatur, juvare oredo. »

ignorantes cur hoc proposuisset. mpoDdenmt e,, B h ^ ^^ ^^^. ^^^^^.^^ ^^^.^. ^^^,^^ coinpuDCtus,

^d ejus pedes provolutus, rogavit i^eniam, colpam

non eam esse hiseam ; sed duobus ocnlis clare in-
tuentem vidisse, Quibus ipse : « Gredite, inquit,
mibi, fratres cbarissimi, quia loa multum eurare
siudui, an unun), v.el diios haberet pculos. > Quo
illi audtto, taadem se aatutisaima Dei viri calHditate
circumventos intelligentes, erubuerunt.

440. Si quis ilerum audire desiderat quapperiie
mentes pFob^bat hqmaiias et probando comgebat«
sequeBfia audiat. f>um mundanos fngiens strepitus,
in illa resi^eret ips^Ia, q.u«e mari circumdala, nulli
&e terrse contigua, prout dudum votis ingentibus ca-
ptaverat, orationi atque lectioni vacans libere, (o-
itts ccelesti in oontemplatione theoriis divinis inde-

confessus ; quam non diffieile consecutus, deinceps
est emendatus. Beof) quam caUidc pastor eximius
oves erranles sen perditas de luporum faucibus eri*
pere non ignorabat.

448. Leettoni etiam hsc inserarous, quod tacen-
dum minime duximus. Servus in obsequio viri Dei
fratrumque quidam famulabatur, qui ut oomederet,
sicut ab hujusmodi sa&pe solet Beri^ victnalia fura-
bi^tqr, Quo fratres compertq, victum sub serax po-
"nebant ; sed cum sera non valeret famuli manns ra-

paces arcere, Patri sapctissimo a fratribus indica-
.,. , .,. ■» ai.cipuiobiainen, corpmie .^^^ ^^^ q^.^^^ valde virBeiimtus ait

sibi sMbsjdwm roaftum hihoTilm ppoaurantes, ha- V ^^^ ^^^^^^ ^^ fratridda. ouid ecist
bebat : ad quos laborantes, postoratiopem, contem-

fessus animuin satiabat ; disclpuiostamen, corporale ^ .^^^ ^^^ q^j^us valde virBeiimtus ait : - Quid est,

piatioDiem etleclionis meditationem^ visendps exibat.
Horum unus spiritu mitis ; alter vero impatiens
erat : qui non simul sed divisim operabantur. Arte
ergo tali vir sapiens eorum spintus ppobando ex-
aminabat. Ad primum veniens, Beuedicile, dicebat.
D^inde qqgasi laborave voijsns, de fratris manibus
ferramentum tollebat ; eumque inierduqi quiescere
praecipiebat. Cumque fodiens glebas huc illueque
projiceret, see quo loco vel ordiae ponere deberet
observare curaret; interrogabat fratrem, si bene
ageret : qui, ifuia sibi vaide placebat, quidquid vir
sanctus agebat, ilinm peroptime facere respondeb^t.

non fratres, sed fratricid», quid egististCur eum,
quem vos ut vosraetipsos diligere oportuit, in bujus
ruinse foveam homicidae immisericordes impuHstis ?
Vos, ii^qqam, vos boc fecistis : vos fratrem esurien-
tem ad furtum eoogistis, qni panem ne sumeret sub
sera inclusistis, cui Christus panis vilae nunquam
se denegavit. Yos nocentes atque rei, hujus noxoe
culpa tenemini, nisi cito resipiscamini. » Quo fra-
tres audito, paventes atque terrili, solo prostrati,
veniam postulantes, quid agere debcrent, virum
sanctissimum obsecr^ntes interrogabanl. Quj, pro
ipsis primum precibus ad Dominum fusis : c Ite, in-
quit, serisque omnibus remolis, fratrum sibi victum
sumere licenter permittite ; quantum voluerit ut su-

Deinde ad alium vadens cum iUdem feceret, ille ^^^ persuadete : hoc vestri iUiusque mali ; chari-
glebas negligentius projiceret, ^ ^^ subveniente

mipatiens, cum

docere illum satagebat, quomodo eas poB^ro de-

beret.

14i . Yidstts itaifae vtr beaiisaimtts, se n6n posse
pro velle fratris illius quidquam facere, recediens ab

tate subveniente, solum video r^medium. » 0 sa-
pientia non humana, sed divina ; non terrestris, sed
coelestis; non ab homi^e, s^aDeo; non 4e fnundo
sed de coelo (105).

(105) Sequebatur Oratio ad B. Bernardum, inslar
rhythmi composita, aut instar 8e.quentise, quse solc'

batin sacris recitari .♦ quae cum sit apud Souchctum
excusa, brevitatis causa hic omittitur.

ORDO RERUM

QU^ IN HOC TOMO CONTINENTUR.

HONORIUS AUGUSTODUNENSIS.

Notiti» historico-Utterarin de Tita et scriptis Honorii.

9

PARS PRIMA OPERUM HONORII.

DE PH1L0S0PH1A. MUNDI LIBRI QUATDOR.
LIBER PRIMUS.

PrsBratio. 41

Cat. 1. — Quidsitpbilosophia. 43

Cap. II . » Qas sunt et non videntnr. 43

Cap. 111. — Qas santetessevidentar. 43

Gap. IV. — Qaid sitperfecte aliqaid cognoscere. 48
Cap. y. » Qaibus rationibos probetur quod sit Dens.

44
Cap. VI. — Qaare potcnlla dicatur Pater. 45

Cap. vn. — Qaare sapieoUa PiJlus. 45

Cap. Vlir. — De genitara Pilii. 45

Cap. IX. - Qoare volantas dicatar Spiritas sanctus. 45
Cap. X. — Qaare a Patre et Filio procedat. 45

Cap. XI. — Oe coffiternitate Ipsoram. 45

Cap. XII. ^ Qaare quasdam ani de personis attribnan-

tor, cum sioe alia nibil operetnr. 45

Cap. XIII. — Qoare Filio attribuitur incamatio. 46
Cap. XIV. — Quare Spiritui sancto peccatomm remis-

sio tribnta. 46

Gap. XY. — De aoima mundl. 46

Cap. XVI. — Quid sit coeleste anlmal et mtheream. 47
Cap. XVII. — Quid aeriam. 47

Cap. XVlll. ' Quid humeciam. 47

Cap. XIX.— Utrum corporasiotvel spiritus. 47

Cap. XX. — De dffimonibas . 48

Cap. XXI. -*De elementis. 48

Cap. XXII.— De creatiooe pisclum et aviam. 53

Cap. XXIII. " De creatione caBteroram animalinm et

hominis, et quo iempore mundt creatio facta siL 55

LIBER SECUNDCS.

Prsfatio. 67

Cap. I. — Quid sit aether et omatns illiiis. 57

Cap. II. — Quod aqttfiB coogelatn superiethera nonsint.

57

Cap. ni. ^ Qnomodo intelligendum sit, Diviiit aquas
qu(B $urU $ub firtnamento. 58

Cap. IV. — Qood super ethera nihil videatur. 68
Cap. V. — Quod modis auctoritas loqaatur de superio-
Tibus. 59

Cap. VI. — De flrroameoto et stellis. 69

Cap. VII. — De infliis stellis, utram moveantur. 59

Cap VIII. — Quotcirculi dicantnr esse in firmamento.

CK)

Cap. IX. — Qni sunl vlslbiles. (0

CAP. X. — Ubi incipiat galftiias. 60

Cap. XI. — De zodiaco §t nnde dicatnr. 60

Cap. xn. — De dispositlone signomm, oo

Cap. XIII. — De invisibiiibus circnlis. 60

Gap. XIV. — De duobus coluris. . 61

Cap. XV. — De horizonte et meridionali circulo. 61

Cap. XVI. — DemotuflrmameoU etdepolis. 61

Cap. XVII. — De Saturao, et quare aliqna stella dicatur

frigida, et quot modisnomina qaalitatum rebut attribuan-

tur. 69

Cap. XVI II. — De Jove. 63

cap. XIX. — De Marte. ea

Cap. XX. - De Veoere. 63

Cap. XXI. — Quomodo eadtm stella dicatur Lucifer et

Bespenis. 68

Cap. XXII. — De Mercurio. 64

Cap. XXIII. — De statu et retrogradatiene prffidictaram

steliaram, et quod veram sit solem esse sub Mercario et

Yenere. et de circulis eoram. 6i

Cap. XXIV. — Quando circuli Veneris et Mercurii ,11-

berius appareant. 66

^AP. XXY. — Utrum planet» moveantur cnm flrmamen-

to vel contra. 65

Cap. XXVI. — Quare sol oblique movealur, et de

hleme et vere. • 67

Cap. XXVII. — Unde-altius moTentur inflrmi fn Tere.

et in autumno ; et de qnatuor anni temporibns. 68

Cap. XXVUI.— Quidsitnaturalisetusualis dles, et de

divislonibns eoram. 70

Cap. XXIX. — Unde «qnalitates et insqiialitates die-

ruro. 71

Cap. XXX. — Unde Ecclipsis solis sit, et qaod sfngniis

mensibus non contingat. 71

Cap. XXXI. — Quare luna non habeat splendorem et

calorem ; etde novilunio ot plenilunio. 72

Cap. XXXII. ^ De eclipsi Innn et qnare singolis mea-

sibus noo cootingat, et de flgurls nmbraram. 73

LIBER TERTIUS.

PrfiBfatlo. T5

Cap. I. — Deaere. 75

Cap. II. — Qualiter qninqne zonae sint in aere. 75

Cap. III. — QuflB diversitates ex aere in terra siot 7a
Cap.1V. — Unde sint pluviee. 7f

Cap. Y. — Quare solis radii et calor ad terram ten-

dant 7«

Cap. VI. — Quare 80l calefacil terram, et Ignfs snpe-

rior non. 77

Cap. vit. — Qaod ante flnem mnndi gntta sanguinis

cadent,vel quare sanguis dicatnr pluere. 77

CAP.VIII. — Undegrando etnix. 77

Gap. IX. — Quare nives nanquam conliogant fn ostate.

cnm in ea contingat grando. 78

Cap. X. — De tonifrais et fttlmioibas. 78

Cap. XI. — Quare iii sola esstate contingant fnlmina.

79

Cap. — XII. ->De eoqnod stelleB videntur. aliquando ca-
dere. ^*

Cap. Xin. — Qnod cometa non sil ateUa. 60

Cap. XIV. — De refluxiooibos Oceani. so

Cap. xy. — De ortu veotoram. 8i

Cap. XVI. — Unde qnasdam aqna dnlcis.qnsdam salsa.

Cap. XV u. « Quod aqna colata et attenuata fontes dol-

ces gignat 8»

Gap. xviiL— Unde pntei habeant hnmores. 8S

Cap. XIX. — Unde aquaputei et fontis in «state sit fri-

gida, in hieme calida. 88

Cap. XX. — Unde exnstlo vel dilnvinm. 6i

Cap. XXI. — Unde sit quod in Junatione modocrescunt

humores,modo decrescunt. 6«

LlBER QUARTUS.

PraBfatio. ^

Cap. I. — De terra et mnndo. 65

Cap. n. ^ De diversis qualitatibus terr«. 65

Cap. III. — De habitatoribus terrie. 6S

Cap. IV. — De termiois Asie, Africse et Enrop«. 86
Cap. y. ~ Uode in qnibnsdam montlbns perpetuie sint

nives. ^7

Cap. VI. — Quas qualitates contrahat terra ex dlversis

ventls. *^

Cap. Vir. — De insertis arboribns. 6^

Cap. yiii. — Qnid sit sperma. 68

Cap. IX. — Quare in pueritia coitusnon contingat 88
Cap. X. — De matrice. 88

Cap. XI. - Qu» sit causa sterllitatls. 6»

Cap. XII. — Si aliqua nolens potest concipere. 89

Cap. XIII. — De supernuitatibus. 89

Cap. XIV. — Quare bomo. cnm natns est, non graditar.

Cap. XY.— De formatione hominis In ntero. 90

Cap. XYI. — Unde pner pascatur In ntero. ^

cap. xvii. — De naUvitate, et qnare natf in septimo

menso vivant ^

^mmm

i44d

ORDO RERUM QO^ IN HOC TOMO CONTINENTUR.

1450

Cap. XVIH. — De Inrantia et sensn. »i

Cap. XIX. — De dif?psttnnibu8 ei iapid'^ nrinae. »1

Cap. XX. — Quod h(»mo naturftli^cr sit calidus el huml-

dnp, el uude longus et |..arvu8, grftcilis e» gro8sus. 93
Cap. XXI — De soniiio. ^

Cap. XXII. — Uude somiiia, et de animall et spiritali

yirluie. »*

Cap. xxni. — De capite. »*

Cap. XXIV. - De cerebro. 95

Cap. XXV. — De oculis. 96

Cap XXVI. — Qualitervisusflat. ^

Cap. XXVII. - De contuitione, et inloltioiie, etdo tui-

li)ne. ^

CAP. XXVIII. - De audltu. «J

CAP. XXIX. - Ouid sit nnima. »3

CAP. XXX. - Qum aciiones sint anlm» el corpons. 97
Cap XXXI. — Quomodo motus corporis contingaQt. 97
Cap. XXXII. — Oualiler anlma sit in liomine. 98

Cap.XXXIU. — De tempore conjuncUonis anlm» cum

corpore. J2

CAP.XXXIV. -De virtutibua. . , *

Cap.XXXV. — Quarenon discematet intelHgat infans.

99
Cap XXXVI.— Dejuventute, seneclute et senio. 99
Cap. XXXVII. — Qnalis quwrendus slt maglster. 99

Cap XXXVni. - QtiaAs disripulus. ,. ^ ^^

Cap. XXXIX. — Qnalis complexio conveniena Bit doc-

trin«. ^^

Cap! XL. — QU9 «tas et quis termlnus dlscendi. 100
Cap. XLI. — Qttid sit ordo discendi . 100

LIBER DE SOLIS AFFECTIBUS SEU AFFECTIONI-

BUS.
Cap. I. — De hemisph»rlo. 19S

Cap. II. — De ortuei occasu solis. 108

Cap. UI. — De iiorls artlflcialibus. 108

Cap. IV, - AUitudo solls et climatis. I03

(^AP, V. — De lerra et magnitudine solis. 103

Cap. VI. — De aqu» lumore. 103

Cap. VII. — De solis virlnitale. 193

Cap. VIII. - Quod nibil ante solcm occidal, quod cum

soie orfiur \^

Cap. IX. ~ Oaomodo fiat eclipsis. lOi

Cap.X. — Delnnaesaltu. 104

r.AP. XI. — De oricnle et aliis. 104

Cap. XII. — De meridio. 105

Cap. XIII. — De cancro etcapricomo. 105

Cap.XIV. — Dehorlzonte. 105

Cap. XV. — De «quinxlio. 105

Cap.XVI.— Oedieetnocte. 106

Cap.XVII. — Deparallelis. 106

Cap. XVI II. — Horolofxlorum diversilas. 106

Cap. XIX. — Adinveniendum intervailum in horologio.

106

Cap. XX. — Quod sol medius numero dlcatur \cn

Cap. XXI. — De stellflrura lumine. 107

Cap.XXII. — De di&llnctissphffiris. 107

Cap. XXIII. — lerra unde frigida. 107

Cap. XXIV. — De hnea zodiaci. 107

Cap. XXV. — Zodiacus quo ducatur. 108

Cap. XXVI. — Planetae quo vadant. lOB

Cap.XXVII. -> Deflequinoctialilinea. 108

Cap. XXVIII. — De aolslitlo in cancram. 108

Cap. XXIX. — Unde visus reridat. 108

Cap.XXX. — Designis duodecim obscuraDtibus solem.

109

Cap. XXXI. — Quod planetse non semper sint sque ce-

lorea. 109

Cap. XXXII. — De sole ascendente, et quid efllciat«

109
Cap. XXXIIT. — In ariete sol multiplicat diea. 109

Cap. XXXIV. — De linea tendente per centrum. 110
Cap.XXXV.— An 80i dintius 8ub tcrra sit, quam su-

per n oequlnoctia. 111

CAP. XXXVI — De lucifero et hespero. lll

Cap. XXXVII -- Quod horologium in prima et altimar

hora non liahcat partcs. 119

Cap xxxvm. — Quod 801 duceDtesima sexta declma

pars clr(*uli sui dieatur. 119

Cap. XXXIX. — Deplanoetalto. 119

Cap. XL - De gradlbus et climatibus. 119

Cap. XLI. — De solo hiemali 113

Cap. XLII. — .£quales possunt esse ortus, occasus non

item. 118

Cap.XLIII. — Quodnon sint equales meridies et orra-

«8. liS

Cap. xliv. — Quod sol sit administrator edthereea lu-

cls. • 113

Cap. XLV. — De corpore solari. US

Patrol. CLXXU.

'\\p.XLVI. — Dc in»»(lii8 peruslee. 114

Cap. XlVII - Dc o •tii inaMUino et vcfiperlino. 114

Caf. XLVlii. — (j. id siAiio niatntlna et vcspcrtina.

114
Cap. XUX — Cnde s'ellana creala sint. 114

DE I^: VGINE .MU.NH L.BKI TRES.
Epistolj Christiani ad Honorlum solitarlum de imagtne

niundi. 119

Epi:^toia Honorii ad Christianum de eodem. 119

LIBER PRIMCS.
Cap I. — De forma mundi. — Etymologla et figura

mundi qualis. 121

t AP. II. — De crcal'0iie mundi. — Quinque modi crea-

tionis inundi. UL

CAp. III. — De qu. luor elenienlis. — Unde elementa

dicanlnr. isi

Cap IV. — De septom nominibus terrfle. l«i

Cap. V. — De forniti terrfle. — Terram esse rotundara.

19S
Cap. VL -Dequlnque zonis. — Circuli slve zonae Inha-

bltabiles. 133

Cap. VII. — Dc tribus partibusorbls habitabilis. 12d
Cap. VIIL — De Asia. - Paradisus. 1S3

Cap. fX. — Oe Paradlso. — Fons paradisi. 123

Cap. X. -^ De quatuor Ouminibus. — Ganger, Nilus,

Tigris. Euphraies. 123

Cap. XI. - De India. — Unde sic dicta. ejus termini,

montes elc. 123

Cap. XII. — De monstris. — Arimaspi, Cyclopes, Scl-

DOpudoe. Acephall. 1S4

CAP. XIII. — De Bestiis. — Cenrocroca, Taari indomiti,

Boves tricornes, etc. 124

Cap. XIV. — De Parthia. - Unde dicta Aracusia. —

MagiccB arlisorigo. 125

tap. X V. — Dc Mesopotamia. — Varlaa ejus urbes. 195
Cap. XVI. — De Syria. — Ejus urbes et provlncifia. 1?6
Cap. XVII. ~DePalestin&. — Ejus variffipartes. 126
CAP. xvill. — De iEgypto. — Buxia postea iEgyptus

dicta. 126

Cap. XIX. - De Caucaso et regionibas Orientis. 127
Cap. XX. — De Asia Minore. 127

Cap. XXI. — De regionlbus Asia.. 127

Cap. XXII. — De Europa. — Ryphaei montes, MoBOti-

dcs paludes. 126

Cap. XXIil. — DeScylhia. 128

Cap. XXI v. — De Germanla superiore. 198

C/p XXV. — De Gerniai fj inferiore. 125

Cap. XXVI. — De Thracla. 128

Cap. XXVII. - De Gr»c:a et ejus varlis partibus. 188
Cap. XXVIIl. — De Italia. — Varlae Italla appellatio-

nes. 129

Cap. XXIX. — De Gallia. 190

Cap. XXX. — De Hispania. — Sex ejus provincied. 130
Cap. XXXf. — De Brilannia et partibus ejus. 130

Cap. XXXII — De Africa. 130

Cap. xxxm. - De .cihiopia. — Astrologia ubi de-

scripta. 181

Cap. XXXIV. — De insulis, et doto, ut dicuDt, orbe.

131
Cap. XXXV. — De Siciiia. — TrlDacria dicta a trlbus

monlibus. 132

Cap. XXXVI. - De Sardinia. 133

Cap. XXXVIl. — De Inferno. — De Dominlbiu lofemi^

Acheron, Styx, Phlegeton. 138

Cap. XXXVIll. — be aqua. 133

Cap. XXXIX. — De Oceano. 138

Cap. XL. — De »stu maris. 133

Cap. XLI. — De voragine. — Quomodo llat vorago. 134
Cap. XLU. — De terraa motn. — Quomodo fiant terrta

motus. 184

Cap. XLIII. — De Hiatu. — Causa hiatuum terr». Tre-

mor terr» quid. 131

Cap. XLIV. — De frigore. — Cur extrem» Oceani par-

tes perpetuo frigore horreant. 134

Cap. XLV. — De aquis dulcibus et salsis. I3i

Cap. XLVl. — De mari Rubro. — Mare unde dlctum.

185
Cap. XLViI. — De geniina aqu» natura. 135

Cap. XLVIII. - D } aqua calida. 135

Cap. XLIX. — De aquis mortileris. 13.S

Cap. L. - De mari viortuo. — Bituminls natura. 135
Cap. LI,— De aniroahbus aquarum. — Cur aves in aere

volent. . 138

Cap LII. — De sigiiisinmorc prognostlcis. 136

Cap. LIH. — De aere. — D»mones In aere commoran-

tur. 136

Cap. lIV. — De ventis. - Ventus quid. *3«

Gap. LV. — De cardiDalibus ventis. i^*

40

4451

ORDO ttERUrt.

Hii

cap. LM. — Do uubibus. — Nubea quoni(Mlo uascaiw

tor ; unde dictae. 186

CAr. LVH. — De lonttru c( fiilntinibus. I3t

Cap. LYHI. — Dc iride. — Iris quomodo flat. 137

Cap. LIX. - De pluria. — Quoniodo flat pluvia. 137

Cap. LX.^De grandine. — Grandinis generatio. m
CAP. LXI. — De nive. — Nix qnoniodo flat. 137

Cap. LXII. «^ De rore. — Uade ros veniat. — Praina.

187
Cap. LXIlL — De nebula. >- Unde nebula fiat. i87

Cap. LXIV. — De fumo. — Qualis lignorum resolutio

flat io iguo. 187

Cap. LXV. — De ignicnlls. 187

Cap. LXVi. — De pestileutia. — Unde nascatur peati-

lentia acris et ubl. 138

Cap. LXVIL — De Igne. — Angelorum corpora ignea

sunu 138

Cap. LXVIU. — De planetit. — Uude planete dican-

tor. 138

Cap. LXIX. — De lana. — Cnr propriam lamen oon

babeat 138

Cap. LXX. — De Mercurio. — Motus ejus. 138

Cap. LXXI. — De Venere. — Motus ejua. 188

Cap. LXXII. — De Sole. — Sol nnde dictus. — Magnitado

et motna ejua. 139

CAP. LXXIIL — De signis solis prognosticis. 188

Cap. LXXIY. ~ De Marte. — Mutu« ejus. 189

CaP.LXXV. — DeJove. 189

Cap. LXXVI. — De Satumo. — Motus ejus. 189

Cap. LXXVII. — De absidibns planetarum. 189

Cap. LXXVHI. — De co;orlbtt8 planeiarum. 189

Cap. LXXIX. — De via planetanim. 140

Cap. LXXX. — De sono planeUrum. — Cur a nobis non

exaudiatur. — Musira. 140

Cap. LXXXI. — De ccE^leati mnsica. - Proportiones

planetarum. 140

Cap. LXXXlI. — De homine microcosmo. 140

Cap LXXXiii.*— De mensura, sive distanioplaneta-

rum. 140

Cap. LXXXIY. — De cQBlo. — Ccelnm unde dictnm. —

Pronostica tempostatnm. 141

Cap. LXXXY. - De cliraatibus 141

Cap. I.xxxyi. — De plagis. — Adn nomen e qaalnor

plagis muodi compositum est.
CAp. LXXXVII. - De flrmamento.
Cap. LXXXVIII. — boaxe.

141

141
141

Cap. LXXXIX. - De sttfllis.^— Cnr steil» in dio non
appareanl. — Uode dlctie. 141

Cap. XC. — Desideribus. — Sidus unde dicatur. 149

C.\p. XCI. - De zodiaco. — Unde sit dictus. 149

Cap. XCII. — De ariete. — Qnare aries pro signo po-
nalur.

CAP.XCiiL — Delauro.

Cap. XCiv. — De gominis.

Cap. XCV. — De cancro.

Cap. XCVI. - De Lcone.

Cap. XCVU. — DeVirgne.

Cap. XCYllI. — De iibra.

Cap. XCIX. - De scorpio.

Cap. C— Desagitlario.

Cap. CI. — De caphcomo.

CAP.Cil. — Deaquarlo.

Cap. Clll. — De piscibus.

Cap. C»V.-Hyades.

Cap. CY. — Pleiades.

Cap. CYI. - Arctos.

Cap. CYU. — Bootes.

Cap. CYIII — Arcturas.

Cap. CIX. - Pithon.

Cap. cx. — Corona.

Cap. cxi —Hercnies.

cap. cxii. - Lyra.

Cap. cxill. - Cygnos.

Cap. CXIV. - Cepheos.

Cap.CXV. — Pcrseus.

cap. cxvi. — Deltoton.

Cap. CXVII. — Serpentarias .

CAP.CXVIIL— Pegasus.

Cap. CXIX. — Delphinus.

Cap. CXX. — Aqniia.

Cap. CXXI. - Sagitla.

Cap. CXXII. — Hydra.

Cap. CXXIII. — Crater.

Cap. CXXiY, — Gorvns.

Cap. CXXY. — Orlon.

Cap. CVXYI. — Procyon.

Cap.cxxvii. — Canicnla..

Cap. GXXVIII. - Upiis.

14t
149
149
149
149
149
149
143
148
148
143
448
148
148
148
144
144
141
144
144
144
144
144
144
144
144
144
144
144
144
145
145
145
145
14S
145
145

Cap. cXXIX. - Bridanus. i<5

Cap. CXXX. ~ Cetns. 145

Cap. Cxxxi. — Centaanu. 145

Cap. CXXXII. - Ara. ><«

Cap. CXXXIII.— Argo. 1«

Cap. CXXXIY. - Pislrix. ^^

Cap. CXXXY. — Canopus. 1 <«

Cap. CXXXVI. — Laclea zona, — cnr candida. 146

Cap. CXXXYII. — De cometa. 1»«

Cap. CXXXYIII. - Aqueum coBluro. u«

Cap. CXXXIX. *- Spirilnale coBlnm. 1 ic

Cap. CXL. — CoBlnm coBlorum. iw
LIBER SBCUNDUS.

Cap. L » De evo.^ JEvom qnid slt. 14->

Cap. II. — Da Temporibns letcrnis. 443

Cap. III. — De temporibus mundi. 1 1«

CAP. lY. — De atomis. H7

Cap. Y. — De ostontis. K"

Cap. YI. — Deraomentls. 14"

Cap. YII. — De partibus. 14?

Cap. VIII. — De minutls. 147

Cap. IX. — De punctis. \*^

Cap. X. — Dehoris. U?

Cap. XI. — De qoadrante. ^47

Cap. XII. — De die. — Undo dictas dies 1^7

Cap. XIII. — De Longis et brevioribus dirbuP. U7
Gap. XI Y. — De Zodioci siitnis, ct iiarailclis solis l IH

Cap. XY. — De primo cir ulo. i4<

Cap. XVI — Desecundocircnlo. I4<

Cap. Xyii, - De tenio circulo. 148

Cap. XYIII. - De qnarto circalo. 148

Cap. XIX. — De quinto circnlo. 148

Cap. XX. ^ De sexto circulo. in^

Cap. XXI. — De septimo cinralo. '49

Cap. XXII. — De octavo circaio. Ud

Cap. XXIII. — De qoatuor ^iolis clrcnlis. 149

Cap. XXIY. — De varia umbra dieram. 149

CAp. XXV. — De horizoote. l *9

Cap. XXVI. - De dieram divlsione. U9

Cap. XXVII. .- De initio et flnedieram. i.V)

CAp. XXVI) I. — Denominibnt dieram. i'-0

Cap. XXIX. - De nocte. i'o

Gap. XXX. -- Deumbra. i'>o

CAP. XXXL ~ De eclipsi. L-O

Cap. XXXII. — De septem temporibns noctis. loo

Cap. XXXIII. — Dehebdomada. I5i

Gap. XXXIY. — De mensibns. I5i

Gap. XXXY. — Dft nomiuibns meusium. L'il

(UP. XXXYI. - De menslbus Romanoram. 15^

Cap. XXXVII. ~ De Januario. I.'4

Cap. XXXVlii. - De Fcbruario. isi

Cap. XXXIX. - De Martio. ifit

GAP.XL.-De4prili. 159

Gap.XLL — DeMaio. ib^

CAP. XLIl. — De Jnnio. 1.^3

Gap. XLIII. — De Juiio. - Unde dlctns Quintilis. 153

Gap. XLIY. — De Augusto. — Uude Sexttlia. 15 1

Cap. XLY. — De Septembri. 153

Cap. XLYI. — De Octobri. ir.3

Cap. XLYIL — DeNovembrl. 1 3

Gap. XLYlll. — De Decembri. isi

Cap. XLIX. - De Kalendis. 153

Gap. L.-DeNonis. isa

Cap. LI. - DO Idibns. 153

Cap. LII. — De vicissitadinibos anni. * 153

GAP.LIIL-Devere. 154

Cap. LIv. — De nstate. lu

Gap. L Y. — De aniumno. 1 54

Gap. LYI. * De hiemc. isi

Gap. LYII. — De InaBqnaiitate temporis. I5i

Cap. LYIII. — De elementis. 154

Cap. LIX. — De homine microcosmo. 154

Cap. IX. " De anno. 154

Gap. LXI. — De anno lunari. 1S5

Gap. LXII. — De solari anno. 155

Cap. LXIIL - De bissextili. 15S

Gap. LXIY. — Dd Mercurii anno. 155

Cap. LXY. — Veneris annus. 155

GAP. LXYI. — Martis annus. 155

Cap. LXYII. — JOTiS. 155

GAP.LXYIIL-Satnrni. 155

Gap. LXIX.— Annns magnns. 155

Cap. LXX. — Deannocivili. 155

Cap. LXXI. -Debissexto. 155

Cap. LXXII. — Ueolynipiadibos. 166

CAP. LXXIII. - De iustris. 156

Cap. LXXIY. - De Indictionibus. 196

Gaf . LXXY. — De «9tate. — Hominis sex nlalM. 156

i4sa

QUifi IN HOC TOMO CONTINENTUR.

i4M

Ca». LXXVl. — De «ertilo.

Gap. LXXVII. ^ De decennovennali cyclo.

Cap LXXViii. - De ogdoRde.

Gap. LXXIX. — Do cycio «olari.

Cap. LXXX. — Denninero articttloram.

Gap. LXXXI. — De magno anno.

Cap. LXXXII. — Do cyrlis.

Cap. LXXXIII. — De aurtoribuft cycli.

Cap. LXXXIV. ~ De aBqninoxlo et solstilio.

Cap. LXXXV. ^ De saltu lunA.

Cap. LXXXVI - De minatis.

Cap. LXXXVII. — De reguiaribus reriaruro.

Cap. LXXXVIII. — De concurrenljbus.

Gap. LXXXIX- — De regularibus et epaclis.

Gap. XG. -^ Quot horis luna luceat.

Gap. XGI. — Qaot partibus iuna a sole distet.

Cap. XGIL — In qoo signo !una sit.

Cap. XGIII. — De annis Domini.

Gap. XCIV. — De indictione invcnienda.

Cap. XGV. — De epactis invenicndis.

Cap. XGVI. ^ Soiaris annus quomodo invcniatur.

Cap. XCVII. — Goncarrentcs quomoilo

157
157
157
137
157
158
158
158
158
159
159
159
ICO
IGO
101
161

m

161
161
161
161
invenlantur.
163

Cap. XCVUr. — De invcnienilo blsscxto. 162

Cap. XCIX — De Inveniendo cyclo lunre. ir.2

Gap. G. — De annis et cyclis. m

Cap. GI. — De clavibas terminorum inveniendis. 1^:2
Cap. CII. — De terniino pasrhaii. 163

Cap. GIH. — De termino soptuagesimaB. im

Cap. CIV. — De quadragcsimali. 164

Gap. CV. — De Rosationibus. Ifii

Gap. CVI. — De Pentecoste. 164

Gap. GVII. — De advenlu. 104

Gap. GVlil. — De embolismo. 164

Gap. CIX. -^ De diebus iEgyptlacis. 1)J4

LIBER TERTIUS.

Exhortatio. 165

Prima «tas. 166

Secunda ntas. 166

Regnum Assyrioram. 166

— ^gyptiorum sub regibus. 167

— Arcadum. 167
Tertia setas. 168
Tempora judicam. 168
Primum betlum civile. 109
Regnum Idum(eorum. 170

— Arglvorum. 170

— Atheniensium. 171
-^ Amazonum. 171

— Trojanorum sub OtthOBicl. 171

— Thebanorum. 17i

— Mycsnorom. I7i

— Italonim snb lloyse. 179
Quarta aslaa mundi. 179
Regnum Jeresalem vel Juda. 17S

— Israel. 173

— Maredonom sub Ozia. 174

— Albanorum snb Samsone. 174
Romanorum. 174

Quinta stas mundl. 175

Regnum Babylonioram. 175

— Persarum. 175

— AlexandrieB. 176

— Syria9. m
Consules et dictatores Rom». 177
De sacerdotibos. 179
Sexta eetas mundf. 180
De Augustis et CnflUirlbas Romanis asque ad Frederi-

cum L 180

Prfma cbristianorom persecatfo. 180

Secatida persecatio. 180

Tertia perserutio. 181

Quarta persecutfo. 181

Qainta persecutio. I8i

Sexta persecutio. 181

Septima persecutio, 181

Octava persecutio. 18t

Nona persecutlo. 183

Decima persecutio. 189
SUUMA TOTIUS DB OMNIMODA HISTORIA.
DB SCRIPTORIBUS ECCLRSIASTICIS LIBELLI QUA-

TUOR.

Libcllus h ex Hieronymo soblectus. 197

Libcllos II, ex Gennadlo subiertus. m

Libellus III» ex Isodoro sublectas. 991

Litiellus IV. 998
index scriptonim qaos Honorius Hieronymo, Gennadlo

et Isidoro adjecit. 988

LIBKR DE n^KRESIBUS.

Prf-cratio.

De hwreticis Jud»Bonim.

De bsereticis Pagnnorom.

Catalogus Romnnorum ponttflcum.

Commentartus in Tiinsum Platonis.

935
935
935
988
345

0PERU3I HONORII PARS SECUNDA. - EXE-
GSnCA.

HEXAEMERON.

DE DECEM PLAGIS jCGTPVI S?1RITUALITER.
EXPOSUIO SELEGTORUM PSALMORUM.

Dedicatio anctoris. 9efl

Quid sit et unde dicatur Psalteriom. 968

Qaod ad logtcam pf*rlineat. 97D

De titulr), intentionc. matoria el auctore. 970

De ordioatione psalmoram. S71

De fornia stvr llgura p^alterii. ^i

De nantero psaimorum. 97S

De niystario psalmorum. 979

Prinios psalmus de loramatione Ghristi. 974
Applicatio psalnii primi ad quemcumqae fldelom. 979

Applicalio partis ejusdem psalmi ad impios. 980

De qnaluor ordinibus in Judicio. 981

Prolo^ns in psalraum quinquagesimum. 989

Do titulo historia ct flgura. 983

De divisione bujus psalml. 984

Esplicaiio ejusdem. 984

Prologus in quinquaglntale secundom. 968
Prologus in quinquaeeslmum primnm psalmum. 9 0

Expositio psalmi LI. 291

Protogus in psalmum centeiimam. l»i

Expositio ejasdem psalmi C. SH

Prologus in Quinquagintale tertiam. 987

Prologus in psalmum GI. 997

Expositio ejosdem psalml CI. 9»6

Prologos in psalmum GL. S05

Expositio ejusdem psalmi CL. 906

Epilogus Psalterli. 308
QU^STIONES, RESPONSIONES IN PROVEBBIA ET
ECCLESIASTEN.

Prefatio. 311

In Proverbia. 813

In Ecclcsiasten. 381
EXPOSITIO IN GANTiCA CANTICORUM.
Bpistola Honoril doctoris super Cantica canticorum.

347

Proiogus fn f ibram Salomonis qoi dicitur Gantica cantl-

corum. 347

Protogus alius super Cantica canticorum. fisa

Tractaius primus. 357

Tractatus sccandos. 397

Tractatus tertius. 453

Tractatus quarios. 471

Sigillum Beatie Mari» ubi exponuntur Cantfca cantico-

mni. 485

Appendix ad commentarium Ronoril, aactoris incerli

expusttio in Gantica Canticorum. 619

OPERtM HONORII

PARS TERTIA. — UTUR

GIGA.
GEMMA AMM£.

Fratrcs Honorio solitarlo. 541

Uononi resiionsio. 541
LIBERPRIMUS. —Demii$m sacrifleio et de ministris
EcelesUg.

Cap. I. — Dicendorom summa Ubris qaataor. 543

Cap. it. — De missa. 513

Cap. III. *< De primo ofUcio. 543

Cap. IV. — De processione episcopi. b44

Cap. v. — De campanarum signiflcatione. 544

Cap. VI. — De carru Dei. 543

Cap. VII. - Ingressus episcopi qaid signifloet. 546

Cap. Vin. — Quid cereostata signiflcent. 546

Cap. IX. — Quld ministri designant. 547

Cap. X. — Quid designat sabdiaconof. 547

Cap. XI. — Quid acolytbi designant. 547

Cjvp. XII. -- De thuribulo. 548

caI». Xilt. — De Ecclesia et secondo offlcio. 548

Cap. XIV. — De subdiacono. 548

Cap. XV. — De episcopo. 549

Cap. XVI. ^ Docantoribos. 549

Gap. XVII. — De servo arante. 549

Cap. xviii. — De flgnra aiia. 5bo

cap. XIX. — De tertio oflleio. 5So

Cap. XX. — De diacono. 550

CAF. XXI. — Qnid da» eandela designant. $51

1155

ORDO RERUir.

CAr. XXII. - Quid designet quod Eyangellum in am-

bone Jegilur. 56i

Cap.xxiu. - Dc signis et salutatione diaeoni. 551

Cap. XXIV. — De borulis. 5j2

Cap. XXV. — De sermonfi. 5S9

Cap. XXVI. - De quarlo offlcio et de Ecclesia. 552

Cap. XXVll. — De sacriflcio. 553

Cap. xxviii. De tri bus sacriflciis.' 553

Cap. XXIX. De septeni sacriflciis legalibus. 553

Cap. XXX. — De sacriflcio Christianorum. 554

Cap. XXXI. — De sacrificio panis. 554

Cap. XXXII. — De Ecclesia. ei significatione. 534

Cap. XXXIII. — De sacriflcio vini. 554

Cap. XXXIV. — De aqua vino misla. 655

Cap. XXXV. — De fornia panis. 655

Cap. XXXVI. ' cur quotidie missa cantetur. 555

Cap. XXXVII. — De subdlacono. 555

Cap. XXXVIII. — Be cantoribus. 655

Cap. XXXIX. -r- De oratione sacerdotis. 656

Cap. XL. - De secreto. 556

Cap. XLI. — De Praefatlone. 556

Cap. XLII. — De sacriflcio angelorum. 556

Cap. XLUI. — De quaiuor ordlnibus. 557
Cap.XLIV. — De quinlo ofllcio et de pugsa Ghristi

557

Cap. XLV. — Mysterium. 557

Cap, XLVI. — De passione CbrlstL 657

Cap. XLva — DeJoseph. 558
Cap. XLVIU. — De acolytho qai patenam tenet, quod

Nirodemum flguret. 558

Cap. XLIX. - De cruce. 558
Gap. L. — De primo ordine, et de tttbus crucibus.

559

Cap. LI. — De secundo ordine, et de quinque crucibus.

559
Cap. LII. — De tertio ordine. B!>9

Cap. LIH. — De quarto ordine, et de qtiinque crncibus.

560

Cap. LIV. — De quinto ordine, et de tribus cmcibus.

5G0
Cap. LV. — De sexto ordine» et de quioque crucibns.

660
Cap. LVI. — De quinque ordinibus crucnm. 560

Cap. LVn. — De numoro signorum. 560

Cap. LVlll. — De septem sacriflciis. 561

Cap. LIX. — De quinque orationibus. 561

Cap. LX. — De sexto offlcio, et benedictione episcopi.

569
Cap. LXl. — De septimo oflScio , et de resurrectione
Domini. 662

Cap. LXIl. ^ De pare Domini. 663

Cap. LXIII. — De fk-actione oblat». 563

Cap. lxIV. — De (ribus partibus oblatffi. 663

Cap. LXV. — De tribus communicationibus. 664

Cap. LXVI. — De Domlnico pane. 664

Cap. LXVII — De oratione super populum. 565

Cap. LXVIH. — De processione. 566

Cap. LXIX. — Signiflcatio processionum. 565

Cap. LXX. — Quid deslgnat processio ad aliam eccle-
siam facta de patria. 666

Cap. LXXl. — De arca. 566

Cap. LXXII. ~ De pugna Cbribtlanorum spirituali. 666
Cap. LXXIII. - Quod episcopus spiritualiteragat vicem
iniperatoris. 566

Cap. LXXIV. — Quod cantator sit signifer et tubicina.

667
Cap. LXXV. — De bello spiritaali. 667

Cap. LXXVI. — Quod cantores vicem dncum agant.

667
Cap. LXXVII. — De cantore quod vicem praiconis agat.

567

Cap. LXXVlli. — De David cum Christo, ct Goli.ith

cuni dittbolo comparatis. 668

( AP. LXXIX. — Mysterium. 668

Cap. LXXX. — Item de missa et de Judicio. 568

Cap. LXXXI. — De pugna Pbiilstaei. 669

Cap. LXXXII. — De arniis sarerdotis. 569

Cap. LXXXIII. — De ti agoediis. 570

Cap. LXXXIV. — Item de missa et de septcm Dominut

vobiscum^ septemque donis S. Spiritus,et de mysterio

miss89. 570

Cap. LXXIV. — Rabanus Maurus dc missa. 571

. Cap. LIXXVI. — Nnnc diccndum unde missa exordlum

sumpserlt et quts eam auxerlt. 17S

Cap. LXXXVii. — De Introitu misssB ct cateris parti-

bus ; « fiuibus primuni sint institutiie. 579

Cap LXXXVllI. — De Epistola el Kvangelio. 572

Gap. LXXXIX. - Do yestibus ct calicibns. 578

Cap.XC. — Decanone.

Cap. xci. — De mlssffl ofBciorora nominibus.

Cap.XCIL - De Jryrie e/ct«on.

CAP. XCIII. - Quid GloHa in excelsu.

Cap. XCIV. — , De orartione.

1456

S73
574
674
674
UAf Ai-i^. - */^ x,.«..w-«. S74,

Cap.XCV. — De sita oratlonis Tribus de caosis ad

Orientem cum oramus nos convertimus. $75

Cap. XCVI.— Quid epistola. 573

Cap.XCVIL — De Evangelio. 575

Cap. XCVIII. — De sacriflcio. 576

Cap. XGIX. — De sacrfflcio panis et Tinl. 676
Cap. C. — De Alpha et Omega, et illins cpuce « -i- •

d76

Gap. G1 . — De prafitione. 576

Cap. Gll. — Quare d icatur Sanehu. ^

Cap.GIII. -De Canone. . „ '"

GAP. Civ. — De duodecim apostolis et de sancta Mana.

578
Cap . CV. — De duodeci m nominibua martynim. 678

Cap. GVl. — De calice. ^

Cap. CVII. — De nominibus. ^'^

Cap. CVIII.— Deordinibus. ^

Cap. CIX. — in Orationem Dominicam. 580

Gap. CX. - De pace. f^

Cap. CXI. - De Agnut Dei. »»

Cap. CXII. — De quatuorspeciebosmlss». ^i

Cap. CXIII. — De tribus horis missie. 581

Gap. CXiV» — Quod una missa debeatcelebran. 581

Gap. GXr. - De Gloria in excelsis Deo. W

Gap. CXVI. — De nna oratlono in missa rel plunbas.

58«

Gap. GXVH. — De genuflexlone in Quadragesima. 58J
Cap CXVIII. — De lumine admissam. 583

Cap. GXIX. - De Credo in unum Deum, quando 8it can-

tandum. ^

Cap. CXX. - De prffifationibus. . . * '?

Cap. CXXI. — Quare pro defUnclis Glorta Patrt et Ai-

leluia non cantelur. ^

Cap. CXXII. — De altari. 583

Cap.CXXIII. — De labernaculo Moysl. 684

Cap. CXXIV. — De labernaculo populi. 584

Cap, CXXV. — De tempio. 583

Cap. CXXVI. — De ecclesia habente septem vocabula.

585
Gap. GXXTII. — De basilica, c»terisqne temp^i nomi-

nibus. ^

Cap. CXXVIII. — De capellis. S85

Gap. CXXIX. — De situ eccleslffl. 588

Cap. CXXX. — De fenestris ecclesl». 586

Cap. cxxxi. - Decolumnlsecdeslffl. 586

Cap. CXXXII. — De pictura. 586

Cap. CXXXIII. — De corona in ecclesia. 58i

Cap. GXXXIV. — De pavimento. 586

Cap. CXXXV. — De croce. 5S7

Cap. CXXXVl. — De pn)pitlatorio. 587

Cap.CXXXVII. — De palliis. 58"

Cap. GXXXVIU. — De OStiO. 587

Gap. CXXXIX. — De choro. 588

Cap. CXL. — De concordia chori. 588

Gap. GXLI. — De corona. 568

Gap. GXLII. — De campania. 588

Gap. GXLIII. — De turribus. 589

Gap. CXLIV. — De campanario. 589

Gap. CXLV. — De statione. 589

Gap. CXLVI. — De mulierlbus. 5h9

Cap. CXLVII. — Decoameterio. 590

Cap. CXLVIII. -- De claostro. 59«)

Cap. CXLIX. -* Qnod claustrum sit paradisus. 590

Gap. CL. — De dedicatione ecclesiffl. roQ

Gap. CLL — Do domo non consecrata. 590

Gap. CLII. — De portls. 59i

Cap. CLIIl. — De alphabeto. 591

Cap. GLIV.— De quatuor angulis ecclesia. 591

GAP. GLV. — De dextro aognlo. S9i

Gap. CLVI . — De illo : Deus in euijuiorium. &9i

Cap. GLVII. — De sale et cinere. 599

Cap. CLVIII. — De vino et aqua. 59i

Cap. CLIX. — De templo 593

Cap. GlJt. — De altari et crace. 593

Cap. CLXL — De ministris. 594

Cap. CLXII. — De oleo el altari. 5^4

Gap. CLXIH. — De chrismate. 594

Gap. CLXIV. — De Incenso. 595

Cap. G LXV. — De vasis et ornamentis. 5d5

Gap. GLXVI. — De reliquiissanrtonim. 595

Cap. CLXVII. — De veste animarum. 595

Cap. CLXVIII. — De die judicii. 596

Gap. CLXIX. — De cerlo loco et aacriflcio. 59^

^457

QUiE IN HOC TOMO CONTINENTDR.

4459

GAP. CLXX. — De violata pcclesia. 596

CXf. CLXXi. — De coosinictlone ecclesie. 607

-Cap. CLXXII. — De ministris eccleslse. 697

Cap. Ci.xxiil. — De Christianis. Wf

<:ap. CLXXIV. — De cleriris. »7

Cap. CLXXV. — De 08tiarii8. 698

CiP. CLXXYl. — De iecloribus. 698

Cap. C!.xxvn.-Deexoriisiis. 6»8

Cap. CLXXvm. - De acolylhis. 698

Cap. CLXXIX. — De subdiaconibas. 699

Cap. CLXXX - D3 diaconibus. 6»»

CAP. CLXXXl. - De presbyteris. »99

Cap. CLXXXii. - De sacerdotibus ilerttm. 699

Caf. CLXXXIIL — De episcopis 800

Cap. CLXXXIV. ^ De summo sacerdote. 600

CAP. CLXXXY. — De manus imposttione. 600

Cap. CLXXXVI. — De arclilepisropiS. 801

Cap. CLXXXVII. - Dc patriarchis. 801

Cap. CLXXXVUI. - De papa. 801

Cap. CLXXXIX. - De consecratlone papsc. 80^

Cap. CXC. — Deordine ministrorum. 80-2

CAP. CXCI. — De presbyteris. 609

Cap. CXCII. — De virginibus. 802

Cap. CXCIII. — De tonsura clericorum. 802

Cap. CXCIV. — De Chhsto rege et sacerdote. 003
G4P. 6XCV. — Quod Petrus aposiolus tonsuram iovcnit

dericornm primas. 803
Cap. CXCVI. — De tonsura magorum. " 803

Gap. CXCVII. - De clehcali corona. 603

Cap. CXCVIIt. — De sacris vestibus. 804

Gap. CXCIX. - De preBparatlone saccrdotis. 804

Gap. CC. — De lavandis manibus. 604

CAP. CCI. — De homerali. iOt

Cap. CCII. — De alba. 605

Gap. CCIlI. — De cingnlo. GOo

Gap. CCIV. — oe stola. cor»

Gap. CCV. — Da inoocentia. 606

Gap. CCVT. — De subciogulo. C06

Cap. CCVII. ~ De casula. 6oc
Cap. CCVIH. — De mappula. . coG

Gap. CCIX. — De septem vesUbas episcopi. 607

Cap. CCX. — De sandaliis. voj

Cap. CCXL — De daimatlca. 607

Gap. GCXIL - De dalmatica. et qold designct. cos

Gap. CCXIIL — De ratlonali. 608

CAP. CCXIV. — De mitra episcopali. 601)

CAP. CCXV. — De rhirolhecis. 600

Gap. CCXVL — De anouio. 609

fAP. CCXVIL — De baculo epfscopali. 60)
GAP.CCXViiL — Item de virga et baculo epiacopl. 6io

CAP. CC1X Dc genere bacuii. 610

Gap. CCXX. - De spheerula. 610

Cap. CCXXI. - De ornatn archiepiscopi. 6U

Cap. GCXXII. — Do pallio archiepiscopi. eil
Cap. GCXXlll. - De vestibus paiharchoe et aposloliri.

611

Cap. GCXXIV. - De corona Imperatoris. 612

Cap. CCXXV. — De diadcmate regum. 612
Cap.CCXXVI. — De vestibus ministronxm inrcrioris

gradus. 61^

Cap. ccxxVII. - De capj.a. 612

cap. ccxxviii. - De piieis. eu

Cap. CCXXIX. — De subdiaconomm vcstibus. 613

Cap. CCXXX. - De veste diaconorum. 613

Cap. CCXXXI. — De diaconi casula. 613

Cap. CCXXXll. — De indumentis clericorom. ou

Cap. CCXXXIII. — De tunicis clericorom. 6U

Cap. CCXXXIV. — De camisiis clericoruro. ou
Cap. CCXXXV. ^ Clericus non debet arma deferre-

614

Cap. CCXXXVI. — Laici possunt portare arraa. 614

Gap. CCXXXVII. - CucuUa quid signiflcet. 614

Oap. Ct.XXXVIH. - Vlraa abbati concedilup 615
Cap.cCXXXIX. " Conversationis moiaiium initium.

815

Cap. ccxl. — De vestita mQDialiam. 616

Cap. CCXLl. ~ De VlduiS. 616

Cap. CCXLU. — De conversis. 616
Cap. ccxlUI. — Baptizaii albas veatea portant. 6I6
I.1BER SfiCUNDUS. — De horis cananieis.

Cap. 1. — De nocturnoram offlcio. 616

Cap. II. '— De prima vlgiiia. 616

Cap. III. -- De socuoda bora. 617

Cap. IV. .- De tortia bora. 617

Cap. V. •>- Versieulvs. 618

Cap. VI. — De leeiioniban. 618
Cap. vii. ^ De secnnda vlgllia et secondo noctamo.

818

Cap. VIII. — De prima hora. 618

Cap. IX. — De secunda liora. 618

Cap. X. — De Gloria Patri et tertio ooctumo. 618

Cap. XI. — De tertla vlgilia et tertio noctarno. 619

Cap. XII. — Qqod Pauius vigll faerit 61»

Cap XIII. — LaurentiusvifiiL 619

Cap. XIV. — rirogorius vlgii. 620

Cap. XV. — Do uiedia nocte. 620

Cap. XVI. — De auctoritate sanctoram. 821

Cap. XVIL — Dtspositio HieronymL 821

Cap. XVlII. — De vinca DoQJini. 621

Cap. XIX. — De sacerdote. 621

Cap.XX.— ManeAbeL 6g^

Cap XXI. — Tertia hora Noe. m

Cap. XXII. — Sexta hora Abraham. 622

Cap. XXIII. — De versu. 623

CAp. XXIV. — Nona hora Moyses. 623

Cap. XXV. - Cnderima hora, apostoli. 62.*i

Cap. XXVL — De versibus. 623

Cap. XXVII. » De restivitale sanctornm. 624

Cap. XXVIIL — De Matutinis monachorum. 624

Cap. XXIX. — De tertlo nocrurno. 62f»

Cap. XXX. — De inclmationibod. gs&
Cap. XXXI. — Nota dignitatem quie in matatlnis lau-

liibUS esL 623

Cap. XXXII. — Prima causa. 62&

Cap. XXXIII. — Secunda causa. 626

Cap. XXX IV. — Tertia causa. 626

Cap. XXXV. — Quarta causa. c^ig
CAi-. VXXVI. — Dominus rrgnavit, Psalmus I LauOam

Dominicffi. ^

Cap. XXXVll. - Jubilate, 626

Cap. XXXVI II. — Deus, Deus meus. esrf

Cap. XXXIX. — Deus misereatur nostri. 697
Cap. XL;— Benedieifet omnia operaDomini, Domtno.627
Cap. XLI. — Laudate Dominum de calis et canale ct

Laudaie, sub uno Gloria Patri. ear

Cap. XLIl. — De hymno. 6^

Cap. XLIII. » De capitulo. en

Cap. XLIV. — De cantico Benedietus Deus. , 6^8

Cap. XLV. — De oratlone et soITragiis. 6-.8

Cap. XLVI. — De privatis uoctibus. 628

Cap. XLVII — De duodeclm horis. 628
Cap. XLVIII. — De sex antiphoois snper nocturnam.

628

Cap. XLIX. — Viginti quatuor horse. 628

Cap. L. — De duodecim Psalmis. 6 ^^9
Cap. Ll. — Do privatis noctibus et de Loadibas rum

cantamus Miserere mei. 629

Cap. LII. — Deus. Deus meus. 639

Cap. LIII. — Deui misereatur nostri. 630

' Cap. Liv. — De horis etoetatibus. 683

Cap. LV. — Idem de boris dioi. 633

Cap. LVf. — De nocturoailDus horts. 634

Cap. LVlI. — De horis diei et noctls. 634

CAP. LVlll. — De prima Dominicis diebns. 634

Cap. LIX. — De flde quatuor temporibus edita. 634

Cap. LX. — De prima in privatis diebus. 634

Gap. LXI. — Deus, in nomine tuo. «55

Cap. LX 1 1 . — De vespera . 637

Cap. LXIII. — De cursu sanct» MAri». 637
Cap. LXIV. — De Completorio et de confessione sero

et mane. 638

Cap. LXV. — De cnrsu monachorum. 689

Cap. LXVI. - priroa Dominica. 639

Cap. LXVII. — De iiocturais. 640

Cap. LXVIII. — Doniinica. 641
LIBER TERTIUS. — D9 solemnitatibus totius anni.

Cap. I. — Dc Adventu Domini. 641

Cap. II. — De secunda Dominica In Adventa. 643

Cap. III. — De teriia Domimca. ots

Cap. IV. ^ De quarla Dominica. 613

Cap. V. — De antipbonis 0. 644

Gap. VI. — De Vlgiliis saoctoram. 644

Cap.VII. — DeNalivitate Domlni. 644
Cap. VIII. — De uenma fabricn mandi, et cnr potlus

In o, quam inalia vocall cantetar. 045

Cap. IX. — De secundo et terilo noctnroo. 645

Cap. X. * De neuma et veritate, et car in «• 646

Cap. XI. — De matatinis landibas. 648

Cap. XII. — De sancto Stepbano. 646

Cap. Xlll. — De sanito ioanne. 6 la

Cap. XIV. — De Innocentibns. 6ii

Cap. XV. — De octava Dominl. 647
GAP.xvi.—DeDofflinico» i>um meditm tiimtium iter

haberet. 647

Cap. XVII. — De sanctis ot oclavia eoram. 647

Gap. XViy. — De Epiphania. «47

1459

ORDO UERUM.

liCd

aP. XTX.-De M6ffis. 617

Cap. XX. ~ Dc Matutinis, G48

Cap. XXI. — De octava Epiphani®. 048

Cap. XXII.— Doininica post Epiphanise restcm. «48

Cap. XXIll.— De 01'tara samra ARneli^. «49

Cap. XXIV. ~De pariflcatione S. Maris. 649

Tap. XXV. — De sancto Blnsio. 649

Caf. XXVI. — De calhPi ra S. Pelrf apostoli. 649

Cap. XXVll. — De conserr.iiiorie salis et aquae. e^o
Cap. XXVUI. — Quare in Ailvento Isaias. ef post Nati-

Titatem Dominl Paulus iegatur. 6&o

Cap. XXIX. — De bistoria Domine, ne infarore. 6*0
Gap. XXX. — De spatio a Nailvitate Domini usqne ad

Septaagesimam. 650

Cap. XXXI. — De Sabbato in quo Allcluia deponitur.

630

Cap. XXXII. — De Septaageslma, Pascha ct Pentecoste.

651

Cap. XXXIII. — De Pascha, quare Judaeorum more se-
cnndam lanss cursum celebreiur. 651

Gap. XXXIV. — De sole, quod lypum Christi gc^it. 651
Cap. XXXV. — De stellis, quod desi^nent sauctos. 651
Cap. XXXVl. — De iuna, quod Ecclesiam designet.

659

Cap. XXXVII. — DeScptuagesiraa. 652

Cap. XXXVIII. — Oe historla Nabuchodonosor. «.-^i

Cap. XXXIX. — De Sexagesiraa. 654

Cap. XL. — De quinquagesima. , 6.54

CAP. XLI. — De capite jcju lii. 654

Cap XLII. - De nomiiie Adam. 654

Cap. XLIII. — De feria iv in capite jejunii. 655

Cap. XLIV. — DeQaadr.if^esima. 695
Cap. XLY. -^ De jejunio Doinini et cur nos non jejuna -

mus eo tempore quo ipse Jejunavit. 656
Cap. XLVI. — De velo quod suspenditur Quadragest-

ma. 656

Cap. XLVII. — Do septem hebdomadls. 657

Cap. XLVIII. — De sex hebdoniadis. 657

Cap. XLIX. — De Quadragesima. 657

Cap. L. — De sex Domintcis Quadraepsim». 6.'i6

Cap. LI. ~ Dominica v Septuagesim». ^ 658

Cap. LII. — De media Quadragesima. 659

Cap. LIIl. — De scrutijilo. 659

Cap. LIV. - De qaarta feria. 659

Cap. LV. — De inf ntibus. 653

Cvp. LVi. — Derenantialione. ' 650

Cap. LVn. ^ De operibas. 660

Cap. LViiL — De pompis. 660

Cap. LtX. — De flde. 660

Cap. LX. — De crace. 660

CAP. LXI. — De aale. 660

Cap. LXir. — De symbolo. 660

Cap. LXIIL — Desaliva. 660

Cap. LXIV. — De lumine. 660

Cap. LXV. — De introductione. 660

cap. LXVI. — De statione. 661

Cap. LXVII. — De Credo in unum Deum. 661

Cap. LXVIII. — De daaboB lectionibus. 661

Cap LXIX. — De sab bato 661

Cap. LXX.— De passione Bomini. 661

Cap. LXXI. — De aabbatoante dicm Palmaram. 669

Cap. LXXII. — Dominica in die Palmarum. 669

Cap. LXXIII. — De feria secooda et tertia. 669

Gap. LXXIV. — De feria quarta. 669

Cap. LXXV. — De feria qainta. 669

Cap. LXXVI, LXXVll. — ue poenitentibas. 663

Cap. LXXVIII. — De excommunicatis. 668

Cap. LXXIX. — De poBnitentibus iterom. 663

Cap. LXXX. — De cbrismate. 663

Cap. LXXXI. — De olf o sancto. 664

Cap. LXXXII.— De oleo inflrmorom. 664

Cap. LXXXIII. — De Arapolla. 604

Cap. LXXXIV. — De cceaa Domini. 665
Cap. LXXXV. — Qood Gloria in exeeUii cantatar ad

ebrisma. 665

Cap. LXXXVI. — De nodatione altariom. 665
Cap. LXXXVIL ~ De laminom exstlnctlone et nomero

eorom. 665
Cap. LXXXVIII. — Qoare Inyitatorlom non cantator.

666
Cap. LXXXIX. — DeParasceTC. 666

Cap. XC. — De tractu Domine, audini, et qoare qoa-
toor tantom habeat versos. 667

Cap. XCI. — De tracio Eripe me. 667

Cap. XCII. — De passione Domlnf. 667

Cap. XCUI. — De veste Domini. 667

CAP. XCIV. — De igne. . . 667

Cap. XCV. — De orationiboa pro omnibne ordioi-

667

668

<IG9

bus.

Cap. XCVI. — De cnice Domini.

f^AP. XCVII. — Dtt^uabn.s nofiibus.

Cap. XCVIIl. — De qua<Iraginra tK>r:8.

Cap. XCIX. — De Sabbalo eaucto.

Cap. C. — De novo igne.

Cap. CI. - Do i*creo. «6

Cap. Cll. — Do annis Incarnationis Domini <;ai «*ri
buiitur in cereo. 661

Cap. CIII. - Deleclionibus.

Cap. CIV. — t»e qunfnor lectionlbas.

Cap. cv. — De prinia leclione. 9e»

Ca. CVI. — De nicnsa tabernaculi . 66$»

Cap. CVIl.— Do prima lectione. 669

Cap. CVIIL— De duodecim lcclionlbns seconduni Ro-
manos. ^i

Cap.CIX. — Item alios ordo lectionom flecandum Ro-
manoa. ^-j^

Cap. CX. — De litaniis ante et post baptlsmom. ers

Cap. CXI. — De baptismo. ^7^

Cap. CXII. — De septem gradibos In baptismo. 673.

Cap. CXIII. — De conflrmatione. 673

Cap. CXIV. — De bina unctiooe. 673

Cap. CXV. - De patriuis. «74

Cap. CXVI. — Quod tantum hls In anno canonire bap-

tismus celebretor. ^74

Cap. CXVII. — De die Chrisii sepaltariB. 574

Cap. CXVIII. — De offlcio mlsse. 674

Cap. cxix. — Dc magno mysterlo, de prima dle s»cdIj

et de die Palmarum. ^j^

Cap. CXX. — De aBqulnoctio et sole et lona. et teria

quarla. ^75

Cap. CXXI. — De nniecimo Kalendas Apriiis, et ferla

quinta. ^

Cap CXXII. — Dedecimo Kalendas Aprilis, et deferia

sexta. CT6

Cap.CXXIII. — Oeoctdvo Kalendas AprilJs et de die

Dominica. ^^

Cap. CXXIV. — De Pascha. «-«

Cap. CXXV. — De umbra Pasch». ^rr

Cap. CXXVI. — De processione in die Pascba. 677

Cap. CXXVII. - De tribus psalmis in Uatotinis per

hebdomadam Pasc!iae. 977

Cap. CXXVill. — Quare non cantetor Quieunque per

hanc hebdoniadam. ^77

Cap. CXXJX. — De vpsperls in die Pas h«. «ns

Cap. CXXX. — De prima hebdomada s«cali. 678

Cap. CXXXI — De baplizatis. ^

Cap. CXXXII. — De Sabbaio. «3»

Cap. CXXXm. ~ De mediis sex dlebas. 67S

CAP. CXXXIV — De magno mysterio diei Palmanmi et

totias hebdomadn. ^fj^

Cap. CXXXV. - De offlrlo dlel Resorrectlonls. 679

Cap. CXXXVI. Dequinquagestma Paache. em

Cap. CXXXVII. -~ De Pascha annotino. 6Ba

Cap. CXXXVIil. De Litdnia majore. e»

CAP. CXXXIX. De tridoana Litania aote Aaeen8f<Niein

Domini. 681

Cap. CXL. — De festo apostolorom Philippf et Jacobi.

661

Cap. CXLI. — Quare anic Cbristi reaorrectiODem Lex

et prophetce legaotor, et post Resurrectionem apoetolo-

rom scri ta. 68t

Cap. CXLII. — Apocalypsis per trcs hebdomadas legi-

tor. 681

Cap. cXLin. — De canonicis apostolomm BpistoKs per

doas bebdomadas. sbi

Cap. CXLIV. — De offlcio miss». 689

Cap. CXLV. — De Asccnsione Dominf . 883

Cap. CXLVI. — De Vigllia Pentecostes. 683

Cap. CXLVII. - De Pentecoste. 683

Cap. CXLVIIL — bc Paschali Qafnquagesfma. 684

Cap. CXLIX. — De septem diebos Pentecoatei. 884

Cap. CL. — De Jcjonio Quatuor Temporom. 634

Cap. CLI. — De Quadragesima. 618

Cap. CLII. — De ferla quarta. 68S

Cap. CLIII. — De feria sexta. 635

Cap. CLIV. — De sabbato fn doodecim Lectionibns.

685

Cap. CLV. — Qoarein QoatoorTemporibvsordlDesflant

Cap. CLVI . — De Dominica post oetaram Penteooates. 688
Cap. CLVii. — Qoid signfflcet tempna fnter Pasciia eC

Pentecoaten. 687

CiP. CLVlll. — De Janoarlo et alffa menslbiis. 687

Cap. CLIX. — De historia Job. 6t7

Cap. CLX. — De foslo Joannis aiile porfcm MllfMNi,

aexta die Maii. 688

1461

Cap. CLXr. •- De resto llarin ad Martyres. 688

Cap. CLXK. ~ De festo Petri et Pnaii apostoloram, die

99 Junii. r>88

Cap. CLIIII. — De sanrto Jacobo, dio S5 JulH. CS8

Cap. CLXIV. — De Kalendis Augusli. et de Ad fincula

5. Petri. r.ia

Cap. CLXV.— De decolJatione Joannis Baptistic, 99 Au-

fnsii. t89

Cap. CLXVL— De Nati?itate B. Mari» Virginis, 8 sep-

temb. ^

Cap. CLXYU. — De festo S. Michaelis, 8 die Mali. —

Ejus apparliio. 6'JO

Cap. CLXVlli. ^ De festo Omniam Sanctorum, Ka)«n-

disNovemb. 690

Cap. CLXIX. — De Dedicatione ecrlesias. 690

LIBER QU4RTUS. — De eoncordia of/iciorum.
Cap. 1. — De coucordia orOciorum. 669

Cap. IL — De scpluagesima. 689

Cap. UI. — De Dominica Septaagesimse, cireumdede-

Tunt. 690

Cap. IY. — De Dominica Bxeurge in Sexa.csima. 691
Cap.V. — De Domioica Etto mihi, U\ Quinquagesfma.

Ci»l
Cap. VI. — De Dominica prima Quadragcsimae. intoca-

bU. 691

CAP.VII. — De Doniiniia secunda Quadragesimaj Hc-

miniscere. 6:)i

Cap. VIII. — De Dominica tertia Quadragesimie, oculi.

m
Cap. IX. — De Dominica quarla Quadragesimse, Latare,

m

Cap. X. — De duobus Dominicis &equentlba8. 699

Gap. XL — DeDomiuira Paschffl Resarrexi. 699

Cap. XII. — De duobus diobus. 69^

Cap. XIII. — Quure dicuntur diei mali Ab Apostolo. 693
Cap. XIV. — De ofliicio Quadragesimae. tws

Cap. XV. — De officio Pasclf rtis Resurrexi. r.'M

Cap.XVI. — Divcrtaiiulanoa. «94

Cap. XVIL — llcruni de Paschali dlc. C95

Cap. XVIII. — Le olTrio, Iniroduxit nos Dominus. 696
Cap. XIX. ^ De officio, Aqua Sapieniice. 696

Cap.XX. — De oflicio, renitet t>enedicti patrii m«V

feria iv. 696

Cap. XXI. — De officio, vitricem manum^ ferla V poat

Pascha. 696

Cap. XXII. — De offlcio, Eduxii eos Dominus. Garj

Cap. XXIII. — be offieio, BduAit Dominut poputum

tuum, sabbato in Albis. 697

CAp. XXIV. — Dominica in Albis. Quasimodo geniti

infantes. 697

Cap. XXV. — Dominica II post Pascha. Miserieordia

Domini 698

Gap. XXVI. — Dominica III post Pascha, Jubilate Deo,

imnis terra. 698

Cap. XXVII. — Dominica lY post Pascha, cantate

Domino. 6i)9

Cap. XXVIII. — De Dominica ▼. rocem Jucunditatis.

699
Cap. XXIX. ^ De Rogationibna et officio Bxaudivit.

699

Cap. XXX. — De yigilia AsceDSlonis et officio, omnes

gentes. 700

Cap. XXXI. — De Ascenalone et offieio, riri Gatilcei.

700
Cap. XXXII. — DomiDica intra octavas Ascensionfts

BMudi, Domine. 700

Cap. XXXIII. - De Vigilia Pentecostes. 70l

Cap. XXXIV. — De sancio die Peutecostes. et officio

Bpiritus Domini. 701

Cap. XXXV. — De officio cibavit eos Dominus, feriie

secandfle. 70*i

Cap. XXXVI. — De offlcio ferlae terliie, Aceipite Jucun-

ditatem. 703

Cap. XXXVII. — De ofllcio feriffl quarttt.rfus dum

$gredereris, 70*

Cap. XXXVIII. - De ferit quinta. 70B

Cap. XXXIX. — De officio Repleatur feri» VI. 70.i

Cap. XL. — De officio charitas Dei in S4bbato. 703

(Ha. XLI. — Dominica 8S. Trinitatis. Benediela. 703
Cap. XLU. — De capite a Septuagesima osque post

pentecosten. 703

Cap. XLIII. — Dominica prima a Pentecoste nsquc ad

Adventnm Domlni. 704

Cap. XLI V • — Sub gratit . 704

Cap.XLV •» Dominica secnnda post Pentecosten :

FQCtus est sab )ege. 705

Cap. XLVI. — Sub gratia. 70s

. Cap. XLVil — De Saucto Joanne Baptista. 706

QUiE ri^ HOC TOMO CONTINENTUR.

\m

Cap. XLVIII. - De Vigiiia S. Joannis Baplistae et offl-

clo ejus. "05

Cap. XLIX. — Doninica tcrlla post Pentccosten : Jie-

spice in me, sub le<ie. "01

Cap. L. — Snh gratta. "707

Cap. LI. — Dorninira quarta post Penterosten : Domf-

nus illuminatio mea, sub legc. 707

CaP. LII.- Subgralia. 7i)8

Cap. LIIL — Dominica quinta post Pcntecostcn : Exaudi.

Domine, sub lege "08

Cap. - LIV. - Snb gratia. 708

Cap. LV. — Domiiiica VI post Pentecosten : Dominut

fortitudo, snb lcge. 709

Cap. LVI. - Sub gratla. 700

cap. LVII. — Dominica vii post Pentecosten : Omnes

gentes, sub legc. 7I0

Cap. LVni. — Sub gratia. 710

Cap. LlX. — Dominica VIII post Pentecosten : Susce-

ptmi/s. Bub iege. 711

Cap. LX. — Sub gratia. 711

Cap. LXl. — Dominica IX post Pe itecosten : £cce

Deus, sub lege. 719

Cap. LXM. — Sub gratla. 712

Cap. LXIII. — Dominica derima post Pentecosten : Dum

clamarem.8\x\) lefe. 7n

Cap. LX IV. — Sub gratia. 718

Cap. LXV. — Dominica XI post Peotecosten : Deus in

toco, sub lege. • 714

Cap. LXVl. — Sub gratia. •»15

Cap. LXVIT. — Dominica XII post Pentecosten : dsus,

in adjuturium, sob lege. 715

Cap. LXVlll. — Suo gratia. 716

Cap. LXiX. — Item de eadem Domioica. 716

Cap. LXX. — Dominica XIII post Pentecosten : Be-

spice» Domine^ sub lege. 716

Cap. LXXI. - Sob gralia. 717

Cap. LXXII. — Dominica XIV post Pentecosten : pro-

tector noster, sub lege. 717

Cap. LXXIII. - Sui> gratla. 718

Cap. LXXIV. — Item de eadem Dominica. 718

Cap. LXXV. — De Qualuor Temporibus. 718

Cap. LXXVI. - Deferlasexla. 719

Cap. LXXVII. — De sabijato. 719

Cap. LXXVIII. — Dominica XV, melina, snb lege. 719
Cap. LXXIX. — Sub gTfatia. 790

Cap. LXXX— Domioica XVI, Miserere imei, snb lege.

720
Cap. LXXXT. — Sub gratia. 721

Cap. LXXXII. — Dominica XVII, Justus es, Domine, sub

lege. 791

Cap. LXXXIII. — Sub gralia. 793

Cap. LXXXIV. — Dominica XViil, Da pacem. sob lege.

7^
Cap. LXXXV. — Snb gratia. 728

Cap. LXXXVI. ^ Dominica XIX, SaluspopuU sub lege.

7:3
Cap. LXXVII. — Snb gratia. 794

Cap. LXXXviii. — Domlnica XX, Omnia qum feeisti,

snb lege. 734

Gap. LXXXlX. ^ Snb gralia. rsi

Cap. XC. — Dominica XX, /n voluniate, snb l3ge. 724
Cap. XCI. — sub gralia. 725

Cap. XCII. — Dominica XXH. 8i iniquitates, sub lege.

72^
Cap. XCIH. " Snb gratia. 725

Cap. XCIV. -^ Dominica vacat 72«

Cap. XCV. — Dominica varaL 7*6

Cap. XCVI. — Dominica XXIV post Pentecosten, oicil

Domtnus sub lege. 796

Cap. XCVii. — Sub gratia. 7«7

Cap. XCViii. - Ordo de Alletuiu Dominicalibus apnd

quosdam. 727

Cap. XCIX. — Dominlca prima in Adveotu Donilni. 728
Cap. C. Dominica secnnda in Advento , Populus

sion. 728

Cap. CI. - Dominica tertia, Gaudete in Domino. 728
Cap. Cli. — Dominica quarta, Memento nostrt, Lomine.

729
CAP. CIII. - De vif ilia NaUviUtls Domini, Hodie scietU

719

Cap. CIV. — In Natali Domlni, In nocte prior missa^
Dominusdixii adme. 729

Cap. CV. — 1n mane missa, Lux fulgebii hodie. 730
Cap. CVI. — Major missa, puer naius esi noOis. 739
Cap. CVU. " Quare Evangellum de Abel , de sancto
Stephano legitnr. 781

Cap. CVlll. — Dominica Dum medium silentium. 781
Cap. CIX. — De Bpiphania, Bcce advenii. 731

1463

ORDO RERUW.

4 464

Cap. CX. —Dominica, /n exeeUo throno. 731

Cap. cxr. — De torlia Domiiiica, omnit terra» 731

Cap. r;xil. — De Doannica quarta, Adorate Deum. 731
Cap. CXIII. — De aadem quarta Domiiiica. 73S

Cap. CXIV. — De offlclo aanctonim Gervasii et Prota-

»n. > 732

CAP. CXV. — QuareYersasiQ nocte S. Paoll ad antl-

phonas dicantar, et de sancto Laarcntio similiter. 73S
Cap. CXVI. — De olficlo mortuoram. 732

Cap. CXVil.— Exrerptom de Roroano Ordlne. 782

Cap. CXVlir. — Quomodo sit lcgendum per annum. 736

SACRAMBNTARIUM SBO LlBBR DB CA08I8 BT SIONIFICATn
MYSTICO BITDOM DIVINI OFFICII IN ECCLBSIA.

Prologus. 787

Cap I. — De Sepluagesima. 787

Cap. II. -* De Sexaffesima. 739

Cap. ni. — De Quinq sagesima. 740

Cap. IV. — De dlc Ciaeruin. 741

Cap. V. — De Qaadrag.'Sima. 742

Cap. VI. — De fcria quart • hebdomadffi quartid. 743

Cap. VII. — De Sabbato aiite Palmas. 744

Cap. VIII. — De dioPalmarum. t^

Cap. IX. — De feria quarta neb(!omrJflB Majoris. >45

Cap. X. — Dedie Cosn» Do.uini. . . 749

c.Ap. XI. ^DedieParascevea. * 746

Cap. XII. — De Sabbato Sancto. 747

Cap. XIII. — De Paschali lcmporo. 758

Cap XfV. ~ De octo dJMbus tieophytomm. 753
cap. XV. — De Ipsa die Paschae et sez seqaentibus.

754
Cap. XVI. — De quinqoaginta dlebus aboctava Pascba

ad octavam Pentecostcs. 764

Cap. XVII. — De Do*^inici8 a Septuageslma uBque ad

Pascha. 755

Cap. XVIII. — De Peiitecostali tempore. 755

Cap. XIX.— Dedie^us Ho^^aiionum et Litaniis. 7&5
Cap. XX. — De vigilia Pentorostes. 756

Cap. XXI. — De tempore sacros ordlnes conferendi.

7trr
Cap. XXII. — Dc Jcjunlis Quatuor Tempomm. 758

Cap. XX in. - De ordiriaUone. 759

Cap. XXIV. - De ordinandls eornmqne dignitate ae

Officlls. "^ 760

Cap. XXV. . De vestlbus Bacerdotnm episcoporum. 760

Cap. XXVI. - De dalmatica. 761

Cap. XXVU. — De pallio archiepiscopi. 761

Cap. XXViii. — De sandaliis. 762

Cap. XXIX. — De vestibns presbyteri. 762

Cap. XXX. — De campanis. 7W

Cap. XXXI. — Dcecclesla. 768

Cap. XXXII. — De velo mulierum. 764

CAP. XXXIII. - De choro. 764

; CiP. XXXIV. —DecflBremoniisinmissaepiscopi. 764

Cap. XXXV. — De KyHe eleison. 766

i Caf. XXXVI. — Decerels. 766

: Caf. XXXVII . — De Gloria <n escafcif . 766

' Cap. XXXVIII. — De Dominut vobiscum. 767

Cap. XXXiX. - De coUectla. 767

Cap XL. - De anniversariis. 767

Cap. XLI. — De qnadragesimali tempore. 769

Gap. XLII. — De Paschall tempore. 76»

Cap. XLIU. — De festo sancti loanni8 tempore. 769

Cap. XLIY. — De festo sanetl Petri ad Vinonla. 768

Gap. XLV. — De festivitate Beat» Mari» Virginis. 769
Cap. XLVl. — De decollatlone sancti Joannis Baptist».

770

caf. XLVII. — De matutinis canonieit. 770

Gap. XLVIII. — De laudibns canonicis. 771

Caf. XLIX. — De matutino et sole. 773

Caf. L. — De hominc, qualiter minor mnndns dicator.

778

Caf. LI. — De nocte et sepiem ejus temporibos. 774

GAF. LII. — De psalmis ad Laudes feriales. 774

cap. LIII. — De canticis ad Landes feriales. 774
Caf. LIV. - De die et duodecim ejnt horis ae pealmo

Meati immaculati. 775

Caf. LV. — Dc Vesperis. 775

Caf. LVI. — De Completorio. 776

Cap. LVII. — De prima canooiea. 776

Cap. LVIIL — De mysterio horamm. 776

Caf. LIX. — Allter de mysterio horaram. 777

Cap. LX. — Item de myslerlo horarum. 777

Cap. LXI. ~ De septem snculi diebof et mnndi 89cu-

lis. 'Hl

Cap. LXlf. — Dejudicioextremo. 778

Cap. lxiii. - De Dominicis in Adventn. 778

Gap. LXIV. - De antiplfonis ad laudes. 779

cap. LXV. — De aiitlplionis 0 ad Magniflcat 779

Cap. LXVI. — De vigilia Nativltatis Domin».' ti^i. i 780
Cap. LXVII. — De Nativitate Domini. »iMt. / 7»

Cap. LXVIII. — De Epiphania Domlnf. tbi
Cap. lxix. — De tempore inter Bpipfaaniam et Porifl-

cationem B. Mari». 789

Cap. lxx. - De festo Purificationls. . 78»

Cap. lxxi. — Be cathedFB S. Petri . 788

Caf. LXXII. — De Septnagesima. 783
Caf. LXXIII. - De Sezagesims et Qninqnagesima. 784

Cap. LXXIV. — De quadragesima. 785
Cap. LXXV. — oe Dominica seeoDda Qnadragesim».

'■j -^ . 785

Caf. LXXVI. — De Dominica tertia Qv .^n*-^ «siinaB. 786
Cap. LXXVII. — De Dominica quarta QmMtAoOalm». 786
Caf. LXXVIII. — De qninta et sezta Dominica Qnadra-

gesim». 'jgT
CAP. LXXIX. " De GOBna Domini et seqnentibns daa-

bns diebus. rgr

Caf. LXXX. — De resnrrectione Domini. tst

Caf. LXXXI. — De responsoriii, cantoribns, lectori-

bU8, etC. 787

Caf. LXXXII. — De Evangelio et ejns lectione. 789

Cap. LXXXIII — De cereis ad Evangelinm. 789

Caf. LXXXIV. — De oblatione sen offertorio. 789

Cap. LXXXV. — De secreta submissa. 7»i

Cap. LXXXVI. — De prsfatione et sanetus. 791

Cap. LXXXVII. — De canone missae. 791

Caf. LXXXVIII. — De Aipius Dei et corpore Cbristi.

795

Cap. LXXXIX. — De ite missa est. 796

Cap. XC. — De Adventn Domini. 786

Caf. xci.— De nativltate Domini. 797
Gap. XCII. — De Circomcisione Domini et Bplpbania.

797

Caf. XCIIL — De die Pnrificationis. 798

Caf. xciv. — De ezsequiis mortuoram. 798

Cap. X'"^. — De die Paschall. tw

Gap. Xcvi. — De Domiolcts post Pascba. 799

Cap. XCVII. — De responsoriis in Pentecoste. 7»9

Cap. XCVlil. — De Pestis S. Joanois Baptist», S5. Pe-

trietPauli. 800
Caf. xcix. — De lectionlbns in matntinis post Penie>

costen. 800

Caf. C. — De dedicatione ecclesi». 881
6PEC0LUM ECCLBSIA.

Incipiunt capitula. 807

Fratres Honorio. «i^

Responslo Honoril. 813

instrncUo loquendi. sis

DeNativitate DominL 815

In festo innocentinm. 83.'»

In OctavIsDomlDl. 83»

De Epiphania Dominl. 843

In Purlflcatione Sancts Mari». 849

Domioica in Septuagesinu. 85i

De sancto Sebastiano. 867

Sermo generalis. 861

— Ad sacerdotes. 86I

— Ad Judices. 861

— Ad divitcs. 861

— Ad pauperes. 864

— Admilites. 865

— Ad mercatorei. 86r»

— Ad agricolas. 866

— Ad conjngatos. 867
Dominica in Qninquagesima. 869
Incapitejejunii. g»
Dominica in Qnadragesima. 879
Dominica II in Quadragesima. iss
Dominica III In Qntdragesima. 889
Dominica in media Quadragesima. 883
In Annnntiatione Beat» Mari». 899
Dominica In Passlone Domini. S07
Dominica in Palmis. 913
In Coena Domini. 991
De Paschali die. 987
De Inventione Sanct» Cracis. 941
in Bogationibus. 949
De Ascensione Domini. 965
In Pentocosten. 9S9
De sanrto Joanne Baptlfltt. ^— 965
De SS. Petro et Paolo. 989
De sancta Maria Magdalena. 979
De sancto Jacobo aposioio. 981
Ad vincula sancti Petri. t 985
Desanrto Laureniio 987
De Assumptione.^aiictslfari». 991
De Joannis Baptis»» decollatione. 99«

De N •> . ^ sanctdB Mariee.

De E. .^., ne SanciiB Grucis.

De SAnrtu Matrh^eo.

De sancto Mauricio et sociis ejus.

Desanco Micnaele.

De sanclo Dionysio et.socii^ ejus.

De sancto Luca. die Dominico.

IQ Dominica de Simone et Juda.

De omnibus sanctis.

De snneto Martino episcopo.

DesancloBrictio.

De sancta '".flecilia.

De sanc* • • atc.

De sancr ..lutttaapostolo.

De ^aucto Nicoiao.

De sancta Lucia, die Dominica.

Dorainicn 1 post Pentecoslen.

Dominicali post Pentecosten.

Dominica X posl Penteeosten.

Dominica XI posl Penterosten.

Dominica Xlll post Penlecosten.

Dominica XX post Penlecostc .

DommicaXXII post PenlecosieD.

Dominict XXII I post Pentecosten.

ID adrentu Domini.

Commendaiio hujus operis.

In conveniu frairum.

1n cofirentupopuii.

Sermo de dedicatione.

QU^ IN HOC TOMO CONTINKNTUR.

44G6

1001
1005
1O05
1007
1011

loid

1013
lOU
1021
1025
10-27
1029

lon

103)
1C31

\m

1043
1019
1003
10o9
1063
1067
1071
1077
1065
1087
1093
10^9

OPERUM HONORII PARS QUARTA. — DOGMA-
TICA ET ASCdniGA.

ELUCIDARiUM SIVE DIaLOGUS DE SUMMl TOTIUS
CHR1STIAN.E THEOLOGIjE.

Prfleraiio. 1109

LIBER PRIMUS.

I.— Quid sitDeus? et quomodo unus ac trinus, solis
comparationeoslf^ndilur. 1109

II. — De nominibus Patris, FiUi et Spiritus sancti. 1111

III. — De Dei liabitatione ac ioro. 1)11

IV. — De Dei scientia et locutiono. 1112

V. — cur et quonrado condilus umndus, et quatenus
omnla ueum sentiant. 1112

VI. . De angelorum eleclione atque nominibus. 1113

VII. — D.e casu diaboJI et satellitibus cjus. II 14

VIII. — curqui ceciderunt noa adjiciantutrajBOt^^ant;
et cur non redempti, aut facti impeccabiles. liu

IX. — De daenionum scieiitia ct potcstale, et bonorum
aofcclorum eonlinnatione, forma et doUbus ? 1115

X. — De bonorum angclorum conflrnialione, forma,
scientia et potesiate. 1115

XI — De ho inis formatione ; quomodo sit (larvus
mundus et ad imagtnera Del. 1116

XII. — De animulibus ad i.ominis bonum condills. 1117

XIH.— DeParadiso in quo homo a Deo locatusest;
et formata mulier, et curulcrque peccabiiis. 1117

XIV.— Do generationc in siaiu inno.cntiaB ; et pluscu-
la deeo stalu, ctdo lentalioue accasu primorum paren-
tum. 1118

XV. — De eorum expulsionc a paradisoi ct dc gravi-
tate peccati obquod expulsi >uut. 11:9

XVI. — De saiisfacUone Deo ezhibenda pro ea injuria.

1121

XVII. — Necessllas Incarnaiionis Verbi ad eam satisfa-
ctionem exhibendam. 1129

XVIII. — Cur verbum sit incarnatura, et c\ Vlrgine, el
in temporis plenitndine. 1122

XIX. — De Aalivilatis Chrisli circumstantiis, ctpatratis
in ea mirabilibus. 1123

XX. — De Magis, defuaa christi in iKgyptum, et reli-
qua ejus vita usque ad bapiisnium. Ili4

XXI. — De Cbristi pulchritudiiie , passibilitalo et
fflorte. 1195

XXII. — Quidde hamanitatis partibus factuni, dlssoluta
compositione. 1126

XXIII. — De clrcnmstantiis resurrectionis Dominicd)

1U6

XXIV. — De apparitionibns Cbristi 1 ost rcsurrectio-
nem. 1127

XXV. — De ascensione et sessionc Chrisli ad dexte-
ram Patris; et quomodo ibi oret pro nobis. 1127

XXVI.— De missione Spiritussancli, et de Christl gau-
dio. 1128

XXVII. ^ De mystico Christi corpore, hoc cst Ecclesia.
-* 1128

XXVlli. — De corpore Christl in Euchariatia. 11*9

XXIX. — De digne aut iudigne communicantibuSj aut

sacriflcantibus. I120

XXX. — Malos sacerdotes vere Chrlsti rorpus conficere,

qnamviseorum oratioet benediclio llat in percalum \im
.VXXI. - Quomodo malis sacerdotibus parendum, on

solvere queiint, et an vitandi. 1132

XXXII. — De cuipa prielatorum roalis sarerdotibus

(ooniveotium, deqne non ordinandis sacerdoium filiTg

XXXIIL— Exitus vit® maloruffl sacerdolum; et an

monendl ac tolerandi. 1134
LIBER SECUNDUS.

I. — Quid sit malum, et an a Deo. 1135

II. — Peccati gravitas. et quod tandem cedat in Dei '
gloriam. 1135

UI. — De libero arbitrio, et rctrocessione a liono. 1133

IV. — Quomodo diaboius Deo scrviat . et mali bonis

1136

V. — Quare via impiorum prosperatur et in annos
plurimos; non sic autem vitapiorum,nisiquandoqne. 1136

VI. — De bono tribulationis; etquod malis nihil boni
contingat; bonis autem nihil maii. 1137

VII. — Unde dignitates : et quod cas ve\idere vel
emere nefas cst ; et quale dcbeal essc praelatoruro regi>
men. j 138

VIII. — Curclecti patiuntur cnmreprobis ; deque Dei
polentia ct providentia. 1139

IX. — Dc preedestinatione, et de permissione peccati
inelcctis. 1140

X. — De ignoratlone Dei. lUl

XI. — Quid sit origlnale peccatum. Ui9
XII.— Quomodo Deus iu qnaitam generationem pec-

cata punit. 1143

XIII. — Quid est concuplscentia. U43

XIV. — De auimarnm orlgine et quales sint In infanti'-
bus. 1144

XV. — Quoraodo peccatum transftmdltnr etiam a pa-
rentibus baptizatis- 1145

XVI. — Do connubiocum consanguinea, et commatre,
ac fliiola, et de polygamia. 1146

XVII. — De Ecclesiae ministris ac monachis. 1147

XVI II. — De variis laicorum statibus. ni%

XIX. — De salvandorum pancitate, et quomodo Ghri-
stus pro omnibus roortuus. 1149

XX. — De bonorum a malls internotione, et mnltiptici
remissione peccatorum. U^

XXI. — Ad quid sacriflcia legalia; et de origlne idolo-
latriffi. 1151

XXII. — Utrum altarla anro vel gemmis preparanda
•int; etquibus modis propitiatur Deus. ilM

.KXIII. — Peregrinationes sacr» an probandtn. 115S

XXIV. — De frequenti cibi indigeniia, eivit» termino.

1152

XXV. -> Dejusta reornm nece, etdeeornm salnte, de-
que puerorum dlsripiina ; de arca et de prophetis. U5i

XXVI. - Cur modo sigoa non flunt. llss

XXVII. ~ De propbeiis et Scriptura sacra. 1158

XXVIII. — De angelis custodibus. 1154

XXIX. ^ Dedsmonibus insidiantlbus etobsidentlbus.

1154

XXX. — De unctione» ac pcenitentia in extremis, ac de
morte. 1155

XXXI. — De reditu peccatonim; et de peccato irremis-
siliili. 1155

XXXII. — Do morte, et de eepnltnra bonorum et ma-
lorum. 1156 .

LIUKR TERTIUS.

I. — De deductione jnstomm in paradisum, et quid sit
paradisus. 1157

II.- De perfectis etjustis qui in coBlum deducuntur,
et de purgandis. 1157

III. - De pnrgatorio. * 1168

IV. — De malorum deductione ad inferos, et de poenis
quas ibi sustinent. 1U9

V. — Quomodo beati erga damnatos se hal>eant. II6I ^

VI. — Quis infernus Justorum animas ante Christi
adventum exciperet. 1161

VII. — Quomodo beati se invicom cognoscant, et pro
nobis interredant. 1161

VI]I, _ De gaudio et mansionibus, scientla et appari-
tione beatorum; itemque de spectris per damnatos exlii-
bitis. nc3

IX. — Unde somnia. iir>3

X. — De Antichristo, et adventu Bnoch ac Eli». ii64

XI. — De novissima tuba, et resurrectionc. U65

XII. — De judiclo ejusque circurastantiis. U6A

XIII. — Dejudlce et aceesHorfbus. 1166
XIY — De judicandis et stne Jndicio perituris, de ira

Dei et de apertione libronim. uce

1467

ORDO RERUM.

i468

xv. — De snbsecDturis noiversale jndiclam, et mnndi

conflagratione ac de rerormatione. ' 1168

XYI. — De corporibus beatornm, et eomm acUnnctis.

1168
XYIl . — De oppratione et gandio beatomm. 1169

XYIIl. — De corporam doiibua in bcatis. 1169

XIX. De Tolnptate beatoram. 1171

XX. — Dotes aniroarum in beatis ; et quod de peccatia
rite expiatisnonerabescant, deque pleno oroninm gau-
dio. 1173

XXL — Antilbetses beatomm et damnatoram. 1175

UBER DUODBCIM QUiBSTIONUM.

Prologus. 1177

6umma duodecim qusestionum. wn

Cap. I. — Qusestio prima : Quod Deus Pater Omnia si-
mnl in Filio fecit, etquod bic mnndus sensibilis illius ar>
cbelypi umbra sit. 1178

Cap. II. ~ QuoBStio secunda : Quod nniversitas in mo-
dam citbars sit disposita, in «vna diversa reram genera in
modum chordaram sint consonanfia. 1179

Cap. III. — Qufiestio tertia : Quod sicut nullum genus
pro altero, sed pro seipso sit conditum ; ita homo non pro
apostatata angelo, sed pro seipso sit conditus ; et ideo si
nulins angelus cecidisKet, bomo tamen suum locum in nni-
versliate habuisset. 1179

Gap. IV. — Quiestio quarta : Quod electi homines non
pro apostatis angelis, sed pro ipsis in ccelum assuman-
tur : reprobi antem vel angeli, vel bomines ut dissonn
cborde apto loco ad consonantiam ponantur. 1180

Cap. ▼. — Quffistio quiota : Quod de singnlis angelo-
rum ordinf bns aliquf ceciderint ; et quod electi bomines
stantibus angelis pro meritis assonianUi sint : similfter et
reprohi aingulls ordinibus lapsorum pro meritis aggre-
gandi sint. 1180

Cap.. yi. — Qnsatio scxta : Quod Cborus apostoloram
seraphlm associandus, sit, et ideo Petras superior Ml-
chaele sit in cobIo, quem Christus Deus homo piincipem
Ecclesia constituii, etcui Boma, qnas est caput mundi,
primatum obtulit. 1181

Gap. YII. — Quaestio septlma : Quod bomo sit angelo
dlgolor, sed angelus homine felicior. eo quod angelf ado-
rentbominem Deum. non homines angelum. 1189

Cap. VIII. — QuflBStio octava : Quod In Ecclesia sint
novem ordines justoram secuodum oovem ordfnes ange-
loram. 1189

Cap. IX. — Quffistio nona : Quod Deus, et animae, et
angeli non babeant corpora, sicut justitia et sapientia, et
quod sola mente videantur. 1189

Cap. X. Qusestfo decima : Quod corporaifa corporeo
visUi imagines splrltu. voiuntates intellectu discernantar.

1183

Cap. XI. — Qusestio nndecima : Qnod angeli ntherea,
doemoD^s aerea. bomines terrea corpora habeant. 1188

Gap. XII. — Quffistio dnodecima : Quod animabus cor-
pore eiutisrorma corporis adhflereat, et qnod Dominus
post rGsorreGtioitem suam suum corpus prout voluit,
exhibuerit. Besolvantur objectiones adversas dicta. 1183

LIBELLUS OCTO QU^STIONUM DE ANGELIS ET
BOMINB.

Gap. L— Utramhomo crearetnr, si angelus in coelo
perstitisset. 1185

CAP. II. — Utrum Cbristns fncarnaretur, si homo fn pa.
radlso perstitisset. 1187

Gap. III. — Quomodo angeli ex igne creati sint. 1188

Gap. IV. — Quare creator Deus corpns non de igne, sed
de terra suropsit. 1189

Cap. V. — Utram lapsus angeli ideo irreparabllis ftie-
rit. quia ftiit immortalis ; homlnis contra. 1190

Gap. VI. — Quomodo cuncii morianiur, cum mors de-
structa per Ghristum prsediretur. 1191

Cap. VII.— Gur resurrectiomortuoram fUtura sit. 1191

Cap. VIII. — Cur Deus non omnes homines post resur-
rectionem ad beatam vitam transferat, niaxime infantes
sinocolpadecedentes 1193

INEVITABILE SIVE DB PRiEDESTINATIOXE ET LIBERO
ARBITRIO DIALOGUS.

Prefatio ad lcctorem . 1 199

Incipit dialogns. 1197

LIBELLUS DB LIBERO ARBITRIO.

Proiogus. 1293

Cap. I.— Occasfo bujus opusculi fuit vetus error eo-
rum, qui omnia homini necessitate quadam ovenlre asse-
raerant. 1923

Cap. II. — Conftitatar relatus error, probaturque ratio-
nalem creaturam natnraliter liberum arbitrium habere.

1993

Gap. iiT. — Exponitur in quo libertas arbitrfi consistat.

Cap. lY. — Qnffinam sit in Deo, angelft, bominibus jn-

stis, dsemonibusve liberlasarbitrii. f^i

Gap. V. — Quomodo liberam arbltrinm a bono ad ma-

Inm deficlat. vel quomodo libertas servitus 0at. 1SS5

Cap. VI. — Quid sit voluntas bcatitudlnis, qnfd voluntas

justitiffi, quarom hanchomo peccando amisit, illam reti-

nuit. 199&

SGALA CGELI MAJOR.

Prologus. IS99

Incipitdialogns. 1330

SCALA GCELI MINOR.
Cap. 1. — Scala coeli cbaritas est. cojns gradns diverse

virtutes. ls3o

Gap. II. — Primi tres bujus scals gradns, patientfa be-

nignitas et pielas. Ise39

Cap. 111. — Alii gradns, simpllcitaa, bnmilftas, contem-

ptus mnndi, et voluotaria paupertaa. 1940

Cap. IV. — Alii gradus, pax, bonitas, gandfnm 8piri>

tuale, sufTerentia. itfto

Gap. V. — Postremi gradns hujns scal», fldes, spes.

longanimitas, et perseverantia. mi

Gap. VI. — Hffic £cala per tlmor^m erlgitnr. quo ad

snmmum perducta charitas fpsa fn bnreditatem Domini

introdncitnr. 1912

DE ANIM^ EXSILIO ET PATBIA.
Prologns. 1949

Cap. 1. — Exsiliom hominis fgnorantfa ; patria est sa-

pientia, ad qnam per artes liberales, veluti per totidero

civitates pervenitur. i?4d

Gap. II. — De prima civftate» grammatica. 1943

Cap. III. — De rhetorica, altera civitate. 1943

Cap. IV. — Dialectica, tertia cfvitas. 1944

Cap. V. — Quarta civitas, aritbmetlca. 1214

Cap. VI. — Quinta clvitaa pergentinm ad Mplentiam

musica. 1944

Gap. vti. — civftas sexta, geometria. 1944

C*p. VIII. — De asiroDomia, civltate septima. 1945

Cap. IX. — Physica, civitaa octava. 1945

Cap. X. — De mechanica, clvitas nona. 1945

Cap. XI. — ^conomica, civitas declma. 1945

Gap. XII. — Decursis artfbus liberalibns pervenitur ad

patrlam. seuveram sapfentiam. indivinisScriptnrisreln*

centem, et in vlslone Dei perfectam. 194L

Cap. XIII. — Deus a sanctis secnndum aingnloram vlr-

tntes videbltur. 1246

Cap. XIV. — Deus a nemine comprehendi nfaf a sefpso

potest Beatos Def visio recreabit in «teranm ; fmpios

patratornm sceleram recordatio sfne flne torqnebit 1946
DE VITA GLiUSTRALI.
EUCHARISTION, SIVE LIBER DE CORPORE ET SAN-

GUINE DOMINl.
Prologus. 1949

Gap. I. — Quod tribusmodis corpus Domini Intelligatnr-

19S0

Gap. IT. — Cur Deus Incaraatus sit, et qnomodo eJQs

corpus minni non possit. 1950

Cap. III. — Utrum hoc comedatnr, qnod Maria gennit.

1951

Cap. IV. — Quod homo per hunc cibnm Cbrlsto incorpo-
retur. 1999

Cap. V. — Quod non aliud qnam snbstantivnm Cbrisli
corpus sumatur. 1959

CAP. VI. - puod tam mali quam bont aacerdoies Cbristi
corpns eonflciant, sed soli Justi hoc accluiunt. 19S3

Cap. VII. — Quod mali non corpusChristf sedjndicinm
sumant, et quid sit Judicium sumere. 1954

Cap. yih. — Quod species ct non virins pacraroenti a
roalis acciplatnr et cur sacramentnm dicatnr, vel atrnm
verllas an flgura credatur. 1954

Cap. IX. - Utrum corpns Doroini alind sit in ore bono-
ruin, alidd in ore maloram. l9Sb

Cap. X. — Quid inde seotiendnm sit, qnod vetustas vel
quonibct aniroal consumpserit. 1955

Cap. XI. — Utram Judflei corpus Domlni comederlDt,
qui manna manducaverunt. 1956

Cap. XII. — Cur de pane et vino et aqna boc sacra-
mentum flat. 1956

SUMMA GLORIA DE AP08T0L0 ET AUGUSTO.

Prologns. 1937

Cap: I. — Exponitur statosqnaestionis : ntram sacerdo-
tium regno, an regnum sacerdotio Jure ac dfgnitate pre-
cedat? Osteodiinrex flgura Abel et Gain, horamqne po-
sleroram. sacerdotium regno prsecellere. 1958

Gap. II. — Idem probatnr ex flliis Noe, et Abnham.
infertnrqueregem summo pontlflcf fndfvfnis, poDtificem
regi in sfficnlaribns esse subjectum. 1960

Cap. III. — Quanto bdnore apud Israelitas, eoromqne
reges, ipsosque gentlles sacetrdotiam ftierit. 1989

U69

CAP. IV. - Sicul anima dlgnior est corpore, ita regno
sacerdotium, a quo iHud jure ordinatur. 1268

Cap V. - Christus ipse regno priBtulit sacerdoiium ;
tametsi et per se, el per apostolos suos docuerit regibus
honorem in rebus seecularibus deferendum esse I26a

Cap VI — Reges sedi Roman» non obedienies patien-
ter quidem tolerandi sunt, sed ab eorum communlone
deciinanduiii ; nec horum est ecclesiasticas dignitateSj
sed seeculares dare. ^, ., ?

Cap. VII. - Cnde prayus mos inoieverit, ul dlgnitai^
ecclPS>astir.8B a principibus conferrentur ? 1268

CaP VIII. - Hespondetur ad objectionem ab unctione

regum petitam, concluditurque. ei in Veleri.et in Novo

Testamento scmper regno sacerdotium anteisse. 1270

STEPBANUS DE DALGIACO AUGUSTODUNEN-

SIS EPISCOPUS.

1S71

Notilla historica.

TR ACTATUS DE SACRAMENTO ALTARIS.

Prologns. ^**®

CAP. I. - Ostiariorum offlcium. 1£J6

Cap. II. — De iectorum offlcio et ordinatione. 1276

Cap. lU. — De exorcistarum offlcio et ordinatione. 1S76

CAP. IV. — De acolytarum offlcio ei ordinatione. 1877

Cap. V. — De offlcio, ordinatione et continentia sub-

QUiE IN HOC TOMO CONTINENTUR. ^^70

VIII. — Litter» Ermengardis comitiss» ad Gerardum
Engoiismeiisem legatum. 18W

IX. — Ad Gislebertum Turonorum archicpiscopum lit-
terro Conani comiiis. ^38i

X. — Gisieberti Turonorum archiprwsuiis litterfie ad
Conaoum comitero. l^^*

XI. — Lugdunensis et Bisuntlnae Epclesifie archiepl-
scopi ad Eogohsmensem episcopum. 1896

XII. — Exenjplar litterarum Paschalis papwad Engolis-
mensem lefralum. — Afflictura consolatur; inlerdicium
ahbati Rotonensi illatum conflrmat. 1336

Xin. — Ejusdem ad couanum comilem : — Horlaturoo-
gat monnchos Rotonenses ut Bcliam Insulam monachis
Kemperiegiensibus restituant. 1^27

XIV. — Exemplar chartulae Conani comilis de reddi-
tione et conflrmatione Beile insulse. 1927

XV. — Relalio seu notitia controversiae prffidictte facla
a Gurhedeno roonacho Kemperlegiensi. 13^

Charta Gerardi quacontroversiam interBernardum vice«
comiteu de Combom et abbatem Usercensem de loco de
Amanzenas ortam dirimit. 1339

ODDO ABBAS S. REMIGII REMENSIS.

Epistola Oddonis ad Thomam comitem. 1331

Charta Oddonis de fundatione Carthnsi» Montis Dei.

diaconorum.

1377

Cap. VI. — Quod Gbristus ecclesiasticas administratio-

nes susceperit. ^^ ^ ^^^

Cap. VII. — De ordine diaconl seu diaconatus. 1278

Cap VIII. — Quando ChristuB levilarum offlcinm sus-

cepit.* ^^®

Cap. IX. — De ordine presbyteraius. 1280

Cap.X. — De slgnificatione veBtlmentorum sacerdota-

lium. ^S'

Cap. XI. — De ornamentls episcoporum. l«a

Cap. XII. — De observandis in missn celebratione.

1288
Cap. XI IL — De canonis declaratione. 1287

Cap. XIV. — Qu»8tio circt benediclionem panis a Chri-

8to in coena factam. 12^

Cap. XV. — Ouid credendom circa verba Bacramenta-

lia . . , l«»3

Cap. XVI.— Qiuestio circa h«c verba : acctpite et man--

ducate. '^^^

CAP. XVII. — Triplex quawtio circa materiam sacra-

menti altaria. 1295

Cap. XViil. — Alia canonis declaratio. 1801

Gap. XIX. — Expositio orationis Dominic». 1803

Gap. XX. — De additis ad offlcium miss« per summos

pontifices. 1807

SrBPHANI CHARTJE.
Cap I. — Transactio cum Hugone de Gisselo per Ste-

phanum M6ntB episcopum. 1107

Cap. II. — Cbarta Stephani jEduensis episc. XXVIII in

gratiam Ungiaci. 1308

Gap. 111. — Charta Stephani Augustodunensls episcopl

pro monasterio S. Benigni Divionensis. 130«

G^p. lY. . privileginm pro Cistercieosibus. 1309

Cap. V. — Notitia de malis consuetudinibus quas Hugo

dnx Bnrffund. dimisit Stephano episcopo in villa Canavis.

1309

GERARDUS ENGOLISMENSIS EPISCOPUS.

NotlUa. 1311

CONCILIDM LAUSDUNENSE, DE STATU ECCLESLE.

I. — Ecclesia Sancti Petri Trenorciensibus vendicatur
adversus eplscopum et canonlcos Nannetenses. 1817

II. — capella Sancti Stephani monachis Ifajoris Mona-
steril adjudicatur adversus canonicos Camiliacenses. 1819

EPlSTOLiE ET DIPLOMATA IN CAUSA BELLE IN-
SULJE.
Monitum. 1819

I. — Litter» Gerardi legati, Engolismensis episcopi,
ad Conannm comitem pro causa Belln Insuln. 1331

II. — Litler» Gerardi Engolismensis episcopi ad Cori-
sopitehsem episcopum. 13S1

III. _ Datum el deflnitum Judicium de controversia su-
per Bellam Insuiam inier Rotonensera et Kemperlegien-
sem abbates, a Gerardo Engolismensi episcopo et S. Ro-
manse Ecclesiae Legato. 139S

IV. — Litteras Item legati ejusdem ad Morvanum Ve-
netensem episcopu m . 1 3S3

V. — Item ejusdem littern ad omnes Britannifle epi-
scopos. 13S8

VI. — Item litter» ejasdem ad Herveum Rotonensem
abbatem de invasione Beli» Insulfle et de inot>edientia.

1394

VII. •«. Ad MorYanom Venetenaem episcopiim. im

Epistola Oddonis ad wibaldum abbatem Stabulensem.

1835

ADALBERTUS MOGUNTINUS ARCUIEPISCOPUS.

Notitia. 1336
EPlSTOLiE ADALBERTI.

I. — U. — Ad Callxtum papam. 1337

ai. — Ad Innocentlum II papam. 1837

IV. — Ad S. Ottonero Bambergensem. 1337

V. — Ad cierum Ecclesl» Halberstadensis. — Dolet de
morio Raynardi eorum episeopi, quod eoinconsulto pro-
cesserint ad electionem, et ex alia Ecclesia assumpserint
8ibi pastorem. 1837

VI. - EpistoIaAdalberti,ad H. episcopum et canoni-
cos Patherbrunenses. 1839

RAINALDUS II REMENSIS ARCHIEPISCOPUS.

NOtitla. 1889

EPISTOL£ RAINALDI.

I. — Ad Robertum archidiaconum Tomacensem. — Ut
in ecclesia Petingensi monachos snbstituat. 1841

II. — Ad cierum Atrebatensem. — De electione epi-
scopi. 1343

DIPLOMITARAINALDL

I.— Conflrmitio fundationis S. Jndoci de Nemore.

1343

II. — Gharta fUndationis monasterii IgniacenBis. 1845

III. -' Pactum inter Ratnaldum II et Alberonem I epl-
scopumLeodieusem, pro BuIIioneusi beneflcio. 1346

IV. — Litters Rainaldi de exrommunicattone et abso-
lutione Guitcrii comitis Regitet»tensi8. 1317

V. — Institoti in abbatia S. Martini Spamacensis cano-
nici regulares. 1349

VI. — Gbarta Rainaldi Remensis archiepisoopi dequita-
tione gestarum et procurationum monasterio S. Nfcasii
concessa. i34t

VII. — Gonflrmatur fundatio monasterll Igniacensis.

1350

VIII. — Gharta Rainaldi de confirmatione S. Weimari.

185S

IX. — Rainaldus conflrmat omnes possessiones mona-
sterii Silincurtis. 1354

X. — Rainaldl archiepiscopl privilegium de aqua Vidu-
Iffi, maresco, herbagio et Juridictione S. Tbeodoricl usque
adcracem Haymonis. 1365

XI. — Rainaldi Charta de compositione pacis facta inter
Bccleslam S. Theodoricl ex una parte, et Gerardum Ro-
ceiensem Aldricum Malet ex altera. 1356

OLDEGARIUS TARRACONENSIS ARCHIEPISCO-
PUS.

Notltia. 1357

Epistola Oldegarii ad Innocentlom II papan. 1359

Epistola ejusdem ad Raymundum epfscopum Ausonen-

sem, sutnraganeum suum. — Respondet consultationl cir-

ca puemm ludentem qul alium impedivit, ita ut caput

ejus Itangeretur, an irregularis habendus sit. 1859

Charta Oldegarll per quam dat paoperibns lectoset pan-

nos Glericoram defUnctornm. 1361

GAUFRIDUS GROSSUS MONACHUS TIRONIENSIS.

NotiUahistorica. 1361

ORDO RERUM Q\]JE IN HOC TOMO CONTINENTUR.

1411

YITA B. BERNARDI FUNDATORIS CONGREGATIONIS
DE TIRONIO IN GALLTA.

Observationes praevi» 1363

Inripit vita.

Prologus. 1 67

Cap. I. — B. Bernardi educatio et vita nionasUca in cob-
nobio S. Cypriani. 1373

Cap. II. — Prioratns monasterii S. Sabini administra-
tus, disciplina restaurata. et alia prseclare gesta. 1876

Gap. III. — Vita eremitica in solitudine Cenomanina

1380

Cap. IV. — Vita solilaria iu causeo Insula. Piratas
emendati. 13S4

Cap.V. — Reduclio B. Bernardi ad priores eremitas,
dein ad primum monasterium S. Cypriani. 1380

Cap. VI. — Abbas S. Cypriani conslituilur : ob perse-
cationem ad prsdicandum convertitur. Mores clericorQm

1412

reformati. 1391

Cap. VII. — Pro defensione abbati» iter Romanum bis
susceptum ; ea relicta, alibi discipull collecti. \W9

Cap. VI'I. - Mooastf»rium in Perchensi comitatu cx-
strurtuni : benetlcia an epta, et in alios rollata. 144)6

Cap. IX. — Monasteriunt ad fluvjum-Tyronum constni-
clum. Benolioia romiti Rotroco prsstita. u\i

Cap. X. — Revelatio de satute «terna, secunda mono-
i;horum. Miracula alia. uie

Cap XI. — Hospltalitas. Spiritas propbeticus. Fama
sanctitatis. usi

Cap. XII. — Morbus extremas : dapiex ad soos exhor-
tatio. Extrema sacramenta sumpta. 1^39

Cap. XIII. — Reliqoa ad mortem pradparatio. Revela-
tlones. obitus. sepultura. 1434

Cap. XIV. — Aualecta de variis in vita gestls. 1 439

FINIS TOMI CENTESIMI SEPTUAGESIMI SECUNDI.

5503 008

Imp. de la Dordogne.

THIS vgl:j'.:£

DOES NOT CllU.WTE
(HJTSIDE ThE Li.;:.A:;Y

3 2044 054 760 293

THis vgl.:.':;:E

DOES NOT CllJ..LflTE
OUTSIDE Trih" V.c'.^:^

3 2044 054 760 293

THis vgl:;:/:£

DOES NOT Cnj.XftTE

ouTSiDE THE UlKa:;;/

3 2044 054 760293

L